Let op: de oorspronkelijke versie van deze pagina (Italiaans) is onlangs gewijzigd. Aan de vertaling in het Nederlands wordt momenteel gewerkt.
De volgende vertalingen zijn al beschikbaar
Swipe to change

Alimentatie

Italië
Inhoud aangereikt door
European Judicial Network
Europees justitieel netwerk (in burgerlijke en handelszaken)

1 Wat betekenen de begrippen "levensonderhoud" en "onderhoudsplicht" in de praktijk? Welke personen zijn jegens anderen onderhoudsplichtig?

Het Italiaanse rechtsstelsel kent verschillende namen, voorwaarden en bedragen voor alimentatie, afhankelijk van de relatie tussen de onderhoudsplichtige en de begunstigde.

Een onderhoudsplicht (‘obbligazione alimentare’) brengt een wettelijk opgelegde verstrekking van materiële bijstand aan een persoon die zelf niet in zijn of haar levensonderhoud kan voorzien met zich mee. Onderhoudplichtig zijn bepaalde door de wet vastgestelde personen, als onderdeel van hun plicht tot familiale solidariteit.

De regels voor dit onderhoud worden beschreven in artikel 433 en volgende van het Italiaanse Burgerlijk Wetboek. Alimentatie moet worden betaald wanneer:

-     er een specifieke wettelijke relatie bestaat tussen de onderhoudsplichtige en de begunstigde;

-     de begunstigde, die niet in zijn of haar levensonderhoud kan voorzien, zich in een situatie van behoeftigheid bevindt.

Onderhoudsplichtigen zijn, in deze volgorde:

  • de echtgeno(o)t(e);
  • kinderen;
  • ouders, of, bij gebreke daarvan, directe verwanten in de opgaande lijn;
  • schoonzonen en -dochters;
  • schoonouders;
  • broers en zussen.

De nauwste verwant volgens de rangschikking hierboven is verplicht om alimentatie te verstrekken; indien er meerdere personen van dezelfde rang zijn, wordt de plicht evenredig aan hun financiële situatie tussen hen gedeeld.

Het verschuldigde bedrag is evenredig aan de behoefte van de persoon die alimentatie vordert en de financiële omstandigheden van degene die de alimentatie moet betalen. Dit type alimentatie mag niet hoger zijn dan het bedrag dat nodig is om de basislevensbehoeften van de behoeftige persoon te dekken, gelet op zijn of haar sociale status.

‘Assegno di mantenimento’ (alimentatie) is de verstrekking van de financiële bijstand door een echtgeno(o)t(e) aan de andere echtgeno(o)t(e) in geval van een echtscheiding of scheiding van tafel en bed, en is zo opgezet dat degene die alimentatie ontvangt de tijdens het huwelijk genoten levensstandaard in stand kan houden. ‘Assegno di mantenimento’ is niet afhankelijk van de vraag of de begunstigde behoeftig is en kan ook worden gevorderd als de begunstigde werk heeft. Van alimentatie kan afstand worden gedaan, en de betaling van periodieke alimentatie kan worden vervangen door de betaling van een bedrag ineens.

Omdat dit type alimentatie ervoor moet zorgen dat degene die alimentatie ontvangt een levensstandaard behoudt die vergelijkbaar is met die van vóór de scheiding, is het bedrag doorgaans hoger dan de wettelijke ‘assegno alimentare’. De ‘assegno di mantenimento’ is echter niet verschuldigd aan de echtgeno(o)t(e) die geacht wordt verantwoordelijk te zijn voor de scheiding.

De term ‘assegno di mantenimento’ heeft ook betrekking op de financiële steun die ouders moeten betalen aan hun kinderen in geval van echtscheiding of scheiding van tafel en bed.

Kinderen hebben het recht om door hun ouders te worden onderhouden in verhouding tot hun respectieve middelen en in overeenstemming met hun vermogen om in een beroep of thuis te werken. In geval van echtscheiding of scheiding van tafel en bed stelt de rechtbank vast dat regelmatig alimentatie moet worden betaald en neemt de rechtbank een besluit over de hoogte van de alimentatie, in overeenstemming met de behoeften van het kind, de levensstandaard van het kind toen het nog met beide ouders samenleefde, de hoeveelheid tijd die met elke ouder wordt doorgebracht, de financiële middelen van beide ouders en de financiële waarde van huiselijke en zorgtaken die door elke ouder worden uitgevoerd.

2 Tot welke leeftijd heeft een kind aanspraak op levensonderhoud? Zijn de regels inzake levensonderhoud verschillend voor minderjarigen en volwassenen?

Tot ze de meerderjarige leeftijd hebben bereikt, hebben kinderen het recht om door hun ouders te worden onderhouden in verhouding tot hun respectieve middelen en in overeenstemming met hun vermogen om in een beroep of thuis te werken. In geval van echtscheiding of scheiding van tafel en bed stelt de rechtbank vast dat regelmatig alimentatie moet worden bepaald (zie het antwoord op vraag 1).

Als een kind de meerderjarige leeftijd heeft bereikt, maar nog niet financieel zelfstandig is, kan de rechter een van de of beide ouders opdragen om regelmatig alimentatie te betalen, meestal rechtstreeks aan het kind. Zodra het kind dat de meerderjarige leeftijd heeft bereikt financieel zelfstandig is doch financiële problemen ondervindt, hebben de ouders alleen een ‘obbligazione alimentare’.

Als een kind dat de meerderjarige leeftijd heeft bereikt een ernstige handicap heeft, zijn de regels voor minderjarige kinderen van toepassing.

3 Moet ik om alimentatie verzoeken bij een bevoegde autoriteit of rechterlijke instantie? Wat zijn de belangrijkste onderdelen van deze procedure?

Om ‘alimenti’ (alimentatie) te ontvangen moet een persoon een dagvaardingsverzoek (‘atto di citazione’) indienen bij de rechtbank van de plaats waar hij of zij woont, samen met schriftelijk bewijs voor de noodzaak van de alimentatie.

Zodra de procedure is begonnen, kan de rechtbank worden verzocht om voorlopige alimentatie toe te kennen voordat de definitieve beslissing wordt genomen.

Alimentatie voor kinderen of een echtgeno(o)t(e) kan worden toegekend in een afzonderlijke procedure of in het kader van een (echt)scheidingsprocedure. De rechtbank kan de alimentatie toekennen in de eerste rechtszitting in de procedure.

4 Kan het verzoek worden gedaan namens een familielid (zo ja, van welke graad) of een kind?

5 Indien ik naar de rechter wil stappen, hoe weet ik dan welke rechter bevoegd is?

In overeenstemming met Verordening (EG) nr. 4/2009 ligt de rechtsbevoegdheid (jurisdictie) op het gebied van onderhoudsverplichtingen bij:

a) de rechtbank van de plaats waar de verweerder zijn of haar gewone verblijfplaats heeft; of

b) de rechtbank van de plaats waar de onderhoudsgerechtigde zijn of haar gewone verblijfplaats heeft; of

c) de rechtbank die volgens het recht van het forum bevoegd is om kennis te nemen van een verzoek betreffende de staat van personen, indien het verzoek inzake een onderhoudsverplichting een met deze procedure verbonden nevenverzoek is, tenzij deze bevoegdheid uitsluitend op de nationaliteit van een der partijen berust; of

d) de rechtbank die volgens het recht van het forum bevoegd is om kennis te nemen van een verzoek betreffende de ouderlijke verantwoordelijkheid, indien het verzoek inzake een onderhoudsverplichting een met deze procedure verbonden nevenverzoek is, tenzij deze bevoegdheid uitsluitend op de nationaliteit van een der partijen berust.

6 Heb ik als verzoeker een vertegenwoordiger (bv. advocaat, centrale of lokale autoriteit enz.) nodig om de zaak bij de rechter aanhangig te maken? Zo nee, welke procedures zijn van toepassing?

Het document waarmee de alimentatieprocedure wordt ingeleid moet worden ingediend via een advocaat, die de partij vertegenwoordigt ten overstaan van de rechtbank.

Bijstand door een advocaat is niet noodzakelijk als de beslissing over de alimentatie is opgenomen in de overeenkomst tussen twee echtgenoten die uit elkaar gaan. In dat geval wordt de overeenkomst overgelegd aan de rechtbank, die de overeenkomst controleert en goedkeurt.

7 Moet ik vergoedingen betalen voor het aanhangig maken van de zaak? Zo ja, hoeveel bedragen deze ongeveer? Kan ik, wanneer mijn financiële middelen ontoereikend zijn, rechtsbijstand krijgen om de kosten van de procedure te dekken?

Een persoon die een zaak aanhangig maakt bij een civiele rechtbank moet een registratievergoeding (‘contributo unificato di iscrizione a ruolo’) betalen. Deze vergoeding varieert, afhankelijk van het type en de waarde van de zaak. Voor de door de rechtbank uitgevaardigde bevelen moet eveneens een vergoeding worden betaald.

In zaken over alimentatie aan kinderen hoeven deze registratievergoedingen echter niet te worden betaald.

De partijen moeten de juridische kosten van de advocaten die hen in de rechtbank vertegenwoordigen betalen.

Personen die over onvoldoende middelen beschikken kunnen verzoeken om de benoeming van een advocaat die hun kosteloos bijstaat, waarbij de kosten worden gedragen door de staat (rechtsbijstand).

Om in aanmerking te komen voor rechtsbijstand moet de verzoeker een jaarlijks belastbaar inkomen van niet meer dan 10 766,33 EUR hebben. Als de betrokken persoon samenleeft met zijn of haar echtgeno(o)t(e) of andere familieleden, zal het totale jaarlijks te betalen alimentatiebedrag worden berekend door de inkomens van alle familieleden bij elkaar op te tellen, inclusief het inkomen van de verzoeker. In dat geval wordt het maximuminkomen om in aanmerking te komen voor rechtsbijstand verhoogd met 1 032,91 EUR voor elk familielid met wie de verzoeker samenleeft.

Verzoeken om rechtsbijstand moeten worden ingediend bij de Raad van de orde van advocaten (‘Consiglio dell’Ordine degli Avvocati’) van de plaats waar de ter zake bevoegde rechtbank is gevestigd. Verzoeken moeten worden ingediend met behulp van de formulieren die kunnen worden aangevraagd bij de administratieve dienst van de orde van advocaten of die van de website van de orde van advocaten kunnen worden gedownload, en de formulieren moeten vergezeld gaan van de op deze formulieren vermelde documenten.

In het verzoek moeten de gronden en de rechtsgrond voor de vordering worden vermeld en bij het verzoek moet schriftelijk bewijs worden gevoegd. De orde van advocaten zal geen rechtsbijstand toekennen als de bij de rechtbank ingestelde vordering duidelijk ongegrond is.

Als de orde van advocaten het verzoek aanvaardt, kan de betrokken persoon een advocaat kiezen uit de lijst van bevoegde rechtsbijstandadvocaten. Sommige orden van advocaten zullen zelf een advocaat selecteren om de zaak op zich te nemen.

Een verzoek om toekenning van rechtsbijstand kan in elke fase en instantie van de procedure worden ingediend en is geldig voor alle daaropvolgende instanties, mits de persoon dan nog steeds over onvoldoende middelen beschikt.

Als het verzoek om rechtsbijstand wordt verworpen, kan de betrokken persoon het verzoek opnieuw indienen bij de ter zake bevoegde rechtbank.

8 Welk soort alimentatie kan door de rechter worden toegekend? Hoe wordt het bedrag van de alimentatie berekend? Kan de rechterlijke beslissing worden herzien wanneer de kosten voor levensonderhoud of de gezinssituatie wijzigen? Zo ja, hoe (bv. via een automatisch indexeringssysteem)?

Het gerechtelijke bevel waarin het bedrag van de alimentatie wordt vastgesteld en opdracht wordt gegeven tot de betaling ervan is een uitvoerbare titel en vormt derhalve een tenuitvoerleggingsbevel.

Een gerechtelijk bevel tot vaststelling van het recht op alimentatie legt een verplichting op aan de onderhoudsplichtige om de begunstigde te betalen wat deze nodig heeft om zijn of haar basislevensbehoeften te kunnen vervullen (de kosten van voeding, huisvesting en kleding en van een minimum aan goederen en diensten die nodig zijn om een waardig leven te leiden). Bij het nemen van een beslissing over de hoogte van de alimentatie moet de rechtbank ook rekening houden met de financiële omstandigheden van de onderhoudsplichtige.

In een gerechtelijk bevel tot vaststelling van het bedrag van de alimentatie die moet worden betaald aan een gescheiden echtgeno(o)t(e), moet ook de levensstandaard tijdens het huwelijk in aanmerking worden genomen.

In een gerechtelijk bevel tot vaststelling van het bedrag van de alimentatie die moet worden betaald aan kinderen die de meerderjarige leeftijd hebben bereikt, maar niet financieel zelfstandig zijn, moeten hun onderwijsbehoeften in aanmerking worden genomen.

Alimentatie wordt automatisch aangepast aan de hand van de ISTAT-indices of andere parameters die door de partijen zijn overeengekomen of in het gerechtelijke bevel worden vermeld.

Het bedrag van de verschuldigde alimentatie kan op een latere datum worden veranderd als de begunstigde of de onderhoudsplichtige daartoe een verzoek heeft ingediend bij de bevoegde rechtbank, die doorgaans de rechtbank is die het oorspronkelijk bevel heeft uitgevaardigd.

9 Hoe en aan wie wordt de alimentatie betaald?

De rechtbank stelt de betalingsregelingen vast.

In geval van scheiding van tafel en bed kan de rechtbank derden die betalingen verrichten aan de onderhoudsplichtige (zoals een werkgever) opdragen om een deel van het geld rechtstreeks aan de gescheiden echtgeno(o)t(e) uit te keren.

De alimentatie moet worden uitbetaald aan de persoon die er recht op heeft.

Alimentatie voor minderjarige kinderen wordt doorgaans betaald aan de echtgeno(o)t(e) die het ouderlijk gezag heeft.

Door de rechtbank toegekende alimentatie voor kinderen die de meerderjarige leeftijd hebben bereikt, maar niet financieel zelfstandig zijn, wordt rechtstreeks aan deze kinderen uitbetaald.

10 Hoe kan een persoon (de onderhoudsplichtige) die niet vrijwillig betaalt, tot betaling worden gedwongen?

Als de persoon die is opgedragen om alimentatie te betalen deze niet vrijwillig betaalt, staan alle gebruikelijke middelen voor de tenuitvoerlegging van financiële verplichtingen open voor de begunstigde.

11 Beschrijf kort alle met betrekking tot de tenuitvoerlegging geldende beperkingen, met name de voorschriften ter bescherming van de onderhoudsplichtige en inzake verval- of verjaringstermijnen.

Het recht op onderhoud is op zichzelf niet gebonden aan een verjaringstermijn. Voor afzonderlijke termijnbetalingen die verschuldigd zijn, maar niet worden betaald, geldt een verjaringstermijn van vijf jaar (artikel 2948, lid 2 van het Burgerlijk Wetboek). Bovendien wordt verjaring opgeschort tussen echtgenoten en tussen degenen die ouderlijk gezag uitoefenen over de personen die alimentatie ontvangen.

12 Zijn er organisaties of autoriteiten die mij kunnen helpen bij de invordering van alimentatie?

Italië heeft geen organisatie of autoriteit die onderhoudsgerechtigden kan helpen bij de invordering van alimentatie. De onderhoudsgerechtigde, hetzij hij of zij zelf als hij of zij de meerderjarige leeftijd heeft bereikt, hetzij zijn of haar wettelijke vertegenwoordiger als hij of zij jonger dan 18 jaar is, moet een zaak aanhangig maken bij de bevoegde rechtbank, bijgestaan door een advocaat.

13 Kunnen organisaties (overheids- of privéorganisaties) een voorschot op (een deel van) het alimentatiebedrag betalen in de plaats van de onderhoudsplichtige?

Nee.

14 Indien ik mij in deze lidstaat bevind en de onderhoudsplichtige zijn/haar verblijfplaats in een ander land heeft:

14.1 Kan ik in deze lidstaat hulp krijgen van een autoriteit of een privéorganisatie?

Een persoon die recht heeft op alimentatie van iemand die in een ander land woont, kan bijstand krijgen van de centrale autoriteit van Italië. Daartoe moet de persoon een verzoek om erkenning (en de afgifte van een verklaring van uitvoerbaarheid van de beslissing tot erkenning) van zijn of haar recht op alimentatie indienen via de centrale autoriteit in de lidstaat waar de onderhoudsplichtige zijn of haar gewone verblijfplaats heeft, conform het systeem van samenwerking dat wordt beschreven in hoofdstuk VII van Verordening (EG) nr. 4/2009.

De afdeling Jeugdrechtspraak van het ministerie van Justitie (‘Ministero della Giustizia - Dipartimento per la Giustizia Minorile’) is de centrale autoriteit voor Italië, die is aangewezen in overeenstemming met artikel 49 van Verordening (EG) nr. 4/2009 om alimentatie in grensoverschrijdende geschillen binnen de Europese justitiële ruimte in te vorderen.

14.2 Zo ja, hoe kan ik contact opnemen met die autoriteit of privéorganisatie?

De centrale autoriteit van Italië is te bereiken op het volgende adres:

Ministero della Giustizia, Dipartimento per la Giustizia Minorile
Via Damiano Chiesa 23
00136 Roma

Tel. +39 668188325

Fax +39 668808085

E-mail:  acitalia0409.dgm@giustizia.it

15 Indien ik mij in een ander land bevind en de onderhoudsplichtige zich in deze lidstaat bevindt:

15.1 Kan ik mij in deze lidstaat rechtstreeks wenden tot een autoriteit of een privéorganisatie?

Als de onderhoudsgerechtigde in het buitenland woont en in Italië een beslissing tot erkenning van zijn of haar recht op alimentatie ten uitvoer wil leggen, kan hij of zij hulp vragen van de centrale autoriteit van de lidstaat waar hij of zij woont, en via die autoriteit een verzoek in overeenstemming met artikel 56 indienen, gebruikmakend van het systeem van samenwerking van hoofdstuk VII van Verordening (EG) nr. 4/2009.

Dientengevolge moet het verzoek niet rechtstreeks aan de centrale autoriteit van Italië of enige andere autoriteit of particuliere organisatie in Italië worden gezonden.

15.2 Zo ja, hoe kan ik contact opnemen met die autoriteit of privéorganisatie en welk soort bijstand kan ik krijgen?

16 Is deze lidstaat gebonden door het Haagse Protocol van 2007?

Ja.

17 Indien deze lidstaat niet is gebonden door het Haagse Protocol van 2007, welk rechtsstelsel zal er dan overeenkomstig zijn regels van internationaal privaatrecht worden toegepast op de alimentatievordering? Wat zijn de desbetreffende regels van internationaal privaatrecht?

18 Welke regels gelden er met betrekking tot de toegang tot de rechter in grensoverschrijdende zaken in de EU (conform de structuur van hoofdstuk V van de verordening inzake onderhoudsverplichtingen)?

Wat betreft de toegang tot de rechter in grensoverschrijdende zaken worden de regels van hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 4/2009 rechtstreeks toegepast.

Kort gezegd betekent dit dat voor alimentatieverzoeken die zijn ingediend volgens het in hoofdstuk VII beschreven systeem en die voortvloeien uit ouderschap de volgende procedure wordt gebruikt:

-     voor zaken betreffende de erkenning of de erkenning plus een verklaring van uitvoerbaarheid van een beslissing tot erkenning en betreffende een in een lidstaat afgegeven of reeds erkende beslissing wordt, als de begunstigde jonger dan 21 jaar is, automatisch rechtsbijstand toegekend, ongeacht het inkomen en ongeacht of het verzoek voldoende gegrond lijkt, zoals vereist door de algemene regels (zie het antwoord op vraag 7);

-     voor andere typen zaken (verzoeken om de afgifte of wijziging van een beslissing) moet, als het verzoek betrekking heeft op iemand van jonger dan 21 jaar, worden beoordeeld of het verzoek voldoende gegrond is om rechtsbijstand te kunnen verlenen, zonder het inkomen van de persoon in aanmerking te nemen;

-     als de verzoeker ouder dan 21 jaar is, kan hij of zij rechtsbijstand krijgen als hij of zij voldoet aan de normale inkomensvoorwaarden en het verzoek voldoende gegrond is, in overeenstemming met het Italiaanse recht (zie het antwoord op vraag 7).

Voor verzoeken betreffende alimentatie die niet voortvloeien uit ouderschap (d.w.z. verzoeken die zijn ingediend door een echtgeno(o)t(e) of een andere persoon die een bloed- of aanverwant van de onderhoudsgerechtigde is), wordt rechtsbijstand verleend als aan de normale voorwaarden betreffende inkomen en het voldoende gegrond zijn van het verzoek is voldaan, in overeenstemming met het Italiaanse recht (zie het antwoord op vraag 7).

Het criterium van continuïteit is in alle gevallen van toepassing: een verzoeker die heeft geprofiteerd van volledige of gedeeltelijke rechtsbijstand in de lidstaat van herkomst, heeft recht op rechtsbijstand in zaken die bij de rechtbanken in Italië aanhangig worden gemaakt voor de erkenning, uitvoerbaarheid of tenuitvoerlegging van de beslissing.

Als aan bovengenoemde voorwaarden is voldaan, zendt de centrale autoriteit van Italië het verzoek om rechtsbijstand door aan de desbetreffende orde van advocaten, samen met de benodigde door de verzoeker ingediende documenten.

De orde van advocaten beslist op basis van de hierboven beschreven criteria of er rechtsbijstand zal worden verleend.

19 Welke maatregelen heeft deze lidstaat genomen om de uitvoering van de taken die zijn beschreven in artikel 51 van de verordening inzake onderhoudsverplichtingen te waarborgen?

De centrale autoriteit van Italië gebruikt de volgende methoden voor de behandeling van overeenkomstig hoofdstuk VII verzonden samenwerkingsverzoeken:

  • minnelijke schikkingen worden aangemoedigd door onderhoudsplichtigen uit te nodigen om hun onderhoudsplicht vrijwillig na te komen;
  • onderhoudsplichtigen worden verzocht contact op te nemen met de centrale autoriteit om overeenstemming te bereiken over de procedures voor het schikken van de zaak;
  • de onderhoudsplichtige wordt gelokaliseerd door te zoeken in de databank van het nationale register van Italiaanse gemeenten (‘Indice nazionale dei comuni italiani’) en van het gevangeniswezen (‘Amministrazione penitenziaria’) of door contact op te nemen met lokale bevolkingsregisters;
  • er wordt informatie verzameld over het inkomen en vermogen van de onderhoudsplichtige, met hulp van de belastingautoriteiten (‘polizia tributaria’);
  • het verkrijgen van schriftelijk bewijs wordt vergemakkelijkt overeenkomstig artikel 51, lid 2, onder g) van de verordening, in samenwerking met de gerechtelijke autoriteiten;
  • de verlening van rechtsbijstand wordt vergemakkelijkt, zoals uitgelegd in de antwoorden op de vragen 7 en 18 hierboven.
Laatste update: 22/01/2018

De verschillende taalversies van deze pagina worden bijgehouden door de betrokken EJN-contactpunten. De informatie wordt vertaald door de diensten van de Europese Commissie. Eventuele aanpassingen zijn daarom mogelijk nog niet verwerkt in de vertalingen. Het EJN en de Commissie aanvaarden geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor informatie of gegevens in dit document of waarnaar in dit document wordt verwezen. Zie de juridische mededeling voor auteursrechtelijke bepalingen van de lidstaat die verantwoordelijk is voor deze pagina.

Feedback

Met onderstaand formulier kunt u ons opmerkingen en feedback sturen over onze nieuwe website