Let op: de oorspronkelijke versie van deze pagina (Frans) is onlangs gewijzigd. Aan de vertaling in het Nederlands wordt momenteel gewerkt.
Swipe to change

Echtscheiding en scheiding van tafel en bed

Frankrijk
Inhoud aangereikt door
European Judicial Network
Europees justitieel netwerk in burgerlijke en handelszaken

1 Wat zijn de voorwaarden voor een echtscheiding?

Er zijn vier vormen van echtscheiding:

  • echtscheiding met wederzijdse instemming;
  • echtscheiding op grond van een principiële aanvaarding van de ontwrichting van het huwelijk (divorce accepté);
  • echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting van het huwelijk;
  • echtscheiding door schuld.

2 Welke echtscheidingsgronden bestaan er?

  • Om een echtscheiding met wederzijdse instemming kan door de echtgenoten gezamenlijk worden verzocht als ze principieel aanvaarden dat het huwelijk is ontwricht en ze het eens zijn over de gevolgen van de echtscheiding. In dat geval hoeven ze aan de rechter niet mede te delen waarom ze willen scheiden en volstaat het om een ontwerpovereenkomst te overleggen waarin de gevolgen van de echtscheiding zijn geregeld. De rechter zal het verzoek alleen afwijzen als de belangen van de kinderen of van een van de echtgenoten onvoldoende zijn beschermd.
  • Een divorce accepté kan door een van de echtgenoten worden aangevraagd en door de andere worden aanvaard of door beide echtgenoten gezamenlijk worden aangevraagd. In tegenstelling tot wat bij een echtscheiding met wederzijdse instemming het geval is, zijn de echtgenoten het bij een divorce accepté wel eens over de echtscheiding maar niet over de gevolgen daarvan. De gevolgen van de echtscheiding moeten bijgevolg door de rechter worden geregeld.
  • Echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting van het huwelijk kan door elk van de echtgenoten worden aangevraagd als er op de datum waarop het scheidingsverzoek wordt ingediend al minstens twee jaar geen levensgemeenschap (vie commune) meer bestaat tussen de echtgenoten. Hiervan is sprake als de echtgenoten niet meer samenwonen en het huwelijk willen beëindigen.
  • Echtscheiding door schuld kan door elk van de echtgenoten worden aangevraagd op grond van aan de andere echtgenoot te wijten feiten die grove en herhaalde schendingen van de huwelijksplichten inhouden en verder samenleven ondraaglijk maken.

3 Wat zijn de juridische gevolgen van een echtscheiding als het gaat om:

3.1 de persoonlijke relatie tussen de echtgenoten (bijvoorbeeld de achternaam)?

  • De verplichting tot huwelijkstrouw, samenwonen en wederzijdse bijstand eindigt wanneer de echtscheidingsuitspraak in kracht van gewijsde is gegaan, waarmee wordt bedoeld dat de uitspraak niet meer vatbaar is voor beroep.
  • Ieder van de echtgenoten kan opnieuw in het huwelijk treden.
  • Na de echtscheiding verliezen beide echtgenoten het recht om de achternaam van de gewezen partner te gebruiken. Dat neemt niet weg dat de ene echtgenoot met instemming van de andere echtgenoot of met toestemming van de rechter diens achternaam mag blijven gebruiken als hij/zij kan aantonen dat er een bijzonder belang mee is gemoeid voor hem-/haarzelf of de kinderen.

3.2 de verdeling van het vermogen van de echtgenoten?

  • Een echtscheiding heeft de ontbinding van de huwelijksgoederengemeenschap en, voor zover toepassing, de verdeling van de huwelijksgoederen tot gevolg.
  • Een echtscheiding heeft geen gevolgen voor huwelijksvoordelen die tijdens het huwelijk in werking zijn getreden of schenkingen van bestaande goederen. Huwelijksvoordelen die in werking treden bij de ontbinding van de goederengemeenschap of bij het overlijden van een van de echtgenoten of bij overdrachten mortis causa, vervallen daarentegen van rechtswege bij echtscheiding.
  • Bij een verzoek om echtscheiding met wederzijdse instemming zal de rechter de echtscheiding alleen uitspreken als de echtgenoten overeenstemming hebben bereikt over de vereffening van hun financiële belangen. Bij de overige vormen van echtscheiding kunnen de echtgenoten vooraf afspraken maken over de vereffening van hun financiële belangen, maar het is niet verplicht en ze kunnen het net zo goed na de echtscheiding doen.

3.3 de minderjarige kinderen uit het huwelijk?

De echtscheiding heeft geen bijzondere gevolgen voor het ouderlijk gezag, dat de ouders bijgevolg in beginsel gezamenlijk blijven uitoefenen. De rechter kan niettemin besluiten om het ouderlijk gezag slechts aan een van hen toe te kennen wanneer dit in het belang van het kind is.

Beide ouders moeten blijven bijdragen aan het onderhoud en de opvoeding van het kind. Deze bijdrage heeft gewoonlijk de vorm van een toelage die een van de ouders aan de andere uitkeert, maar kan ook geheel of gedeeltelijk bestaan uit het rechtstreeks betalen van kosten die ten behoeve van het kind worden gemaakt. De bijdrage kan tot slot ook worden voldaan door het toekennen van een gebruiks- en woonrecht.

3.4 de verplichting om alimentatie te betalen aan de andere echtgenoot?

NB: De betaling van alimentatie van de ene echtgenoot aan de andere is een tijdelijke maatregel: alimentatie is slechts verschuldigd totdat de echtscheiding is uitgesproken. Nadat de echtscheiding is uitgesproken, kan de ene echtgenoot van de andere slechts een eenmalige uitkering tot levensonderhoud (prestation compensatoire) of schadevergoeding vorderen.

  • Doel van de prestation compensatoire is om in voorkomend geval de ongelijkheid te compenseren die door de beëindiging van het huwelijk in de levensomstandigheden van de echtgenoten is ontstaan. De rechter bepaalt de hoogte van de prestation op basis van de inkomsten en behoeften van de echtgenoten. De prestation heeft een forfaitair karakter en heeft in beginsel de vorm van een kapitaaluitkering:
    • hetzij door het betalen van een som geld, onder betalingscondities die door de echtgenoten worden overeengekomen,
    • of door de overdracht van de eigendom van goederen of de toekenning van een gebruiks- of woonrecht of recht van vruchtgebruik, tijdelijk of voor het leven.

In uitzonderlijke gevallen kan een prestation compensatoire in de vorm van een lijfrente worden overeengekomen, die bij een verandering in de bestaansmiddelen of behoeften van de gewezen echtgenoten neerwaarts kan worden bijgesteld.

  • Een schadevergoeding kan worden toegekend wanneer de echtscheiding bijzonder ernstige gevolgen voor een gewezen echtgenoot heeft en
    • hij/zij in een procedure tot echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting van het huwelijk de verweerder was en zelf geen echtscheidingsverzoek heeft ingediend, of
    • het verzoek om echtscheiding is toegewezen tegen de andere echtgenoot en de schuld van de echtscheiding volledig bij laatstgenoemde ligt.

(Zie “Alimentatievorderingen - Frankrijk”)

4 Wat betekent "scheiding van tafel en bed” in de praktijk?

De scheiding van tafel en bed is een wettelijke regeling waardoor bepaalde huwelijksplichten, zoals de plicht om samen te wonen, vervallen maar het huwelijk zelf blijft bestaan. Hertrouwen is dus niet mogelijk en de echtgenoten blijven onderhoudsplichtig jegens elkaar.

5 Wat zijn de gronden voor een “scheiding van tafel en bed”?

  • De gevallen en de procedure zijn dezelfde als voor echtscheiding.
  • In beginsel kan de echtgenoot tegen wie een vordering tot scheiding van tafel en bed is ingesteld, een tegenvordering tot echtscheiding of scheiding van tafel en bed instellen, en omgekeerd kan de echtgenoot tegen wie een vordering tot echtscheiding is ingesteld, een vordering tot echtscheiding of scheiding van tafel en bed instellen.
  • In het geval van een vordering tot echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting van het huwelijk kan geen tegenvordering tot scheiding van tafel en bed worden ingediend, maar slechts een tegenvordering tot echtscheiding.
  • Wanneer een vordering tot echtscheiding en een vordering tot scheiding van tafel en bed gelijktijdig worden ingediend, behandelt de rechter eerst de vordering tot echtscheiding. Alleen wanneer hij/zij de vordering tot echtscheiding afwijst, zal hij/zij de vordering tot scheiding van tafel en bed behandelen. Wanneer beide vorderingen zijn gebaseerd op de schuld van de andere echtgenoot, worden ze gezamenlijk behandeld en, als ze worden toegewezen, wordt de echtscheiding uitgesproken op grond van gedeelde schuld.

6 Wat zijn de juridische gevolgen van een “scheiding van tafel en bed”?

Gevolgen van de scheiding van tafel en bed

  • Bij scheiding van tafel en bed vervalt de plicht om samen te wonen, maar de plicht om elkaar bij te staan en te onderhouden en wederzijds trouw te zijn, blijft bestaan. Ook mag de vrouw de naam van haar echtgenoot blijven gebruiken, tenzij de rechter anders beslist. De onderhoudsplicht houdt in dat de ene echtgenoot de andere alimentatie moet betalen als deze behoeftig is. Bij het bepalen van de hoogte van de alimentatie wordt niet gekeken naar de schuldvraag, tenzij de echtgenoot die de alimentatie vordert ernstig tekort is geschoten in de vervulling van de huwelijksplichten. Een periodieke toelage kan worden vervangen door de uitkering van een eenmalig bedrag als het vermogen van de alimentatieplichtige echtgenoot dat toestaat.
  • Een scheiding van tafel en bed brengt net als een echtscheiding de ontbinding van de goederengemeenschap met zich mee, waarna de huwelijksgoederen worden verdeeld volgens het stelsel van scheiding van goederen.
  • In geval van overlijden van een van de van tafel en bed gescheiden echtgenoten, kan de andere echtgenoot onverminderd aanspraak maken op zijn/haar erfdeel en zijn op hem/haar de wettelijke bepalingen inzake de overlevende echtgenoot van toepassing. Bij een scheiding van tafel en bed met wederzijdse instemming kunnen de echtgenoten echter in een verklaring afstand doen van hun erfrecht.

Omzetting van scheiding van tafel en bed in echtscheiding

Op een daartoe strekkend verzoek van een van de echtgenoten wordt een scheiding van tafel en bed van rechtswege omgezet in een echtscheiding. Voorwaarde is wel dat de scheiding van tafel en bed minimaal twee jaar heeft geduurd. De rechter spreekt dan de echtscheiding uit en beslist over de gevolgen ervan. De gronden voor de scheiding van tafel en bed worden dan de gronden voor de echtscheiding. De schuldvraag kan niet opnieuw worden gesteld.

Het is steeds mogelijk om op gezamenlijk verzoek een scheiding van tafel en bed in een echtscheiding met wederzijdse instemming om te zetten. Een scheiding van tafel en bed met wederzijdse instemming kan echter alleen met wederzijdse instemming worden omgezet in een echtscheiding.

7 Wat betekent “nietigverklaring van het huwelijk" in het huwelijk in de praktijk?

De nietigverklaring van een huwelijk, hetgeen alleen bij rechterlijke beslissing kan, heeft tot gevolg dat alle rechtsgevolgen van het huwelijk met terugwerkende kracht teniet worden gedaan, alsof het huwelijk nooit heeft bestaan.

Dit is anders dan bij een echtscheiding of een scheiding van tafel en bed, waarvan de gevolgen alleen toekomstige werking hebben.

8 Wat zijn de gronden voor nietigverklaring van het huwelijk?

De gronden voor de nietigverklaring van een huwelijk verschillen afhankelijk van de vraag of het gaat om een relatieve nietigheidsgrond (wilsgebrek of de personen die hun toestemming voor het huwelijk hadden moeten geven, hebben dit niet gedaan) dan wel om een absolute nietigheidsgrond (niet-naleving van een regel van openbare orde).

Gevallen van relatieve nietigheid

Er worden drie gevallen onderscheiden:

  • dwaling in de persoon of essentiële eigenschappen van de persoon;
  • dwang;
  • ontbreken van toestemming van personen van wie de toestemming was vereist.

Een verzoek om nietigverklaring kan alleen door bepaalde personen worden ingediend: de echtgenoot wiens instemming ongeldig is verklaard of die op het moment van de huwelijksvoltrekking handelingsonbekwaam was, de personen die hun toestemming voor het huwelijk hadden moeten geven of de openbare aanklager.

Een verzoek om nietigverklaring is alleen ontvankelijk als het wordt ingediend binnen vijf jaar na de dag van de huwelijksvoltrekking of de dag dat de echtgenoot weer in volle vrijheid kan handelen of zich bewust wordt van de dwaling.

Gevallen van absolute nietigheid

Totaal gemis aan instemming, minderjarigheid, bigamie, incest, afwezigheid van een van de echtgenoten bij het huwelijk, onbevoegdheid van de ambtenaar van de burgerlijke stand en het feit dat het huwelijk niet in het openbaar is aangegaan.

Het verzoek kan worden gedaan door iedere belanghebbende of de openbare aanklager, binnen een termijn van dertig jaar.

9 Wat zijn de juridische gevolgen van de nietigverklaring van het huwelijk?

De gevolgen van relatieve nietigheid zijn dezelfde als die van absolute nietigheid.

  • De persoonlijke en vermogensrechtelijke gevolgen van het huwelijk worden tenietgedaan, aangezien het huwelijk wordt geacht nooit te hebben bestaan. Wanneer bijvoorbeeld een van de echtgenoten overlijdt, kan de overlevende echtgenoot geen aanspraak meer maken op een erfdeel.

    Als verzachtend element kan in dit verband worden aangevoerd dat de echtgenoten te goeder trouw waren (putatief huwelijk). In dat geval blijft het huwelijk nietig maar wordt het behandeld alsof het slechts ontbonden is. Alle burgerlijke, persoonlijke en vermogensrechtelijke gevolgen van vóór de nietigverklaring blijven dan gehandhaafd.
  • Ten aanzien van de kinderen heeft de nietigverklaring van het huwelijk van hun ouders geen rechtsgevolgen en hun situatie wordt op dezelfde wijze geregeld als bij een echtscheiding.

10 Bestaan er alternatieve mogelijkheden om problemen die samenhangen met een echtscheiding op te lossen, zonder dat de rechter wordt ingeschakeld?

Een echtscheiding en de gevolgen ervan worden noodzakelijkerwijs geregeld bij een rechterlijke beslissing.

Maar voordat de rechter een beslissing neemt in een echtscheidingsprocedure, moet hij/zij eerst een mediationprocedure organiseren, behalve wanneer het een procedure tot echtscheiding met wederzijdse instemming betreft. Mediation kan door de rechter worden voorgesteld. Als mediator wordt een natuurlijke persoon of vereniging aangewezen, die de partijen hoort, hun standpunten vergelijkt en ze helpt bij het zoeken naar een oplossing voor hun geschil.

Wanneer de mediation slaagt, kunnen de partijen hun overeenkomst ter goedkeuring aan de rechter voorleggen.

11 Waar moet het verzoek tot echtscheiding/scheiding van tafel en bed/nietigverklaring van het huwelijk worden ingediend? Aan welke formaliteiten moet worden voldaan en welke documenten moeten bij het verzoek worden gevoegd?

Waar moet het verzoek worden ingediend?

  • Verzoek om echtscheiding of scheiding van tafel en bed

Een verzoek om echtscheiding of scheiding van tafel en bed moet in de vorm van een verzoekschrift door een advocaat worden ingediend bij de griffie van de Tribunal de Grande Instance (rechtbank van eerste aanleg).

De territoriaal bevoegde rechtbank is

  • de rechtbank van de woonplaats van het gezin;
  • wanneer de echtgenoten gescheiden wonen en zij het ouderlijk gezag gezamenlijk uitoefenen, de rechtbank van de woonplaats van de echtgenoot bij wie de minderjarige kinderen wonen;
  • wanneer de echtgenoten gescheiden wonen en het ouderlijk gezag slechts door een van hen wordt uitgeoefend, de rechtbank van de woonplaats van die echtgenoot;
  • in de overige gevallen, de rechtbank van de woonplaats van de echtgenoot die niet het initiatief tot de scheiding heeft genomen;
  • bij een gezamenlijk verzoek, de rechtbank van de woonplaats van een van de echtgenoten, naar hun keuze.
  • Verzoek om nietigverklaring

Een verzoek om nietigverklaring moet aanhangig worden gemaakt bij de Tribunal de Grande Instance van de woonplaats van de verweerder. Dit gebeurt via een door een deurwaarder betekende dagvaarding.

Welke stukken moet worden overgelegd?

  • Verzoek om echtscheiding of scheiding van tafel en bed

Bij echtscheidingszaken moeten de echtgenoten alle voor hun identificatie noodzakelijke gegevens verstrekken, evenals de gegevens van hun ziekenfonds en de gegevens van de diensten of organisaties van wie ze een uitkering, pensioen, toeslagen en dergelijke ontvangen.

Wanneer bij de rechter een verzoek om een prestation compensatoire wordt ingediend, moeten de echtgenoten een verklaring op erewoord over hun inkomsten en vermogen en hun leefomstandigheden overleggen.

Bij een echtscheiding met wederzijde instemming hoeft het verzoekschrift niet de grond voor de echtscheiding te vermelden. Wel moet bij het verzoekschrift een door de echtgenoten en hun advoca(a)t(en) gedateerde en ondertekende overeenkomst zijn gevoegd waarin de echtgenoten de gevolgen van de echtscheiding regelen, waarin onder meer, voor zover van toepassing, een staat van vereffening van de huwelijksgoederengemeenschap (état liquidatif du régime matrimonial) moet zijn opgenomen.

In alle andere gevallen hoeft het verzoekschrift noch de rechtsgrond van het verzoek noch de gronden voor de echtscheiding te vermelden, maar wel, voor zover van toepassing, de voorlopige maatregelen waarom wordt verzocht.

  • Verzoek om nietigverklaring

Geen bijzondere documenten vereist.

12 Kan ik in aanmerking komen voor rechtsbijstand om de kosten van de procedure te dekken?

Volledige of gedeeltelijke rechtsbijstand wordt op verzoek toegekend als aan bepaalde voorwaarden betreffende inkomen en vermogen wordt voldaan (zie “Rechtsbijstand – Frankrijk”).

13 Kan beroep worden ingesteld tegen een beslissing over de echtscheiding/scheiding van tafel en bed/nietigverklaring van het huwelijk?

Tegen deze beslissingen kan volgens de normale procedures beroep worden aangetekend.

14 Wat moet ik doen om een door een rechtbank in een andere lidstaat gewezen beslissing over echtscheiding/scheiding van tafel en bed/nietigverklaring van het huwelijk in Nederland te laten erkennen?

In het kader van een echtscheidingsprocedure gegeven beslissingen, worden van rechtswege erkend, zonder dat daarvoor enigerlei bijzondere procedure is vereist.

15 Tot welk gerecht moet ik mij wenden om bezwaar te maken tegen de erkenning van een door een rechtbank in een andere lidstaat gewezen beslissing over echtscheiding/scheiding van tafel en bed/nietigverklaring van het huwelijk? Welke procedure is in dit geval van toepassing?

Iemand die zich tegen de erkenning van een dergelijke beslissing wil verzetten, kan bij de Tribunal Grande de Instance een vordering tot niet-tegenwerpbaarheid van de beslissing (action en inopposabilité) instellen. Een beslissing houdende niet-tegenwerpbaarheid verschaft een basis voor verzet tegen een eventueel verzoek om exequatur van de tegenpartij (d.w.z. een verzoek om een in een andere staat gegeven beslissing uitvoerbaar te verklaren in Frankrijk). Afwijzing van de vordering tot niet-tegenwerpbaarheid staat gelijk aan het verlenen van exequatur.

De procedure is dezelfde als bij de exequaturprocedure.

16 Wat is het toepasselijk recht in een echtscheidingsproces tussen echtgenoten die niet in Nederland wonen of een verschillende nationaliteit hebben?

Ingevolge Verordening (EU) nr. 1259/2010 van de Raad van 20 december 2010 tot nauwere samenwerking op het gebied van het toepasselijke recht inzake echtscheiding en scheiding van tafel en bed, kan het recht dat van toepassing is op zaken betreffende echtscheiding of scheiding van tafel en bed door de echtgenoten zelf worden bepaald.

Wanneer de echtgenoten geen rechtskeuze maken, geldt het recht van de staat:

  • waar de echtgenoten op het tijdstip van aanhangigmaking van de zaak hun gewone verblijfplaats hebben, of, bij gebreke daarvan,
  • waar de echtgenoten hun laatste gewone verblijfplaats hadden, voor zover dat verblijf niet meer dan een jaar voor de aanhangigmaking van de zaak is geëindigd, en mits een van de echtgenoten op het tijdstip van aanhangigmaking nog in die staat verblijft, of, bij gebreke daarvan,
  • waarvan beide echtgenoten op het tijdstip van aanhangigmaking van de zaak onderdaan waren, of, bij gebreke daarvan,
  • waar de zaak aanhangig wordt gemaakt.

Wanneer het verzoek betrekking heeft op de omzetting van een scheiding van tafel en bed in een echtscheiding, geldt echter, bij ontstentenis van een rechtskeuze, het recht dat van toepassing was op de scheiding van tafel en bed.

Links

Website van het ministerie van Justitie

Website van Legifrance

Laatste update: 26/11/2015

De verschillende taalversies van deze pagina worden bijgehouden door de betrokken EJN-contactpunten. De informatie wordt vertaald door de diensten van de Europese Commissie. Eventuele aanpassingen zijn daarom mogelijk nog niet verwerkt in de vertalingen. Het EJN en de Commissie aanvaarden geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor informatie of gegevens in dit document of waarnaar in dit document wordt verwezen. Zie de juridische mededeling voor auteursrechtelijke bepalingen van de lidstaat die verantwoordelijk is voor deze pagina.

Feedback

Met onderstaand formulier kunt u ons opmerkingen en feedback sturen over onze nieuwe website