Mediacja w państwach UE

Francja

Zamiast wszczynać postępowanie, dlaczego nie rozwiązać sporu w drodze mediacji? Jest to alternatywny sposób rozwiązywania sporów, w którym mediator towarzyszy stronom w celu osiągnięcia porozumienia. We Francji rząd i przedstawiciele zawodu doceniają zalety mediacji.

Autor treści:
Francja

Z kim należy się skontaktować?

We Francji nie istnieje centralny bądź rządowy organ odpowiedzialny za regulację zawodu mediatora. Obecnie nie planuje się jego utworzenia.

W dziedzinie prawa rodzinnego funkcjonują organizacje pozarządowe.

  • APMF (Association Pour la Médiation Familiale – stowarzyszenie na rzecz mediacji rodzinnej) w 2012 r. zrzeszało700 osób, w większości byli to mediatorzy w sprawach rodzinnych. Stowarzyszenie udostępnia bardzo przystępny wykaz mediatorów w podziale na regiony.
  • FENAMEF (Fédération Nationale des Associations de Médiation Familiale – krajowa federacja stowarzyszeń na rzecz mediacji rodzinnej) skupiała w 2012 r. ponad 480 ośrodków, w których prowadzono mediację rodzinną, oraz; federacja ta udostępnia też kartę usług mediacji.

Można również skorzystać z usług następujących instytucji:

  • CMAP (Centre de Mediation et d’Arbitrage de Paris – ośrodek mediacji i arbitrażu w Paryżu) rozpatruje spory między (dużymi) przedsiębiorstwami.
  • IEAM (Instytut d’Expertise, d’Arbitrage et de Médiation – instytut ekspertyz, arbitrażu i mediacji) skupiał w 2012 r. ponad 100 osób wykonujących ekspertyzy w toku postępowania polubownego lub sądowego w następujących dziedzinach: gospodarczej, finansowej, prawnej, podatkowej, medycznej, budownictwa i robót publicznych, przemysłu, surowców i transportu.
  • FMCML (Fédération des Médiateurs et Chargés de Mission libéraux – federacja mediatorów i konsultantów w danych dziedzinach) obejmuje około stu ekspertów, których czynności w zakresie mediacji uzupełniają ich działalność zawodową w wielu dziedzinach (budownictwo, nieruchomości, przemysł, usługi, handel, sprawy społeczne i fiskalne, informatyka, środowisko, sprawy medyczne i paramedyczne).
  • FNCM (Fédération Nationale des Centres de Médiation – krajowa federacja ośrodków mediacji), która zrzeszała w 2012 r. 79 ośrodków mediacji izb adwokackich zorganizowanych według regionów. Składa się ona głównie z adwokatów, korzysta ze wsparcia krajowej rady adwokackiej (Conseil National des Barreaux) i może liczyć na pomoc środowiska prawników. Wykaz jest dostępny na stronie internetowej federacji.
  • ANM (Association Nationale des Médiateurskrajowe stowarzyszenie mediatorów) ustanowione w 1993 r., które obejmowało w 2012 r. około 20 stowarzyszeń i liczyło prawie 300 członków zgrupowanych w 11 regionalnych przedstawicielstwach. Stowarzyszenie to opracowało krajowy kodeks deontologiczny mediatorów. Na jego stronie internetowej znajduje się wykaz mediatorów.

W jakich dziedzinach dopuszcza się korzystanie z mediacji lub jest ona najbardziej rozpowszechniona?

Według prawa francuskiego strony mogą korzystać z mediacji we wszystkich dziedzinach prawa, o ile mediacja nie narusza tzw. „norm ogólnych porządku publicznego”. Na przykład nie można zastosować mediacji, by obejść bezwzględnie obowiązujące przepisy dotyczące zawierania małżeństw lub rozwodu.

Mediację stosuje się przede wszystkim w sprawach rodzinnych (sędzia rodzinny za pośrednictwem mediatora rodzinnego) i w sprawach o niskiej wartości przedmiotu sporu (w sporach przed sędzią sądu grodzkiego (juge de proximité) lub sędzią pierwszej instancji za pośrednictwem rozjemcy).

Do jakich zasad należy się zastosować?

Korzystanie z mediacji

Korzystanie z mediacji wymaga uprzednio wyrażonej zgody stron.

Gdy jednak sprawę skierowano do sądu, „sędzia rozpatrujący daną sprawę, może, po wyrażeniu zgody przez strony, wyznaczyć osobę trzecią w celu wysłuchania stron i skonfrontowania ich punktów widzenia, by umożliwić im rozwiązanie dzielącego ich konfliktu” (art. 131-1 kodeksu postępowania cywilnego).

Sędzia może również nakazać stronom, w ograniczonym zakresie dotyczącym odpowiedzialności rodzicielskiej lub nakładania środków tymczasowych w sprawach o rozwód, udział w bezpłatnym spotkaniu informacyjnym o mediacji. Odmowa uczestnictwa w takim spotkaniu nie pociąga za sobą żadnych sankcji (art. 255 i 373-2-10 kodeksu cywilnego).

Akt prawny (ordonnance) nr 2011-1540 z dnia 16 listopada 2011 r. wprowadził do krajowego porządku prawnego dyrektywę nr 2008/52/WE, która określa ramy sprzyjające polubownemu rozstrzyganiu sporów przez strony, przy pomocy osoby trzeciej, czyli mediatora, rozciągając zakres jej stosowania nie tylko na mediacje transgraniczne, ale również mediacje krajowe, z wyjątkiem sporów dotyczących umowy o pracę, jak również z dziedziny prawa administracyjnego.

Akt prawny (ordonnance) z dnia 16 listopada 2011 r. stanowi nowelizację ww. ustawy z dnia 8 lutego 1995 r. określającą ogólne ramy prawne mediacji. W akcie tym zawarto definicję terminu mediacja, doprecyzowano cechy, którymi musi się wykazać mediator i podkreślono zasadę poufności mediacji – niezbędną, by proces ten zakończył się powodzeniem.

W akcie tym przypomina się zasadę, zgodnie z którą sędzia rozpoznający sprawę może w każdym czasie wskazać mediatora, którym w praktyce może być również rozjemca wymiaru sprawiedliwości (conciliateur de justice). Sędzia nie może jednak powierzyć mediatorowi przeprowadzenia wstępnej próby rozjemczej w postępowaniu w sprawach rozwodowych i dotyczących separacji. Akt ten stanowi, że sędzia, któremu nie udało się pogodzić stron, może zarządzić spotkanie stron z mediatorem, który poinformuje strony o celu i przebiegu mediacji. W obecnym stanie prawnym do udzielania takich informacji upoważnieni są jedynie rozjemcy wymiaru sprawiedliwości i mediatorzy rodzinni.

Dekret nr 2012-66 z dnia 20 stycznia 2012 r. wydany w celu wykonania aktu z dnia 16 listopada 2011 r. wprowadził do kodeksu postępowania cywilnego księgę piątą poświęconą polubownemu rozstrzyganiu sporów w celu dookreślenia zasad, które stosuje się w zakresie tradycyjnej mediacji i postępowania rozjemczego, jak również w postępowaniu mającym na celu rozstrzygnięcie sporu wyłącznie przez strony reprezentowane przez adwokatów, bez udziału osób trzecich (procédure participative). Księga piąta stanowi rozwinięcie tytułów VI i VI bis kodeksu postępowania cywilnego, poświęconych odpowiednio sądowemu postępowaniu rozjemczemu i mediacji sądowej. Ponadto dekret nr° 78-381 z dnia 20 marca 1978 r. został zmieniony i reguluje od tego czasu jedynie przepisy dotyczące statusu rozjemców wymiaru sprawiedliwości.

Regulacje dotyczące mediacji

Na poziomie krajowym nie istnieje „kodeks postępowania” dla mediatorów.

Paryska izba handlowo-przemysłowa (Chambre de commerce et d’industrie de Paris) wprowadziła kodeks dobrego postępowania i sama reguluje to postępowanie.

W sprawach rodzinnych mediatorzy rodzinni odwołują się, bezpośrednio lub pośrednio jako członkowie instytucji, która ich zatrudnia, do kodeksów lub kart etyki zawodowej opracowanych przez dwa stowarzyszenia zrzeszające jednostki zajmujące się mediacją rodzinną, czyli – stowarzyszenie na rzecz mediacji rodzinnej (APMF) i krajową federację stowarzyszeń na rzecz mediacji rodzinnej (FENAMEF). Te kodeksy i karty opierają się na „deontologicznych zasadach mediacji rodzinnej” przyjętych w dniu 22 kwietnia 2003 r. przez krajową radę konsultacyjną ds. mediacji rodzinnej (Conseil National Consultatif de la Médiation Familiale). Według informacji opublikowanych na stronie stowarzyszenia na rzecz mediacji rodzinnej (APMF), stowarzyszenie to „wydało zawodowy kodeks deontologiczny, który zawiera zasady etyczne zawodowej praktyki i warunki prowadzenia mediacji rodzinnej we Francji. Ma on zastosowanie do wszystkich przedstawicieli zawodu”.

Krajowa federacja ośrodków mediacji (FNCM) przyjęła w marcu 2008 r. „kodeks deontologiczny” oparty na „Europejskim kodeksie postępowania dla mediatorów”.

Informacje i szkolenia

Nie istnieje oficjalna, ogólnokrajowa strona internetowa dotycząca mediacji.

Obecnie francuskie prawo nie przewiduje żadnego szczególnego programu kształcenia umożliwiającego prowadzenie mediacji, z wyjątkiem spraw z zakresu prawa rodzinnego. W tej dziedzinie bowiem wprowadzono dyplom mediatora rodzinnego na mocy dekretu z dnia 2 grudnia 2003 r. i zarządzenia (arrêté) z dnia 12 lutego 2004 r.

W dziedzinie mediacji rodzinnej przepisy przewidują kształcenie w certyfikowanych placówkach oraz dyplom wydawany przez prefekta regionu po zakończeniu kształcenia lub w wyniku certyfikacji na podstawie uznania umiejętności zawodowych. Kształcenie zapewniają certyfikowane ośrodki dyrekcji regionalnej ds. zdrowotnych i socjalnych (Direction régionale des affaires sanitaires et sociales – DRASS). Przewidziano 560 godzin kształcenia rozłożonych na trzy lata, z co najmniej 70 godzinami praktyk. Po zakończeniu kształcenia kandydat składa egzaminy końcowe.

Jakie są koszty mediacji?

Mediacja pozasądowa lub sądowa jest płatna, a jej koszty ponoszą osoby, które skorzystały z tego alternatywnego sposobu rozstrzygania sporów. W dziedzinie mediacji sądowej wynagrodzenie mediatora może wchodzić w zakres pomocy prawnej. We wszystkich przypadkach jest ono ustalane przez urzędnika sądowego odpowiedzialnego za obliczenie opłat (magistrat taxateur) po wykonaniu zadania i przedstawieniu rachunku lub wykazu kosztów (art. 119 dekretu nr 91-1266 z dnia 19 grudnia 1991 r.).

Sędzia ustala wartość depozytu i wynagrodzenia (art. 131-6 i 131- 3 kodeksu postępowania cywilnego). Z powodu braku jasno określonego w przepisach wykazu stawek, koszt jednostkowy usług mediacji rodzinnej jest zmienny. Instytucje korzystające z usługi „mediacji rodzinnej” zobowiązały się, w ramach krajowego protokołu podpisanego przez ministerstwo sprawiedliwości, ministerstwo pracy, stosunków społecznych, rodziny i solidarności, krajową kasę świadczeń rodzinnych (Caisse nationale des allocations familiales - CNAF) i centralną rolniczą kasę wzajemnych ubezpieczeń społecznych (Mutualité sociale agricole), przestrzegać krajowego wykazu stawek zmiennych, uzależnionych od dochodów stron. Z zastrzeżeniem zasady swobodnego uznania sędziowskiego udział finansowy, jakim obciążone zostają strony, na posiedzenie i na osobę, może wahać się od 5 EUR do 131,21 EUR.

W sprawach rodzinnych CNAF utworzyła procedurę zawierania umów umożliwiającą podmiotom korzystanie z usługi mediacji rodzinnej pod warunkiem przestrzegania pewnych norm.

Czy ugoda zawarta w następstwie mediacji może podlegać egzekucji?

W przypadku mediacji pozasądowych art. 1565 kodeksu postępowania sądowego przewiduje, że aby ugoda, którą zawarły strony, podlegała egzekucji, konieczne jest jej zatwierdzenie przez sędziego właściwego dla postępowania sądowego w danej sprawie.

W przypadku mediacji sądowej art. 131-12 kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że sędzia, który rozpoznaje sprawę, zatwierdza przedłożoną mu ugodę na wniosek stron.

L’article L. 111-3 1° kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że ugody zawarte w ramach mediacji sądowej lub pozasądowej stanowią tytuł egzekucyjny, o ile sąd powszechny lub administracyjny nadał im klauzulę wykonalności..

Ostatnia aktualizacja: 13/02/2017

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwe państwo członkowskie. Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. Komisja Europejska nie przyjmuje żadnej odpowiedzialności w odniesieniu do danych lub informacji, które niniejszy dokument zawiera, lub do których się odnosi. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.

Twoje uwagi

Za pomocą tego formularza możesz przesłać nam swoje komentarze i uwagi na temat nowej strony