Uwaga: niedawno wprowadzono na tej stronie zmiany w oryginalnej wersji językowej rumuński. Strona w wybranej przez Ciebie wersji językowej jest obecnie tłumaczona przez nasze służby tłumaczeniowe.
Swipe to change

Ustawodawstwo krajowe

Rumunia

Na niniejszej stronie przedstawiono informacje o rumuńskim systemie prawnym, a także zarys prawa rumuńskiego.

Autor treści:
Rumunia
Oficjalne tłumaczenie przeglądanej wersji językowej nie istnieje.
Tutaj znajdą Państwo tłumaczenie maszynowe tego tekstu. Ma ono charakter wyłącznie orientacyjny. Autorzy tej strony nie ponoszą odpowiedzialności za jakość tłumaczenia maszynowego.

Źródła prawa

Źródłami rumuńskiego prawa są:

  • rumuńska konstytucja;
  • ustawy uchwalone przez parlament (ustawy konstytucyjne, ustawy organiczne i ustawy zwykłe);
  • dekrety prezydenta Rumunii;
  • rządowe akty prawne (rozporządzenia, rozporządzenia w trybie pilnym, decyzje);
  • akty prawne wydawane przez centralną administrację rządową (zarządzenia ministerialne, instrukcje i regulaminy);
  • akty prawny wydawane przez administrację samorządu terytorialnego (rady okręgowe, rady lokalne, Rada Generalna Bukaresztu);
  • prawodawstwo UE (rozporządzenia, dyrektywy);
  • traktaty międzynarodowe ratyfikowane przez Rumunię.

Rodzaje instrumentów prawnych – opis

W Rumunii wyróżnia się następujące instrumenty prawne:

  • Konstytucja jest nadrzędnym aktem prawnym Rumunii. Reguluje ona ustrój Rumunii jako państwa narodowego, unitarnego i niepodzielnego oraz stosunki pomiędzy organami władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, a także pomiędzy organami państwa a obywatelami i osobami prawnymi.
  • Ustawy konstytucyjne są uchwalane na mocy uprawnień konstytucyjnych, tzn. na podstawie decyzji wybieranego i zwoływanego w tym celu zgromadzenia konstytucyjnego.
  • Ustawy organiczne regulują kwestie o dużym znaczeniu dla państwa, takie jak granice państwowe, obywatelstwo rumuńskie, godło państwowe i pieczęć państwowa, prawo własności i dziedziczenia, organizacja i przeprowadzanie referendów, czyny uznawane za przestępstwa, wymiar kar i zasady ich odbywania, organizacja i sposób funkcjonowania Najwyższej Rady Sądownictwa, sądów, prokuratury i Trybunału Obrachunkowego, prawa osób pokrzywdzonych przez organy publiczne, system obrony narodowej, organizacja organów rządowych, partie polityczne.
  • Ustawy zwykłe regulują wszystkie pozostałe kwestie nieobjęte zakresem regulacji ustaw organicznych. Ustawa zwykła nie może wprowadzać poprawek ani zmian do aktów normatywnych wyższego rzędu, takich jak ustawa organiczna lub konstytucja.
  • W szczególnych przypadkach (okresy między sesjami parlamentarnymi) niektóre dziedziny określone przez parlament mogą być regulowane rozporządzeniami rządowymi na mocy prawnie przyznanych uprawnień. Takie rozporządzenia wydawane są na mocy specjalnej ustawy delegacyjnej, zgodnie z przewidzianymi w niej warunkami i zakresem działania. W nadzwyczajnych sytuacjach rząd może uchwalać rozporządzenia w trybie pilnym w każdej dziedzinie, jeżeli uzna to za konieczne.
  • Decyzje rządowe określają sposób skutecznego wykonywania ustaw, jak również różne inne aspekty organizacyjne ich wykonania.
  • Akty prawne wydawane przez centralną administrację rządową (zarządzenia i instrukcje) wydawane są wyłącznie na mocy ustaw, rządowych decyzji i rządowych rozporządzeń jako odnoszące się do nich akty wykonawcze.
  • Akty niezależnych organów administracji.
  • Akty prawne wydawane przez administrację samorządu terytorialnego (rady okręgowe, rady lokalne, Radę Generalną Bukaresztu) regulują sprawy z zakresu kompetencji samorządów terytorialnych.

Inne źródła prawa

  • Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i orzecznictwo sądów UE.
  • Chociaż orzecznictwo krajowe nie jest źródłem prawa, orzeczenia Wysokiego Trybunału Kasacyjnego i Sprawiedliwości zapewniające jednolitą wykładnię norm prawnych są bez wątpienia wtórnymi źródłami prawa. Ponadto orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które są skuteczne erga omnes a nie tylko inter partes litigantes, mogą być również uznawane za wtórne źródło prawa.
  • Zgodnie z art. 1 ustawy nr 287/2009 kodeks cywilny źródłami prawa cywilnego są: prawo stanowione, prawo zwyczajowe i ogólne zasady prawa. Prawo zwyczajowe obejmuje tradycję (zwyczaj) i praktyki zawodowe.
  • Wspomniana wyżej ustawa przewiduje następujące zasady stosowania zwyczaju jako źródła prawa:
  • zwyczaj stosuje się w przypadkach nieuregulowanych przez prawo. Jeżeli nie obowiązują żadne zwyczaje, zastosowanie mają przepisy prawne dotyczące podobnych sytuacji, a jeśli nie ma takich przepisów, obowiązują ogólne zasady prawa;
  • w sytuacjach uregulowanych przez prawo zwyczaj stosuje się są tylko wtedy, gdy akt prawny wyraźnie się do niego odwołuje;
  • za źródło prawa mogą zostać uznane jedynie zwyczaje, które są zgodne z porządkiem publicznym i przyjętymi zasadami moralności.
  • zainteresowana strona zobowiązana jest dowieść istnienia zwyczaju i jego treści. O istnieniu zwyczaju świadczy jego uwzględnienie w zbiorach opracowanych i opublikowanych przez właściwe podmioty lub organizacje, o ile nie stwierdzono inaczej.

Hierarchia norm

Hierarchia norm prawnych w Rumunii jest następująca:

  • Konstytucja Rumunii i ustawy konstytucyjne usytuowane są na szczycie hierarchii norm. Wszystkie inne akty legislacyjne i normy muszą być z nimi zgodne.
  • Ustawy organiczne zajmują drugie miejsce w hierarchii norm prawnych. Parlament uchwala ustawy organiczne kwalifikowaną większością głosów.
  • Ustawy zwykłe to trzeci pod względem ważności rodzaj norm prawnych. Ustawy zwykłe uchwalane są przez parlament zwykłą większością głosów. Żadna ustawa zwykła nie może wprowadzać poprawek do ustaw organicznych lub konstytucji ani ich zmieniać.
  • Rozporządzenia rządowe znajdują się na czwartym miejscu w hierarchii norm.
  • Decyzje rządowe są piątym z kolei rodzajem unormowań w hierarchii norm prawnych.
  • Akty prawne wydawane przez centralną administrację rządową i niezależne organy administracji stanowią szósty szczebel w hierarchii norm.
  • Akty prawne wydawane przez administrację samorządu terytorialnego (rady okręgowe, rady lokalne, Radę Generalną Bukaresztu) zajmują ostatnią pozycję w hierarchii norm prawnych.

Struktura instytucjonalna

Instytucje odpowiedzialne za stanowienie prawa

Zgodnie z konstytucją państwo opiera się na konstytucyjnych, demokratycznych zasadach podziału władzy (na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą) oraz na zasadach równowagi sił i systemie hamulców i równowagi (ang. checks and balances).

Zgodnie z zasadą podziału władzy, do jej sprawowania uprawnione są następujące podmioty: parlament, rząd oraz organy wymiaru sprawiedliwości. Trybunał Konstytucyjny, rumuński Rzecznik Praw Obywatelskich, Izba Obrachunkowa i Rada Legislacyjna także gwarantują równowagę sił pomiędzy władzami publicznymi a obywatelami.

Parlament jest najwyższym organem przedstawicielskim obywateli i jedynym organem władzy ustawodawczej kraju. Składa się z Izby Deputowanych i Senatu. Władza ustawodawcza należy co do zasady wyłącznie do parlamentu, jednak w pewnych przypadkach dzieli on tę funkcję z władzą wykonawczą (rządem) i elektoratem (obywatelami).

Rząd może wydawać rozporządzenia na podstawie szczególnej ustawy delegacyjnej uchwalonej przez parlament. W wyjątkowych i nadzwyczajnych okolicznościach wymagających natychmiastowej reakcji rząd może również wydawać rozporządzenia w trybie pilnym.

Legislacyjny proces decyzyjny

Legislacyjny proces decyzyjny składa się z trzech etapów:

1. Etap rządowy, zwany przedparlamentarnym, obejmuje:

  • przygotowanie i przyjęcie projektu aktu ustawodawczego na szczeblu rządowym;
  • przekazanie projektu aktu ustawodawczego do konsultacji społecznych na warunkach określonych przepisami;
  • zatwierdzenie projektu aktu ustawodawczego przez Radę Legislacyjną, zatwierdzenie projektu aktu ustawodawczego w wyniku uzgodnień międzyresortowych, a także zatwierdzenie projektu aktu ustawodawczego przez inne instytucje;
  • przyjęcie projektu aktu ustawodawczego na szczeblu rządowym.

2. Etap parlamentarny obejmuje:

  • przekazanie projektu aktu ustawodawczego do jednej z izb parlamentu (Izby Deputowanych lub Senatu jako izby pierwszej), zależnie od kompetencji przyznanych im na mocy konstytucji Rumunii;
  • debatę i przyjęcie sprawozdania/opinii na temat projektu aktu ustawodawczego w stałych komisjach parlamentarnych (w niektórych sytuacjach można tworzyć komisje specjalne);
  • posiedzenie plenarne, na którym izba pierwsza wypowiada się na temat projektu aktu ustawodawczego i związanych z nim wniosków legislacyjnych. Izba pierwsza ma 45 dni na ustosunkowanie się do projektu aktu ustawodawczego i wniosków legislacyjnych, licząc od daty ich przedstawienia w prezydium.
  • W przypadku kodeksów lub innych szczególnie obszernych uregulowań prawnych termin wynosi 60 dni od daty ich przedstawienia w prezydium.
  • Termin zostaje skrócony do 30 dni dla rządowych rozporządzeń uchwalanych w trybie pilnym.
  • W przypadku przekroczenia wyznaczonego terminu projekt aktu ustawodawczego lub wniosek legislacyjny uważa się za przyjęty. Zostaje on przekazany do Izby Deputowanych, która podejmuje ostateczną decyzję.

Projekty aktów ustawodawczych / wnioski legislacyjne są następnie poddawane pod głosowanie (są przyjmowane lub odrzucane) i przekazywane do izby „decyzyjnej” (Izby Deputowanych lub Senatu), która przyjmuje ostateczną wersję aktu ustawodawczego.

3. Etap postparlamentarny polega na:

  • kontroli konstytucyjności ustawy (kontrola a priori; Trybunał Konstytucyjny sprawdza zgodność danej ustawy z konstytucją). Z wnioskiem o zbadanie zgodności ustawy z konstytucją może wystąpić Prezydent Rumunii, przewodniczący jednej z izb parlamentu, rząd, Wysoki Trybunał Kasacyjny i Sprawiedliwości, rumuński Rzecznik Praw Obywatelskich, co najmniej 50 posłów lub co najmniej 25 senatorów. Kontrola może być również przeprowadzona z urzędu.
  • Na koniec ustawa zostaje ogłoszona przez prezydenta w terminie 20 dni od jej otrzymania. Jeżeli prezydent zażądał ponownego rozpatrzenia ustawy (z takim żądaniem można wystąpić tylko raz) lub jeżeli zwrócił się o zbadanie jej zgodności z konstytucją, ogłoszenie ustawy następuje w terminie 10 dni od otrzymania ustawy po jej ponownym rozpatrzeniu albo od otrzymania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego potwierdzającego zgodność tej ustawy z konstytucją.
  • Ustawa wchodzi w życie w terminie trzech dni od daty jej opublikowania w części I rumuńskiego Dziennika Urzędowego lub w terminie późniejszym, określonym w ustawie.

Prawnicze bazy danych

Rumuńska prawnicza baza danych, którą tworzy, prowadzi i aktualizuje Rada Legislacyjna, umożliwia społeczeństwu bezpłatny dostęp do rumuńskich aktów prawnych.

Jest to wersja online rumuńskiego rejestru legislacyjnego (Repertoriul legislației României®) – oficjalnego archiwum rumuńskich aktów prawnych, skąd można uzyskać dokładne i rzetelne informacje na temat stanu prawnego każdego z aktów w różnych okresach.

Baza danych obejmuje okres od 1864 r. do chwili obecnej.

Dostęp do danych można uzyskać, stosując następujące kryteria wyszukiwania:

  • kategoria/rodzaj aktu prawnego,
  • numer,
  • rok (okres) wydania,
  • przedział czasowy publikacji,
  • ogłoszenie w rumuńskim Dzienniku Urzędowym (rodzaj dziennika, numer dziennika, rok wydania),
  • słowa kluczowe w tytule,
  • stan prawny aktu (obowiązujący, wygasły),
  • inne kryteria (akty prawne, jednostkowe, ogłoszone, nieogłoszone).

W ramach wewnętrznej sieci komputerowej Rady Legislacyjnej działa na bieżąco aktualizowana baza danych zawierająca szczegółowe informacje prawne niezbędne w procesie przyjmowania projektów aktów ustawodawczych lub wykorzystywane w procesie legislacyjnym.

Dostęp do kolejnej prawniczejbazy danych (choć inaczej zorganizowanej) można uzyskać ze strony internetowej Izby Deputowanych (jednej z izb parlamentu). Przeszukiwanie może odbywać się według:

  • rodzaju aktu prawnego,
  • numeru,
  • daty,
  • organu władzy publicznej, który wydał akt prawny,
  • daty publikacji i słów kluczowych (zarówno w tytule, jak i w głównym tekście aktu).

Czy dostęp do bazy danych jest bezpłatny?

Tak, dostęp do tej bazy danych jest bezpłatny.

Ostatnia aktualizacja: 20/03/2014

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwe państwo członkowskie. Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. Komisja Europejska nie przyjmuje żadnej odpowiedzialności w odniesieniu do danych lub informacji, które niniejszy dokument zawiera, lub do których się odnosi. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.

Twoje uwagi

Za pomocą tego formularza możesz przesłać nam swoje komentarze i uwagi na temat nowej strony