Insolvency/bankruptcy

If a company or entrepreneur gets into financial distress, or cannot pay its debts, specific proceedings are available in every country to address the situation inclusively, involving all the creditors (parties who are owed money).

Insolvency proceedings differ according to their objectives:

Companies

  • If the company can be saved or the business is viable – its debts may be restructured (usually in agreement with creditors). This is to safeguard the firm and preserve jobs.
  • If the business cannot be saved, the company must be wound up (it 'goes bankrupt').

Entrepreneurs

  • Can usually apply for a procedure involving an ordered repayment plan for their debts and a debt-discharge following a reasonable period of time (3 years, usually). This ensures they are not personally bankrupted and can launch further ventures in future.

In all cases, as soon as the proceedings are formally opened, creditors can no longer take individual action to reclaim their debts. This is to ensure all creditors are on an equal footing and protect the debtor's assets.

To be paid, creditors must prove their claims, either to the court or to the body (generally an administrator or liquidator) responsible for reorganising or liquidating the debtor's assets. In specific circumstances, this can be done by the debtor themself.

Cross-border insolvency (EU rules)

Insolvency cases involving companies or entrepreneurs with activities, assets or affairs in several countries can be resolved under EU law – specifically Regulation 2015/848 (see here for a summary of how it works).

Forms referred to in Regulation 2015/848

National procedures

Please select the relevant country's flag to obtain detailed national information.

Related link

Insolvency registers

Last update: 08/07/2020

This page is maintained by the European Commission. The information on this page does not necessarily reflect the official position of the European Commission. The Commission accepts no responsibility or liability whatsoever with regard to any information or data contained or referred to in this document. Please refer to the legal notice with regard to copyright rules for European pages.
The Commission is in the process of updating some of the content on this website in the light of the withdrawal of the United Kingdom from the European Union. If the site contains content that does not yet reflect the withdrawal of the United Kingdom, it is unintentional and will be addressed.

Uwaga: niedawno wprowadzono na tej stronie zmiany w oryginalnej wersji językowej bułgarski. Strona w wybranej przez Ciebie wersji językowej jest obecnie tłumaczona przez nasze służby tłumaczeniowe.
Do tej pory przetłumaczono ją na następujące języki

Upadłość - Bułgaria

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

W Bułgarii nie przyjęto odrębnej ustawy regulującej postępowanie upadłościowe. Przepisy ogólne regulujące kwestie związane z upadłością zostały ustanowione w rozdziale ustawy o obrocie handlowym poświęconym upadłości, zaś upadłość banków i zakładów ubezpieczeń regulują przepisy szczególne zawarte w ustawie o upadłości banków i w kodeksie ubezpieczeń.

Postępowanie upadłościowe wszczyna się wobec niewypłacalnych przedsiębiorców. Postępowanie upadłościowe wszczyna się ponadto wobec nadmiernie zadłużonych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, spółek akcyjnych lub spółek komandytowych.

Postępowanie upadłościowe może również zostać wszczęte wobec osoby ukrywającej działalność gospodarczą za pośrednictwem niewypłacalnego dłużnika. Przyjmuje się, że z chwilą wszczęcia postępowania upadłościowego wobec spółki handlowej jednocześnie wszczyna się postępowanie upadłościowe wobec jej wspólnika ponoszącego nieograniczoną odpowiedzialność.

Postępowanie upadłościowe wszczyna się również wobec osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, które zmarły lub zostały wykreślone z rejestru działalności gospodarczej, jeżeli w chwili śmierci lub wykreślenia z rejestru były one niewypłacalne. Postępowanie upadłościowe wszczyna się również wobec wspólnika ponoszącego nieograniczoną odpowiedzialność, nawet jeżeli taki wspólnik zmarł lub został wykreślony z rejestru działalności gospodarczej. Wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego można złożyć w terminie roku od dnia śmierci dłużnika lub od dnia wykreślenia dłużnika z rejestru działalności gospodarczej.

Postępowanie upadłościowe wszczyna się również wobec niewypłacalnych spółek w likwidacji. Postępowanie upadłościowe wobec banków i zakładów ubezpieczeń regulują przepisy i procedury ustanowione w odrębnej ustawie.

Kwestie związane z niewypłacalnością przedsiębiorcy będącego podmiotem publicznym korzystającym z monopolu państwowego lub przedsiębiorstwa ustanowionego na mocy ustawy szczególnej regulują odrębne przepisy. Wobec przedsiębiorcy będącego podmiotem publicznym korzystającym z monopolu państwowego ani przedsiębiorcy ustanowionego na mocy ustawy szczególnej nie można wszcząć postępowania upadłościowego.

W bułgarskim prawie krajowym nie ustanowiono żadnych przepisów regulujących kwestie związane z prowadzeniem postępowania upadłościowego wobec osób fizycznych innych niż osoby fizyczne prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą.

Bułgarski sąd może wszcząć wtórne postępowanie upadłościowe wobec przedsiębiorcy, w przypadku którego sąd zagraniczny ogłosił upadłość, jeżeli posiada on znaczny majątek w Bułgarii.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

Wszczęcie postępowania upadłościowego wobec dowolnego przedsiębiorcy wymaga spełnienia następujących warunków:

1) Dłużnik musi być przedsiębiorcą.

Postępowanie upadłościowe może zostać wszczęte nie tylko wobec przedsiębiorcy, ale również wobec osoby ukrywającej działalność gospodarczą za pośrednictwem niewypłacalnego dłużnika, wobec wspólnika ponoszącego nieograniczoną odpowiedzialność, nawet jeżeli wspólnik ten zmarł lub został wykreślony z rejestru działalności gospodarczej, a także wobec osoby fizycznej prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą, która zmarła lub została wykreślona z rejestru działalności gospodarczej.

Zgodnie z przepisami art. 612 ustawy o obrocie handlowym postępowania upadłościowego nie można wszcząć wobec podmiotu publicznego korzystającego z monopolu państwowego lub ustanowionego na mocy ustawy szczególnej.

2) Wniosek musi zostać złożony przez jedną z osób, o których mowa w art. 625 i art. 742 ust. 2 ustawy o obrocie handlowym, mianowicie: dłużnika, likwidatora lub wierzyciela dłużnika w przypadku transakcji handlowej, Krajowy Urząd Skarbowy (w przypadku zadłużenia z tytułu zobowiązań publicznoprawnych wobec Skarbu Państwa lub gmin z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez dłużnika lub w przypadku zadłużenia z tytułu prywatnoprawnych wierzytelności państwa) lub przez członka organu zarządzającego spółki.

Dłużnik, który stał się niewypłacalny lub nadmiernie zadłużony, musi w ciągu 30 dni wystąpić z wnioskiem o udzielenie zgody na wszczęcie postępowania upadłościowego. W przypadku osób fizycznych prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą wniosek może złożyć sam dłużnik lub jego następca prawny. Jeżeli dłużnik jest spółką handlową, wniosek składa organ zarządzający, wspólnik ponoszący nieograniczoną odpowiedzialność, przedstawiciel spółki lub wyznaczony przez sąd likwidator. W takim przypadku do wniosku należy załączyć następujące dokumenty:

  • kopię ostatniego rocznego sprawozdania finansowego poświadczonego przez biegłego rewidenta oraz kopię bilansu według stanu na dzień złożenia wniosku, jeżeli przedsiębiorca jest prawnie zobowiązany do przedstawiania sprawozdań finansowych i bilansów;
  • zestawienie i opis aktywów i pasywów według stanu na dzień złożenia wniosku;
  • wykaz wierzycieli wraz z ich danymi adresowymi i informacjami o rodzaju i kwocie ich wierzytelności oraz o sposobie zabezpieczenia tych wierzytelności;
  • wykaz składników majątku osobistego i wspólnego osób fizycznych prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą i wspólników ponoszących nieograniczoną odpowiedzialność;
  • dowody potwierdzające, że Krajowy Urząd Skarbowy został powiadomiony o wszczęciu postępowania upadłościowego;
  • wyraźnie udzielone pełnomocnictwo, jeżeli wniosek składa pełnomocnik.

Jeżeli wniosek jest składany przez wierzyciela, wszystkie dostępne dowody na poparcie roszczenia wierzyciela i domniemanej niewypłacalności dłużnika muszą zostać załączone do wniosku, wraz z potwierdzeniem wniesienia opłaty skarbowej i dowodami potwierdzającymi, że Krajowy Urząd Skarbowy został powiadomiony o złożeniu wniosku.

3) Warunki wymagalności wierzytelności:

  • zobowiązanie pieniężne dłużnika dotyczące transakcji handlowej lub wynikające z takiej transakcji, uwzględniając kwestie związane z prawidłowością, zrealizowaniem, niezrealizowaniem, zakończeniem, unieważnieniem i anulowaniem tej transakcji lub uchyleniem jej skutków;
  • zobowiązanie publicznoprawne wobec państwa lub gmin z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez dłużnika;
  • lub zadłużenia z tytułu prywatnoprawnych wierzytelności państwa.

„Transakcja handlowa” oznacza transakcję zawartą przez przedsiębiorcę w związku z prowadzoną przez niego działalnością, uwzględniając transakcje wymienione w art. 1 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym (zakup towarów lub innych produktów w celu ich odsprzedaży w ich formie oryginalnej albo w formie przetworzonej lub gotowej; sprzedaż towarów wyprodukowanych we własnym zakresie; zakup papierów wartościowych w celu ich odsprzedaży; przedstawicielstwo handlowe i usługi brokerskie; transakcje prowizyjne, spedycyjne i transportowe; transakcje ubezpieczeniowe; transakcje bankowe i walutowe; transakcje związane z wekslami własnymi, wekslami trasowanymi i czekami; operacje magazynowe; operacje związane z udzielaniem licencji; kontrolę produktów; operacje związane z własnością intelektualną; usługi hotelarskie, turystyczne, reklamowe, informacyjne, produkcje sceniczne i rozrywkowe oraz inne usługi; zakup, budowę lub wyposażenie nieruchomości na potrzeby sprzedaży lub najmu), niezależnie od funkcji osób realizujących te transakcje. W przypadku wątpliwości uznaje się, że transakcja przeprowadzona przez przedsiębiorcę jest powiązana z jego działalnością.

Poszczególne rodzaje zobowiązań publicznoprawnych wobec państwa i gmin są określone w art. 162 ust. 2 kodeksu procedur podatkowych i ubezpieczeń społecznych. Są one następujące:

  • podatki, w tym akcyza i cła, obowiązkowe składki na ubezpieczenie społeczne i inne składki, które należy odprowadzać do budżetu państwa;
  • inne zobowiązania, których podstawę i wysokość regulują obowiązujące przepisy;
  • opłaty skarbowe i gminne ustanowione na mocy ustawy;
  • wydatki na ubezpieczenie społeczne ponoszone w sposób niezgodny z wymogami ustanowionymi na mocy ustawy;
  • równowartość finansowa mienia zajętego na rzecz państwa, grzywny i kary pieniężne oraz gotówka skonfiskowana i zajęta na rzecz państwa;
  • długi powstałe w rezultacie zasądzenia wypłaty środków pieniężnych na rzecz Skarbu Państwa lub gmin na mocy prawomocnych postanowień, wyroków i nakazów sądów, jak również decyzji Komisji Europejskiej nakazujących odzyskanie pomocy państwa przyznanej niezgodnie z prawem;
  • długi powstałe w wyniku wydania postanowień o nałożeniu kary (наказателни постановления);
  • kwoty nienależnie pobrane lub nienależnie wypłacone, jak również kwoty uzyskane lub wykorzystane niezgodnie z prawem w ramach projektów współfinansowanych z przedakcesyjnych instrumentów finansowych, programów operacyjnych, funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności Unii Europejskiej, Europejskiego Funduszu Rolnego, Europejskiego Funduszu Rybackiego, instrumentu finansowego Schengen i instrumentu przejściowego, uwzględniając powiązane współfinansowanie krajowe, podlegające odzyskaniu na podstawie decyzji administracyjnej, a także grzywny i inne kary pieniężne przewidziane w prawie krajowym i prawie Unii Europejskiej;
  • odsetki od powyższych wierzytelności.

Wierzytelności publiczne obejmują wierzytelności, które muszą zostać wpłacone do budżetu Unii Europejskiej na mocy decyzji Komisji Europejskiej, Rady Unii Europejskiej, Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Banku Centralnego nakładających zobowiązania pieniężne podlegające wykonaniu na mocy art. 256 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz wierzytelności państw członkowskich Unii Europejskiej podlegające egzekucji na podstawie prawomocnych decyzji o konfiskacie lub zajęciu środków pieniężnych lub ekwiwalentu pieniężnego skonfiskowanego lub zajętego mienia, a także decyzji o wykonaniu kar pieniężnych nałożonych w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej, jeżeli są one uznawane i podlegają wykonaniu w Bułgarii.

Niezależnie od tego, czy dana wierzytelność powstała w wyniku transakcji handlowej, czy też na mocy przepisów prawa publicznego, należy ustalić prawidłowość i istnienie transakcji w dniu wydania przez sąd postanowienia w przedmiocie wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego.

4) Postępowania upadłościowe wszczyna się wobec niewypłacalnych przedsiębiorców. Postępowanie upadłościowe wszczyna się również wobec nadmiernie zadłużonych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, spółek akcyjnych lub spółek komandytowo-akcyjnych. Niewypłacalność i nadmierne zadłużenie to obiektywne okoliczności faktyczne, których definicję prawną zawiera ustawa o obrocie handlowym.

Przedsiębiorca jest niewypłacalny, jeżeli nie jest w stanie spłacić:

  • spoczywającego na nim wymagalnego zobowiązania pieniężnego dotyczącego transakcji handlowej lub wynikającego z takiej transakcji, uwzględniając kwestie związane z prawidłowością, zrealizowaniem, niezrealizowaniem, zakończeniem, unieważnieniem i anulowaniem tej transakcji lub uchyleniem jej skutków;
  • zobowiązania publicznoprawnego wobec państwa i gmin z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę;
  • zobowiązania w postaci prywatnoprawnych wierzytelności państwa.

Przedsiębiorcę uznaje się za niezdolnego do spłaty należnego długu w postaci określonej w pierwszym przypadku, jeżeli przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego przedsiębiorca nie wywiązał się z obowiązku przedłożenia sprawozdań finansowych w ciągu ostatnich trzech lat od daty wpisania go do rejestru działalności gospodarczej.

Dłużnika uznaje się za niewypłacalnego, jeżeli wstrzymał realizowanie płatności. Przyjmuje się, że dłużnik wstrzymał realizowanie płatności, jeżeli całkowicie lub częściowo zaprzestał spłacania zadłużenia wobec określonych wierzycieli. Domniemanie niewypłacalności istnieje również wówczas, gdy w toku postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie prawomocnego postanowienia uzyskanego przez wierzyciela, który złożył wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego, dług nie zostanie w całości albo w części spłacony w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania przez dłużnika wezwania lub zawiadomienia dotyczącego dobrowolnej spłaty zadłużenia.

Przedsiębiorstwo uznaje się za nadmiernie zadłużone w przypadku, gdy jego aktywa są niewystarczające do pokrycia spoczywających na nim zobowiązań.

5) Trudności dłużnika nie mają charakteru przejściowego, a sytuacja niewypłacalności lub nadmiernego zadłużenia jest obiektywna i trwała.

W sprawach upadłościowych sądem właściwym jest sąd okręgowy właściwy dla miejsca, w którym przedsiębiorca ma siedzibę w chwili złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego. Wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego złożony przez dłużnika lub likwidatora jest rozpatrywany przez sąd niezwłocznie na posiedzeniu zamkniętym, a w rejestrze działalności gospodarczej zamieszcza się stosowny wpis. Wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego wniesiony przez wierzyciela jest rozpoznawany na posiedzeniu zamkniętym wyznaczonym najpóźniej w terminie 14 dni od dnia wniesienia wniosku z udziałem wierzyciela i dłużnika wezwanych przez sąd. Sąd zawiesza postępowanie upadłościowe wszczęte na wniosek dłużnika lub likwidatora, jeżeli przed wydaniem orzeczenia w sprawie wierzyciel wystąpi z wnioskiem o wszczęcie postępowania upadłościowego. Do momentu zakończenia pierwszej rozprawy w postępowaniu wszczętym na wniosek wierzyciela pozostali wierzyciele mogą występować w charakterze stron, zgłaszać zastrzeżenia i przedstawiać dowody z dokumentów. W dniu wpłynięcia wniosku sąd opatruje go sygnaturą sprawy i wyznacza termin na jego rozpoznanie. Termin ten nie może przekraczać trzech miesięcy.

Przed rozpoznaniem wniosku sąd upadłościowy może – na wniosek wierzyciela lub z urzędu i jeżeli jest to konieczne do zabezpieczenia majątku dłużnika – nakazać zastosowanie następujących środków zapobiegawczych lub środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego:

  • wyznaczenie syndyka tymczasowego;
  • zezwolenie na zabezpieczenie w drodze zajęcia rzeczy ruchomej (запор), zajęcia nieruchomości (възбрана) lub innych środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego;
  • zawieszenie postępowania egzekucyjnego z majątku dłużnika, z wyjątkiem postępowania egzekucyjnego wszczętego zgodnie z przepisami kodeksu procedur podatkowych i ubezpieczeń społecznych;
  • zezwolenie na zastosowanie środków przewidzianych prawem w celu zabezpieczenia dostępnego majątku dłużnika;
  • opieczętowanie pomieszczeń, wyposażenia, pojazdów itp., w których przechowywany jest majątek dłużnika, z wyjątkiem pomieszczeń mieszkalnych i innych pomieszczeń niezbędnych do zapewnienia dłużnikowi do prowadzenia działalności lub przechowywania łatwo psujących się towarów.

W przypadku gdy wniosek o nałożenie środków składa wierzyciel, sąd udzieli zabezpieczenia, jeżeli wniosek wierzyciela jest poparty przekonującymi dowodami z dokumentów lub jeżeli przedstawiono zabezpieczenie w wyznaczonej przez sąd kwocie w celu zrekompensowania dłużnikowi wszelkich strat, gdyby zostało ustalone, że nie jest on niewypłacalny ani nadmiernie zadłużony. Środki służące zabezpieczeniu interesu prawnego przynoszą korzyść wszystkim wierzycielom masy upadłości i mogą zostać uchylone przez sąd, jeżeli nie będą już potrzebne do zabezpieczenia masy upadłości i ochrony praw wierzycieli.

Treść postanowienia w tej sprawie przekazuje się stronie, wobec której zastosowano środki, oraz stronie, która wystąpiła o ich zastosowanie. Postanowienie podlega natychmiastowemu wykonaniu i przysługuje na nie zażalenie w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia. Wniesienie środka zaskarżenia nie wywiera skutku zawieszającego. Środki służące zabezpieczeniu interesu prawnego uznaje się za uchylone od dnia wydania postanowienia o oddaleniu wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego. Środki służące zabezpieczeniu interesu prawnego obowiązują do dnia wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego.

Po ustaleniu niewypłacalności lub nadmiernego zadłużenia sąd – postanowieniem, o którym mowa w art. 630 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym – orzeka o niewypłacalności lub nadmiernym zadłużeniu dłużnika, wyznacza termin wszczęcia postępowania upadłościowego, wyznacza syndyka tymczasowego, udziela zabezpieczenia w drodze zajęcia rzeczy ruchomej (запор), zajęcia nieruchomości (възбрана) lub innych środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego i wyznacza termin pierwszego zgromadzenia wierzycieli najpóźniej w terminie jednego miesiąca od dnia wydania orzeczenia.

Jeżeli jest oczywiste, że dalsze prowadzenie działalności byłoby szkodliwe dla masy upadłości, na wniosek dłużnika lub syndyka, Krajowego Urzędu Skarbowego lub wierzyciela sąd może – postanowieniem, o którym mowa w art. 630 ust. 2 ustawy o obrocie handlowym – ogłosić upadłość dłużnika oraz nakazać mu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej od dnia wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego albo od późniejszej daty przypadającej przed upływem terminu na przedstawienie propozycji planu przywracania rentowności. W przypadku wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego wobec przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego sąd nie może nakazać zaprzestania prowadzenia działalności przez takie przedsiębiorstwo do momentu wyznaczenia nowego przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego na danym obszarze.

Postanowienie o wszczęciu postępowania upadłościowego jest wiążące dla wszystkich stron.

Po wszczęciu postępowania upadłościowego lub nałożeniu środków zapobiegawczych lub środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego przez sąd dłużnik może nadal prowadzić działalność gospodarczą pod nadzorem syndyka i zawierać nowe umowy wyłącznie po uprzednim uzyskaniu zgody syndyka oraz pod warunkiem że będzie nadal przestrzegał środków nałożonych przez sąd w postanowieniu o wszczęciu postępowania upadłościowego. Sąd może pozbawić dłużnika prawa do zarządzania należącymi do niego składnikami majątku i rozporządzania tymi składnikami majątku, przekazując stosowne uprawnienia w tym zakresie syndykowi, jeżeli stwierdzi, że dłużnik działa ze szkodą dla interesów wierzycieli.

Postanowieniem, o którym mowa w art. 631 ustawy o obrocie handlowym, sąd oddali wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego, jeżeli stwierdzi, że trudności dłużnika mają charakter tymczasowy i że posiada on majątek wystarczający do pokrycia swoich zobowiązań bez narażania interesów wierzycieli.

Jeżeli dostępny majątek okaże się niewystarczający do pokrycia początkowych kosztów postępowania upadłościowego oraz jeżeli koszty nie zostały pokryte z góry, sąd wydaje postanowienie o niewypłacalności lub nadmiernym zadłużeniu na mocy art. 632 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym, wszczyna postępowanie upadłościowe, udziela zabezpieczenia w drodze zajęcia rzeczy ruchomej (запор), zajęcia nieruchomości (възбрана) lub innych środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego, nakazuje przedsiębiorstwu zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, ogłasza upadłość dłużnika i zawiesza postępowanie bez wydania nakazu wykreślenia przedsiębiorcy z rejestru działalności gospodarczej. Zawieszone postępowanie może zostać podjęte na wniosek dłużnika lub wierzyciela w terminie jednego roku od dnia wpisania postanowienia do rejestru działalności gospodarczej. Postępowanie może zostać podjęte, jeżeli wnioskodawca będzie w stanie wykazać, że dysponuje wystarczającymi środkami, lub jeżeli złoży sumę zapewniającą możliwość pokrycia początkowych kosztów do depozytu sądowego. Jeżeli żadna ze stron nie wystąpi o podjęcie postępowania, sąd kończy postępowanie i nakazuje wykreślenie przedsiębiorcy z rejestru działalności gospodarczej. Taką samą procedurę stosuje się w przypadku, gdy w toku postępowania okaże się, że majątek pozostający do dyspozycji dłużnika jest niewystarczający do pokrycia kosztów postępowania upadłościowego.

Postanowienia wydane na podstawie art. 630 i 632 ustawy o obrocie handlowym można zaskarżyć w terminie 7 dni od daty ich wpisania do rejestru działalności gospodarczej, natomiast postanowienie, na mocy którego sąd oddalił wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego, można zaskarżyć w terminie 7 dni od dnia jego ogłoszenia zgodnie z procedurą przewidzianą w kodeksie postępowania cywilnego. Postanowienie wydane na podstawie art. 630 podlega natychmiastowemu wykonaniu.

Postępowanie upadłościowe uznaje się za wszczęte od dnia wpisania postanowienia wydanego na podstawie art. 630 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym do rejestru. W przypadku uchylenia postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego z dniem wpisania prawomocnego wyroku do rejestru działalności gospodarczej uchyla się zajęcie rzeczy ruchomej (запор) i zajęcie nieruchomości (възбрана); ponadto przywraca się prawa dłużnika i pozbawia się syndyka przyznanych mu uprawnień.

Sąd zatwierdza lub odrzuca plan przywracania rentowności przedsiębiorstwa w drodze specjalnego postanowienia. Po zatwierdzeniu planu przywracania rentowności sąd kończy postępowanie upadłościowe i ustanawia organ nadzorczy wskazany w planie lub wybrany przez zgromadzenie wierzycieli. Postanowienie podlega zaskarżeniu w terminie 7 dni od dnia jego wpisania do rejestru działalności gospodarczej.

Na mocy postanowienia, o którym mowa w art. 710 ustawy o obrocie handlowym, sąd ogłasza upadłość dłużnika, jeżeli nie zostanie zgłoszony żaden plan przywracania rentowności w odpowiednim terminie ustawowym lub jeżeli zgłoszony plan nie zostanie przyjęty lub zatwierdzony. Tę samą procedurę stosuje się w przypadkach przewidzianych w art. 630 ust. 2, art. 632 ust. 1 i art. 709 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym (podjęcie postępowania w przypadku niewywiązania się przez dłużnika z zobowiązań przewidzianych w planie przywracania rentowności). Na mocy tego samego postanowienia sąd ogłasza upadłość dłużnika, nakazuje niewypłacalnemu przedsiębiorstwu zaprzestanie prowadzenia działalności, udziela zabezpieczenia w drodze zajęcia rzeczy ruchomej (запор) i zajęcia nieruchomości (възбрана) w odniesieniu do składników majątku dłużnika, pozbawia organów zarządzających dłużnika będącego osobą prawną przyznanych im uprawnień, odbiera dłużnikowi prawo do zarządzania i rozporządzania majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości oraz nakazuje spieniężenie masy upadłości i podział uzyskanych w ten sposób środków pieniężnych. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest wiążące dla wszystkich stron i podlega wpisaniu do rejestru działalności gospodarczej. Postanowienie podlega natychmiastowemu wykonaniu i może zostać zaskarżone w terminie 7 dni od dnia jego wpisania do rejestru.

Od chwili wpisania postanowienia o ogłoszeniu upadłości do rejestru działalności gospodarczej należące do dłużnika nieruchomości, ruchomości i wierzytelności wobec osób trzecich działających w dobrej wierze uznaje się za zajęte. Ogólne zajęcie nieruchomości i statków dłużnika wpisuje się do ksiąg wieczystych lub rejestrów statków na podstawie postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika, które zostało wpisane do rejestru działalności gospodarczej. Od dnia wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika wszystkie jego zobowiązania pieniężne i niepieniężne mogą zostać objęte postępowaniem egzekucyjnym. Wartość rynkową roszczeń niepieniężnych wyrażoną w środkach pieniężnych ustala się według stanu na dzień wydania postanowienia. Zobowiązania niepieniężne przelicza się na środki pieniężne na podstawie ich wartości rynkowej w dniu wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego.

Orzeczenia sądów zagranicznych o ogłoszeniu upadłości są uznawane w Bułgarii zgodnie z zasadą wzajemności, jeżeli zostały wydane przez organ państwa, w którym znajduje się siedziba statutowa dłużnika. Na wniosek dłużnika, syndyka wyznaczonego przez sąd zagraniczny lub wierzyciela bułgarski sąd może wszcząć wtórne postępowanie upadłościowe wobec przedsiębiorcy, w przypadku którego sąd zagraniczny ogłosił upadłość, jeżeli przedsiębiorca ten posiada znaczny majątek w Bułgarii. W takim przypadku wydane postanowienie ma zastosowanie wyłącznie do majątku dłużnika znajdującego się w Bułgarii.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

Od dnia wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego majątek dłużnika zostaje włączony do masy upadłości, z której zaspokaja się wierzytelności wszystkich wierzycieli związane z długami o charakterze handlowym i pozahandlowym.

Zgodnie z przepisami prawa krajowego w skład masy upadłości wchodzą:

  • składniki majątku będące własnością dłużnika w dniu wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego;
  • składniki majątku nabyte przez dłużnika po dniu wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego;
  • składniki majątku dłużnika będącego osobą prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą obejmujące połowę majątku osobistego, praw rzeczowych oraz zdeponowanych środków pieniężnych, które stanowią majątek wspólny w ramach małżeńskiego ustroju majątkowego;
  • składniki majątku dłużnika będącego wspólnikiem ponoszącym nieograniczoną odpowiedzialność obejmujące połowę majątku osobistego dłużnika, praw rzeczowych oraz zdeponowanych środków pieniężnych, które stanowią majątek wspólny w ramach małżeńskiego ustroju majątkowego.

Udział lub wkład, który nie został wpłacony lub wniesiony przez wspólnika ponoszącego ograniczoną odpowiedzialność, zostanie pobrany przez syndyka w celu włączenia do masy upadłości. Do masy upadłości włącza się również wszelkie dodatkowe nowe wierzytelności odzyskane przez dłużnika, zyski ze sprzedaży majątku dłużnika oraz wierzytelności, których wierzyciele się zrzekli.

Jeżeli cena sprzedaży składnika majątku, na którym ustanowiono zastaw lub hipotekę, przekracza kwotę wierzytelności zabezpieczonej powiększoną o narosłe odsetki, kwotę takiej nadwyżki włącza się do masy upadłości. Taka sama zasada ma zastosowanie w odniesieniu do wierzycieli, którym przyznano prawo zatrzymania.

Jeżeli sąd unieważnił transakcję względem wierzycieli masy upadłości, składniki majątku przekazane przez osobę trzecią podlegają zwrotowi, a w przypadku braku możliwości ich włączenia do masy upadłości lub w przypadku istnienia długu pieniężnego daną osobę trzecią uznaje się za wierzyciela w postępowaniu.

Jeżeli zyski ze sprzedaży składników majątku objętych środkami służącymi zabezpieczeniu interesu prawnego nałożonymi przed wszczęciem postępowania upadłościowego w celu zabezpieczenia zobowiązań publicznoprawnych lub zyski ze sprzedaży składników majątku będących przedmiotem toczącego się postępowania egzekucyjnego mającego na celu odzyskanie należności publicznoprawnych przekraczają kwotę należności powiększoną o narosłe odsetki i wydatki poniesione w toku postępowania egzekucyjnego, komornik państwowy przelewa kwotę takiej nadwyżki na rachunek bankowy masy upadłości. Jeżeli komornik państwowy nie sprzeda składników majątku w terminie 6 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania upadłościowego, przekazuje składniki majątku syndykowi, który sprzedaje je w toku postępowania upadłościowego. Jeżeli płatność na rzecz wierzyciela została dokonana w okresie między dniem zawieszenia postępowania egzekucyjnego a dniem wpisania do rejestru postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego, wpłaconą kwotę zwraca się do masy upadłości. W przypadku podjęcia działań mających na celu realizację zabezpieczenia na rzecz wierzyciela zabezpieczonego część zysków, która przekracza kwotę zabezpieczenia, włącza się do masy upadłości.

W skład masy upadłości nie wchodzą następujące składniki majątku:

  • niepodlegający zajęciu majątek dłużnika i wspólnika ponoszącego nieograniczoną odpowiedzialność;
  • środki z tytułu gwarancji finansowych, o których mowa w art. 22h i art. 63a ust. 2 ustawy o podziemnych zasobach naturalnych;
  • majątek niezbędny przedsiębiorstwom wodociągowo-kanalizacyjnym do prowadzenia podstawowej działalności do momentu wyznaczenia nowego przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego na danym obszarze;
  • kwot zdeponowanych na rachunku bankowym, o którym mowa w art. 60 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu odpadami.

Zgodnie z prawem krajowym (art. 444–447 kodeksu postępowania cywilnego) przedmiotem czynności egzekucyjnych nie mogą być następujące składniki majątku osobistego dłużnika będącego osobą fizyczną:

  • przedmioty codziennego użytku, z których korzystają dłużnik i członkowie jego rodziny, figurujące na liście przyjętej przez Radę Ministrów;
  • żywność niezbędna do wyżywienia dłużnika i członków jego rodziny przez okres jednego miesiąca lub – w przypadku producentów rolnych – do czasu kolejnych zbiorów lub ich równowartość w innych produktach rolnych;
  • zapas opału niezbędnego do ogrzewania, gotowania i oświetlenia przez trzy miesiące;
  • maszyny, narzędzia, urządzenia i książki uznane za kluczowe składniki majątku osobistego dłużnika, które zapewniają dłużnikowi możliwość dalszego prowadzenia działalności w charakterze osoby wykonującej wolny zawód lub rzemieślnika;
  • grunty należące do dłużnika będącego producentem rolnym, w szczególności: ogrody i winnice o powierzchni do 0,5 ha lub pola o powierzchni do 3 ha razem z niezbędnymi maszynami rolniczymi, narzędziami oraz zapasami nawozów, środków ochrony roślin i nasion przeznaczonych do zasiewu na okres jednego roku;
  • zespół zwierząt pociągowych, krowa i pięć małych zwierząt gospodarskich, dziesięć uli i dziesięć sztuk ptactwa domowego oraz pasza potrzebna do ich wykarmienia do kolejnych zbiorów lub do chwili, w której można będzie je wypasać;
  • lokal mieszkalny będący własnością dłużnika, jeżeli dłużnik i członkowie jego rodziny zamieszkujący w tym samym lokalu nie posiadają innego miejsca zamieszkania, niezależnie od tego, czy dłużnik zamieszkuje w tym lokalu. Jeżeli zajmowany przez dłużnika i jego rodzinę lokal mieszkalny wykracza poza ich potrzeby mieszkaniowe, zgodnie z rozporządzeniem specjalnym przyjętym przez Radę Ministrów część tego lokalu zostaje sprzedana, pod warunkiem że spełnione są warunki przewidziane w art. 39 ust. 2 ustawy o własności;
  • inne przedmioty i wierzytelności wyłączone z egzekucji z mocy prawa.

Powyższe zakazy nie mają zastosowania do dłużników w odniesieniu do majątku, na którym ustanowiono zastaw lub hipotekę, gdy powód jest jednocześnie wierzycielem z tytułu zastawu lub tej hipoteki. Jeżeli chodzi o grunty i mieszkanie dłużnika, powyższe zakazy nie mają zastosowania w przypadku:

  • dłużników z tytułu świadczeń alimentacyjnych, odszkodowań za czyny niedozwolone oraz zobowiązań finansowych;
  • dłużników w innych przypadkach wyraźnie wskazanych w prawie.

Jeżeli przedmiotem egzekucji jest pensja dłużnika lub inne pobierane przez niego wynagrodzenie za pracę lub wypłacana mu emerytura, której wysokość przekracza wysokość płacy minimalnej, można dokonać następujących potrąceń:

  1. w przypadku gdy dochody osoby zobowiązanej do pokrycia powyższych kosztów nie przekraczają 300 BGN miesięcznie – jedną czwartą tej kwoty, jeżeli nie posiada ona dzieci, lub jedną piątą, jeżeli posiada dzieci pozostające na jej utrzymaniu;
  2. w przypadku gdy dochody osoby zobowiązanej do pokrycia powyższych kosztów wynoszą od 300 BGN do 600 BGN miesięcznie – jedna trzecia tej kwoty, jeżeli nie posiada ona dzieci, lub jedna czwarta, jeżeli posiada dzieci pozostające na jej utrzymaniu;
  3. w przypadku gdy dochody osoby zobowiązanej do pokrycia powyższych kosztów wynoszą od 600 BGN do 1200 BGN miesięcznie – połowa tej kwoty, jeżeli nie posiada ona dzieci, lub jedna trzecia jeżeli posiada dzieci pozostające na jej utrzymaniu;
  4. w przypadku gdy dochody osoby zobowiązanej do pokrycia powyższych kosztów przekraczają 1200 BGN miesięcznie – kwota nadwyżki powyżej 600 BGN, jeżeli nie posiada ona dzieci, lub kwota nadwyżki powyżej 800 BGN, jeżeli posiada dzieci pozostające na jej utrzymaniu.

W takich przypadkach kwotę miesięcznej pensji lub wynagrodzenia oblicza się po potrąceniu podatku i obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne. Wspomniane ograniczenia nie mają jednak zastosowania w przypadku wierzytelności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Kwota zasądzonych świadczeń alimentacyjnych podlega egzekucji w całości, przy czym inne zaległe zobowiązania dłużnika alimentacyjnego potrąca się z pozostałej części jego całkowitego dochodu uzyskiwanego w postaci pensji lub innego wynagrodzenia za pracę bądź emerytury. Nie dopuszcza się możliwości przeprowadzania egzekucji ze świadczeń alimentacyjnych. Egzekucję ze stypendiów naukowych można przeprowadzić wyłącznie w odniesieniu do wierzytelności z tytułu świadczeń alimentacyjnych.

Zrzeczenie się przez dłużnika będącego osobą fizyczną z ochrony w zakresie jego majątku osobistego, pensji lub innego rodzaju wynagrodzenia za pracę bądź emerytury jest nieważne.

W art. 22h i art. 63a ust. 2 ustawy o podziemnych zasobach naturalnych ustanowiono wymogi dotyczące gwarancji finansowych, jakie operator, posiadacz zezwolenia lub koncesjonariusz musi przekazać Ministrowi Energii przed rozpoczęciem działalności określonej w koncesji, w szczególności: nieodwołalną gwarancję bankową wystawioną na rzecz Ministra Energii; rachunek powierniczy otwarty w banku wskazanym przez operatora i zaakceptowanym przez Ministra Energii; polisę ubezpieczeniową, w której jako beneficjenta wskazano Ministra Energii; akredytywę dokumentową, której środki mogą zostać wykorzystane wyłącznie na prowadzenie określonej działalności, lub inną gwarancję ustawową za zgodą Ministra Energii.

W art. 60 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu odpadami ustanowiono wymogi dotyczące zabezpieczenia, które należy wnieść, aby pokryć przyszłe koszty likwidacji składowiska odpadów oraz koszty dalszych działań związanych z utrzymaniem obszaru dawnego składowiska odpadów w odpowiednim stanie – zabezpieczenie to może mieć następującą formę: opłat miesięcznych wnoszonych na rachunek powierniczy Regionalnego Inspektoratu Ochrony Środowiska i Zasobów Wodnych (RIOSV) właściwego dla miejsca, w którym znajduje się dane składowisko odpadów; opłat miesięcznych wnoszonych na rachunek specjalny zablokowany do momentu zakończenia i zatwierdzenia wszystkich działań związanych z likwidacją składowiska odpadów oraz działaniami związanymi z utrzymaniem obszaru dawnego składowiska odpadów w odpowiednim stanie, z zastrzeżeniem uzyskania wyraźnej zgody na wykorzystanie funduszy zdeponowanych na tym rachunku, lub gwarancji bankowej wystawionej na rzecz RIOSV właściwego dla miejsca, w którym znajduje się dane składowisko odpadów.

Na ostatnim zgromadzeniu wierzycieli przyjmuje się uchwałę dotyczącą niezbywalnych składników majątku osobistego wchodzących w skład masy upadłości – zgromadzenie może zdecydować, że dłużnikowi należy zwrócić składniki majątku osobistego o znikomej wartości lub wierzytelności, których odzyskanie byłoby zbyt trudne.

Po całkowitej spłacie całości zadłużenia pozostałą część masy upadłości zwraca się dłużnikowi.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

Dłużnik i syndyk mają następujące prawa w postępowaniu upadłościowym:

  • prawo do wniesienia sprzeciwu przeciwko treści bilansu i sprawozdania sporządzonego przez likwidatora, jeżeli postępowanie zostało wszczęte wobec spółki w likwidacji. Sąd rozstrzyga w przedmiocie sprzeciwu w terminie 14 dni, wydając postanowienie, na które nie przysługuje zażalenie;
  • prawo do zwrócenia się do sądu o ogłoszenie niewypłacalności dłużnika oraz o nakazanie mu zaprzestania prowadzenia działalności handlowej od dnia wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego albo od późniejszej daty, która musi jednak przypadać przed upływem terminu na zaproponowanie planu przywracania rentowności, nawet jeżeli oczywiste jest, że kontynuacja działalności byłaby szkodliwa dla masy upadłości;
  • prawo do wniesienia do sądu o zezwolenie na zastosowanie przewidzianych prawem środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego w celu zabezpieczenia dostępnego majątku dłużnika;
  • prawo do zaproponowania planu przywracania rentowności;
  • prawo do wniesienia do sądu o zwołanie zgromadzenia wierzycieli.

Działania dłużnika i syndyka są udokumentowane w rejestrze publicznym, który może być prowadzony w formie elektronicznej i jest dostępny w rejestrze sądu upadłościowego.

Dłużnik, jego pełnomocnik i syndyk nie mogą brać udziału – bezpośrednio ani za pośrednictwem przedstawiciela lub innego podmiotu powiązanego – w składaniu ofert ani uczestniczyć w charakterze nabywców w sprzedaży majątku osobistego lub praw majątkowych wchodzących w skład masy upadłości podczas aukcji. W przypadku nabycia prawa własności przez nieuprawnionego oferenta sprzedaż jest nieważna, a środki pieniężne wpłacone przez nabywcę zostają zatrzymane i wykorzystane w celu zaspokojenia wierzytelności wierzycieli.

Po wszczęciu postępowania upadłościowego lub nałożeniu środków zapobiegawczych lub środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego przez sąd dłużnik może nadal prowadzić działalność gospodarczą pod nadzorem syndyka i zawierać nowe umowy wyłącznie po uprzednim uzyskaniu zgody syndyka oraz pod warunkiem, że będzie nadal przestrzegał środków nałożonych przez sąd na mocy postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego.

Sąd może pozbawić dłużnika prawa do zarządzania i rozporządzania należącymi do niego składnikami majątku, przekazując stosowne uprawnienia w tym zakresie syndykowi, jeżeli stwierdzi, że dłużnik działa ze szkodą dla interesów wierzycieli.

Dłużnik

Dłużnik, który stał się niewypłacalny lub nadmiernie zadłużony, musi w ciągu 30 dni wnieść do sądu o udzielenie zgody na wszczęcie postępowania upadłościowego. Wniosek składa dłużnik, spadkobierca dłużnika, organ zarządzający lub pełnomocnik bądź likwidator spółki handlowej, lub wspólnik ponoszący nieograniczoną odpowiedzialność. W przypadku składania wniosku przez pełnomocnika wymagane jest wyraźnie udzielone pełnomocnictwo. We wniosku dłużnik może zaproponować plan przywracania rentowności i wskazać osobę – spełniającą wymogi dotyczące syndyków – która może zostać powołana na syndyka tymczasowego, jeżeli sąd postanowi o wszczęciu postępowania upadłościowego.

Dłużnik – działając osobiście lub za pośrednictwem upoważnionego pełnomocnika – może dokonywać wszelkich koniecznych czynności procesowych w postępowaniu upadłościowym oraz w postępowaniu z powództwa o wydanie orzeczenia deklaratywnego i o ustalenie istnienia lub nieistnienia czynności prawnej, z wyjątkiem czynności wchodzących w zakres wyłącznej kompetencji syndyka.

Pod pewnymi warunkami dłużnik i członkowie jego rodziny są uprawnieni do otrzymania świadczeń alimentacyjnych. Wysokość świadczenia ustala sąd i zalicza się je do kosztów postępowania upadłościowego.

Dłużnik może uczestniczyć w zgromadzeniu wierzycieli, jeżeli uzna to za konieczne.

Na wniosek dłużnika sąd może uchylić uchwałę zgromadzenia wierzycieli, jeżeli jest ona niezgodna z prawem lub w znacznym stopniu szkodzi interesom niektórych wierzycieli.

Dłużnik może wnieść sprzeciw na piśmie, przekazując jego odpis syndykowi, wobec każdej wierzytelności, którą syndyk uznał lub której uznania odmówił, w terminie 7 dni od dnia publikacji listy uznanych i nieuznanych wierzytelności w rejestrze działalności gospodarczej. Dłużnik może wytoczyć powództwo o wydanie deklaratywnego orzeczenia, zgodnie z art. 694 ustawy o obrocie handlowym, w terminie 14 dni od dnia publikacji postanowienia sądu o zatwierdzeniu listy w rejestrze działalności gospodarczej, jeżeli sąd oddali sprzeciw dłużnika wobec wierzytelności uznanej przez wierzyciela lub umieści wierzytelność na liście uznanych wierzytelności.

Dłużnik może wystąpić do sądu o odwołanie wyznaczonego syndyka, jeżeli nie wywiązuje się on z powierzonych obowiązków lub działa w sposób, który szkodzi interesom wierzyciela lub dłużnika.

Dłużnik może zaskarżyć wydany przez sąd nakaz sprzedaży majątku osobistego i praw majątkowych wchodzących w skład masy upadłości.

Dłużnik może wnieść pisemny zarzut wobec planu podziału i zaskarżyć postanowienie o zatwierdzeniu planu.

W celu zapewnienia zabezpieczenia składników majątku i umożliwienia wdrożenia planu dłużnik może wnieść do sądu – w chwili zatwierdzania planu przywracania rentowności w drodze specjalnego postanowienia lub w późniejszym terminie – o wskazanie składników majątku, którymi dłużnik może rozporządzać za uprzednią zgodą organu nadzorczego lub – w braku organu nadzorczego – za uprzednią zgodą sądu lub o zastąpienie jednego członka rady nadzorczej lub ich większej liczby.

Zgodnie z art. 740 ustawy o obrocie handlowym dłużnik może na każdym etapie postępowania zawrzeć ugodę ze wszystkimi wierzycielami, których wierzytelności uznano, w celu zaspokojenia ich roszczeń pieniężnych. W takim przypadku syndyk nie reprezentuje dłużnika jako strony. Jeżeli dłużnik uchybi zobowiązaniom zaciągniętym na mocy takiej ugody, wierzyciele, których wierzytelności stanowią co najmniej 15% wszystkich wierzytelności, mogą wnieść o podjęcie postępowania upadłościowego.

Dłużnik może wnieść o podjęcie postępowania upadłościowego w terminie jednego roku od dnia wpisania postanowienia o zawieszeniu postępowania do rejestru działalności gospodarczej, zaświadczając o istnieniu wystarczających składników majątku lub wpłacając z góry kwotę konieczną do pokrycia początkowych kosztów sądowych.

Dłużnik może wnieść do sądu o podjęcie zawieszonego postępowania w terminie jednego roku od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania, jeżeli w tym okresie kwoty zabezpieczone do celów wierzytelności spornych zostaną zwolnione lub ujawnione zostaną składniki majątku, których istnienie było nieznane sądowi w postępowaniu upadłościowym.

Dłużnik może wnieść do sądu o przywrócenie praw, które sąd może przywrócić, jeżeli dłużnik spłacił w całości wszystkie długi uznane w postępowaniu, w tym naliczone odsetki i poniesione wydatki. Prawa dłużnika są przywracane nawet bez pełnej spłaty wszystkich długów, w przypadku gdy niewypłacalność wynika z pogarszających się warunków ekonomicznych i biznesowych. Prawa wspólników ponoszących nieograniczoną odpowiedzialność podlegają przywróceniu na tych samych warunkach. Postanowienie sądu o przywróceniu praw nie podlega zaskarżeniu. Dłużnik może w terminie 7 dni zaskarżyć postanowienie o oddaleniu lub odrzuceniu wniosku o przywrócenie praw. Prawomocne postanowienie zostaje wpisane do akt niewypłacalnego przedsiębiorcy znajdujących się w rejestrze działalności gospodarczej.

Dłużnik może zaskarżyć sprawozdanie ostateczne syndyka sporządzone przed zakończeniem okresu, na który został wyznaczony, w terminie 7 dni od dnia przedstawienia sprawozdania sądowi. Sąd orzeka w terminie 14 dni, wydając postanowienie, na którego nie przysługuje zażalenie.

Dłużnik może otrzymać pozostałą część masy upadłości, o ile taka istnieje, po całkowitej i ostatecznej spłacie długów.

W przypadku odrzucenia lub oddalenia złożonego przez wierzyciela wniosku o ogłoszenie upadłości w drodze prawomocnego postanowienia dłużnik – niezależnie od tego, czy jest osobą fizyczną, czy prawną – jest uprawniony do odszkodowania, jeżeli wierzyciel działał w złej wierze lub dopuścił się rażącego niedbalstwa. Odszkodowanie jest należne z tytułu wszelkich szkód materialnych i krzywdy, które poniesiono bezpośrednio w wyniku popełnienia czynu niedozwolonego. Jeżeli działania dłużnika przyczyniły się do powstania szkody, odszkodowanie może zostać zmniejszone. Jeżeli wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego został złożony przez kilku wierzycieli, ponoszą oni odpowiedzialność solidarną.

Nie później niż w terminie 14 dni od dnia wszczęcia postępowania upadłościowego dłużnik musi dostarczyć sądowi i syndykowi:

  1. niezbędne informacje na temat działalności przedsiębiorstwa i majątku dłużnika;
  2. wykaz płatności gotówkowych lub płatności przelewem bankowym w kwocie przekraczającej 1200 BGN, które dokonano w ciągu ostatnich 6 miesięcy przed wszczęciem postępowania upadłościowego;
  3. wykaz płatności dokonanych przez dłużnika na rzecz podmiotów powiązanych w ciągu ostatni dwunastu miesięcy przed wszczęciem postępowania upadłościowego;
  4. poświadczone notarialnie oświadczenie zawierające wykaz wszystkich składników majątku osobistego, praw majątkowych i należności, a także imion i nazwisk oraz adresów dłużników.

Dłużnik dostarcza sądowi lub syndykowi informacji dotyczących składników majątku i działalności gospodarczej, w tym wszystkie istotne dokumenty, w terminie 7 dni od dnia, w którym do dłużnika zwrócono się o to na piśmie. Informacje muszą być aktualne na dzień złożenia wniosku. W przeciwnym razie sąd nakłada grzywnę.

Nie później niż w terminie jednego miesiąca od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania upadłościowego z powodu nieuiszczenia początkowych kosztów postępowania upadłościowego dłużnik musi wypowiedzieć umowy o pracę zawarte z pracownikami i pracodawcami, powiadomić właściwą miejscową dyrekcję Krajowego Urzędu Skarbowego, wydać wymagane dokumenty poświadczające doświadczenie zawodowe i staż pracy do celów ubezpieczenia społecznego tych pracowników, sporządzić dokument referencyjny zawierający wykaz wszystkich osób posiadających wierzytelności zabezpieczone zgodnie z ustawą o wierzytelnościach zabezpieczonych pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy oraz z regulaminem określającym zasady jej stosowania, a także przekazać dokumentację przedsiębiorstwa właściwemu miejscowemu oddziałowi Krajowego Zakładu Ubezpieczeń.

Dłużnik składa co najmniej jedno kwartalne sprawozdanie ze swoich czynności oraz działań podjętych w celu wdrożenia planu przywracania rentowności organowi nadzorczemu wyznaczonemu w planie i zgłasza mu wszelkie okoliczności mające istotny wpływ na przywrócenie rentowności.

Organy zarządzające dłużnika muszą uzyskać wcześniejszą zgodę organów nadzorczych przed podjęciem decyzji dotyczących następujących kwestii:

  • restrukturyzacji dłużnika;
  • zakończenia działalności lub przejęcia przedsiębiorstw lub ich istotnych części;
  • transakcji majątkowych innych niż rutynowe oraz transakcji związanych z zarządzaniem działalnością gospodarczą dłużnika;
  • zasadniczej zmiany działalności gospodarczej dłużnika;
  • znacznych zmian organizacyjnych;
  • nawiązania długoterminowej współpracy kluczowej dla wdrożenia planu przywracania rentowności lub zaniechania takiej współpracy;
  • otwarcia lub zamknięcia oddziałów.

Zatwierdzony przez sąd plan przywracania rentowności jest obowiązkowy dla dłużnika, który powinien wdrożyć przewidziane w nim zmiany strukturalne bez zbędnej zwłoki.

Dłużnik musi powstrzymać się od dokonywania czynności i zawierania transakcji wymienionych w art. 645, 646 i 647 ustawy o obrocie handlowym w terminach i na warunkach określonych w tej ustawie, ponieważ w przeciwnym razie takie czynności i transakcje mogą zostać uznane za bezskuteczne względem wierzycieli masy upadłości.

Syndyk

Zgodnie z przepisami bułgarskimi syndyk jest osobą fizyczną spełniającą następujące wymogi:

  1. nie została skazana po osiągnięciu pełnoletności za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, chyba że nastąpiło całkowite zatarcie skazania;
  2. nie jest małżonkiem ani krewnym dłużnika ani wierzyciela w linii prostej; nie jest krewnym dłużnika ani wierzyciela w linii bocznej do szóstego stopnia pokrewieństwa ani powinowatym do trzeciego stopnia powinowactwa;
  3. nie jest wierzycielem w postępowaniu upadłościowym;
  4. nie jest niewypłacalnym dłużnikiem, wobec którego nie wydano postanowienia o przywróceniu praw;
  5. nie utrzymuje z dłużnikiem ani z wierzycielem żadnych stosunków, które mogłyby wzbudzać uzasadnione podejrzenia co do jej bezstronności;
  6. posiada dyplom ukończenia studiów wyższych w dziedzinie ekonomii lub prawa oraz co najmniej 3 lata odpowiedniego doświadczenia zawodowego;
  7. złożyła egzamin dla osób ubiegających się o licencję syndyka zgodnie z zasadami i procedurami ustanowionymi w rozporządzeniu szczególnym oraz została wpisana na listę osób posiadających licencję syndyka, które spełniają kryteria wyznaczenia na syndyka, zatwierdzoną przez Ministra Sprawiedliwości i opublikowaną w dzienniku urzędowym;
  8. nie została odwołana z funkcji syndyka z powodu niedopełnienia obowiązków lub dopuszczenia się działań naruszających interesy wierzycieli lub dłużników; nie została wykreślona z rejestru prowadzonego przez Bank Centralny ani odwołana – decyzją Funduszu lub na wniosek Ministra Finansów – z powodu niedopełnienia obowiązku lub dopuszczenia się działania naruszającego interesy wierzycieli;
  9. nie zastosowano wobec niej środków przewidzianych w art. 65 ust. 2 pkt 11 ustawy o bankowości ani w art. 103 ust. 2 pkt 16 ustawy o instytucjach kredytowych.

Minister Sprawiedliwości wykreśla syndyka z listy w przypadku stwierdzenia naruszenia uprawnień i obowiązków powierzonych syndykowi, niezależnie od tego, czy naruszenie stwierdził sąd upadłościowy, oraz podejmuje działania w celu opublikowania zmienionej listy w dzienniku urzędowym.

Uprawnienia powierzone syndykowi może wykonywać kilka osób. W tym przypadku decyzje są podejmowane jednomyślnie, a czynności są dokonywane wspólnie, chyba że wierzyciele lub sąd – w razie zaistnienia sporu między stronami wykonującymi obowiązki syndyka – postanowią inaczej. Jeżeli uprawnienia powierzone syndykowi wykonuje kilka osób podejmujących decyzje jednomyślnie i działających wspólnie, ponoszą one odpowiedzialność solidarną.

Syndyk jest zobowiązany do uiszczania rocznej opłaty z tytułu ustawicznego kształcenia zawodowego. Syndyk, który nie uiści w terminie wymaganej opłaty, zostaje wykreślony z rejestru. Nie później niż w terminie trzech dni od dnia wyznaczenia syndyka oraz przed jego zatwierdzeniem syndyk musi uzyskać ubezpieczenie od odpowiedzialności zawodowej na cały czas trwania postępowania upadłościowego w celu ochrony przed roszczeniami odszkodowawczymi z tytułu niedopełnienia obowiązków wynikających z pełnionej funkcji.

Minister Sprawiedliwości, działając wspólnie z Ministrem Gospodarki, ma obowiązek organizacji kursów szkoleniowych dla syndyków.

Zgodnie z ustawą o obrocie handlowym syndycy dzielą się na następujące kategorie:

  • syndycy tymczasowi wyznaczeni w postanowieniu o wszczęciu postępowania upadłościowego;
  • syndycy tymczasowi wyznaczeni na potrzeby przyjęcia środka służącego zabezpieczeniu interesu prawnego;
  • syndycy stali, którzy mogą zostać wybrani przez zgromadzenie wierzycieli lub – jeżeli zgromadzenie wierzycieli nie jest w stanie dojść do porozumienia w kwestii wyznaczenia – przez sąd;
  • asystenci syndyka;
  • syndycy z urzędu wyznaczeni z chwilą odwołania syndyka stałego, którzy pełnią powierzone funkcje do chwili wyznaczenia nowego syndyka stałego.

Uprawnienia syndyka tymczasowego pokrywają się z uprawnieniami syndyka stałego. Ponadto syndyk tymczasowy sporządza następujące dokumenty w terminie 14 dni od dnia wszczęcia postępowania upadłościowego:

  • listę wierzycieli na podstawie ksiąg dłużnika zawierającą kwoty ich wierzytelności oraz informacje o wierzycielach, którzy są lub byli powiązani z dłużnikiem w ciągu ostatnich trzech lat poprzedzających wszczęcie postępowania upadłościowego, w oparciu o informacje dostępne w rejestrze działalności gospodarczej i księgach dłużnika;
  • poświadczony odpis ksiąg dłużnika;
  • pisemne sprawozdanie dotyczące przyczyn niewypłacalności, obecnych składników majątku dłużnika, środków zastosowanych w celu ich zabezpieczenia oraz możliwości ratowania przedsiębiorstwa.

Syndyk tymczasowy musi uczestniczyć w pierwszym zgromadzeniu wierzycieli.

Sąd upadłościowy wyznacza syndyka wybranego podczas pierwszego zgromadzenia wierzycieli, jeżeli spełnia on określone wymogi i przedstawi uzyskaną wcześniej pisemną zgodę w postaci poświadczonego notarialnie oświadczenia, oraz wyznacza termin objęcia funkcji przez syndyka. W chwili wyznaczania syndyk składa poświadczone notarialnie oświadczenie o istnieniu lub braku określonych przeszkód prawnych uniemożliwiających pełnienie obowiązków wynikających z funkcji syndyka określonych w ustawie o obrocie handlowym, takich jak bycie udziałowcem w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcjonariuszem w spółce akcyjnej, jednoczesne pełnienie obowiązków likwidatora i syndyka oraz sprawowanie innych funkcji za wynagrodzeniem. Syndyk musi bezzwłocznie powiadomić sąd upadłościowy o zaistnieniu którejkolwiek z tych okoliczności. Syndyk musi przystąpić do wykonywania swoich obowiązków służbowych w dniu wyznaczonym przez sąd. Jeżeli tego nie zrobi, sąd zastąpi wyznaczonego syndyka inną osobą wybraną spośród osób wskazanych na pierwszym zgromadzeniu wierzycieli w terminie 7 dni. W przypadku nieprzedstawienia żadnych alternatywnych kandydatów sąd wyznaczy syndyka figurującego w stosownym wykazie, po czym zwołane zostanie nowe zgromadzenie wierzycieli. Jeżeli zgromadzenie wierzycieli nie będzie w stanie dojść do porozumienia w kwestii wyznaczenia syndyka lub ustalenia wysokości jego wynagrodzenia, wynagrodzenie syndyka ustali sąd.

Sąd odwoła syndyka w następujących przypadkach:

  1. na pisemny wniosek syndyka;
  2. po orzeczeniu ubezwłasnowolnienia syndyka;
  3. jeżeli syndyk przestanie spełniać wymogi przewidziane w przepisach prawa;
  4. na wniosek wierzycieli posiadających ponad połowę łącznej liczby wszystkich wierzytelności;
  5. na mocy decyzji podjętej przez zgromadzenie wierzycieli;
  6. w przypadku gdy syndyk nie będzie już w stanie wykonywać swoich uprawnień;
  7. w przypadku śmierci syndyka.

Sąd, działając z urzędu lub na wniosek dłużnika, zgromadzenia wierzycieli lub wierzyciela, może odwołać syndyka w dowolnym momencie, jeżeli nie będzie on wywiązywał się z powierzonych mu obowiązków lub będzie działał na szkodę interesów wierzyciela lub dłużnika. Syndyk odwołany na wniosek dłużnika, zgromadzenia wierzycieli lub wierzyciela musi nadal wykonywać powierzone mu obowiązki do momentu wyznaczenia nowego syndyka. Postanowienie o odwołaniu syndyka podlega natychmiastowemu wykonaniu, a jego zaskarżenie nie wywołuje skutku zawieszającego. Uchylenie postanowienia o odwołaniu syndyka nie skutkuje ponownym powierzeniem odwołanej osobie obowiązków syndyka w danym postępowaniu upadłościowym. Sąd zwołuje zgromadzenie wierzycieli i powierza mu zadanie wskazania nowego syndyka. Do momentu wskazania nowego syndyka jego funkcje pełni wyznaczony przez sąd syndyk z urzędu.

Najpóźniej po upływie 3 dni od podjęcia obowiązków syndyk występuje o usunięcie pieczęci z majątku dłużnika i sporządza spis inwentarza nieruchomości i ruchomości dłużnika oraz należących do niego środków pieniężnych, kosztowności, papierów wartościowych, umów, wierzytelności itp., uwzględniając składniki majątku osobistego dłużnika znajdujące się w posiadaniu osób trzecich. Syndyk sporządza spis inwentarza, a w przypadku odkrycia innych składników majątku w późniejszym terminie sporządza spis dodatkowy. Od chwili sporządzenia spisu inwentarza syndyk ponosi odpowiedzialność za składniki majątku figurujące w tym spisie, chyba że zostały one przekazane dłużnikowi lub osobie trzeciej na przechowanie.

Syndyk posiada uprawnienia do dokonywania następujących czynności:

  1. reprezentowania przedsiębiorstwa;
  2. zarządzania jego bieżącą działalnością;
  3. sprawowania nadzoru nad działalnością gospodarczą prowadzoną przez dłużnika, jeżeli prawo dłużnika do prowadzenia działalności gospodarczej zostało ograniczone;
  4. uzyskiwania wglądu do ksiąg rachunkowych i przechowywania tych ksiąg oraz zarządzania korespondencją biznesową przedsiębiorstwa;
  5. zasięgania informacji dotyczących majątku dłużnika i identyfikowania takiego majątku;
  6. w przypadkach przewidzianych w ustawie – występowania o rozwiązanie, unieważnienie lub stwierdzenie nieważności umów, których dłużnik jest stroną;
  7. uczestnictwa w postępowaniach sądowych, których stroną jest przedsiębiorstwo, oraz do wytaczania powództwa w jego imieniu;
  8. pobierania kwot należnych dłużnikowi oraz deponowania uzyskiwanych w ten sposób zysków na specjalnym rachunku;
  9. za zgodą sądu – dysponowania środkami pieniężnymi dłużnika zdeponowanymi na rachunkach bankowych, jeżeli jest to konieczne do zarządzania majątkiem dłużnika i zabezpieczenia tego majątku;
  10. zasięgania informacji dotyczących wierzycieli dłużnika i ich identyfikowania;
  11. zwoływania i organizowania zgromadzeń wierzycieli na podstawie postanowienia sądu;
  12. proponowania planu przywracania rentowności;
  13. dokonywania czynności mających na celu umorzenie udziałów dłużnika w innych spółkach;
  14. spieniężania masy upadłości;
  15. dokonywania innych czynności przewidzianych w ustawie i na podstawie postanowienia sądu.

Wszystkie organy i instytucje rządowe są zobowiązane do współpracy z syndykiem przy wykonywaniu powierzonych mu obowiązków.

Od dnia uprawomocnienia się postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego syndyk przyjmuje środki pieniężne wpłacane w celu uregulowania wierzytelności dłużnika.

Syndyk podejmuje działania mające na celu opublikowanie list wierzytelności, które syndyk uznał lub których uznania odmówił, a także sprawozdań finansowych dłużnika w rejestrze działalności gospodarczej niezwłocznie po ich sporządzeniu oraz udostępnia je wierzycielom i dłużnikowi w rejestrze sądowym.

Aby zwiększyć wartość masy upadłości, syndyk odzyskuje nieopłacone udziały i niewniesione wkłady wspólników w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością oraz może wytoczyć powództwo, o którym mowa w art. 645, 646 i 647 ustawy o obrocie handlowym oraz w art. 135 ustawy o zobowiązaniach i umowach, w związku z prowadzonym postępowaniem upadłościowym, jak również powiązane powództwo o spełnienie świadczenia. W przypadku wytoczenia powództwa przez wierzyciela sąd z urzędu ustanawia syndyka współpowodem w postępowaniu. Syndyk musi przystąpić do postępowania z powództwa o wydanie orzeczenia deklaratywnego – wszczętego przez dłużnika lub wierzyciela zgodnie z art. 694 ustawy o obrocie handlowym.

Syndyk dokonuje sprzedaży praw majątkowych wchodzących w skład masy upadłości po uzyskaniu zgody sądu, sporządza plan podziału dostępnych środków między wierzycieli posiadających wierzytelności zgodnie z art. 722 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym w zależności od ich pozycji w hierarchii, stopnia uprzywilejowania i zabezpieczenia, podejmuje działania mające na celu wpisanie tego planu do rejestru działalności gospodarczej oraz realizuje płatności zgodnie z ustaleniami przyjętymi w planie. Syndyk – działając na podstawie postanowienia sądu – deponuje kwoty zabezpieczone w momencie dokonywania ostatecznego podziału nieodzyskanych lub spornych wierzytelności na rachunku bankowym.

Jeżeli dłużnik zawrze ugody ze wszystkimi wierzycielami, których wierzytelności zostały uznane, syndyk nie reprezentuje dłużnika jako strona.

Syndyk musi wykonywać swoje uprawnienia w sposób rozważny i sumienny. Syndyk nie może przekazać swoich uprawnień osobie trzeciej bez uprzedniego uzyskania wyraźnej zgody sądu. Syndyk nie może prowadzić negocjacji w imieniu dłużnika ani osobiście, ani za pośrednictwem podmiotu powiązanego. Syndyk nie może w żaden sposób – bezpośrednio ani za pośrednictwem innej osoby – nabywać składników majątku osobistego ani praw majątkowych wchodzących w skład masy upadłości. Ograniczenie to ma również zastosowanie do małżonka syndyka, jego krewnych w linii prostej i jego krewnych i powinowatych w linii bocznej do szóstego stopnia pokrewieństwa oraz do trzeciego stopnia powinowactwa. Syndyk nie może ujawniać żadnych faktów, danych ani informacji, o których dowiedział się w ramach wykonywania swoich uprawnień i powierzonych mu obowiązków.

Jeżeli syndyk nie wypełnia powierzonych mu obowiązków lub wypełnia je w sposób nienależyty, sąd może nałożyć na niego grzywnę, której wysokość nie może przekraczać jego wynagrodzenia za okres jednego miesiąca. Syndyk jest zobowiązany do zapłaty odszkodowania w kwocie odpowiadającej wysokości odsetek ustawowych za każdy okres zwłoki w zdeponowaniu otrzymanych kwot na rachunku bankowym. Syndyk ma obowiązek wypłacić dłużnikowi i wierzycielom odszkodowanie z tytułu wszelkich szkód wyrządzonych im bezprawnie w ramach wykonywania powierzonych mu obowiązków.

Po wygaśnięciu powierzonego mu mandatu syndyk musi niezwłocznie przekazać księgi rachunkowe, rejestry i sprawozdania finansowe oraz wszelkie składniki majątku oddane mu na przechowanie nowemu syndykowi lub osobie wskazanej przez sąd oraz – w przypadku zatwierdzenia planu przywracania rentowności [przez zgromadzenie wierzycieli] – dłużnikowi. Uprawnienia syndyka wygasają w momencie zakończenia postępowania upadłościowego. Syndyk przekazuje księgi rachunkowe i pozostałą część składników majątku dłużnika organowi zarządzającemu dłużnikiem. W przypadku podjęcia postępowania upadłościowego syndyk odzyskuje przysługujące mu uprawnienia.

W 2017 r. ustanowiono funkcję asystenta syndyka. Asystent syndyka to osoba fizyczna spełniająca wszystkie wymogi ustanowione w odniesieniu do syndyków, z wyjątkiem wymogów dotyczących: posiadania odpowiedniego, co najmniej dwuletniego doświadczenia zawodowego; złożenia egzaminu zgodnie z procedurą opisaną ustanowioną w rozporządzeniu szczególnym; oraz wpisania na listę osób posiadających licencję syndyka, zatwierdzoną przez Ministra Sprawiedliwości i opublikowaną w dzienniku urzędowym. Wobec asystentów syndyka nie mogły zostać nałożone środki przewidziane w art. 65 ust. 2 pkt 11 ustawy o bankowości ani w art. 103 ust. 2 pkt 16 ustawy o instytucjach kredytowych.

Aby zostać powołanym do pełnienia funkcji asystenta syndyka, kandydaci muszą złożyć egzamin sprawdzający poziom kompetencji zgodnie z procedurą określoną w rozporządzeniu. Minister Sprawiedliwości wydaje decyzję o wpisaniu asystentów syndyka, którzy spełniają stosowne wymogi co do kompetencji, na specjalną listę.

Asystenci syndyka mogą dokonywać określonych czynności wchodzących w zakres uprawnień syndyka, działając na podstawie poleceń wydanych przez syndyka i zgodnie z odpowiednią procedurą (w oparciu o upoważnienie udzielone za wyraźną zgodą sądu). Asystent syndyka może podpisywać określonego rodzaju dokumenty związane z pracą syndyka, opatrując swój podpis słowem „asystent”. Asystent syndyka ponosi wspólnie z syndykiem solidarną odpowiedzialność z tytułu wszelkich szkód wyrządzonych bezprawnie w toku wykonywania powierzonych mu obowiązków. Stosunki między syndykiem a asystentem syndyka reguluje umowa. W przypadku braku przepisów szczególnych działalność asystentów syndyka regulują przepisy mające zastosowanie do syndyków.

Syndyk wyznaczony na podstawie postanowienia wydanego przez sąd zagraniczny korzysta z uprawnień przysługujących syndykom w państwie, w którym wszczęto postępowanie upadłościowe, o ile podejmowane przez niego czynności nie są sprzeczne z zasadami porządku publicznego w Republice Bułgarii. Na wniosek syndyka wyznaczonego przez sąd zagraniczny bułgarski sąd może wszcząć wtórne postępowanie upadłościowe wobec przedsiębiorcy, w przypadku którego sąd zagraniczny ogłosił upadłość, jeżeli przedsiębiorca ten posiada znaczny majątek w Bułgarii. Zatwierdzenie planu przywracania rentowności w toku wtórnego postępowania upadłościowego wiąże się z koniecznością uzyskania zgody syndyka w postępowaniu głównym. Pozew o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej wniesiony przez syndyka w głównym lub wtórnym postępowaniu upadłościowym uznaje się za wniesiony w obydwu postępowaniach.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

W toku postępowania upadłościowego wierzytelność wierzyciela może zostać potrącona z wierzytelnością wierzyciela względem dłużnika, jeżeli obydwa długi istniały przed dniem wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego, obydwa były możliwe do wyegzekwowania na drodze prawnej i były długami tego samego rodzaju, a wierzytelność wierzyciela stała się wymagalna. Jeżeli wierzytelność wierzyciela stała się wymagalna w trakcie postępowania upadłościowego lub w rezultacie wydania postanowienia orzekającego o niewypłacalności dłużnika – o ile w rezultacie wydania tego postanowienia obydwie wierzytelności zostały przypisane do tej samej kategorii – wierzyciel może potrącić kwotę swojej wierzytelności wyłącznie wówczas, gdy stała się ona wymagalna lub gdy obydwie wierzytelności zostały przypisane do tej samej kategorii. Oświadczenie o potrąceniu wierzytelności należy zgłosić syndykowi.

Potrącenie może zostać uznane za bezskuteczne względem wierzycieli masy upadłości, jeżeli wierzyciel nabył wierzytelność i zaciągnął zobowiązanie przed datą wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego, a w momencie nabycia wierzytelności lub zaciągania zobowiązania wiedział, że dłużnik jest niewypłacalny lub nadmiernie zadłużony lub że do sądu wniesiono wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego. Niezależnie od tego, kiedy zaciągnięto wzajemne zobowiązania, potrącenie dokonane przez dłużnika po wydaniu postanowienia orzekającego o niewypłacalności lub nadmiernym zadłużeniu dłużnika, ale nie wcześniej niż na rok przed datą wniesienia wniosku, uznaje się za bezskuteczne względem wierzycieli masy upadłości, z wyjątkiem tej części długu, którą wierzyciel otrzymałby po spieniężeniu masy upadłości.

Powództwo o stwierdzenie bezskuteczności potrącenia może wytoczyć syndyk lub – w przypadku braku działania syndyka – dowolny wierzyciel masy upadłości w terminie jednego roku od dnia wszczęcia postępowania upadłościowego lub od dnia wydania postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania upadłościowego. Jeżeli dług został potrącony po dacie wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego, termin na wniesienie wniosku o stwierdzenie bezskuteczności potrącenia rozpoczyna bieg w dniu dokonania potrącenia.

Wszczęcie postępowania upadłościowego powoduje zawieszenie wszystkich postępowań sądowych i polubownych w sprawach majątkowych na mocy prawa cywilnego lub handlowego, których dłużnik jest stroną (z wyjątkiem sporów wynikających ze stosunku pracy dotyczących roszczeń pieniężnych dłużnika). Przepis ten nie ma zastosowania wówczas, gdy w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego w innej sprawie, w której dłużnik jest pozwanym, sąd dopuścił rozpatrzenie sprzeciwu wobec zarzutu potrącenia podniesionego przez dłużnika.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Nie później niż w terminie jednego miesiąca od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania upadłościowego z powodu nieuiszczenia początkowych kosztów postępowania upadłościowego (postanowienie wydane na podstawie art. 632 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym) dłużnik musi wypowiedzieć umowy o pracę zawarte z pracownikami i pracodawcami, powiadomić właściwą miejscową dyrekcję Krajowego Urzędu Skarbowego, wydać wymagane dokumenty poświadczające doświadczenie zawodowe i staż pracy do celów ubezpieczenia społecznego tych pracowników, sporządzić dokument referencyjny zawierający wykaz wszystkich osób posiadających wierzytelności zabezpieczone zgodnie z ustawą o wierzytelnościach zabezpieczonych pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy oraz rozporządzeniem określającym zasady jej stosowania, a także przekazać dokumentację przedsiębiorstwa właściwemu miejscowemu oddziałowi Krajowego Zakładu Ubezpieczeń.

Syndyk może rozwiązać dowolną umowę, której dłużnik jest stroną, z uwagi na częściowe niewywiązanie się z postanowień umownych lub z uwagi na niewywiązanie się z kluczowych postanowień umownych. Syndyk przekazuje powiadomienie o rozwiązaniu umowy z 15-dniowym wyprzedzeniem i musi odpowiedzieć na otrzymane od strony przeciwnej wnioski o udzielenie informacji dotyczących tego, czy dana umowa zostanie rozwiązana, czy też pozostanie ważna przez cały okres jej obowiązywania. Jeżeli syndyk nie odpowie na taki wniosek, przyjmuje się, że umowa została rozwiązana. W przypadku rozwiązania umowy strona przeciwna jest uprawniona do dochodzenia odszkodowania. Jeżeli umowa, na mocy której dłużnik regularnie uiszcza określone opłaty, zachowała ważność, syndyk nie jest zobowiązany do uregulowania jakichkolwiek zaległych płatności wynikających z tej umowy, które powstały przed dniem wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego.

Od dnia uprawomocnienia się postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego syndyk przyjmuje środki pieniężne wpłacane w celu uregulowania wierzytelności dłużnika. Uregulowanie wierzytelności dłużnika po dniu wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego, ale przed dniem wejścia tego postanowienia w życie, uznaje się za ważne, jeżeli strona, która uregulowała wierzytelność, nie wiedziała o wszczęciu postępowania upadłościowego, albo – w przypadku gdy strona wiedziała o wszczęciu tego postępowania – składniki majątku, za pomocą których uregulowano daną wierzytelność, zostały włączone do masy upadłości. Istnieje domniemanie, że strona działała w dobrej wierze, chyba że przedstawione zostaną dowody przeciwne.

Zgodnie z art. 646 ustawy o obrocie handlowym następujące czynności są bezskuteczne względem wierzycieli, jeżeli podjęto je po dniu wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego z naruszeniem obowiązujących przepisów procesowych:

  • uregulowanie długu zaciągniętego przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego;
  • ustanowienie zastawu lub hipoteki na prawie lub składniku majątku osobistego wchodzącym w skład masy upadłości;
  • dokonanie czynności względem prawa lub składnika majątku, które wchodzą w skład masy upadłości.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Przed rozpoznaniem wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego sąd może postanowić – na wniosek wierzyciela lub z urzędu oraz w razie potrzeby w celu zabezpieczenia majątku dłużnika – o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego z majątku dłużnika, z wyjątkiem postępowania egzekucyjnego wszczętego zgodnie z przepisami kodeksu procedur podatkowych i ubezpieczeń społecznych. W przypadku gdy wniosek o nałożenie środków składa wierzyciel, sąd udzieli zabezpieczenia, jeżeli wniosek wierzyciela jest poparty przekonującymi dowodami z dokumentów lub jeżeli przedstawiono zabezpieczenie w wyznaczonej przez sąd kwocie w celu zrekompensowania dłużnikowi wszelkich strat, gdyby zostało ustalone, że nie jest on niewypłacalny ani nadmiernie zadłużony. Sąd może uchylić nałożony środek służący zabezpieczeniu interesu prawnego, jeżeli nie jest on już konieczny do zabezpieczenia masy upadłości.

Treść postanowienia w tej sprawie przekazuje się stronie, wobec której zastosowano środki, oraz stronie, która wystąpiła o ich zastosowanie. Postanowienie podlega natychmiastowemu wykonaniu i przysługuje na nie zażalenie w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia. Wniesienie środka zaskarżenia nie wywiera skutku zawieszającego. Środki służące zabezpieczeniu interesu prawnego uznaje się za uchylone od dnia wydania postanowienia o oddaleniu wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego. Nałożony środek służący zabezpieczeniu interesu prawnego obowiązuje do dnia wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego. Od tego dnia przestaje on wywoływać skutki prawne na mocy postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego.

Wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego powoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego toczącego się wobec składników majątku wchodzących w skład masy upadłości, z wyjątkiem składników majątku przewidzianych w art. 193 kodeksu procedur podatkowych i ubezpieczeń społecznych. Jeżeli płatność na rzecz wierzyciela została dokonana w okresie między dniem zawieszenia postępowania egzekucyjnego a dniem wpisania do rejestru postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego, wpłaconą kwotę zwraca się do masy upadłości. W przypadku zaistnienia ryzyka naruszenia interesów wierzycieli oraz podjęcia działań mających na celu realizację zabezpieczenia na rzecz wierzyciela zabezpieczonego sąd może zezwolić na kontynuowanie postępowania, pod warunkiem że część zysków, która przekracza kwotę zabezpieczenia, zostanie włączona do masy upadłości. W przypadku zgłoszenia roszczenia i jego uwzględnienia w postępowaniu upadłościowym zawieszone postępowanie zostaje zakończone. Zajęcie rzeczy ruchomej (запор) i zajęcie nieruchomości (възбрана) zastosowane w postępowaniu egzekucyjnym są bezskuteczne wobec wierzytelności wierzycieli masy upadłości. Nie dopuszcza się nakładania środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego lub kodeksem procedur podatkowych i ubezpieczeń społecznych w odniesieniu do składników majątku dłużnika po wszczęciu postępowania upadłościowego.

Składnikami majątku, o których mowa w art. 193 kodeksu procedur podatkowych i ubezpieczeń społecznych, są składniki majątku podlegające środkom służącym zabezpieczeniu interesu prawnego nałożonym już w toku postępowania egzekucyjnego w celu odzyskania wierzytelności publicznoprawnych, które wszczęto przed wszczęciem postępowania upadłościowego. Odnośne składniki majątku są sprzedawane przez komornika państwowego zgodnie z zasadami i procedurą, które ustanowiono w kodeksie procedur podatkowych i ubezpieczeń społecznych. Jeżeli zyski ze sprzedaży składników majątku są niewystarczające do pokrycia pełnej kwoty wierzytelności, naliczonych odsetek i kosztów poniesionych w toku postępowania egzekucyjnego wszczętego w odniesieniu do wierzytelności publicznoprawnych, pozostałą część wierzytelności wobec Skarbu Państwa lub gminy zaspokaja się zgodnie z przepisami ogólnymi. Jeżeli zyski ze sprzedaży składników majątku przekraczają pełną kwotę wierzytelności, naliczonych odsetek i kosztów poniesionych w toku postępowania egzekucyjnego wszczętego w odniesieniu do wierzytelności publicznoprawnych, komornik państwowy wpłaca pozostałą część zysków na rachunek masy upadłości. Jeżeli komornik państwowy nie sprzeda składników majątku w terminie 6 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania upadłościowego, przekazuje składniki majątku syndykowi, który sprzedaje je w toku postępowania upadłościowego.

Po wszczęciu postępowania upadłościowego niedopuszczalne jest wytaczanie powództw w sprawach majątkowych na mocy prawa cywilnego ani handlowego przed sądy powszechne ani polubowne w innych sprawach niż następujące:

  • w celu ochrony praw osób trzecich, które posiadają składniki majątku należące do masy upadłości;
  • w sporach wynikających ze stosunku pracy;
  • w sprawach dotyczących roszczeń pieniężnych zabezpieczonych składnikami majątku posiadanymi przez osoby trzecie.

Następujące strony mogą wytoczyć powództwo o wydanie deklaratywnego orzeczenia zgodnie z art. 694 ustawy o obrocie handlowym, wnosząc o ustalenie istnienia wierzytelności, która nie została uznana w postępowaniu upadłościowym, lub kwestionując istnienie uznanej wierzytelności:

  • dłużnik, jeżeli sąd oddali sprzeciw wobec wierzytelności uznanej przez syndyka lub umieści tę wierzytelność na liście uznanych wierzytelności;
  • wierzyciel, którego wierzytelności nie uznano, jeżeli sąd pozostawi wniesiony sprzeciw bez rozpoznania lub wykreśli wierzytelność z listy uznanych wierzytelności;
  • wierzyciel, jeżeli sąd oddali wniesiony przez niego sprzeciw wobec uznania wierzytelności innego wierzyciela lub umieści wierzytelność innego wierzyciela na liście uznanych wierzytelności.

Powództwo o ustalenie istnienia lub nieistnienia wierzytelności można wytoczyć w terminie 14 dni od dnia publikacji postanowienia o zatwierdzeniu listy uznanych wierzytelności w rejestrze działalności gospodarczej. Syndyk musi uczestniczyć w postępowaniu. Prawomocne postanowienie ma skutek deklaratoryjny wobec dłużnika, syndyka i wszystkich wierzycieli w postępowaniu upadłościowym.

Ważność sprzedaży składników majątku wchodzących w skład masy upadłości w celu ich spieniężenia można zaskarżyć w drodze powództwa cywilnego, jeżeli składnik majątku został nabyty przez stronę, która nie była uprawniona do składania ofert w przetargu, lub jeżeli nie zapłacono ceny sprzedaży. W tym przypadku nabywca może dokonać konwalidacji czynności przez zapłatę należnej kwoty wraz z odsetkami naliczonymi od dnia, w którym został ogłoszony nabywcą sprzedanego składnika majątku.

Jeżeli strona nie posiada już prawa własności w wyniku sprzedaży składnika majątku w celu jego spieniężenia, nabycia tego składnika majątku i wejścia w jego posiadanie przez nabywcę, może dochodzić ochrony prawnej jedynie poprzez wytoczenie powództwa petytoryjnego.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Wszczęcie postępowania upadłościowego powoduje zawieszenie wszystkich postępowań sądowych i polubownych w sprawach majątkowych na mocy prawa cywilnego lub handlowego, których dłużnik jest stroną, z wyjątkiem sporów wynikających ze stosunku pracy dotyczących roszczeń pieniężnych dłużnika. Przepis ten nie ma zastosowania wówczas, gdy w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego w innej sprawie, w której dłużnik jest pozwanym, sąd dopuścił rozpatrzenie sprzeciwu wobec zarzutu potrącenia podniesionego przez dłużnika. Zawieszone postępowanie zostaje podjęte w przypadku uznania wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, tj. jej umieszczenia na zatwierdzonej przez sąd liście uznanych wierzytelności.

Zawieszone postępowanie zostaje podjęte i będzie kontynuowane z udziałem: 1) syndyka i wierzyciela w przypadku nieumieszczenia wierzytelności na liście wierzytelności uznanych przez syndyka lub na zatwierdzonej przez sąd liście wierzytelności; lub 2) syndyka, wierzyciela i strony, która wniosła sprzeciw, jeżeli wierzytelność umieszczono na liście wierzytelności uznanych przez syndyka, lecz wniesiono sprzeciw wobec umieszczenia jej na tej liście. W tym przypadku postanowienie ma skutek deklaratoryjny wobec dłużnika, syndyka i wszystkich wierzycieli, którym przysługują wierzytelności wobec masy upadłości.

Niedopuszczalne jest zawieszenie postępowania toczącego się przeciwko dłużnikowi w przedmiocie roszczeń pieniężnych zabezpieczonych majątkiem osoby trzeciej.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Wierzyciel posiadający wierzytelność wobec dłużnika wynikającą z transakcji handlowej może złożyć wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego oraz przystąpić do postępowania upadłościowego wszczętego na wniosek innego wierzyciela. We wniosku dłużnik może również zaproponować plan przywracania rentowności i wskazać osobę spełniającą wymogi dotyczące syndyków, która może zostać wyznaczona na syndyka tymczasowego, jeżeli sąd postanowi o wszczęciu postępowania upadłościowego. Wierzyciel może zwrócić się do sądu o nałożenie środków zapobiegawczych oraz środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego przed rozpatrzeniem wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego, aby zabezpieczyć majątek dłużnika.

W przypadku, w którym jest oczywiste, że dalsze prowadzenie działalności przez przedsiębiorstwo byłoby szkodliwe dla masy upadłości, sąd może – na wniosek wierzyciela – nakazać zaprzestania prowadzenia działalności od dnia wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego albo od późniejszej daty przypadającej jednak przed upływem terminu na przedstawienie propozycji planu przywracania rentowności.

Jeżeli dostępne składniki majątku dłużnika są niewystarczające do pokrycia początkowych kosztów postępowania upadłościowego, sąd ustala wysokość kwoty, którą wierzyciel jest zobowiązany uiścić z góry w celu wszczęcia postępowania upadłościowego. Jeżeli składniki majątku dłużnika są niewystarczające lub nie uiszczono kosztów początkowych, wierzyciel może wnieść o podjęcie zawieszonego postępowania upadłościowego w terminie jednego roku od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania.

Wierzyciele mogą zaskarżyć postanowienia sądu wydane w postępowaniu upadłościowym oraz czynności i decyzje organów zarządzających dłużnikiem w przypadku spełnienia przesłanek wstępnych określonych w ustawie o obrocie handlowym.

W postępowaniu upadłościowym wezwania do stawienia się przed sądem doręcza się wierzycielom uczestniczącym w postępowaniu w charakterze stron na ich odpowiednie adresy w Bułgarii. Jeżeli wierzyciel zmienił adres, nie powiadomiwszy o tym sądu, wszystkie wezwania do stawienia się przed sądem i pisma zostają dołączone do akt sprawy i uznane za należycie doręczone. Jeżeli wierzyciel nie ma adresu w Bułgarii oraz jego siedziba główna znajduje się w innym państwie, musi podać adres do doręczeń w Bułgarii. W przypadku niepodania adresu do doręczeń w Bułgarii wezwanie do stawienia się przed sądem publikuje się w rejestrze działalności gospodarczej. Po wszczęciu postępowania upadłościowego uznaje się, że strony powiadomiono o niepodlegających zaskarżeniu czynnościach sądu, które nie podlegają wpisowi do rejestru działalności gospodarczej ani obowiązkowi powiadomienia stron zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, w drodze wpisu do rejestru prowadzonego przez sąd. Jeżeli zgodnie z ustawą o obrocie handlowym wezwanie do stawienia się przed sądem należy doręczyć stronom za pośrednictwem powiadomienia opublikowanego w rejestrze działalności gospodarczej, wezwanie, powiadomienie lub wezwanie do stawienia się przed sądem należy opublikować w terminie co najmniej 7 dni przed wyznaczonym terminem posiedzenia lub rozprawy.

W pierwszym zgromadzeniu wierzycieli uczestniczą wierzyciele umieszczeni na liście sporządzonej przez syndyka tymczasowego na podstawie ksiąg dłużnika i wyciągów z tych ksiąg i przedstawionej na pierwszym zgromadzeniu. Wierzyciele uczestniczą w zgromadzeniu osobiście lub za pośrednictwem pełnomocnika upoważnionego do reprezentowania wierzyciela na mocy jednoznacznie sformułowanego pełnomocnictwa. Jeżeli wierzyciel jest osobą fizyczną, podpis mocodawcy na pełnomocnictwie musi być poświadczony notarialnie. Uchwały są przyjmowane zwykłą większością głosów wierzycieli umieszczonych na liście, z wyłączeniem głosów wierzycieli, którzy są obecnie powiązani z dłużnikiem, wierzycieli, którzy byli powiązani z dłużnikiem w trzyletnim okresie poprzedzającym wszczęcie postępowania upadłościowego, oraz wierzycieli, którzy nabyli wierzytelności od podmiotów powiązanych z dłużnikiem w trzyletnim okresie poprzedzającym wszczęcie postępowania upadłościowego. Pierwsze zgromadzenie wierzycieli:

  • zapoznaje się ze sprawozdaniem sporządzonym przez syndyka tymczasowego;
  • wyznacza syndyka stałego i przedstawia jego kandydaturę sądowi;
  • wybiera radę wierzycieli.

Niedopuszczalne jest zwołanie zgromadzenia wierzycieli w następujących przypadkach:

  1. jeżeli przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego dłużnik przez trzy lata nie składał rocznych sprawozdań finansowych do rejestru działalności gospodarczej;
  2. jeżeli dłużnik nie wywiązuje się z obowiązku współpracy z syndykiem i odmawia wydania ksiąg lub jeżeli księgi były prowadzone w sposób ewidentnie niewłaściwy.

W takim przypadku tymczasowy syndyk wyznaczony przez sąd pełni swoje obowiązki do chwili wyznaczenia syndyka stałego przez zgromadzenie wierzycieli po zatwierdzeniu przez sąd wierzytelności uznanych przez syndyka.

Zgromadzenie wierzycieli można zwołać na wniosek dłużnika, syndyka, zgromadzenia wierzycieli lub wierzycieli posiadających jedną piątą łącznej liczby uznanych wierzytelności. Zgromadzenie wierzycieli odbywa się niezależnie od liczby uczestniczących wierzycieli, przy czym przewodniczy mu sędzia prowadzący postępowanie. Do celów przyjmowania uchwał każdemu z wierzycieli przysługuje liczba głosów odpowiadająca udziałowi jego wierzytelności w całkowitej kwocie uznanych wierzytelności wraz z prawami głosu przyznanymi przez sąd. Prawa głosu mogą również zostać przyznane wierzycielom uczestniczącym w postępowaniach sądowych lub polubownych przeciwko dłużnikowi w sprawach majątkowych na mocy prawa cywilnego lub handlowego, jeżeli wierzytelność jest poparta niepodważalnymi dowodami z dokumentów, wierzycielom, których wierzytelności nie uznano i którzy wytoczyli powództwo o wydanie orzeczenia deklaratywnego zgodnie z art. 694 ustawy o obrocie handlowym, a także wierzycielom, których wierzytelności uznano i przeciwko którym wytoczono powództwo o ustalenie nieistnienia wierzytelności zgodnie z art. 694 ustawy o obrocie handlowym. Wierzycielom posiadającym wierzytelności niezabezpieczone z tytułu odsetek ustawowych lub umownych oraz wymagalnych po dniu wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego, wierzycielom posiadającym wierzytelności z tytułu pożyczek udzielonych dłużnikowi przez wspólnika lub udziałowca/akcjonariusza oraz wierzycielom posiadającym wierzytelności z tytułu darowizn lub kosztów poniesionych przez wierzyciela w toku postępowania, z wyjątkiem z góry uiszczonych kosztów, jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza do pokrycia poniesionych kosztów, nie przysługuje prawo głosu. Uchwały są przyjmowane zwykłą większością głosów, chyba że ustawa o obrocie handlowym stanowi inaczej.

Zgromadzenie wierzycieli:

  • zapoznaje się ze sprawozdaniem z czynności syndyka;
  • zapoznaje się ze sprawozdaniem rady wierzycieli;
  • wybiera syndyka, jeżeli żaden syndyk nie został wybrany;
  • przyjmuje uchwały o odwołaniu syndyka i wyznaczeniu nowego syndyka;
  • ustala wysokość bieżącego wynagrodzenia, zmienia jego wysokość i ustala wysokość ostatecznego wynagrodzenia syndyka;
  • wybiera radę wierzycieli, jeżeli nie została ona wybrana, lub zmienia jej skład;
  • proponuje sądowi kwotę świadczenia alimentacyjnego na rzecz dłużnika i jego rodziny;
  • ustala sposób spieniężenia składników majątku dłużnika oraz sposób i warunki oszacowania majątku, wyboru rzeczoznawców i ich wynagrodzenia.

Jeżeli zgromadzenie wierzycieli nie jest w stanie przyjąć uchwały o wyznaczeniu syndyka, zostaje on wyznaczony przez sąd, a jeżeli sąd nie jest w stanie rozstrzygnąć kwestii sposobu i zasad spieniężenia majątku dłużnika, decyzję w tej kwestii podejmuje syndyk. Sąd odwołuje syndyka na wniosek wierzycieli posiadających ponad połowę łącznej liczby wszystkich wierzytelności. Sąd, działając na wniosek wierzyciela, może odwołać syndyka w dowolnym momencie, jeżeli nie będzie on wywiązywał się z powierzonych mu obowiązków wynikających z pełnionej funkcji lub będzie działał na szkodę interesów wierzyciela lub dłużnika.

Zgromadzenie wierzycieli może przyjąć uchwałę o wyznaczeniu organu nadzorczego posiadającego uprawnienia do sprawowania kontroli nad działalnością dłużnika w okresie obowiązywania planu przywracania rentowności lub w krótszym okresie, w tym wówczas, gdy nie jest to wyraźnie przewidziane w planie przywracania rentowności.

Za zgodą zgromadzenia wierzycieli sąd może zezwolić syndykowi na sprzedaż majątku osobistego dłużnika przed udzieleniem zezwolenia na spieniężenie masy upadłości, jeżeli koszt przechowywania tego rodzaju majątku osobistego do chwili zarządzenia spieniężenia masy upadłości zgodnie z procedurą ogólną przekracza jej wartość. Inne składniki majątku należące do masy upadłości można sprzedać za zgodą zgromadzenia wierzycieli, jeżeli jest to konieczne w celu pokrycia kosztów postępowania upadłościowego oraz jeżeli żaden z wierzycieli nie zgodził się na uiszczenie kosztów z góry po wezwaniu go do tego.

Działając na wniosek syndyka oraz zgodnie z uchwałą przyjętą przez zgromadzenie wierzycieli, sąd upadłościowy zezwala na sprzedaż składników majątku dłużnika w drodze bezpośrednich negocjacji lub przez pośrednika, jeżeli majątek osobisty i prawa majątkowe, które zostały wystawione na sprzedaż w całości, jako oddzielne części lub poszczególne rzeczy i prawa, nie zostały sprzedane z powodu braku nabywców lub odstąpienia od umowy przez nabywcę.

Uchwały zgromadzenia wierzycieli są wiążące dla wszystkich wierzycieli, w tym dla wierzycieli nieobecnych na zgromadzeniu. Na wniosek wierzyciela sąd może uchylić uchwałę zgromadzenia wierzycieli, jeżeli jest ona niezgodna z prawem lub w znacznym stopniu szkodzi interesom niektórych wierzycieli.

Zgromadzenie wierzycieli może wybrać radę wierzycieli składającą się z co najmniej trzech, lecz nie więcej niż dziewięciu członków. W skład zgromadzenia wierzycieli muszą wchodzić członkowie reprezentujący wierzycieli zabezpieczonych i niezabezpieczonych, z wyjątkiem tych, o których mowa w art. 616 ust. 2 ustawy o obrocie handlowym (wierzycieli, których roszczenia są zaspokajane po zaspokojeniu w pełni roszczeń wszystkich pozostałych wierzycieli). Zgromadzenie wierzycieli wspomaga i nadzoruje działania syndyka w odniesieniu do zarządzania majątkiem dłużnika, przeprowadza kontrole ewidencji handlowych dłużnika oraz dostępnych środków pieniężnych, wydaje opinie na temat kontynuowania działalności przez przedsiębiorstwo dłużnika oraz wynagrodzenia syndyka tymczasowego i syndyka z urzędu, działań podejmowanych w związku ze spieniężeniem masy upadłości oraz odpowiedzialności syndyka w innych przypadkach. Członkowie zgromadzenia wierzycieli mają prawo do wynagrodzenia na rzecz wierzycieli w wysokości ustalonej w chwili ich wyboru.

Członek rady wierzycieli nie może w żaden sposób – bezpośrednio ani za pośrednictwem innej osoby – nabywać składników majątku osobistego ani praw majątkowych wchodzących w skład masy upadłości. Ograniczenie to ma również zastosowanie do małżonka członka rady wierzycieli, jego krewnych w linii prostej i jego krewnych i powinowatych w linii bocznej do szóstego stopnia pokrewieństwa oraz do trzeciego stopnia powinowactwa.

Zawieszone postępowania sądowe i polubowne w sprawach majątkowych na mocy prawa cywilnego i handlowego, których dłużnik jest stroną, zostają podjęte i będą kontynuowane z udziałem syndyka i wierzyciela w przypadku nieumieszczenia wierzytelności na liście wierzytelności uznanych przez syndyka lub na zatwierdzonej przez sąd liście wierzytelności lub z udziałem syndyka, wierzyciela i strony, która wniosła sprzeciw, jeżeli wierzytelność umieszczono na liście wierzytelności uznanych przez syndyka, lecz wniesiono sprzeciw wobec umieszczenia jej na tej liście.

Sąd upadłościowy może na wniosek wierzyciela dopuścić możliwość zastosowania przewidzianych w obowiązujących przepisach środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego w celu zabezpieczenia składników majątku pozostających w dyspozycji dłużnika.

Wierzyciel może potrącić wierzytelność przysługującą mu wobec dłużnika w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 645 ustawy o obrocie handlowym. Aby zwiększyć wartość masy upadłości, syndyk może wytoczyć powództwo, o którym mowa w art. 645, 646 i 647 ustawy o obrocie handlowym oraz w art. 135 ustawy o zobowiązaniach i umowach, w związku z prowadzonym postępowaniem upadłościowym, jak również powiązane powództwo o spełnienie świadczenia. W przypadku wytoczenia powództwa przez wierzyciela nie dopuszcza się możliwości wytoczenia drugiego powództwa dotyczącego tego samego roszczenia. Drugi wierzyciel może jednak zwrócić się do sądu o możliwość przystąpienia do postępowania w charakterze współpowoda przed pierwszą rozprawą.

Wierzyciel może zwrócić się do syndyka o udostępnienie do wglądu rejestru i sprawozdania oraz o sporządzenie sprawozdania specjalnego dotyczącego kwestii będących przedmiotem zainteresowania, do których nie odniesiono się w sprawozdaniu za dany okres. Wierzyciel może zaskarżyć pisemne sprawozdanie syndyka w związku z jego odwołaniem w terminie 7 dni od dnia przedstawienia sprawozdania.

Wierzyciele mogą zgłaszać na piśmie przysługujące im wierzytelności do sądu upadłościowego. Mogą wnieść do sądu sprzeciw na piśmie wobec wierzytelności – zarówno uznanych, jak i nieuznanych przez syndyka – w terminie 7 dni od dnia publikacji listy w rejestrze działalności gospodarczej oraz wytoczyć powództwo o wydanie deklaratywnego orzeczenia ustalającego zgodnie z art. 694 ustawy o obrocie handlowym w terminie 14 dni od dnia publikacji postanowienia sądu o zatwierdzeniu listy w rejestrze działalności gospodarczej.

Wierzyciele mogą zgłaszać na piśmie przysługujące im wierzytelności do sądu upadłościowego. Mogą wnieść do sądu sprzeciw na piśmie wobec wierzytelności – zarówno uznanych, jak i nieuznanych przez syndyka – w terminie 7 dni od dnia publikacji listy w rejestrze działalności gospodarczej oraz następnie wytoczyć powództwo o wydanie orzeczenia deklaratywnego, wnosząc o ustalenie istnienia nieuznanych wierzytelności lub o ustalenie nieistnienia uznanych wierzytelności, w terminie 7 dni od dnia publikacji postanowienia sądu o zatwierdzeniu listy w rejestrze działalności gospodarczej.

Plan przywracania rentowności mogą zaproponować wierzyciele posiadający co najmniej jedną trzecią wierzytelności zabezpieczonych oraz wierzyciele posiadający co najmniej jedną trzecią wierzytelności niezabezpieczonych, z wyjątkiem: wierzycieli posiadających wierzytelności z tytułu odsetek ustawowych lub umownych od długów niezabezpieczonych, które stały się wymagalne po dniu wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego; wierzycieli posiadających wierzytelności z tytułu pożyczek udzielonych dłużnikowi przez wspólnika lub udziałowca/akcjonariusza; wierzycieli posiadających wierzytelności z tytułu darowizn oraz kosztów poniesionych przez wierzyciela w postępowaniu upadłościowym, z wyjątkiem uiszczonych z góry kosztów, jeżeli majątek dłużnika jest niewystarczający w celu ich pokrycia.

Wierzyciel posiadający uznaną wierzytelność lub prawo głosu uznane przez sąd może zaproponować plan przywracania rentowności dla podmiotów prowadzących niewypłacalne przedsiębiorstwo dłużnika (w tym in absentia, za pośrednictwem poświadczonego notarialnie pisma opatrzonego jego podpisem) oraz zagłosować nad tym planem. Wierzyciele, w tym posiadający nieuznane wierzytelności, w których przedmiocie wytoczono przed sąd powództwo o wydanie deklaratywnego orzeczenia zgodnie z art. 694 ustawy o obrocie handlowym, mogą zaskarżyć przyjęty plan w terminie 7 dni od dnia jego przyjęcia.

Jeżeli dłużnik uchybi zobowiązaniom zaciągniętym na mocy planu, wierzyciele, których wierzytelności stanowią co najmniej 15% wszystkich wierzytelności spieniężonych na mocy planu, mogą wnieść o podjęcie postępowania upadłościowego.

Wierzyciel może wnieść pisemny zarzut wobec planu podziału, a następnie zaskarżyć postanowienie sądu o zatwierdzeniu planu.

Jeżeli dłużnik uchybi zobowiązaniom zaciągniętym na mocy ugody pozasądowej zawartej z wierzycielami zgodnie z art. 740 ustawy o obrocie handlowym, wierzyciele posiadający co najmniej 15% wszystkich wierzytelności mogą wnieść do sądu o podjęcie postępowania upadłościowego.

Dłużnik lub wierzyciel posiadający uznaną wierzytelność lub wierzytelność, której istnienie stwierdzono w drodze powództwa cywilnego, mogą wnieść do sądu o podjęcie zawieszonego postępowania w terminie jednego roku od dnia wydania postanowienia sądu o zawieszeniu postępowania, jeżeli w tym okresie kwoty zabezpieczone do celów wierzytelności spornych zostaną zwolnione lub ujawnione zostaną składniki majątku, których istnienie było nieznane sądowi w postępowaniu upadłościowym.

W terminie jednego miesiąca od dnia publikacji w rejestrze działalności gospodarczej złożonego przez dłużnika wniosku o przywrócenie praw każdy wierzyciel posiadający uznaną wierzytelność lub wierzytelność, której istnienie stwierdzono w drodze powództwa cywilnego, mogą zaskarżyć odnośny wniosek.

Na wniosek wierzyciela sąd bułgarski może wszcząć wtórne postępowanie upadłościowe wobec przedsiębiorcy, którego upadłość ogłosił sąd zagraniczny, jeżeli przedsiębiorca ten posiada znaczny majątek w Bułgarii. Wierzyciel, który otrzymał częściową zapłatę w postępowaniu głównym, uczestniczy w podziale majątku w postępowaniu wtórnym, jeżeli część, którą by otrzymał, przekracza część, która zostałaby rozdzielona między pozostałych wierzycieli w postępowaniu wtórnym.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Syndyk posiada następujące uprawnienia: zasięganie informacji dotyczących majątku dłużnika i identyfikowanie takiego majątku; uczestnictwo w postępowaniach toczących się wobec dłużnika lub wytaczanie powództw w imieniu dłużnika; w przypadkach przewidzianych w przepisach – występowanie o rozwiązanie, unieważnienie lub stwierdzenie nieważności umów, których dłużnik jest stroną; pobieranie środków pieniężnych należnych dłużnikowi i deponowanie ich na specjalnym rachunku; za zgodą sądu – dysponowanie środkami pieniężnymi dłużnika zdeponowanymi na rachunkach bankowych, jeżeli jest to konieczne do zarządzania majątkiem dłużnika i zabezpieczenia tego majątku; oraz spieniężanie składników majątku wchodzących w skład masy upadłości.

Syndyk sprzedaje majątek osobisty i prawa majątkowe należące do masy upadłości w całości, jako oddzielne części lub poszczególne rzeczy i prawa po uzyskaniu zezwolenia sądu oraz zgodnie z uchwałą przyjętą przez zgromadzenie wierzycieli. W przypadku nieprzyjęcia uchwały o sposobie i procedurze spieniężenia majątku oraz zasadach jego oszacowania przez wybranych rzeczoznawców rozstrzyga syndyk.

Syndyk sporządza obwieszczenie o sprzedaży, które zawiera informacje o dłużniku, opis majątku wystawionego na sprzedaż, regulamin sprzedaży, datę, godzinę i miejsce sprzedaży, termin składania ofert w ciągu dnia oraz oszacowanie majątku wystawionego na sprzedaż. Syndyk zamieszcza obwieszczenie w widocznym miejscu w pomieszczeniach gminy, w której znajduje się siedziba główna przedsiębiorstwa dłużnika, oraz w pomieszczeniach siedziby głównej dłużnika w terminie co najmniej 14 dni przed datą sprzedaży wskazaną w obwieszczeniu. Ponadto syndyk sporządza protokół określający szczegółowo powyższe czynności oraz zapewnia jego publikację w specjalnym biuletynie prowadzonym przez Ministerstwo Gospodarki w terminie 14 dni przed datą sprzedaży wskazaną w obwieszczeniu.

Sprzedaż odbywa się w kancelarii syndyka lub pod adresem siedziby głównej przedsiębiorstwa dłużnika w dniu wskazanym w obwieszczeniu. Oferenci, którzy mają zamiar uczestniczyć w procedurze sprzedaży, muszą wnieść wadium w wysokości 10% sumy oszacowania. Każdy oferent musi podać oferowaną cenę liczbowo i słownie oraz złożyć ofertę wraz z dowodem wniesienia wadium w zaklejonej kopercie. Oferty są składane syndykowi w dniu sprzedaży w wyznaczonym terminie i wpisywane do specjalnego rejestru w kolejności ich wpłynięcia. Po upływie wyznaczonego terminu syndyk ogłasza otrzymane oferty w obecności uczestniczących oferentów i sporządza specjalny protokół postępowania. Oferty otrzymane od nieuprawnionych oferentów oraz oferentów oferujących ceny poniżej sumy oszacowania są nieważne. Składnik majątku sprzedawany jest oferentowi, który zaoferował najwyższa cenę. W przypadku zaoferowania najwyższej ceny przez więcej niż jednego oferenta nabywcę ustala się w drodze licytacji, którą syndyk przeprowadza bez zbędnej zwłoki w obecności uczestniczących oferentów. Dane zwycięskiego oferenta są odnotowywane w protokole sporządzonym przez syndyka, który zostaje następnie podpisany przez syndyka i wszystkich oferentów. Nabywca musi zapłacić zaoferowaną cenę, odliczywszy wniesione z góry wadium w wysokości 10%, w terminie 7 dni od dnia sprzedaży. Jeżeli nabywca jest wierzycielem posiadającym uznaną wierzytelność lub wierzycielem zabezpieczonym, syndyk sporządza plan podziału, wskazując, jaka część ceny ma zostać uiszczona przez nabywcę i zatrzymana w celu zaspokojenia wierzytelności innych wierzycieli, oraz jaka część ceny ma zostać potrącona z wierzytelnością wierzyciela. W tym przypadku nabywca musi uiścić kwoty, które zostają zatrzymane w celu zaspokojenia wierzytelności innych wierzycieli zgodnie z planem podziału, w terminie 7 dni od dnia wejścia w życie planu lub – w braku innych wierzycieli – kwotę, o którą cena, jaką należy uiścić, przekracza kwotę przysługującej mu wierzytelności. W przypadku nieuiszczenia ceny w terminie 7 dni syndyk oferuje składnik majątku oferentowi, który zaoferował drugą co do wysokości cenę, chyba że wycofał on wadium. Za zgodą tego oferenta syndyk ogłasza go następnie nabywcą. Syndyk w razie potrzeby powtarza procedurę do chwili zaoferowania składnika majątku wszystkim oferentom, którzy zaoferowali cenę nie niższą od sumy oszacowania.

Jeżeli do przetargu nie przystąpił żaden oferent lub w przypadku nieotrzymania żadnej ważnej oferty lub nieuiszczenia ceny przez nabywcę, publikuje się nowe obwieszczenie o sprzedaży i organizuje się przetarg nieograniczony (licytację), w którym cena wywołania wynosi 80% sumy oszacowania. Oferty są odnotowywane na liście ofert, a wysokość postąpienia ustala syndyk i wskazuje w obwieszczeniu.

W przypadku terminowego uiszczenia należnej kwoty przez osobę ogłoszoną nabywcą sąd wydaje postanowienie o nabyciu prawa własności przez nabywcę w dniu następującym po dniu zapłaty. Pozostali licytanci biorący udział w licytacji oraz dłużnik mogą zaskarżyć postanowienie przed sądem apelacyjnym. W przypadku uchylenia postanowienia o nabyciu prawa własności lub uznania sprzedaży za nieważną organizuje się kolejną licytację po publikacji nowego obwieszczenia.

Syndyk przenosi prawo własności na nabywcę na podstawie prawomocnego postanowienia o nabyciu prawa własności i dowodu wniesienia wymaganych opłat z tytułu przeniesienia prawa własności. Ryzyko utraty prawa własności ponosi nabywca, a wydatki z tytułu jego zachowania do chwili przeniesienia prawa własności na nabywcę pokrywane są z masy upadłości.

W przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego wobec rzeczy objętej współwłasnością w odniesieniu do długu niektórych z właścicieli podaje się opis prawa własności w ujęciu całościowym, jednak sprzedaży podlega wyłącznie część idealna należna od dłużnika. Składnik majątku można sprzedać w całości za zgodą pozostałych współwłaścicieli wyrażoną na piśmie.

W przypadku sprzedaży składnika majątku, na którym dłużnik ustanowił hipotekę lub zastaw w celu zabezpieczenia długu strony przeciwnej lub który to składnik majątku nabył obciążony hipoteką lub zastawem, syndyk wysyła zawiadomienie wierzycielowi zabezpieczonemu, informując go o terminie sprzedaży. Sporządza się osobny plan podziału, w którym wskazuje się kwoty, które należy uiścić na rzecz wierzyciela zabezpieczonego z tytułu sprzedaży tego rodzaju składnika majątku. Syndyk rezerwuje kwotę należną wierzycielowi zabezpieczonemu zgodnie z tym planem podziału i przekazuje ją po przedstawieniu tytułu egzekucyjnego dotyczącego długu lub zaświadczenia, że wierzytelność uznano w postępowaniu upadłościowym. Syndyk rezerwuje kwotę należną wierzycielowi zabezpieczonemu posiadającemu wierzytelność z tytułu długu zabezpieczonego zastawem po przedstawieniu zaświadczenia z rejestru o ustanowieniu zastawu oraz poświadczonego notarialnie oświadczenia podpisanego przez wierzyciela potwierdzającego obecną kwotę zabezpieczonej pożyczki.

Działając na wniosek syndyka oraz zgodnie z uchwałą przyjętą przez zgromadzenie wierzycieli, sąd upadłościowy zezwala na sprzedaż składników majątku dłużnika w drodze bezpośrednich negocjacji lub przez pośrednika, jeżeli majątek osobisty i prawa majątkowe, które zostały wystawione na sprzedaż w całości, jako oddzielne części lub poszczególne rzeczy i prawa, nie zostały sprzedane z powodu braku nabywców lub odstąpienia od umowy przez nabywcę. Cena sprzedaży nie może być niższa niż 80% sumy oszacowania. Ofertę nabycia udziałów dłużnika w innych spółkach należy złożyć w pierwszej kolejności pozostałym wspólnikom. Jeżeli oferta nie zostanie przyjęta w ciągu jednego miesiąca, udziały zostają sprzedane. W takim wypadku cenę nabycia udziałów należy uiścić w terminie maksymalnie 60 miesięcy począwszy od dnia, w którym wybrano nabywcę, zaś umowę zawiera się po zapłaceniu ceny w całości.

Jeżeli lokale mieszkalne należące do dłużnika są wynajmowane jego pracownikom w dniu przyjęcia przez zgromadzenie wierzycieli uchwały w sprawie zasad i procedur spieniężenia takich lokali, syndyk musi w pierwszej kolejności zaoferować sprzedaż lokali mieszkalnych takim pracownikom lub innym osobom, które mają roszczenia wynikające ze stosunku pracy z dłużnikiem, chyba że w sprawie tych nieruchomości toczy się postępowanie. Syndyk wysyła do każdej osoby pisemne wezwanie, które zawiera opis nieruchomości, jej oszacowanie, termin płatności, który nie może być krótszy niż 30 dni ani dłuższy niż 60 dni, oraz dane rachunku bankowego, na który należy dokonać zapłaty. Strony muszą odpowiedzieć na wezwanie w terminie 14 dni i powiadomić syndyka, czy chcą nabyć nieruchomość za cenę wskazaną w oszacowaniu w określonym terminie. Płacąc cenę, pracownicy mogą potrącić swoje wierzytelności z niewypłaconymi wynagrodzeniami dłużnika. Umowę sprzedaży sporządza się w formie aktu własności nieruchomości podpisanego przez syndyka w charakterze sprzedającego. Wydatki związane ze sprzedażą pokrywa sprzedawca.

Syndyk wymaga przekazania zastawionego przedmiotu, który jest częścią majątku osobistego wierzyciela lub osoby trzeciej, i sprzedaje go zgodnie z procedurą określoną w rozdziale 46 ustawy o obrocie handlowym, chyba że prawo zezwala na jego sprzedaży przez wierzyciela bez interwencji sądu.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

W postępowaniu upadłościowym można zgłaszać następujące wierzytelności:

  • wierzytelności zabezpieczone zastawem lub hipoteką albo wierzytelności podlegające zajęciu rzeczy ruchomej (запор) lub nieruchomości (възбрана), wpisane do rejestru na podstawie ustawy o zastawie;
  • wierzytelności, w stosunku do których wykonywane jest prawo zastawu;
  • wydatki poniesione w postępowaniu upadłościowym (opłata skarbowa płatna przy składaniu wniosku o wszczęcie postępowania i wszelkie inne koszty poniesione do chwili uprawomocnienia się postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego; wynagrodzenie syndyka; roszczenia pracowników, jeżeli przedsiębiorstwo dłużnika nie zaprzestało działalności handlowej; koszty związane ze zwiększeniem wartości masy upadłości, zarządzaniem nią, jej oszacowaniem i podziałem; świadczenia alimentacyjne dla dłużnika i jego rodziny);
  • wierzytelności wynikające z umów o pracę, które istniały przed wszczęciem postępowania upadłościowego;
  • odszkodowanie ustawowe należne osobom trzecim ze strony dłużnika;
  • zobowiązania publicznoprawne wobec Skarbu Państwa lub gmin, w tym m.in. wierzytelności z tytułu podatków, ceł, opłat i obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne, jeżeli powstały przed dniem wszczęcia postępowania upadłościowego;
  • wierzytelności powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego i niezapłacone w terminie;
  • wszelkie pozostałe wierzytelności niezabezpieczone, które powstały przed wszczęciem postępowania upadłościowego;
  • odsetki ustawowe lub umowne od wierzytelności niezabezpieczonych, które stały się wymagalne po dniu wszczęcia postępowania upadłościowego;
  • pożyczki udzielone dłużnikowi przez wspólnika lub udziałowca/akcjonariusza;
  • darowizny;
  • wydatki poniesione przez wierzycieli w związku z postępowaniem upadłościowym, z wyjątkiem wydatków przewidzianych w art. 629b ustawy o obrocie handlowym (zapłacone z góry początkowe koszty sądowe).

Wierzyciele, których wierzytelności powstały po dniu wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego, otrzymują płatność w terminie, a jeżeli nie otrzymają płatności, ich wierzytelności zaspokaja się zgodnie z procedurą określoną w art. 722 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Wierzyciele muszą zgłosić swoje wierzytelności do sądu upadłościowego na piśmie w terminie jednego miesiąca od dnia wpisania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego do rejestru działalności gospodarczej, wskazując podstawy i kwotę wierzytelności, stopnie uprzywilejowania i zabezpieczenia oraz adres do doręczeń, a także przedstawiając dowody z dokumentów.

W terminie nieprzekraczającym 7 dni po upływie terminu jednego miesiąca syndyk sporządza:

  • listę zgłoszonych wierzytelności, uszeregowanych w kolejności ich wpłynięcia, ze wskazaniem podstawy i kwoty wierzytelności, stopnia uprzywilejowania i zabezpieczenia oraz daty zgłoszenia;
  • listę wierzytelności, które syndyk włącza do listy z urzędu, w szczególności: wierzytelności pracowników wynikające z ich stosunków pracy z dłużnikiem i zobowiązań publicznoprawnych oszacowanych i określonych w postanowieniu, która już się uprawomocniło;
  • listę zgłoszonych nieuznanych wierzytelności.

Wierzytelności zgłoszone po upływie terminu jednego miesiąca od wpisania postanowienia do rejestru działalności gospodarczej, ale nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia upływu tego terminu, są zamieszczane na liście zgłoszonych wierzytelności i uznawane zgodnie z przewidzianą w prawie procedurą. Po upływie drugiego terminu nie można zgłaszać żadnych wierzytelności, które powstały przed wszczęciem postępowania upadłościowego.

Po podjęciu zawieszonego postępowania upadłościowego okres na zgłaszanie wierzytelności rozpoczyna się od dnia wpisania postanowienia do rejestru na mocy art. 632 ust. 2 ustawy o obrocie handlowym (postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania upadłościowego).

Wierzytelności nieuregulowane w terminie, powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego, a przed zatwierdzeniem planu przywracania rentowności, zgłasza się zgodnie z tą samą procedurą i zamieszcza na dodatkowej liście, którą sporządza syndyk.

Syndyk podejmuje działania mające na celu niezwłoczne opublikowanie list wierzytelności w rejestrze działalności gospodarczej oraz udostępnia je wierzycielom i dłużnikowi w rejestrze sądowym.

Dłużnik i każdy wierzyciel mogą zgłosić do sądu pisemny sprzeciw co do wierzytelności uznanej lub nieuznanej w terminie 7 dni od dnia publikacji listy w rejestrze działalności gospodarczej oraz wysyłają kopię tego sprzeciwu syndykowi. Nie można zakwestionować wierzytelności potwierdzonej prawomocnym wyrokiem wydanym po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego, w którym uczestniczył syndyk.

Jeżeli nie wpłynie żaden sprzeciw do list, sąd z urzędu zatwierdza listę uznanych i zarejestrowanych wierzytelności na posiedzeniu niejawnym niezwłocznie po upływie terminu siedmiu dni. Jeżeli wniesione zostaną sprzeciwy do list, sąd rozpatruje je na posiedzeniu jawnym po wezwaniu do stawienia się przed sądem syndyka, dłużnika, wierzyciela posiadającego zakwestionowaną wierzytelność uznaną lub nieuznaną oraz wierzyciela, który zgłosił sprzeciw co do wierzytelności. W miarę możliwości wszystkie sprzeciwy są rozpatrywane na jednym posiedzeniu. Jeżeli sprzeciw zostanie uznany za zasadny, sąd zatwierdza listę po dokonaniu niezbędnej korekty. W przeciwnym razie sąd oddala sprzeciw w ciągu 14 dni od daty posiedzenia. Postanowienie sądu o zatwierdzeniu listy publikuje się w rejestrze działalności gospodarczej i nie przysługuje na nie zażalenie.

Wierzyciel, który zgłosił wierzytelność po upływie terminu jednego miesiąca od dnia wpisania postanowienia do rejestru działalności gospodarczej, ale nie później niż dwa miesiące od dnia upływu tego terminu, nie może zgłosić sprzeciwu wobec uznanej lub nieuznanej wierzytelności ani podejmować działań w celu osiągnięcia porozumienia dotyczącego długów w odniesieniu do pozostałej części masy upadłości, jeżeli majątek został spieniężony.

Zgłoszone w późniejszym terminie wierzytelności, które zostały uznane zgodnie z procedurą określoną w prawie, dodaje się do listy zatwierdzonej przez sąd.

Wierzyciel lub dłużnik, który zgłosił oddalony sprzeciw co do listy sporządzonej przez syndyka, wierzyciel posiadający wierzytelność wykluczoną z listy uznanych wierzytelności lub dłużnik, których dotyczy wierzytelność dodana do listy uznanych wierzytelności po uwzględnieniu sprzeciwu przez sąd, może zgłosić roszczenie zgodnie z art. 694 ustawy o obrocie handlowym o zatwierdzenie nieuznanej wierzytelności lub unieważnienie zatwierdzenia uznanej wierzytelności w terminie 7 dni od dnia, w którym w rejestrze działalności gospodarczej opublikowano postanowienie sądu o zatwierdzeniu listy uznanych wierzytelności. Uprawomocnienie się postanowienia ma skutek deklaratoryjny wobec dłużnika, syndyka i wszystkich wierzycieli w postępowaniu upadłościowym.

Uznana wierzytelność w postępowaniu upadłościowym jest wierzytelnością zamieszczoną na zatwierdzonej przez sąd liście uznanych wierzytelności, z wyjątkiem wierzytelności, które zakwestionowano w drodze powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia wierzytelności zgodnie z art. 694 ustawy o obrocie handlowym.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Ustawa o obrocie handlowym stanowi, że podziału dokonuje się, jeżeli ze spieniężenia masy upadłości otrzymano wystarczające dostępne środki.

Syndyk sporządza plan podziału dostępnych środków pieniężnych między wierzycieli, uwzględniając kolejność zaspokajania, stopnie uprzywilejowania i zabezpieczenia. Plan podziału nie jest kompletny do momentu całkowitej spłaty wszystkich wierzytelności lub spieniężenia całej masy upadłości, z wyjątkiem niezbywalnego majątku osobistego. Plan podziału wywiesza się na 14 dni w dobrze widocznym i publicznie dostępnym miejscu w pomieszczeniach sądu. Plan podziału publikuje się w rejestrze działalności gospodarczej. We wskazanym powyżej okresie zgromadzenie wierzycieli i każdy wierzyciel mogą zgłosić do sądu pisemny sprzeciw wobec planu podziału. Sąd zatwierdza plan podziału po dokonaniu niezbędnych korekt, jeżeli stwierdzi z własnej inicjatywy lub na wniosek osoby trzeciej, że plan nie jest zgodny z prawem. Postanowienie o zatwierdzeniu planu podziału i sprzeciwy wniesione w związku z tym podziałem publikuje się w rejestrze działalności gospodarczej, tym samym podając je do wiadomości wierzycieli i dłużnika. Postanowienie zatwierdzające plan podziału może zostać zaskarżone przez syndyka, zgromadzenie wierzycieli lub wierzyciela, bez względu na to, czy ten wierzyciel zgłosił sprzeciw do postanowienia, którym sąd unieważnił lub zmienił plan podziału. Podziału określonego w planie zatwierdzonym przez sąd dokonuje syndyk.

Kolejność zaspokajania roszczeń przez podział spieniężonej masy upadłości, którą określono w art. 722 ustawy o obrocie handlowym, jest następująca:

  1. wierzytelności zabezpieczone zastawem lub hipoteką, zajęciem rzeczy ruchomej (запор) lub zajęciem nieruchomości (възбрана), wpisane do rejestru zgodnie z ustawą o zastawie – ze środków z realizacji zabezpieczenia;
  2. wierzytelności, w stosunku do których wykonywane jest prawo zastawu – z wartości zastawionego składnika aktywów;
  3. wydatki poniesione w postępowaniu upadłościowym (opłata skarbowa płatna przy składaniu wniosku o wszczęcie postępowania i wszelkie inne koszty poniesione do chwili uprawomocnienia się postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego; wynagrodzenie syndyka; roszczenia pracowników, jeżeli przedsiębiorstwo dłużnika nie zaprzestało działalności handlowej; koszty związane ze zwiększeniem wartości masy upadłości, zarządzaniem nią, jej oszacowaniem i podziałem; świadczenia alimentacyjne dla dłużnika i jego rodziny);
  4. wierzytelności wynikające z umów o pracę, które istniały przed wszczęciem postępowania upadłościowego;
  5. odszkodowanie ustawowe należne osobom trzecim ze strony dłużnika;
  6. zobowiązania publicznoprawne wobec Skarbu Państwa lub gmin, w tym m.in. wierzytelności z tytułu podatków, ceł, opłat i obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne, jeżeli powstały przed dniem wszczęcia postępowania upadłościowego;
  7. wierzytelności, które powstały po wszczęciu postępowania upadłościowego i których nie spłacono w terminie;
  8. wszelkie pozostałe niezabezpieczone wierzytelności, które powstały przed wszczęciem postępowania upadłościowego;
  9. odsetki ustawowe lub umowne od wierzytelności niezabezpieczonych, które stały się wymagalne po dniu wszczęcia postępowania upadłościowego;
  10. pożyczki udzielone dłużnikowi przez wspólnika lub udziałowca/akcjonariusza;
  11. darowizny;
  12. wydatki poniesione przez wierzycieli w związku z postępowaniem upadłościowym, z wyjątkiem wydatków przewidzianych w art. 629b ustawy o obrocie handlowym (zapłacone z góry początkowe koszty sądowe).

Jeżeli dostępne środki nie wystarczają do pełnego zaspokojenia roszczeń, o których mowa w pkt 3–12, dokonuje się proporcjonalnego podziału w odniesieniu do każdej kategorii wierzycieli. Jeżeli instytucje rządowe na szczeblu centralnym zgłosiły wiele wierzytelności należących do tej samej kategorii i jeżeli wierzytelności te zostały uznane, kwoty są przekazywane w ramach jednej płatności z rachunku podziału majątku, a po ich otrzymaniu rozdziela je Krajowy Urząd Skarbowy zgodnie z kodeksem procedur podatkowych i ubezpieczeń społecznych. Krajowy Urząd Skarbowy niezwłocznie zgłasza dokonany podział do sądu upadłościowego i syndyka.

Wierzytelności z tytułu odsetek ustawowych lub umownych od długów niezabezpieczonych, które stały się wymagalne po dniu wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego, wierzytelności z tytułu pożyczek udzielonych dłużnikowi przez wspólnika lub udziałowca/akcjonariusza, wierzytelności z tytułu darowizn oraz kosztów poniesionych przez wierzyciela w postępowaniu upadłościowym, z wyjątkiem tych określonych w art. 629b ustawy o obrocie handlowym (zapłacone z góry początkowe koszty sądowe) mogą zostać zaspokojone wyłącznie po całkowitym zaspokojeniu wszystkich pozostałych wierzytelności wierzycieli. Wierzyciel, który zgłosił wierzytelność po dokonaniu podziału, zostaje dodany do listy wierzycieli, których roszczenia mają być rozliczone z kolejnych podziałów, przy czym nie ma on prawa do zaspokojenia wierzytelności przez uzyskanie wyższego udziału ze spieniężonej masy upadłości w kolejnych podziałach w ramach odszkodowania za brak otrzymanego udziału ze wcześniejszych podziałów.

W postępowaniu upadłościowym wierzyciele zabezpieczeni zatrzymują swoje zabezpieczenia. Ich wierzytelności są zaspokajane w pierwszej kolejności – to uprzywilejowanie ma zastosowanie wyłącznie do środków uzyskanych z realizacji posiadanego zabezpieczenia. Jeżeli cena sprzedaży składnika majątku osobistego, na którym ustanowiono zastaw lub hipotekę, jest niewystarczająca, aby pokryć pełną kwotę długu powiększoną o narosłe odsetki, wierzyciel uczestniczy w podziale jako wierzyciel niezabezpieczony. Jeżeli cena sprzedaży składnika majątku osobistego, na którym ustanowiono zastaw lub hipotekę, przekracza kwotę zabezpieczonej wierzytelności powiększoną o narosłe odsetki, kwotę takiej nadwyżki włącza się do masy upadłości. Zasada ta ma zastosowanie również do rozliczania roszczeń wierzycieli posiadających prawo zastawu.

Wierzyciel, którego wierzytelność została częściowo zaspokojona w postępowaniu głównym, w którym sąd zagraniczny ogłosił upadłość danego przedsiębiorcy, uczestniczy w podziale majątku w postępowaniu wtórnym wszczętym przez sąd bułgarski, jeżeli przedsiębiorca posiada znaczny majątek w Bułgarii, a udział, który wierzyciel otrzymałby z podziału majątku w posiedzeniu wtórnym, przekracza udział pozostałych wierzycieli w tym samym postępowaniu. Składniki majątku, które pozostały po podziale masy upadłości w postępowaniu wtórnym, są włączane do majątku objętego postępowaniem głównym.

Jeżeli istnieje wierzytelność podlegająca warunkowi zawieszającemu, jest ona uwzględniana w przydziale wstępnym jako wierzytelność sporna, a środki na jej zaspokojenie zabezpiecza się na rachunku podziału. Wierzytelność wyłącza się z ostatecznego podziału, jeżeli warunek ten nie jest wówczas spełniony. Warunek rozwiązujący jest jednak uwzględniony w podziale zysku jako warunek bezwzględny.

Kwoty przeznaczone na zaspokojenie wierzytelności zakwestionowanej w postępowaniu cywilnym również zabezpiecza się na rachunku podziału. Jeżeli kwestionowane jest jedynie zabezpieczenie lub uprzywilejowanie, wierzytelność wstępnie włącza się do podziału jako wierzytelność niezabezpieczoną do czasu rozstrzygnięcia sporu, a na rachunku podziału zabezpiecza się sumę równą kwocie, którą wierzyciel otrzymałby za wierzytelność zabezpieczoną. Zgodnie z art. 694 ustawy o obrocie handlowym w planie przywracania rentowności albo po podziale spieniężonej masy upadłości musi zostać zarezerwowana kwota na pokrycie nieuznanych wierzytelności zaskarżonych w drodze powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia wierzytelności.

Syndyk, działający na podstawie postanowienia sądu, składa w banku kwoty zabezpieczone w chwili ostatecznego podziału na pokrycie wierzytelności nieodzyskanych lub spornych. Dłużnik może otrzymać pozostałą część masy upadłości, o ile taka istnieje, po całkowitej i ostatecznej spłacie długów.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Sąd wydaje postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego w następujących przypadkach:

  • jeżeli w ciągu jednego roku od dnia wpisania postanowienia do rejestru na podstawie art. 632 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym (postanowienie o zawieszeniu postępowania upadłościowego w związku z niewystarczającymi środkami z majątku na pokrycie wydatków z tytułu postępowania upadłościowego i nieuiszczeniem początkowych wydatków poniesionych w postępowaniu) nie zostanie złożony wniosek o podjęcie postępowania;
  • masa upadłości uległa uszczupleniu;
  • wszystkie wierzytelności zostały zaspokojone;
  • zatwierdzono plan przywracania rentowności;
  • dłużnik i wszyscy wierzyciele posiadający uznane wierzytelności zawarli porozumienie, które spełnia mające zastosowanie wymogi ustawowe, a w odniesieniu do nieistniejących uznanych roszczeń nie wytoczyli powództwa o wydanie deklaratywnego orzeczenia na podstawie art. 694 ustawy o obrocie handlowym.

W pierwszych trzech przypadkach w postanowieniu o zakończeniu postępowania sąd upadłościowy nakazuje, by przedsiębiorca został wykreślony z rejestru, chyba że wszystkie wierzytelności zostały zaspokojone, a w masie upadłości pozostają niezlikwidowane aktywa. Na postanowienie przysługuje zażalenie w terminie 7 dni od dnia jego wpisania do rejestru działalności gospodarczej.

Postępowanie upadłościowe nie zostaje zakończone, jeżeli zobowiązania dłużnika zostały zabezpieczone gwarancjami osób trzecich, a postępowanie egzekucyjne odnoszące się do tych zabezpieczeń jest w toku, lub gdy dłużnik jest stroną toczącego się postępowania.

Zgodnie z prawem krajowym restrukturyzacja w celu uratowania przedsiębiorstwa dłużnika jest elementem głównego postępowania upadłościowego.

Sanacja przedsiębiorstwa jest niezależnym opcjonalnym etapem postępowania upadłościowego. Przystąpienie do sanacji wymaga złożenia do sądu specjalnego pisemnego wniosku, który zawiera plan przywracania rentowności proponowany przez dowolną z następujących stron: dłużnika, syndyka, wierzycieli będących w posiadaniu co najmniej jednej trzeciej wierzytelności zabezpieczonych, wierzycieli będących w posiadaniu co najmniej jednej trzeciej wierzytelności niezabezpieczonych, wspólników lub udziałowców będących w posiadaniu co najmniej jednej trzeciej kapitału własnego przedsiębiorstwa dłużnika, wspólnika ponoszącego nieograniczoną odpowiedzialność lub dwadzieścia procent łącznej liczby pracowników przedsiębiorstwa dłużnika.

Plan (lub plany) przywracania rentowności można zaproponować od chwili złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego do dnia upływu terminu jednego miesiąca, który biegł od dnia wpisania do rejestru działalności gospodarczej postanowienia sądu o zatwierdzeniu listy uznanych wierzytelności. Wydatki poniesione w związku z planem przywracania rentowności zaproponowanym przez dłużnika lub syndyka pokrywa się z masy upadłości, zaś we wszystkich pozostałych przypadkach pokrywa je strona, która zaproponowała plan.

Treść planu przywracania rentowności musi spełniać wymogi określone w art. 700 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym oraz odnosić się do kwestii takich jak zakres, w jakim zostaną zaspokojone wierzytelności figurujące na zatwierdzonej przez sąd liście zgodnie ze stanem na dzień zaproponowania planu; sposób i terminy rozliczenia każdej kategorii wierzytelności, gwarancje płatności nieuznanych wierzytelności spornych, które są przedmiotem toczących się postępowań na dzień zaproponowania planu; warunki, na których wspólnicy spółek jawnych lub komandytowych zostają w całości lub częściowo zwolnieni z odpowiedzialności; zakres, w jakim wierzytelności posiadane przez każdą kategorię wierzycieli zostaną zaspokojone, w porównaniu z majątkiem, który otrzymaliby w ramach podziału zgodnie z ogólną określoną w prawie procedurą; gwarancje zapewniane każdej kategorii wierzycieli w związku z realizacją planu; działania zarządcze, organizacyjne, prawne, finansowe, techniczne i inne, które należy podjąć w celu realizacji planu, a także wpływ planu na pracowników przedsiębiorstwa dłużnika. W planie przywracania rentowności można również wskazać proponowane działania lub transakcje, których celem jest przywrócenie rentowności przedsiębiorstwa, w tym sprzedaż całego przedsiębiorstwa lub jego części, warunki i sposób przeprowadzenia sprzedaży, stosunek kapitału obcego do kapitału własnego, odnowienie zobowiązań lub inne działania i transakcje (w planie szczególnie wyklucza się możliwość sprzedaży majątku przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, który jest niezbędny do prowadzenia działalności podstawowej, do chwili wyznaczenia nowego przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego na danym obszarze), wyznaczenie organu nadzorczego upoważnionego do sprawowania kontroli nad działalnością dłużnika przez czas obowiązywania planu przywracania rentowności lub krócej, odroczenie płatności, pełne lub częściowe umorzenie długów, restrukturyzację spółki lub inne działania i transakcje.

Jeżeli plan spełnia wymogi określone w prawie (art. 700 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym), sąd wydaje postanowienie dopuszczające plan do rozważenia przez zgromadzenie wierzycieli i nakazuje publikację zawiadomienia o terminie zgromadzenia wierzycieli w rejestrze działalności gospodarczej. W razie konieczności zawiadomienie wysyła się stronie, która zaproponowała plan, pouczając ją o konieczności skorygowania wykrytych nieprawidłowości. Na postanowienie przysługuje zażalenie w terminie 7 dni.

W głosowaniu nad planem mogą wziąć udział wyłącznie wierzyciele, którzy posiadają uznane lub zatwierdzone wierzytelności, lub wierzyciele, którym sąd przyznał prawo głosu w sprawie planu. Wierzyciele głosują oddzielnie w każdej kategorii określonej prawem i mogą oddać głos bez konieczności bycia obecnym na posiedzeniu poprzez pisemne upoważnienie poświadczone przez notariusza i podpisane przez wierzyciela. Każda kategoria wierzycieli przyjmuje plan zwykłą większością w odniesieniu do wierzytelności w danej kategorii. Sprzeciw wobec przyjętego planu można złożyć do sądu upadłościowego w terminie 7 dni od dnia głosowania. Sprzeciw mogą również składać wierzyciele, którzy wytoczyli powództwo o ustalenie istnienia lub nieistnienia wierzytelności zgodnie z art. 694 ustawy o obrocie handlowym. Plan zostaje odrzucony, jeżeli zagłosowała przeciw niemu ponad połowa wierzycieli posiadających uznane wierzytelności, bez względu na kategorię tych wierzytelności. Zawiadomienie o przyjęciu planu publikuje się w rejestrze działalności gospodarczej.

Sąd zatwierdza plan przywracania rentowności, jeżeli spełnia on warunki określone w art. 705 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym, np.: jeżeli spełnione wszystkie wymogi określone w prawie w zakresie przyjęcia planu przez poszczególne kategorie wierzycieli; plan został przyjęty przez większość wierzycieli posiadających ponad połowę uznanych wierzytelności, które figurują na listach zatwierdzonych przez sąd; w planie przewidziano płatność częściową, a co najmniej jedna kategoria wierzycieli, która przyjęła plan, otrzymuje częściową płatność; wszyscy wierzyciele z tej samej kategorii są traktowani równo, chyba że pokrzywdzeni wierzyciele odwołali swój sprzeciw wobec przyjęcia planu na piśmie; w planie zapewniono, by wierzyciel niewyrażający zgody na plan i dłużnik niewyrażający zgody na plan otrzymali tę samą płatność, którą otrzymaliby, gdyby aktywa rozdysponowano zgodnie z ogólną procedurą przewidzianą w prawie; żaden wierzyciel nie otrzyma więcej, niż jest mu należne w ramach uznanej wierzytelności; wspólnicy lub udziałowcy/akcjonariusze nie otrzymają żadnego zysku do czasu pełnego i ostatecznego rozliczenia wierzytelności tej kategorii wierzycieli, na której interesy plan ma wpływ; na rzecz osoby fizycznej prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą, wspólników ponoszących nieograniczoną odpowiedzialność oraz ich rodzin nie zostaną wypłacone żadne świadczenia alimentacyjne w kwocie, która przekracza kwotę ustaloną przez sąd, do czasu pełnego i ostatecznego rozliczenia wierzytelności tej kategorii wierzycieli, na której interesy plan ma wpływ. Jeżeli zgromadzenie wierzycieli przyjęło wiele planów i wszystkie z nich spełniają określone w prawie wymogi, sąd zatwierdza plan przyjęty przez wierzycieli, którzy posiadają ponad połowę uznanych wierzytelności.

Plan przywracania rentowności może zostać dopuszczony we wtórnym postępowaniu upadłościowym wszczętym przez sąd bułgarski, jeżeli przedsiębiorca posiada znaczny majątek w Bułgarii i jeżeli syndyk biorący udział w postępowaniu głównym, w którym sąd zagraniczny ogłosił upadłość przedsiębiorcy, wyraził na to zgodę.

Postanowieniem o zatwierdzeniu planu przywracania rentowności sąd kończy postępowanie upadłościowe i ustanawia organ nadzorczy wskazany w planie lub wybrany przez zgromadzenie wierzycieli. Na postanowienie o zatwierdzeniu planu przywracania rentowności i postanowienie o odrzuceniu planu opracowanego w celu uratowania przedsiębiorstwa dłużnika, przyjętego przez zgromadzenie wierzycieli, przysługuje zażalenie, które należy wnieść w terminie 7 dni od dnia ich wpisania do rejestru działalności gospodarczej.

Plan zatwierdzony przez sąd jest wiążący dla dłużnika i wszystkich wierzycieli, którzy posiadają wierzytelności powstałe przed dniem wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego. Każdy wierzyciel może wystąpić o wydanie tytułu wykonawczego zgodnie z procedurą określoną w art. 405 kodeksu postępowania cywilnego, aby przeprowadzić egzekucję spieniężonej wierzytelności bez względu na jej kwotę.

Jeżeli dłużnik uchybi zobowiązaniom wynikającym z planu przywracania rentowności, wierzyciele posiadający wierzytelności spieniężone zgodnie z planem, które stanowią co najmniej 15% wszystkich wierzytelności, lub organ nadzorczy wyznaczony przez sąd mogą wnieść do sądu o podjęcie postępowania upadłościowego bez konieczności udowodnienia niewypłacalności lub nadmiernego zadłużenia. W takim wypadku skutki planu w zakresie spieniężenia w odniesieniu do praw i zabezpieczeń wierzycieli pozostają nienaruszone. W toku podjętego postępowania upadłościowego nie dokonuje się czynności sanacyjnych.

Jeżeli w zatwierdzonym planie przywracania rentowności przewidziano sprzedaż całości lub części przedsiębiorstwa, umowa sprzedaży musi zostać zawarta w ciągu jednego miesiąca od dnia, w którym postanowienie o zatwierdzeniu planu weszło w życie. Jeżeli w okresie określonym w zatwierdzonym planie przywracania rentowności umowa sprzedaży nie zostanie zawarta, w ciągu jednego miesiąca od upływu terminu jednego miesiąca ustalonego na zawarcie umowy sprzedaży każda strona może wnieść do sądu upadłościowego o stwierdzenie, że umowa została zawarta. Jeżeli żadna ze stron nie wniesie o stwierdzenie, że umowa została zawarta, i jeżeli wierzyciel złożył stosowny wniosek, sąd upadłościowy podejmuje postępowanie i ogłasza upadłość dłużnika.

Poza przyjęciem planu przywracania rentowności w ustawie o obrocie handlowym przewidziano inną możliwość osiągnięcia porozumienia między dłużnikiem a wierzycielami. Dłużnik może niezależnie zawrzeć ugodę na piśmie ze wszystkimi wierzycielami, których wierzytelności uznano, na każdym etapie postępowania bez konieczności bycia reprezentowanym przez syndyka. Jeżeli ugoda spełnia wymogi określone w prawie, sąd zawiesza postępowanie, w przypadku gdy na podstawie art. 694 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym wytoczono powództwo o wydanie deklaratywnego orzeczenia, kwestionującego istnienie uznanych wierzytelności. Od orzeczenia można się odwołać w terminie 7 dni od dnia jego wpisania do rejestru działalności gospodarczej.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Na ostatnim zgromadzeniu wierzycieli przyjmuje się uchwałę dotyczącą niezbywalnych składników majątku osobistego wchodzących w skład masy upadłości – zgromadzenie może zdecydować, że dłużnikowi należy zwrócić składniki majątku osobistego o znikomej wartości lub wierzytelności, których odzyskanie byłoby zbyt trudne. Syndyk, działający na podstawie postanowienia sądu, składa w banku kwoty zabezpieczone w chwili ostatecznego podziału na pokrycie wierzytelności nieodzyskanych lub spornych.

Po zamknięciu postępowania upadłościowego sąd uchyla zajęcie nieruchomości (възбрана) i z urzędu uchyla środek służący zabezpieczeniu interesu prawnego od dnia uprawomocnienia się postanowienia w sprawie zakończenia postępowania upadłościowego.

Wygasają wszelkie wierzytelności, które nie zostały zgłoszone, i wszelkie prawa, które nie zostały wykonane w postępowaniu upadłościowym. Wierzytelności, których nie można było zaspokoić w postępowaniu upadłościowym, wygasają, chyba że postępowanie zostało podjęte zgodnie z art. 744 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym (jeżeli w ciągu jednego roku od dnia zawieszenia postępowania kwoty zabezpieczone do celów wierzytelności spornych zostaną zwolnione lub ujawnione zostaną składniki majątku, których istnienie było nieznane sądowi w postępowaniu upadłościowym).

Jeżeli dłużnik zawarł ugodę ze wszystkimi wierzycielami posiadającymi uznane wierzytelności i jeżeli zamknięto postępowanie upadłościowe, wierzyciele mogą ubiegać się o odszkodowanie zgodnie z ogólnymi przepisami określonymi w prawie cywilnym, chyba że ustawa o obrocie handlowym stanowi inaczej. Jeżeli dłużnik uchybi zobowiązaniom zaciągniętym na mocy takiej ugody, wierzyciele, których wierzytelności stanowią co najmniej 15% wszystkich wierzytelności, mogą wnieść o podjęcie postępowania upadłościowego bez konieczności udowodnienia niewypłacalności lub nadmiernego zadłużenia.

Po zakończeniu postępowania upadłościowego w wyniku zatwierdzenia planu restrukturyzacji bieg przedawnienia rozpoczyna się ponownie, zgodnie z art. 110 ustawy o zobowiązaniach i umowach, w odniesieniu do zobowiązań powstałych przed dniem wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego od dnia uprawomocnienia się postanowienia o zatwierdzeniu planu przywracania rentowności, gdy odnośne zobowiązania podlegają niezwłocznemu zaspokojeniu lub od dnia, w którym zobowiązania stały się wymagalne, jeżeli plan przywracania rentowności przewiduje ich odroczenie. Zgodnie z art. 110 ustawy o zobowiązaniach i umowach wszystkie wierzytelności wygasają po upływie pięcioletniego ustawowego terminu przedawnienia, chyba że prawo stanowi inaczej. Jeżeli złożono wniosek o podjęcie postępowania upadłościowego, bieg ustawowego terminu przedawnienia dotyczącego uznanych wierzytelności zostaje wstrzymany na czas trwania podjętego postępowania. Na podstawie zatwierdzonego przez sąd planu przywracania rentowności wierzyciel może wystąpić z wnioskiem o wydanie tytułu wykonawczego w odniesieniu do swojej spieniężonej wierzytelności bez względu na jej kwotę.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Zgodnie z prawem krajowym wydatki z tytułu postępowania upadłościowego obejmują:

  • opłatę skarbową należną z tytułu postępowania upadłościowego i wszystkie inne wydatki ponoszone do czasu uprawomocnienia się postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego;
  • wynagrodzenie syndyka;
  • roszczenia pracowników przedsiębiorstwa dłużnika, jeżeli nie zaprzestało ono działalności handlowej;
  • wydatki poniesione w związku ze zwiększeniem wartości, oszacowaniem i podziałem masy upadłości oraz zarządzaniem nią;
  • świadczenia alimentacyjne wypłacane na rzecz dłużnika i jego rodziny.

Jeżeli wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego złożył dłużnik, nie trzeba wnosić wcześniej żadnej opłaty skarbowej. Opłatę skarbową pokrywa się z masy upadłości po podziale majątku. W przypadku złożenia przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego oraz w przypadku przystąpienia wierzyciela do tego postępowania opłata skarbowa pobierana jest od wierzyciela lub od wierzyciela, który przystąpił do tego postępowania.

Jeżeli dostępne składniki majątku dłużnika są niewystarczające do pokrycia początkowych kosztów postępowania upadłościowego lub jeżeli w toku postępowania upadłościowego okaże się, że dostępne składniki majątku dłużnika są niewystarczające do pokrycia kosztów postępowania upadłościowego, sąd określa wysokość kwoty, którą dłużnik lub wierzyciel ma obowiązek zapłacić z góry w określonym przez sąd terminie, do celów wszczęcia postępowania upadłościowego. Początkowe koszty postępowania upadłościowego określa sąd, uwzględniając obecne wynagrodzenie syndyka tymczasowego i szacowane koszty postępowania upadłościowego. Jeżeli dłużnik jest spółką osobową, sąd zarządza zapłatę kosztów z góry, uwzględniając majątek wspólników ponoszących nieograniczoną odpowiedzialność.

Po wszczęciu postępowania upadłościowego koszty pokrywa się z masy upadłości. W tym celu sąd może wydać nakaz upoważniający syndyka do wydawania niezbędnych dyspozycji.

Jeżeli postępowanie jest na etapie zwiększania wartości masy upadłości, opłaty skarbowej nie uiszcza się z góry. Opłata skarbowa nie jest pobierana, jeżeli okoliczności niewypłacalności zostały wpisane do rejestru działalności gospodarczej na podstawie wyroków lub postanowień sądu lub w momencie wpisywania lub jeżeli dokonano zajęcia rzeczy ruchomej (запор) lub zajęcia nieruchomości (възбрана).

W postępowaniu wszczętym na podstawie pozwu o stwierdzenie bezskuteczności czynności na podstawie art. 645, 646 i 647 ustawy o obrocie handlowym i art. 135 ustawy o zobowiązaniach i umowach opłata skarbowa nie musi być uiszczana z góry bez względu na instancję sądu. Jeżeli powództwo zostanie uwzględnione, opłatę skarbową pobiera się od strony przegrywającej. Jeżeli powództwo zostanie oddalone, opłatę skarbową pokrywa się z masy upadłości. Jeżeli pozew o stwierdzenie bezskuteczności czynności złożony przez syndyka zostanie oddalony, koszty postępowania upadłościowego poniesione przez osoby trzecie pokrywa się z masy upadłości.

Jeżeli na podstawie art. 694 ustawy o obrocie handlowym wierzyciel lub dłużnik wytacza powództwo o wydanie orzeczenia deklaratywnego, opłata skarbowa nie musi być uiszczona z góry. Jeżeli powództwo zostanie oddalone, koszty pokrywa powód.

Wierzytelność zgłoszona przez wierzyciela po upływie ustawowego terminu na zgłaszanie wierzytelności, ale nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia upływu tego terminu, są zamieszczane na liście zgłoszonych wierzytelności i uznawane zgodnie z przewidzianą w prawie procedurą. Dodatkowe koszty poniesione z tytułu uznania pokrywa wierzyciel, który zgłosił wierzytelność.

Wydatki poniesione w związku z planem przywracania rentowności zaproponowanym przez dłużnika lub syndyka pokrywa się z masy upadłości, zaś we wszystkich pozostałych przypadkach pokrywa je strona, która zaproponowała plan. Sąd nakazuje dłużnikowi pokrycie opłaty skarbowej i poniesionych wydatków, chyba że plan przywracania rentowności stanowi inaczej.

Wydatki poniesione z tytułu zachowania majątku, który ma zostać spieniężony, do czasu wejścia nabywcy w jego posiadanie, są pokrywane z masy upadłości. Wydatki poniesione z tytułu sprzedaży nieruchomości, które są w posiadaniu dłużnika i są wynajmowane jego pracownikom, pokrywa wynajmujący.

Po podziale spieniężonych składników majątku roszczenia z tytułu wydatków ponoszonych w postępowaniu upadłościowym zaspokaja się po rozliczeniu wierzytelności zabezpieczonych i tych wierzytelności, w odniesieniu do których wykonuje się prawo zatrzymania.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

W ustawie o obrocie handlowym przewidziano zabezpieczenia, które chronią wierzycieli masy upadłości przed czynnościami dokonywanymi i transakcjami zawieranymi przez dłużnika w celu uszczuplenia masy upadłości i naruszenia interesów wierzycieli. W prawie wprowadzono koncepcję „okresu istnienia podejrzenia”, tj. niewzruszalnego domniemania, że interesy wierzycieli zostały naruszone, jeżeli w tym okresie dokonano pewnych czynności lub zawarto pewne transakcje. Długość okresu istnienia podejrzenia różni się w zależności od rodzaju transakcji, do których ma zastosowanie ustawowe domniemanie krzywdzącego charakteru. W przypadku niektórych transakcji i czynności okres istnienia podejrzenia rozpoczyna się w dniu wystąpienia niewypłacalności lub nadmiernego zadłużenia, jednak nie wcześniej niż rok przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego, i kończy się w dniu wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego. W innych przypadkach okres ten wynosi trzy lata, dwa lata lub jeden rok przed dniem złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego i obejmuje okres od dnia złożenia takiego wniosku do dnia wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego. Za krzywdzące uznaje się również niektóre czynności i transakcje, które podjęto lub zawarto po dniu wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego wbrew ustalonej procedurze, np. bez uprzedniej zgody syndyka.

Rodzaje czynności i transakcji uznawanych za krzywdzące zgodnie z ustawą o obrocie handlowym zostały wyczerpująco zdefiniowane i dzielą się na dwie kategorie: nieważne i bezskuteczne względem wierzycieli masy upadłości.

Nieważne transakcje podlegają przepisom art. 646 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym. Zgodnie z tym artykułem następujące czynności i transakcje są nieważne względem wierzycieli, jeżeli podjęto je lub zawarto po dniu wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego z naruszeniem obowiązujących przepisów procesowych:

  1. uregulowanie długu zaciągniętego przed dniem wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego;
  2. ustanowienie zastawu lub hipoteki na prawie majątkowym lub składniku majątku osobistego wchodzącym w skład masy upadłości;
  3. dokonanie czynności względem prawa lub składnika majątku wchodzącego w skład masy upadłości.

Pozostałe rodzaje krzywdzących czynności i transakcji, które można uznać za bezskuteczne, podlegają przepisom art. 645 ust. 3, art. 646 ust. 2 i art. 647 ustawy o obrocie handlowym oraz art. 135 ustawy o zobowiązaniach i umowach. Aby czynności i transakcje były bezskuteczne względem wierzycieli masy upadłości, muszą one zostać uznane za bezskuteczne prawomocnym wyrokiem.

Zgodnie z art. 646 ust. 2 ustawy o obrocie handlowym za bezskuteczne względem wierzycieli w podanych terminach można uznać następujące czynności, których dłużnik dokonał, lub transakcje, które zawarł, po zaistnieniu niewypłacalności lub nadmiernego zadłużenia:

  1. wcześniejsze uregulowanie zobowiązania bez względu na sposób rozliczenia w terminie jednego roku przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego;
  2. ustanowienie hipoteki lub zastawu w celu zabezpieczenia wcześniej niezabezpieczonego roszczenia wobec dłużnika, w terminie roku przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego;
  3. uregulowanie przez dłużnika zobowiązania, które stało się wymagalne, bez względu na sposób rozliczenia w terminie sześciu miesięcy przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego.

Jeżeli wierzyciel wiedział, że dłużnik jest niewypłacalny lub nadmiernie zadłużony, okres istnienia podejrzenia przedłuża się do dwóch lat w dwóch pierwszych przypadkach i do jednego roku w trzecim. Uznaje się, że wierzyciel posiadał taką wiedzę, jeżeli dłużnik i wierzyciel są powiązani ze sobą lub jeżeli wierzyciel wiedział lub mógł wiedzieć o wystąpieniu okoliczności, które pozwalały dojść do wniosku, że dłużnik jest niewypłacalny lub nadmiernie zadłużony.

W pierwszym i trzecim przypadku nie można powołać się na bezskuteczność, jeżeli zobowiązanie zostaje uregulowane w ramach zwykłej działalności gospodarczej dłużnika oraz jeżeli:

  • uregulowanie to odbywa się na zasadach uzgodnionych przez strony, równocześnie z zapewnieniem dłużnikowi towarów lub usług o wartości równoważnej, lub w ciągu 30 dni od dnia, w którym należne zobowiązanie stało się wykonalne, lub
  • po dokonaniu płatności wierzyciel dostarczał dłużnikowi towary lub świadczył na jego rzecz usługi o wartości równoważnej.

W drugiej sytuacji nie można powołać się na bezskuteczność, jeżeli ustanowiono zastaw lub hipotekę:

  • przed udzieleniem dłużnikowi pożyczki lub równocześnie z udzieleniem takiej pożyczki;
  • w celu zastąpienia zabezpieczenia na rzeczy, którego nie można uznać za bezskuteczne zgodnie z przepisami części I rozdział 41 ustawy o obrocie handlowym;
  • w celu zabezpieczenia pożyczki udzielonej w celu nabycia składnika majątku zabezpieczonego zastawem lub hipoteką.

Bezskuteczność na mocy art. 646 ust. 2 ustawy o obrocie handlowym pozostaje bez uszczerbku dla praw nabytych przez osoby trzecie w dobrej wierze przed wpłynięciem pozwu o stwierdzenie bezskuteczności czynności. Do czasu udowodnienia odwrotnej sytuacji istnieje domniemanie złej wiary, jeżeli osoba trzecia jest powiązana z dłużnikiem lub osobą, z którą dłużnik negocjował.

Publicznoprawne i prywatnoprawne wierzytelności państwa podlegające egzekucji na drodze prywatnoprawnej, które dłużnik spłacił, nie mogą zostać uznane za bezskuteczne względem wierzycieli masy upadłości zgodnie z zasadami i procedurą określonymi powyżej.

Zgodnie z art. 647 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym za bezskuteczne względem wierzycieli masy upadłości można uznać następujące czynności i transakcje dłużnika, jeżeli dokonano ich lub zawarto je w określonych terminach:

  1. transakcje bez wynagrodzenia, z wyjątkiem zwykłych darowizn, zawarte z osobą związaną z dłużnikiem w terminie trzech lat przed dniem złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego;
  2. transakcje bez wynagrodzenia zawarte w terminie dwóch lat przed dniem złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego;
  3. transakcje o zaniżonej wartości zawarte w terminie dwóch lat przed dniem złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego, ale nie wcześniej niż zaistniała niewypłacalność lub nadmierne zadłużenie;
  4. hipoteki, zastawy lub poręczenia ustanowione względem zobowiązań osób trzecich w terminie jednego roku przed dniem złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego, ale nie wcześniej niż zaistniała niewypłacalność lub nadmierne zadłużenie;
  5. hipoteki, zastawy lub poręczenia ustanowione względem zobowiązań osób trzecich na rzecz wierzyciela powiązanego z dłużnikiem w terminie dwóch lat przed dniem złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego, ale nie wcześniej niż zaistniała niewypłacalność lub nadmierne zadłużenie;
  6. transakcje, które przynoszą szkodę wierzycielom i zostały zawarte z osobą związaną z dłużnikiem w terminie dwóch lat przed dniem złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego.

Przepisy art. 647 ust. 1 ustawy o obrocie handlowym mają również zastosowanie do czynności i transakcji podejmowanych i zawieranych przez dłużnika w okresie od dnia złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego do dnia wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego. Bezskuteczność pozostaje bez uszczerbku dla praw nabytych w dobrej wierze przez osoby trzecie za wynagrodzeniem przed wpłynięciem wniosku.

Potrącenie może również zostać uznane za bezskuteczne względem wierzycieli masy upadłości, jeżeli wierzyciel nabył wierzytelność i zaciągnął zobowiązanie wobec dłużnika przed datą wydania postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego, a w momencie nabycia wierzytelności lub przyjęcia zobowiązania wiedział, że dłużnik jest niewypłacalny lub nadmiernie zadłużony lub że do sądu wniesiono wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego.

Niezależnie od tego, kiedy zaciągnięto wzajemne zobowiązania, potrącenie dokonane przez dłużnika po wydaniu postanowienia orzekającego o niewypłacalności lub nadmiernym zadłużeniu dłużnika, ale nie wcześniej niż na rok przed datą wniesienia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego, uznaje się za bezskuteczne względem wierzycieli masy upadłości, z wyjątkiem tej części długu, którą wierzyciel otrzymałby po spieniężeniu masy upadłości.

W art. 135 ustawy o zobowiązaniach i umowach uregulowano czynności, które może podjąć syndyk lub wierzyciel ubiegający się o stwierdzenie bezskuteczności czynności dłużnika, które przyniosły szkodę, jeżeli dłużnik zdawał sobie sprawę, że czynności te mogą przynieść szkodę. Jeżeli czynność była motywowana chęcią zysku, istnieje również domniemanie, że ze szkody zdawała sobie również sprawę osoba, z którą dłużnik prowadzi negocjacje. Bezskuteczność pozostaje bez uszczerbku dla praw nabytych za wynagrodzeniem przez osoby trzecie w dobrej wierze przed wpływem pozwu o stwierdzenie bezskuteczności czynności. Do czasu udowodnienia stanu przeciwnego istnieje domniemanie, że dana osoba trzecia – wówczas, gdy jest małżonkiem, wstępnym, zstępnym, bratem lub siostrą dłużnika – była świadoma tej sytuacji. Jeżeli czynności dokonano przed powstaniem wierzytelności, uznaje się ją za bezskuteczną jedynie wtedy, gdy dłużnik lub osoba, z którą dłużnik prowadził negocjacje, dokonała tej czynności z zamiarem wyrządzenia szkody wierzycielowi.

Powództwo o stwierdzenie bezskuteczności lub unieważnienie skutków czynności lub transakcji względem wierzycieli masy upadłości, jak również powiązane powództwa o spełnienie świadczenia w celu zwiększenia wartości masy upadłości może podjąć syndyk lub – jeżeli nie zrobi tego syndyk – każdy wierzyciel masy upadłości. W przypadku wytoczenia powództwa przez wierzyciela sąd z urzędu ustanawia syndyka współpowodem w postępowaniu. W przypadku wytoczenia powództwa przez wierzyciela nie dopuszcza się możliwości wytoczenia drugiego powództwa dotyczącego tego samego roszczenia. Drugi wierzyciel może jednak zwrócić się do sądu o możliwość przystąpienia do postępowania w charakterze współpowoda przed pierwszą rozprawą. Prawomocne orzeczenie sądu jest ważne i skuteczne względem dłużnika, syndyka i wszystkich wierzycieli.

Jeżeli sąd unieważnił transakcję względem wierzycieli masy upadłości, składniki majątku przekazane przez osobę trzecią podlegają zwrotowi, a w przypadku braku możliwości ich włączenia do masy upadłości lub w przypadku istnienia długu pieniężnego daną osobę trzecią uznaje się za wierzyciela w postępowaniu.

Uważa się, że pozew o stwierdzenie bezskuteczności czynności wniesiony przez syndyka w głównym lub wtórnym postępowaniu upadłościowym, w którym sąd zagraniczny ogłosił upadłość przedsiębiorcy, lub w postępowaniu wtórnym wszczętym przez sąd bułgarski został wniesiony w obu postępowaniach, jeżeli przedsiębiorca posiada znaczny majątek w Bułgarii.

Ostatnia aktualizacja: 04/11/2019

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.
W związku z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej państwa członkowskie aktualizują obecnie niektóre strony portalu zawierające treści krajowe. Jeżeli dana strona zawiera treści, które nie zostały jeszcze dostosowane w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, jest to niezamierzone i zostanie wkrótce skorygowane.

Uwaga: niedawno wprowadzono na tej stronie zmiany w oryginalnej wersji językowej czeski. Strona w wybranej przez Ciebie wersji językowej jest obecnie tłumaczona przez nasze służby tłumaczeniowe.
Do tej pory przetłumaczono ją na następujące języki

Upadłość - Czechy

Ramy prawne

Postępowanie w sprawach niewypłacalności w Republice Czeskiej regulują głównie przepisy ustawy nr 182/2006 o niewypłacalności i procedurach mających do niej zastosowanie (Zákon č. 182/2006 Sb., o úpadku a způsobech jeho řešení) (ustawa o niewypłacalności), a także ustawy nr 99/1963 – kodeks postępowania cywilnego (Zákon č. 99/1963 Sb., občanský soudní řád).

Kolejnym istotnym aktem prawnym jest ustawa nr 312/2006 o syndykach (Zákon č. 312/2006 Sb., o insolvenčních správcích), która (w związku z ustawą o niewypłacalności) ustanawia ramy prawne regulujące zawód syndyka.

Dostęp do aktualnie obowiązujących wersji tych aktów prawnych można uzyskać za pośrednictwem portalu administracji publicznej (Portál veřejné správy) pod adresem: Link otworzy się w nowym okniehttps://portal.gov.cz/app/zakony/.

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie w sprawie niewypłacalności można wszcząć wobec osoby fizycznej i prawnej, niezależnie od tego, czy prowadzi ona działalność gospodarczą.

Poszczególne rodzaje postępowania w sprawach niewypłacalności (postępowanie likwidacyjne, restrukturyzacyjne, oddłużeniowe) różnią się między sobą pod względem podmiotów, do których są adresowane. Tak jak wniosek dotyczący likwidacji można złożyć przeciwko każdemu podmiotowi, tak restrukturyzację można przeprowadzić wyłącznie w odniesieniu do podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, natomiast oddłużenie przeprowadza się przede wszystkim w odniesieniu do podmiotów nieprowadzących działalności gospodarczej (jak wyjaśniono poniżej).

Postępowania w sprawie niewypłacalności nie można wszcząć wobec Skarbu Państwa, autonomicznego organu samorządu terytorialnego, partii i ruchu politycznego w czasie wyborów oraz innych wybranych podmiotów o charakterze głównie publicznym. W odniesieniu do instytucji finansowych i zakładów ubezpieczeń mają zastosowanie przepisy szczególne.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

Niewypłacalność lub nieuchronna niewypłacalność

Postępowanie w sprawie niewypłacalności to postępowanie sądowe przeprowadzane w związku z niewypłacalnością lub nieuchronną niewypłacalnością dłużnika, którego celem jest określenie sposobu wyjścia dłużnika z tego stanu. Podstawową przesłanką jest zatem istnienie stanu niewypłacalności lub nieuchronnej niewypłacalności.

Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli (warunki te muszą zostać spełnione łącznie):

  • ma więcej niż jednego wierzyciela;
  • posiada zobowiązania pieniężne, z którymi zalega od co najmniej 30 dni;
  • nie jest w stanie uregulować tych zobowiązań.

Dłużnika uznaje się za niewypłacalnego w szczególności w przypadku, gdy zaprzestał on spłaty istotnej części swojego zadłużenia lub gdy nie reguluje swoich zobowiązań przez ponad trzy miesiące odkąd stały się one wymagalne, lub w przypadku braku możliwości zaspokojenia jakichkolwiek wymagalnych roszczeń pieniężnych w drodze egzekucji lub zajęcia.

Dłużnika prowadzącego działalność gospodarczą (niezależnie od tego, czy jest on osobą prawną czy osobą fizyczną) uznaje się za niewypłacalnego również wówczas, gdy stanie się nadmiernie zadłużony. Dłużnik jest nadmiernie zadłużony, jeżeli posiada więcej niż jednego wierzyciela, a suma ich wierzytelności przekracza wartość składników jego majątku.

Nieuchronna niewypłacalność oznacza sytuację, w której – biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności – można zasadnie przyjąć, że dłużnik nie będzie w stanie zaspokoić istotnej części swoich zobowiązań pieniężnych w należyty i terminowy sposób.

Rodzaje postępowania w sprawie niewypłacalności

Prawo czeskie przewiduje trzy podstawowe sposoby rozwiązania kwestii niewypłacalności lub nieuchronnej niewypłacalności dłużnika w postępowaniu w sprawie niewypłacalności:

  • likwidacja (konkurs);
  • restrukturyzacja (reorganizace);
  • oddłużenie (oddlužení).

W ustawie o niewypłacalności nie sprecyzowano, który z tych różniących się od siebie rodzajów postępowania dotyczącego niewypłacalności ma być stosowany przez danego dłużnika, pozostawiając swobodę wyboru. Poza postępowaniem likwidacyjnym istnieją również elementy naprawy (restrukturyzacja i oddłużenie). Przy wyborze sposobu odpowiedniego do rozwiązania kwestii niewypłacalności dłużnika należy kierować się tym, który z tych sposobów będzie najbardziej korzystny dla wierzycieli.

Likwidacja to podstawowy sposób zaradzenia niewypłacalności, w przypadku której po wydaniu postanowienia dotyczącego likwidacji roszczenia wierzycieli zostają w dużej mierze zaspokojone z zysków ze spieniężenia składników majątku. Wierzytelności niezaspokojone w całości lub w części nie podlegają umorzeniu, chyba że ustawa stanowi inaczej. Powyższy rodzaj postępowania w przypadku niewypłacalności stosuje się zawsze, ilekroć nie ma możliwości zastosowania wobec dłużnika łagodniejszych środków, takich jak restrukturyzacja lub oddłużenie, lub gdy w toku postępowania stanie się jasne, że postępowania zmierzającego do restrukturyzacji czy oddłużenia nie można kontynuować.

Restrukturyzację można przeprowadzić w przypadku niewypłacalności lub nieuchronnej niewypłacalności dłużnika prowadzącego działalność gospodarczą. Restrukturyzacja dotyczy przedsiębiorstwa dłużnika. Zasadniczo oczekuje się, że wierzytelności wierzycieli będą stopniowo zaspokajane, podczas gdy przedsiębiorstwo będzie nadal prowadziło działalność zgodnie ze środkami służącymi poprawie jego zarządzania w ramach planu restrukturyzacyjnego zatwierdzonego przez sąd. Sposób realizacji tego planu monitorują wierzyciele.

Oddłużenie jest to rodzaj postępowania w przypadku niewypłacalności lub nieuchronnej niewypłacalności w odniesieniu do dłużnika, który zasadniczo nie posiada długów związanych z działalnością gospodarczą lub który, jeśli jest osobą prawną, nie prowadzi takiej działalności. W tego rodzaju postępowaniu dotyczącym niewypłacalności kładzie się większy nacisk na względy społeczne niż na aspekty ekonomiczne. Celem postępowania jest tutaj zapewnienie dłużnikowi możliwości „rozpoczęcia od nowa” i zmotywowanie go do aktywnego angażowania się w działania mające na celu umorzenie jego zadłużenia, przynajmniej do wyznaczonego poziomu 30% w tych przypadkach, gdy wierzyciele nie są zabezpieczeni. Przyjmuje się, że wierzytelności wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia zostaną zaspokojone z zabezpieczeń. W ramach tego rodzaju postępowania dąży się jednocześnie do ograniczenia wydatków z budżetu państwa przeznaczanych na naprawę sytuacji tych dłużników, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji społecznej. Oddłużenie może nastąpić poprzez spieniężenie masy upadłości, poprzez przyjęcie harmonogramu spłaty lub poprzez połączenie obu tych sposobów.

Kto może wszcząć postępowanie w sprawie niewypłacalności?

Postępowanie w sprawie niewypłacalności może zostać wszczęte wyłącznie na wniosek. Postępowanie rozpoczyna się w dniu, w którym wniosek trafił do sądu właściwego do rozpoznania danej sprawy. Wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności może złożyć zarówno dłużnik, jak i wierzyciel – nie dotyczy to jednak nieuchronnej niewypłacalności, kiedy to z wnioskiem może wystąpić wyłącznie dłużnik.

Dłużnik prowadzący działalność gospodarczą (niezależnie od tego, czy jest osobą fizyczną czy osobą prawną) jest zobowiązany do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności niezwłocznie po tym, gdy dowiedział się lub gdy przy dochowaniu należytej staranności powinien był się dowiedzieć, że grozi mu niewypłacalność.

Wszczęcie postępowania likwidacyjnego

Sąd prowadzący postępowanie wydaje odrębne postanowienie dotyczące likwidacji. W wyjątkowych przypadkach wydanie postanowienia w tej sprawie może zostać połączone z wydaniem postanowienia w przedmiocie niewypłacalności (jeżeli dłużnik jest osobą, która nie może skorzystać z restrukturyzacji lub oddłużenia). Ogłoszenie likwidacji staje się skuteczne z chwilą opublikowania postanowienia dotyczącego likwidacji w rejestrze niewypłacalności.

Wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego

Postępowanie restrukturyzacyjne wszczyna się za zgodą sądu na wniosek dłużnika lub zarejestrowanego wierzyciela.

Sąd może wyrazić zgodę na przeprowadzenie restrukturyzacji, jeżeli (warunki te nie muszą zostać spełnione łącznie):

  • łączna kwota rocznych obrotów dłużnika netto w ostatnim okresie obrachunkowym poprzedzającym datę złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności wynosiła co najmniej 50 000 000 CZK; lub
  • dłużnik zatrudnia co najmniej 50 pracowników; lub
  • dłużnik przedstawi sądowi plan restrukturyzacyjny zatwierdzony przez co najmniej połowę wszystkich wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia (w oparciu o łączną kwotę ich wierzytelności) i przez co najmniej połowę wszystkich wierzycieli niezabezpieczonych (ponownie w oparciu o łączną kwotę ich wierzytelności) wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności lub nie później niż w dniu wydania postanowienia dotyczącego niewypłacalności.

Przeprowadzenie restrukturyzacji jest niedopuszczalne, jeżeli dłużnik jest osobą prawną w likwidacji, podmiotem prowadzącym obrót papierami wartościowymi lub podmiotem uprawnionym na mocy przepisów szczególnych do zawierania transakcji na giełdzie towarowej.

Sąd prowadzący postępowanie zezwoli na restrukturyzację, jeżeli zostaną spełnione odpowiednie przesłanki ustawowe. Na orzeczenie sądu w tej sprawie środek odwoławczy nie przysługuje.

Sąd oddali wniosek o zezwolenie na przeprowadzenie restrukturyzacji, jeżeli: a) uwzględniając wszystkie okoliczności, można zasadnie przyjąć, że wniosek został złożony w złej wierze; b) wniosek został złożony ponownie przez osobę, która złożyła już wcześniej wniosek o zezwolenie na restrukturyzację i który to wniosek został rozpoznany przez sąd; lub c) wniosek został złożony przez wierzyciela, ale nie został zatwierdzony przez zgromadzenie wierzycieli. Prawo do wniesienia środka odwoławczego na to orzeczenie przysługuje wyłącznie wnioskodawcom.

Wszczęcie postępowania oddłużeniowego

Wniosek o oddłużenie dłużnik składa na specjalnym formularzu, a w stosownych przypadkach wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności (jeżeli postępowanie nie zostało już wszczęte na wniosek wierzyciela).

Wniosek o oddłużenie i załączniki do tego wniosku muszą zawierać w szczególności dane dotyczące uzyskanych i oczekiwanych dochodów dłużnika, a także wykaz składników jego majątku oraz zobowiązań. Jeżeli ktokolwiek wyrazi gotowość dokonania na rzecz dłużnika darowizny pozwalającej na spełnienie warunków koniecznych do oddłużenia lub jeżeli ktokolwiek wyrazi wolę regularnego dokonywania na rzecz dłużnika płatności gotówkowych w toku postępowania oddłużeniowego, do wniosku w sprawie oddłużenia dłużnik zobowiązany jest załączyć odpowiedni akt darowizny lub umowę dotyczącą wpłat na jego rzecz.

Sąd zezwoli na oddłużenie, jeżeli zostaną spełnione odpowiednie warunki. Sąd oddali wniosek o oddłużenie, jeżeli – biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności – można zasadnie przyjąć, że wniosek został złożony w złej wierze, lub jeżeli wskutek umorzenia długu wierzyciele niezabezpieczeni otrzymaliby mniej niż 30% kwoty swoich wierzytelności (chyba że wyrażą na to zgodę). Sąd oddali nadto wniosek o umorzenie długu, jeżeli dotychczasowy przebieg postępowania wskazuje, że dłużnik działał w lekkomyślny lub niedbały sposób przy wywiązywaniu się ze swoich zobowiązań w ramach postępowania. Prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o oddaleniu wniosku przysługuje wyłącznie dłużnikowi.

Kiedy wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności staje się skuteczne?

Wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności staje się skuteczne w dniu publikacji ogłoszenia o wszczęciu tego postępowania w rejestrze niewypłacalności (zob. poniżej). Skutki wszczęcia postępowania utrzymują się do momentu jego zakończenia, chyba że przepisy dotyczące danego rodzaju postępowania stanowią inaczej.

Środki tymczasowe podejmowane do chwili wydania postanowienia dotyczącego niewypłacalności

Sąd z urzędu może stosować środki tymczasowe aż do momentu wydania postanowienia w sprawie wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności, chyba że przepisy stanowią inaczej. Każdy, kto występuje o zastosowanie środka tymczasowego, który sąd prowadzący postępowanie w sprawie niewypłacalności mógłby w braku takiego wniosku zastosować z urzędu, nie jest zobowiązany do złożenia kaucji. Obowiązku takiego nie ma również dłużnik występujący z wnioskiem o zastosowanie środka tymczasowego.

Za pomocą takich środków tymczasowych sąd może m.in.:

  • powołać zarządcę tymczasowego;
  • ograniczyć niektóre skutki związane z wszczęciem postępowania w sprawie niewypłacalności;
  • nakazać każdemu, kto występuje z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności, złożenie kaucji na pokrycie kosztów wypłaty odszkodowania lub pokrycia innych strat poniesionych przez dłużnika.

Rejestr niewypłacalności

Informacje o postępowaniach w sprawie niewypłacalności są publikowane w rejestrze niewypłacalności prowadzonym przez Ministerstwo Sprawiedliwości (Ministerstvo spravedlnosti). Rejestr ten jest elektronicznym systemem informacyjnym administracji publicznej udostępnionym pod adresem Link otworzy się w nowym okniehttps://isir.justice.cz/.

Rejestr niewypłacalności służy głównie zagwarantowaniu maksymalnej dostępności informacji na temat postępowań w sprawie niewypłacalności oraz zapewnieniu możliwości monitorowania ich przebiegu. W rejestrze publikuje się orzeczenia sądowe wydane w postępowaniu w sprawach niewypłacalności oraz w sporach ubocznych, akta sprawy oraz inne informacje, jeżeli tak stanowi ustawa o niewypłacalności lub tak postanowi sąd prowadzący postępowanie.

Rejestr niewypłacalności jest dostępny publicznie (z wyjątkiem niektórych szczegółowych informacji) i każdy ma prawo wglądu do niego, kopiowania zawartych w nim informacji i sporządzania wyciągów z przechowywanych w nim dokumentów.

Rejestr niewypłacalności służy nie tylko jako źródło informacji, lecz ma również kluczowe znaczenie dla doręczania pism – za jego pośrednictwem doręcza się większość orzeczeń oraz innych pism sądowych. Co do zasady informacje o postępowaniu w sprawie niewypłacalności zamieszcza się w rejestrze niewypłacalności w ciągu dwóch godzin od momentu złożenia wniosku (w godzinach pracy sądu). Wszystkie orzeczenia i inne pisma sądowe są następnie publikowane w rejestrze niewypłacalności. Dzięki temu każdy może uzyskać wgląd w przebieg postępowania w sprawie niewypłacalności prowadzonego w Republice Czeskiej.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

Masa upadłości

Jeżeli wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności złożył dłużnik, w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do dłużnika w chwili wystąpienia skutków związanych z wszczęciem tego postępowania, a także majątek nabyty przez dłużnika w toku tego postępowania.

Jeżeli wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności złożył wierzyciel, w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do dłużnika w chwili zastosowania przez sąd prowadzący postępowanie środka tymczasowego, ograniczającego (w całości lub w części) uprawnienie dłużnika do rozporządzania składnikami majątku, majątek należący do dłużnika w chwili uprawomocnienia się orzeczeń w sprawie niewypłacalności dłużnika oraz majątek nabyty przez dłużnika w toku postępowania w sprawie niewypłacalności już po uprawomocnieniu się tych orzeczeń.

Jeżeli dłużnik jest współwłaścicielem majątku, w skład masy upadłości wchodzi udział dłużnika w tej masie. Wspomniane składniki majątku wchodzą w skład masy upadłości nawet w przypadku, gdy stanowią część majątku objętego wspólnością małżeńską dłużnika.

Składniki majątku osób innych niż dłużnik wchodzą w skład masy upadłości w przypadkach w ustawie przewidzianych, w szczególności jeżeli stanowią świadczenia pieniężne uzyskane z tytułu czynów niedozwolonych. Do celów spieniężenia taki majątek uznaje się za majątek dłużnika.

O ile ustawa nie stanowi inaczej, w skład masy upadłości wchodzą zasadniczo środki pieniężne, rzeczy ruchome i nieruchomości, aporty, książeczki oszczędnościowe, certyfikaty depozytowe i inne formy depozytów, akcje, weksle, czeki lub inne papiery wartościowe, prawa udziałowe, wierzytelności pieniężne i niepieniężne, w tym wierzytelności warunkowe i wierzytelności, które nie stały się jeszcze wymagalne, wynagrodzenie dłużnika, przysługujące mu premie i dochód zastępujący wynagrodzenie należne dłużnikowi z tytułu wykonanej pracy, inne prawa oraz inne składniki majątku posiadające wartość, którą można wyrazić w pieniądzu. W skład masy upadłości wchodzą również odsetki, zyski, pożytki i korzyści związane z wymienionymi powyżej składnikami majątku.

O ile ustawa nie stanowi inaczej, składniki majątku, które nie podlegają zajęciu w toku postępowania egzekucyjnego lub postępowania w sprawie zajęcia, nie wchodzą w skład masy upadłości. Kwestię tę reguluje ustawa nr 99/1963 – kodeks postępowania cywilnego. Z egzekucji wyłączone są te składniki majątku dłużnika, które są mu niezbędne do zaspokojenia własnych potrzeb materialnych lub potrzeb materialnych członków jego rodziny, a także składniki majątku potrzebne mu do wykonywania pracy oraz inne składniki majątku, których sprzedaż byłaby sprzeczna z dobrymi obyczajami (w szczególności codzienna odzież, zwykłe urządzenia gospodarstwa domowego, obrączki ślubne i inne podobne przedmioty, leki oraz inne składniki majątku potrzebne dłużnikowi z racji choroby lub niepełnosprawności fizycznej, środki pieniężne w kwocie odpowiadającej dwukrotności kosztów utrzymania osoby fizycznej oraz zwierzęta domowe). Rzeczy wykorzystywane przez dłużnika do prowadzenia działalności gospodarczej nie są jednak wyłączone z masy upadłości. O ile ustawa nie stanowi inaczej, w skład masy upadłości nie wchodzą składniki majątku, którymi na mocy przepisów szczególnych można rozporządzać wyłącznie w ściśle określony sposób (np. dotacje celowe i pomoc zwrotna ze środków budżetowych zarządzanych przez instytucje szczebla centralnego lub lokalnego lub z budżetu państwa).

Sposób postępowania z majątkiem nabytym przez dłużnika lub majątkiem, który przypadł mu po wszczęciu takiego postępowania w sprawie niewypłacalności

Ogólnie rzecz biorąc, majątek nabyty przez dłużnika lub który mu przypadł po wszczęciu postępowania w sprawie niewypłacalności, wchodzi w skład masy upadłości; w zależności od rodzaju postępowania od zasady tej mogą jednak istnieć wyjątki. Dłużnicy mogą rozporządzać składnikami majątku wchodzącymi w skład masy upadłości wyłącznie w przypadku, gdy takie rozporządzanie nie będzie naruszało ograniczeń mających zastosowanie do danego etapu postępowania w sprawie niewypłacalności i ograniczeń specyficznych dla wybranego rodzaju postępowania w przypadku niewypłacalności.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

Zadania i status syndyka

Głównym zadaniem syndyka jest zarządzanie masą upadłości dłużnika i regulowanie sporów z tym związanych oraz innego rodzaju sporów. Syndyk dąży do zagwarantowania proporcjonalnego, szybkiego, oszczędnego i możliwie jak najpełniejszego zaspokojenia wierzycieli.

Syndyk jest zobowiązany do sumiennego wywiązywania się z powierzonych mu obowiązków i do działania z zachowaniem należytej staranności. Ma on obowiązek podejmować wszelkie wysiłki, jakich można od niego zasadnie oczekiwać, w celu jak najpełniejszego zaspokojenia wierzycieli. Musi on stawiać wspólny interes wierzycieli ponad swoim własnym interesem i ponad interesem innych podmiotów.

W postępowaniu likwidacyjnym syndyk posiada uprawnienie do rozporządzania masą upadłości oraz do wykonywania praw i spłaty zobowiązań dłużnika dotyczących masy upadłości. W szczególności syndyk wykonuje prawa udziałowca/akcjonariusza wynikające z udziałów/akcji wchodzących w skład masy upadłości, działa w charakterze pracodawcy w odniesieniu do pracowników dłużnika oraz jest odpowiedzialny za zarządzanie przedsiębiorstwem dłużnika, prowadzenie księgowości i zapewnienie przestrzegania przepisów podatkowych. Do obowiązków syndyka należy również spieniężanie masy upadłości.

W postępowaniu restrukturyzacyjnym syndyk jest odpowiedzialny głównie za nadzorowanie działalności dłużnika będącego w posiadaniu masy upadłości, dalsze identyfikowanie składników majątku wchodzących w skład masy upadłości i sporządzanie wykazu tych składników, rozstrzyganie sporów ubocznych, sporządzenie wykazu wierzycieli i jego uzupełnianie a także zdawanie radzie wierzycieli sprawy z podejmowanych działań. Syndyk występuje również w charakterze dłużnika na zgromadzeniu wspólników lub walnym zgromadzeniu akcjonariuszy.

W postępowaniu oddłużeniowym syndyk współpracuje z sądem prowadzącym postępowanie i z wierzycielami przy sprawowaniu nadzoru nad dłużnikiem i prowadzoną przez niego działalnością, spieniężaniu składników majątku dłużnika oraz przy przyporządkowywaniu comiesięcznych płatności w ramach harmonogramu zaspokajania wierzycieli.

Status dłużnika

W postępowaniu likwidacyjnym dłużnik traci uprawnienie do rozporządzania swoim majątkiem, do wykonywania innych praw oraz do spłaty zobowiązań dotyczących tego majątku. Uprawnienia te przechodzą na syndyka. Zgodnie z ustawą czynności prawne podejmowane w tym zakresie przez dłużnika po przeniesieniu uprawnienia do rozporządzania masą upadłości na syndyka są względem wierzycieli bezskuteczne.

W postępowaniu restrukturyzacyjnym majątek dłużnika pozostaje w jego posiadaniu, z zastrzeżeniem pewnych ograniczeń. Dłużnik może podejmować czynności prawne, które mają zasadnicze znaczenie dla rozporządzania i zarządzania jego majątkiem, wyłącznie za zgodą rady wierzycieli. Dłużnik, który naruszy ten wymóg, odpowiada za szkody wyrządzone wierzycielom lub osobom trzecim lub wszelkie inne poniesione przez nich straty; członkowie organu zarządzającego dłużnika ponoszą solidarną odpowiedzialność z tytułu takich szkód lub innych strat. „Czynności prawne o zasadniczym znaczeniu” oznaczają czynności, które w istotnym stopniu zmieniają wartość masy upadłości, kolejność zaspokajania wierzytelności lub stopień zaspokojenia wierzycieli. Syndyk występuje w charakterze dłużnika na zgromadzeniu wspólników lub walnym zgromadzeniu akcjonariuszy.

W postępowaniu oddłużeniowym masa upadłości również pozostaje w posiadaniu dłużnika, jednak z zastrzeżeniem pewnych ograniczeń. Nadzór nad dłużnikiem sprawują sąd prowadzący postępowanie, syndyk i wierzyciele.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Ogólnie rzecz biorąc, potrącenie regulują przepisy kodeksu cywilnego. Co do zasady, jeżeli strony mają względem siebie tego samego rodzaju wierzytelności, każda z nich może powiadomić drugą stronę o tym, że potrąca swoją wierzytelność z wierzytelnością drugiej strony. Potrącenia można dokonać, jak tylko strona uzyska prawo zarówno do żądania spłaty wierzytelności, jak i do spłaty swojego długu. Potrącenie skutkuje umorzeniem obydwu wierzytelności w zakresie, w jakim pokrywają się one ze sobą; jeżeli wierzytelności nie pokrywają się w pełni, wierzytelność potrąca się w podobny sposób, jak w przypadku zaspokojenia wierzytelności. Takie skutki następują wówczas, gdy dopuszczalne jest potrącenie obu wierzytelności.

W postępowaniu w sprawie niewypłacalności potrącenia wierzytelności wzajemnych między dłużnikiem a wierzycielem można dokonać na podstawie postanowienia dotyczącego niewypłacalności, jeżeli ustawowe warunki regulujące możliwość dokonania potrącenia (przewidziane w kodeksie cywilnym) zostaną spełnione przed podjęciem decyzji w zakresie wyboru rodzaju postępowania w sprawie niewypłacalności, chyba że przepisy ustawy o niewypłacalności stanowią inaczej.

W postępowaniu w sprawie niewypłacalności potrącenie nie jest dopuszczalne w szczególności w przypadku, gdy wierzyciel dłużnika:

  • nie uzyskał statusu zarejestrowanego wierzyciela w odniesieniu do zaliczalnej wierzytelności; lub
  • uzyskał zaliczalną wierzytelność w rezultacie bezskutecznej czynności prawnej; lub
  • wiedział o niewypłacalności dłużnika w momencie nabycia zaliczalnej wierzytelności,
  • nie zaspokoił jeszcze wierzytelności należnej dłużnikowi w stopniu, w jakim kwota tej wierzytelności wykracza poza kwotę jego własnej zaliczalnej wierzytelności; lub
  • w przypadkach wskazanych za pomocą środka tymczasowego zastosowanego przez sąd prowadzący postępowanie.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Umowy wzajemne

Jeżeli w chwili otwarcia likwidacji bądź zezwolenia na przeprowadzenie restrukturyzacji lub oddłużenia dłużnik jest stroną umowy wzajemnej, w tym umowy przedwstępnej, która w chwili otwarcia likwidacji bądź zezwolenia na przeprowadzenie restrukturyzacji lub oddłużenie nie została jeszcze wykonana przez dłużnika ani przez drugą stronę, stosuje się następujące zasady:

–          w postępowaniu likwidacyjnym lub postępowaniu oddłużeniowym syndyk może wykonać umowę zamiast dłużnika i dochodzić wykonania umowy przez drugą stronę albo może odmówić wykonania umowy;

–          w postępowaniu restrukturyzacyjnym dłużnikowi będącemu w posiadaniu masy upadłości przysługują takie same uprawnienia, o ile zgodę na to wyrazi rada wierzycieli.

W postępowaniu likwidacyjnym lub postępowaniu oddłużeniowym uznaje się, że syndyk, który nie oświadczy, że umowa zostanie wykonana w terminie 30 dni od daty wydania postanowienia o likwidacji lub zezwolenia na oddłużenie, odmówił spełnienia świadczenia; do tego momentu druga strona umowy nie może odstąpić od umowy, chyba że postanowienia umowne stanowią inaczej. W postępowaniu restrukturyzacyjnym dłużnik znajdujący się w posiadaniu masy upadłości, który nie oświadczy, że odmawia spełnienia świadczenia w terminie 30 dni od daty zatwierdzenia restrukturyzacji, ma obowiązek umowę wzajemną wykonać.

Strona umowy, która ma obowiązek spełnić świadczenie jako pierwsza, może wstrzymać się ze spełnieniem świadczenia do czasu spełnienia lub zabezpieczenia świadczenia wzajemnego, chyba że umowa została zawarta przez tę stronę po opublikowaniu postanowienia dotyczącego niewypłacalności.

Jeżeli syndyk lub dłużnik będący w posiadaniu masy upadłości odmówi spełnienia świadczenia, druga strona może wystąpić z roszczeniem odszkodowawczym z tytułu doznanych szkód w terminie 30 dni od daty odmowy spełnienia świadczenia. Roszczenia drugiej strony umowy dotyczące dalszego wykonywania umowy po ogłoszeniu likwidacji uznaje się za roszczenia wobec masy upadłości.

Druga strona umowy nie może żądać zwrotu świadczenia spełnionego częściowo przed wydaniem postanowienia dotyczącego niewypłacalności z uwagi na fakt, że dłużnik nie spełnił świadczenia wzajemnego.

Umowy w zakresie zobowiązań o charakterze ciągłym

Jeżeli strony uzgodniły, że przedmiot umowy o określonej cenie rynkowej ma zostać dostarczony w określonym czasie lub w wyznaczonym terminie, oraz jeżeli taki określony czas przypadnie lub taki wyznaczony termin upłynie dopiero po ogłoszeniu likwidacji, strona nie może żądać spełnienia świadczenia; w takim przypadku strona może jedynie wystąpić z roszczeniem odszkodowawczym z tytułu niespełnienia świadczenia przez dłużnika. „Szkoda” oznacza różnicę między uzgodnioną ceną a ceną rynkową zapłaconą w dniu ogłoszenia likwidacji w miejscu wskazanym w umowie jako miejsce spełnienia świadczenia. Druga strona może dochodzić odszkodowania jako wierzyciel, zgłaszając wierzytelność w terminie 30 dni od dnia ogłoszenia likwidacji.

Umowa pożyczki

Jeżeli dłużnik zawarł umowę pożyczki po ogłoszeniu likwidacji, syndyk może zażądać zwrotu pożyczki przed upływem terminu wyznaczonego w tej umowie.

Dzierżawa, poddzierżawa

Istnieją szczegółowe przepisy regulujące kwestie związane z umowami dzierżawy i poddzierżawy. Po ogłoszeniu likwidacji syndyk jest uprawniony m.in. do wypowiedzenia w terminie ustawowym lub terminie umownym umów dzierżawy lub poddzierżawy zawartych przez dłużnika, nawet jeżeli umowy te zawarto na czas określony; okres wypowiedzenia nie może przekraczać trzech miesięcy. Powyższe pozostaje bez uszczerbku dla przepisów kodeksu cywilnego regulujących terminy i warunki wypowiedzenia umowy dzierżawy przez oddającego w dzierżawę.

Projekty umów przygotowane przez dłużnika, które w chwili ogłoszenia likwidacji nie zostały jeszcze zaakceptowane przez drugą stronę

Z chwilą ogłoszenia likwidacji wnioski dłużnika dotyczące zawarcia umów, które nie zostały jeszcze zaakceptowane, oraz wszelkie projekty umów, które zostały zaakceptowane przez dłużnika, ale nie zostały jeszcze zawarte, uznaje się za wygasłe w zakresie, w jakim dotyczą masy upadłości. Projekty umów, które nie zostały jeszcze zaakceptowane przez dłużnika w chwili ogłoszenia likwidacji, mogą zostać zaakceptowane wyłącznie przez syndyka.

Zastrzeżenie własności

Jeżeli dłużnik sprzedał rzecz ruchomą z zastrzeżeniem własności i wydał ją kupującemu przed ogłoszeniem likwidacji, kupujący może zwrócić taką rzecz albo żądać wykonania umowy. Jeżeli przed ogłoszeniem likwidacji dłużnik nabędzie i odbierze rzecz ruchomą z zastrzeżeniem własności, sprzedawca nie może żądać zwrotu takiej rzeczy, pod warunkiem że syndyk na wezwanie sprzedawcy niezwłocznie wykona zobowiązania zgodnie z umową.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności wywołuje następujące skutki:

  • nie można wszcząć postępowania o wierzytelności i inne roszczenia dotyczące masy upadłości, jeżeli można ich dochodzić poprzez zgłoszenie;
  • prawo do zaspokojenia wierzytelności z zabezpieczenia ustanowionego na majątku dłużnika lub na przedmiotach majątkowych wchodzących w skład masy upadłości można wykonywać i uzyskać wyłącznie na warunkach określonych w ustawie o niewypłacalności. Dotyczy to również sytuacji, w której po wszczęciu postępowania w sprawie niewypłacalności ustanowiono prawo zatrzymania nieruchomości na wniosek sądu lub w ramach postępowania egzekucyjnego;
  • można zarządzić lub wszcząć egzekucję lub zajęcie dotyczące majątku dłużnika, jak również innego majątku wchodzącego w skład masy upadłości, lecz nie można ich przeprowadzić. Jeżeli chodzi o roszczenia wobec masy upadłości i roszczenia równorzędne, można przeprowadzić egzekucję lub zajęcie dotyczące majątku dłużnika na podstawie orzeczenia sądu prowadzącego postępowanie w sprawie niewypłacalności z zastrzeżeniem ograniczeń przewidzianych w takim orzeczeniu;
  • w toku egzekucji nie można wykonać uzgodnionego przez wierzyciela i dłużnika uprawnienia do zajęcia wynagrodzenia dłużnika lub innego dochodu uznawanego za wynagrodzenie.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Wydanie postanowienia dotyczącego niewypłacalności skutkuje zawieszeniem postępowań sądowych i arbitrażowych w odniesieniu do wierzytelności i innych roszczeń dotyczących masy upadłości, podlegających zgłoszeniu w postępowaniu w sprawie niewypłacalności lub które uznaje się za zgłoszone w postępowaniu w sprawie niewypłacalności lub dotyczących wierzytelności niezaspokojonych w postępowaniu w sprawie niewypłacalności. O ile nie postanowiono inaczej, nie istnieje możliwość kontynuowania tych postępowań dopóki postanowienie dotyczące niewypłacalności jest w mocy.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Zasady związane z udziałem wierzycieli

Postępowanie w sprawie niewypłacalności przeprowadza się m.in. zgodnie z następującymi zasadami dotyczącymi udziału wierzycieli:

  • postępowanie w sprawie niewypłacalności musi być prowadzone w taki sposób, aby zagwarantować, że żadna ze stron nie zostanie poszkodowana wskutek niesprawiedliwego traktowania ani nie uzyska nieuprawnionej korzyści, oraz aby zapewnić szybkie, efektywne i jak najpełniejsze zaspokojenie wierzycieli;
  • wierzycieli, którzy z mocy prawa mają zasadniczo taką samą lub podobną rangę, muszą mieć takie same możliwości w postępowaniu w sprawie niewypłacalności;
  • o ile przepisy nie stanowią inaczej, uprawnienia wierzyciela nabyte w dobrej wierze przed wszczęciem postępowania w sprawie niewypłacalności nie mogą zostać ograniczone na mocy postanowienia sądu prowadzącego postępowanie w sprawie niewypłacalności lub wskutek zgodnych z postępowaniem działań syndyka;
  • wierzyciele mają obowiązek wstrzymać się od podejmowania czynności służących zaspokojeniu ich wierzytelności poza postępowaniem w sprawie niewypłacalności, chyba że zezwala na to prawo.

Organy wierzycieli

Organami wierzycieli są:

  • zgromadzenie wierzycieli;
  • rada wierzycieli (lub przedstawiciel wierzycieli).

Zgromadzenie wierzycieli odpowiada za powoływanie i odwoływanie członków i zastępców członków rady wierzycieli (lub przedstawiciela wierzycieli). Zgromadzenie wierzycieli może zastrzec swoją właściwość w sprawach wykraczających poza zakres kompetencji organów wierzycieli. Jeżeli nie powołano rady wierzycieli ani przedstawiciela wierzycieli, funkcje tych organów przejmuje zgromadzenie wierzycieli, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Jeżeli zarejestrowano ponad 50 wierzycieli, zgromadzenie wierzycieli musi powołać radę wierzycieli. W pozostałych przypadkach wystarczy wybrać przedstawiciela wierzycieli.

Rada wierzycieli korzysta z uprawnień organów wierzycieli – nie dotyczy to jednak kwestii wchodzących w zakres uprawnień zgromadzenia wierzycieli lub spraw zarezerwowanych do kompetencji zgromadzenia wierzycieli. W szczególności rada wierzycieli nadzoruje działalność syndyka oraz jest uprawniona do składania do sądu prowadzącego postępowanie w sprawie niewypłacalności wniosków dotyczących tego postępowania. Rada wierzycieli chroni wspólny interes wierzycieli i – we współpracy z syndykiem – ułatwia osiągnięcie celu postępowania w sprawie niewypłacalności. Przepisy dotyczące rady wierzycieli stosuje się odpowiednio do przedstawiciela wierzycieli.

Kategorie wierzycieli

Przepisy prawa rozróżniają wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia i wierzycieli niezabezpieczonych.

Wierzyciel uprawniony do odrębnego zaspokojenia to wierzyciel, którego wierzytelność została zabezpieczona aktywami wchodzącymi w skład masy upadłości w drodze prawa zastawniczego, prawa zatrzymania, ograniczenia prawa przeniesienia własności nieruchomości, powierniczego przeniesienia roszczenia, przelewu wierzytelności na zabezpieczenie lub podobnego prawa zabezpieczonego zgodnie z prawem obcym.

Wierzyciele uprawnieni do odrębnego zaspokojenia mogą wywierać istotny wpływ na przebieg postępowania w sprawie niewypłacalności. Jeżeli dłużnik prowadzi działalność gospodarczą i zgodnie z przepisami ustawy o niewypłacalności może zostać poddany restrukturyzacji, podjęcie decyzji o wyborze rodzaju postępowania w sprawie niewypłacalności (likwidacja lub restrukturyzacja) wymaga uzyskania głosów co najmniej połowy wszystkich wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia (a także wierzycieli niezabezpieczonych) obecnych na zgromadzeniu wierzycieli, stosownie do kwot wierzytelności tych wierzycieli, chyba że za przyjęciem uchwały opowie się przynajmniej 90% wierzycieli obecnych na zgromadzeniu, stosownie do kwot wierzytelności tych wierzycieli. Wierzyciel uprawniony do odrębnego zaspokojenia może również wydawać osobie sprawującej zarząd własny majątkiem polecenia w kwestii zarządzania zabezpieczeniem wiążącym tę osobę, o ile takie polecenia służą zapewnieniu odpowiedniego zarządzania tym majątkiem. Syndyk jest również związany poleceniami wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia w zakresie spieniężania zabezpieczenia. Syndyk może nie zastosować się do takich poleceń, jeżeli uzna, że przedmiot zabezpieczenia można spieniężyć w korzystniejszy sposób – w takiej sytuacji zwraca się do sądu prowadzącego postępowanie w sprawie niewypłacalności o przeprowadzenie przeglądu tych poleceń w ramach pełnionych przez ten sąd funkcji nadzorczych. Spieniężenie rzeczy, prawa, roszczenia lub innego składnika majątku w postępowaniu w sprawie niewypłacalności skutkuje zniesieniem zabezpieczenia ustanowionego w odniesieniu do wierzytelności wierzyciela uprawnionego do odrębnego zaspokojenia, nawet jeżeli wierzyciel ten nie zgłosił swojej wierzytelności.

Wierzytelności wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia zaspokaja się w każdym etapie postępowania, z uwzględnieniem chwili powstania zabezpieczenia, z pełnej sumy zysków ze spieniężenia, pomniejszonej o wynagrodzenie syndyka oraz koszty zarządu i koszty spieniężenia.

Wszyscy pozostali wierzyciele są niezabezpieczeni. Ich pozycja w postępowaniu w sprawie niewypłacalności jest słabsza i przewidywany poziom zaspokojenia ich wierzytelności, zgodnie z danymi statystycznymi, jest zazwyczaj znacznie niższy.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Syndyk może spieniężyć składniki majątku wchodzące w skład masy upadłości w toku postępowania likwidacyjnego. Otrzymuje on uprawnienie do rozporządzania masą upadłości oraz do wykonywania praw i spłaty zobowiązań dłużnika dotyczących masy upadłości. W szczególności syndyk wykonuje prawa udziałowca/akcjonariusza wynikające z udziałów/akcji wchodzących w skład masy upadłości, podejmuje decyzje w sprawie tajemnic handlowych i innych kwestii o charakterze poufnym, działa w charakterze pracodawcy w odniesieniu do pracowników dłużnika oraz jest odpowiedzialny za zarządzanie przedsiębiorstwem dłużnika, prowadzenie księgowości tego przedsiębiorstwa i zapewnienie przestrzegania przepisów podatkowych. Do obowiązków syndyka należy również spieniężanie masy upadłości.

W postępowaniu restrukturyzacyjnym i postępowaniu oddłużeniowym dłużnik zachowuje przysługujące mu prawa, z zastrzeżeniem istotnych ograniczeń.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Wierzytelności wobec masy upadłości i równoważne wierzytelności mogą zostać w pełni zaspokojone w dowolnym momencie po wydaniu postanowienia dotyczącym niewypłacalności.

Rozróżnia się następujące kategorie wierzytelności:

  • wierzytelności wobec masy upadłości powstałe po wszczęciu postępowania w sprawie niewypłacalności lub po ogłoszeniu zawieszenia tego postępowania (w szczególności zwrot wydatków i wynagrodzenia zarządcy tymczasowego, likwidatora dłużnika i członków rady wierzycieli oraz wierzytelności wierzycieli z tytułu finansowania kredytowego);
  • wierzytelności wobec masy upadłości powstałe po wydaniu postanowienia dotyczącego niewypłacalności (w szczególności wydatki i wynagrodzenie syndyka, podatki, opłaty, cła, składki na ubezpieczenie społeczne, składki przewidziane w ramach państwowej polityki zatrudnienia oraz składki z tytułu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego);
  • wierzytelności równoważne wierzytelnościom wobec masy upadłości (np. wierzytelności pracowników dłużnika na gruncie prawa pracy oraz wierzytelności wierzycieli z tytułu ustawowego obowiązku alimentacyjnego).

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Zgłaszanie wierzytelności

Wierzyciele zgłaszają swoje wierzytelności sądowi prowadzącemu postępowanie w sprawie niewypłacalności na specjalnym formularzu i mogą to czynić od daty wszczęcia postępowania w sprawie niewypłacalności aż do upływu terminu wyznaczonego w postanowieniu dotyczącym niewypłacalności. Sąd nie weźmie pod uwagę wierzytelności zgłoszonych po tym terminie – w postępowaniu nie zostaną one zaspokojone. Należy zgłosić również wierzytelności, które były już dochodzone przed sądem, oraz wierzytelności nadające się do egzekucji, w tym wierzytelności dochodzone w ramach egzekucji lub zajęcia. Wierzyciel, który zgłosi wierzytelność lub który jest uznawany za zarejestrowanego wierzyciela, może odstąpić od dochodzenia wierzytelności na dowolnym etapie postępowania.

We wniosku dotyczącym zgłoszenia wierzytelności należy wyjaśnić, w jaki sposób doszło do jej powstania i wskazać jej kwotę. Wierzytelność musi być zawsze wyrażona jako kwota pieniężna, nawet jeżeli dotyczy niepieniężnego składnika majątku. Do wniosku dotyczącego zgłoszenia wierzytelności należy załączyć wszelkie dokumenty, na które powołano się w jego treści. Możliwość prowadzenia egzekucji danej wierzytelności wynika z treści stosownego dokumentu urzędowego.

W zakresie terminu przedawnienia lub terminu ważności roszczeń wniosek dotyczący zgłoszenia wierzytelności wywiera taki sam skutek jak wniesienie powództwa do sądu lub dochodzenie prawa przed sądem w inny sposób; bieg tego terminu rozpoczyna się w dniu złożenia wniosku w sądzie postępowania w sprawie niewypłacalności.

Wierzyciel ponosi odpowiedzialność za prawidłowość informacji zawartych we wniosku dotyczącym zgłoszenia wierzytelności. Na wniosek syndyka sąd prowadzący postępowanie w sprawie niewypłacalności może nałożyć na wnioskodawcę sankcje w przypadku zawyżenia kwoty wierzytelności (o więcej niż 100%), nakazując mu wpłatę do masy upadłości kwoty w wysokości ustalonej po wzięciu pod uwagę wszystkich okoliczności związanych ze złożeniem wniosku dotyczącego zgłoszenia wierzytelności i przeprowadzeniu weryfikacji samej wierzytelności, przy czym górną granicą jest suma, o którą zgłoszona wierzytelność przekraczała jej faktyczną wartość.

Wierzyciel traci prawo do zaspokojenia zabezpieczonej wierzytelności, jeżeli dochodzi wierzytelności niezgodnie z przewidzianą kolejnością lub jeżeli – po przeprowadzeniu weryfikacji – okaże się, że poziom zabezpieczenia został zawyżony o ponad 100%. W takim przypadku sąd może nakazać wierzycielowi uiszczenie wpłaty na rzecz wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia, którzy zgłosili wierzytelności zabezpieczone na tych samych składnikach majątku. Sąd ustala kwotę takiej wpłaty, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności związane z wykonywaniem przez wierzyciela prawa do zaspokojenia wierzytelności z zabezpieczenia oraz wyniki weryfikacji, przy czym górną granicą jest suma, o którą wartość zabezpieczenia wskazanego we wniosku przekraczała rzeczywistą wartość zabezpieczenia.

Weryfikacja zgłoszonych wierzytelności

Zgłoszone wierzytelności są w pierwszej kolejności poddawane weryfikacji, którą przeprowadza syndyk, porównując je z załączonymi dokumentami oraz ze sprawozdaniami finansowymi lub księgami dłużnika prowadzonymi zgodnie z przepisami szczególnymi. Syndyk zwraca się następnie do dłużnika o ustosunkowanie się do zgłoszonych wierzytelności. W stosownych przypadkach syndyk przeprowadza niezbędne czynności wyjaśniające w związku ze zgłoszonymi wierzytelnościami we współpracy z właściwymi organami, które są zobowiązane do udzielenia mu wsparcia w tym zakresie.

Jeżeli wniosek dotyczący zgłoszenia wierzytelności zawiera błędy lub jest niekompletny, syndyk wzywa wierzyciela do skorygowania lub uzupełnienia tego zgłoszenia w terminie 15 dni (przy czym może wyznaczyć również dłuższy termin), przekazując mu stosowne wskazówki w tym zakresie. Syndyk przekazuje wnioski dotyczące zgłoszenia wierzytelności, które nie zostaną uzupełnione ani skorygowane w należyty sposób w wyznaczonym terminie, sądowi prowadzącemu postępowanie w celu wydania postanowienia o ich odrzuceniu. Wierzyciel musi zostać należycie powiadomiony o tym fakcie.

Syndyk sporządza wykaz zgłoszonych wierzytelności. Wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia wymienia się w osobnym wykazie. Jeżeli syndyk nie uwzględnił wierzytelności, należy wyraźnie to zaznaczyć. W odniesieniu do wszystkich wierzycieli należy podać informacje umożliwiające stwierdzenie ich tożsamości oraz informacje na temat sposobu, w jaki doszło do powstania wierzytelności, kwoty wierzytelności oraz jej pozycji w kolejności zaspokajania. Ponadto w przypadku wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia należy również wskazać podstawę zabezpieczenia wierzytelności i sposób jej zabezpieczenia.

Przed przeprowadzeniem posiedzenia weryfikacyjnego sąd prowadzący postępowanie w sprawie niewypłacalności publikuje wykaz zgłoszonych wierzytelności w rejestrze niewypłacalności. Sąd ten publikuje również niezwłocznie w rejestrze upadłości wszelkie zmiany wprowadzone w wykazie zgłoszonych wierzytelności.

Zgłoszone wierzytelności są następnie weryfikowane na posiedzeniu weryfikacyjnym, które zwołuje sąd. W postanowieniu dotyczącym niewypłacalności sąd wyznacza termin i miejsce posiedzenia weryfikacyjnego. Wierzyciele mogą zmienić kwotę zgłoszonej przez siebie wierzytelności aż do zakończenia posiedzenia weryfikacyjnego, chyba że wierzytelność ta została uznana lub zakwestionowana na mocy prawomocnego orzeczenia. Wierzyciele nie mogą jednak zmienić podstawy, na jakiej zgłosili wierzytelność, ani jej pozycji w kolejności zaspokajania wierzytelności.

Kwestionowanie wierzytelności

Wiarygodność, kwotę i kolejność zaspokajania wszystkich zgłoszonych wierzytelności może zakwestionować: a) syndyk; b) dłużnik; lub c) zarejestrowany wierzyciel.

Zakwestionowanie wierzytelności wierzyciela przez innego zarejestrowanego wierzyciela musi odbyć się z zachowaniem takich samych wymogów formalnych jak w przypadku powództwa wszczynanego zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego oraz z wyraźnym wskazaniem, czy celem jest zakwestionowanie wiarygodności, kwoty czy też pozycji wierzytelności w kolejności zaspokajania wierzytelności. Pismo dotyczące zakwestionowania wierzytelności wnosi się na specjalnym formularzu.

W ustawie o niewypłacalności wyróżnia się następujące sposoby kwestionowania wierzytelności:

  • zakwestionowanie wiarygodności wierzytelności – wnioskodawca argumentuje, że wierzytelność nigdy nie powstała, że została w pełni umorzona lub że uległa w całości przedawnieniu;
  • zakwestionowanie kwoty wierzytelności – wnioskodawca argumentuje, że wysokość zobowiązania dłużnika jest mniejsza niż zgłoszona kwota (osoba kwestionująca kwotę wierzytelności musi również wskazać jej faktyczną kwotę);
  • zakwestionowanie pozycji wierzytelności w kolejności zaspokajania wierzytelności – wnioskodawca argumentuje, że pozycja wierzytelności w kolejności jest mniej korzystna niż pozycja wskazana przy zgłoszeniu wierzytelności lub że odmówiono mu prawa do zaspokojenia wierzytelności z zabezpieczenia (osoba kwestionująca pozycję wierzytelności musi również wskazać kolejność, w jakiej wierzytelność powinna zostać zaspokojona).

Jeżeli zarejestrowany wierzyciel kwestionuje wierzytelności innego zarejestrowanego wierzyciela, wierzyciele ci stają się stronami sporu ubocznego. Syndyk, który chce wesprzeć jedną ze stron w tym sporze, w którym sam udziału nie bierze, ma prawo do interwencji.

Orzeczenia w sprawie wiarygodności, kwoty i pozycji wierzytelności w kolejności zaspokajania wierzytelności wydaje sąd prowadzący postępowanie w sprawie niewypłacalności.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Masę upadłości spienięża się w postępowaniu likwidacyjnym. Oznacza to, że cały majątek wchodzący w skład masy upadłości zostaje przekształcony w środki pieniężne w celu proporcjonalnego zaspokojenia wierzycieli. Masę upadłości spienięża syndyk. Spieniężenia można dokonać dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia dotyczącego likwidacji i po zwołaniu pierwszego zgromadzenia wierzycieli. Ze spieniężenia wyłączone są składniki majątku zagrożone zepsuciem lub utratą wartości; sąd prowadzący postępowanie może również z innych względów zezwolić na wyłączenie określonych przedmiotów ze spieniężenia. Spieniężenie masy upadłości znosi wszystkie skutki tytułu egzekucyjnego lub tytułu do zajęcia oraz inne wady związane ze spieniężeniem majątku, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Masę upadłości można spieniężyć w drodze:

  • publicznej licytacji;
  • sprzedaży rzeczy ruchomych i nieruchomości zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego o egzekucji;
  • sprzedaży składników majątku poza licytacją.

Jeżeli zyski ze spieniężenia masy upadłości okażą się niewystarczające do zaspokojenia wszystkich wierzytelności, w pierwszej kolejności pokrywa się wynagrodzenie syndyka i poniesione przez niego wydatki, następnie wierzytelności wierzycieli, które powstały w trakcie zawieszenia postępowania, wierzytelności wierzycieli z tytułu finansowania kredytem, koszty związane z zarządem i utrzymaniem masy upadłości, wierzytelności pracowników dłużnika na gruncie prawa pracy oraz wierzytelności wierzycieli związane ze świadczeniami alimentacyjnymi i odszkodowaniami z tytułu doznania uszczerbku na zdrowiu. Pozostałe wierzytelności zaspokaja się proporcjonalnie.

Po uprawomocnieniu się postanowienia zatwierdzającego sprawozdanie końcowe syndyk przekazuje projekt podziału masy upadłości sądowi prowadzącemu postępowanie, określając kwotę, jaka powinna zostać wypłacona w związku z poszczególnymi wierzytelnościami figurującymi w zweryfikowanym wykazie zgłoszonych wierzytelności. Na tej podstawie sąd wydaje postanowienie w przedmiocie podziału masy upadłości, w którym określa wysokość kwot, jakie należy wypłacić wierzycielom. Wszystkich wierzycieli figurujących w planie podziału masy upadłości zaspokaja się proporcjonalnie do zgłoszonej kwoty ich wierzytelności. Przed dokonaniem podziału masy upadłości zaspokaja się dotychczas niezaspokojone wierzytelności, które mogą zostać zaspokojone w każdej chwili w toku postępowania likwidacyjnego. Wierzytelności te obejmują w szczególności:

  • wierzytelności wobec masy upadłości – wydatki poniesione przez syndyka i jego wynagrodzenie, koszty związane z zarządem i utrzymaniem majątku dłużnika, podatki, opłaty, cła, składki na ubezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie od utraty pracy, składki na ubezpieczenie zdrowotne itp.;
  • równoważne wierzytelności – wierzytelności pracowników dłużnika na gruncie prawa pracy, wierzytelności wierzycieli związane z odszkodowaniem z tytułu doznania uszczerbku na zdrowiu, wierzytelności Skarbu Państwa itp.;
  • wierzytelności zabezpieczone.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Zakończenie postępowania likwidacyjnego

Po spieniężeniu masy upadłości syndyk składa do sądu prowadzącego postępowanie sprawozdanie końcowe. W sprawozdaniu końcowym należy opisać w sposób ogólny czynności podjęte przez syndyka i przedstawić ilościową ocenę wyników finansowych dotyczących tych czynności. Musi ono zawierać wskazanie kwoty, którą należy podzielić między wierzycieli, oraz oznaczenie tych wierzycieli, wraz ze wskazaniem wysokości ich udziałów w łącznej kwocie masy upadłości. Poza sprawozdaniem końcowym syndyk składa do sądu zestawienie opłat i wydatków.

Sąd prowadzący postępowanie weryfikuje sprawozdanie końcowe syndyka i przedstawione przez niego wyliczenia, a po przeprowadzeniu posiedzenia z udziałem syndyka koryguje ewentualne błędy i braki stwierdzone w tym sprawozdaniu. Sąd powiadamia strony o zweryfikowanym sprawozdaniu końcowym syndyka w drodze jego publicznego ogłoszenia. Po uprawomocnieniu się postanowienia zatwierdzającego sprawozdanie końcowe syndyk przekazuje sądowi projekt postanowienia w przedmiocie podziału masy upadłości, określając kwotę, jaka powinna zostać wypłacona w związku z poszczególnymi wierzytelnościami figurującymi w zweryfikowanym wykazie zgłoszonych wierzytelności. Następnie sąd wydaje postanowienie w przedmiocie podziału masy upadłości, w którym określa wysokość kwot, jakie należy wypłacić wierzycielom. Wszystkich wierzycieli figurujących w planie podziału masy upadłości zaspokaja się proporcjonalnie do zgłoszonej kwoty ich wierzytelności. W postanowieniu dotyczącym podziału masy upadłości sąd wyznacza syndykowi termin do realizacji podziału, który nie powinien być dłuższy niż dwa miesiące od dnia uprawomocnienia się postanowienia dotyczącego podziału.

Postępowanie likwidacyjne kończy się wraz z doręczeniem sprawozdania syndyka z realizacji podziału masy upadłości oraz wydaniem przez sąd postanowienia o zakończeniu postępowania. Sąd może również w pewnych innych sytuacjach przewidzianych w ustawie umorzyć postępowanie likwidacyjne, np. jeżeli okaże się, że majątek dłużnika jest w oczywisty sposób niewystarczający do zaspokojenia wierzycieli. Po uprawomocnieniu się takiego postanowienia postępowanie w sprawie niewypłacalności kończy się.

Zakończenie postępowania restrukturyzacyjnego

Postępowanie restrukturyzacyjne kończy się z chwilą wydania przez sąd postanowienia zatwierdzającego wykonanie planu restrukturyzacyjnego lub istotnych jego części. Na orzeczenie sądu w tym przedmiocie środek odwoławczy nie przysługuje.

Postępowanie restrukturyzacyjne może również zostać zakończone wydaniem przez sąd orzeczenia o przekształceniu tego postępowania w postępowanie likwidacyjne. Rozwiązanie takie można zastosować w ustawowo przewidzianych przypadkach, w szczególności w razie wystąpienia problemów z zatwierdzeniem i wykonaniem planu restrukturyzacji. Sąd nie może wydać orzeczenia o przekształceniu postępowania restrukturyzacyjnego w postępowanie likwidacyjne, jeżeli wykonano już istotne elementy planu restrukturyzacji. Na orzeczenie sądu w tym przedmiocie środek odwoławczy może wnieść dłużnik, osoba występująca z wnioskiem o przeprowadzenie restrukturyzacji, syndyk lub rada wierzycieli. Jeżeli sąd zadecydował o przekształceniu postępowania restrukturyzacyjnego w postępowanie likwidacyjne, ma to skutki takie jak otwarcie likwidacji, o ile sąd w tym postanowieniu nie określił innych warunków przekształcenia.

Zakończenie postępowania oddłużeniowego

Postępowanie oddłużeniowe kończy się wydaniem przez sąd orzeczenia zatwierdzającego oddłużenie. Na orzeczenie takie środka odwoławczego wnieść nie można. Jeżeli dłużnik wykonał wszystkie swoje obowiązki terminowo oraz zgodnie z zatwierdzonym postępowaniem, sąd wydaje, na wniosek tego dłużnika, postanowienie o jego zwolnieniu z obowiązku zaspokojenia wierzytelności objętych postępowaniem w takim stopniu, w jakim wierzytelności te nie zostały jeszcze zaspokojone.

Postępowanie oddłużeniowe może również zostać zakończone, jeżeli sąd to postępowanie umorzy i postanowi rozwiązać kwestie związane z niewypłacalnością dłużnika na drodze postępowania likwidacyjnego. Rozwiązanie takie można zastosować w sytuacjach określonych w ustawie, w szczególności jeżeli dłużnik nie spełni warunków oddłużenia.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

W przypadku postępowania likwidacyjnego dotyczącego majątku osoby fizycznej (w każdej chwili po zakończeniu tego postępowania) lub majątku osoby prawnej (do momentu jej rozwiązania poprzez wykreślenie z rejestru publicznego) po zakończeniu takiego postępowania istnieje możliwość wydania postanowienia w przedmiocie zajęcia lub wszczęcia egzekucji dotyczącej wierzytelności, która została zatwierdzona i nie była zakwestionowana przez dłużnika, ale która nie została zaspokojona w toku postępowania likwidacyjnego. Wraz z wnioskiem o przeprowadzenie egzekucji składa się jedynie kartę weryfikacji oraz sprawozdanie z weryfikacji dotyczącej tej wierzytelności. Uprawnienie takie ulega przedawnieniu po upływie dziesięciu lat od daty zakończenia postępowania likwidacyjnego, przy czym bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się w dniu wejścia w życie postanowienia o zakończeniu postępowania.

W przypadku restrukturyzacji, po wejściu w życie planu restrukturyzacyjnego sąd może zarządzić przeciwko dłużnikowi przeprowadzenie egzekucji lub zajęcia w celu odzyskania wierzytelności określonej w planie restrukturyzacyjnym. Jeżeli wierzytelność została zakwestionowana, przeprowadzenie egzekucji lub zajęcia możliwe jest wyłącznie po uprawomocnieniu się orzeczenia sądowego zatwierdzającego tą wierzytelność; orzeczenie to załącza się do wniosku.

W ramach postępowania oddłużeniowego po zakończeniu tego postępowania i zwolnieniu z reszty długu wierzyciele nie mogą już dochodzić zaspokojenia pozostałych wierzytelności w drodze egzekucji lub zajęcia. W takiej sytuacji nie ma znaczenia, czy wierzyciele zostali częściowo zaspokojeni w toku postępowania oddłużeniowego lub nawet czy zgłosili swoją wierzytelność w postępowaniu w sprawie niewypłacalności.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Koszty – w szczególności wynagrodzenie syndyka i poniesione przez niego wydatki – powinny zostać pokryte z masy upadłości, tj. powinien ponieść je dłużnik.

Ponieważ wartość składników majątku wchodzących w skład masy upadłości nie zawsze jest wystarczająca do pokrycia kosztów, sąd prowadzący postępowanie może – przed wydaniem orzeczenia w sprawie wniosku dotyczącego niewypłacalności – nakazać wnioskodawcy w wyznaczonym terminie uiszczenie z góry kosztów postępowania w sprawie niewypłacalności, jeżeli jest to konieczne do pokrycia kosztów tego postępowania i nie można zapewnić niezbędnych środków w inny sposób. Powyższe ma zastosowanie nawet wówczas, gdy oczywiste jest, iż dłużnik nie posiada żadnego majątku. W ustawie przewidziano górny próg takiej wpłaty. Jeżeli wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności złożyło kilka osób, są one solidarnie zobowiązane do wniesienia zaliczki.

W przypadku braku możliwości pokrycia kosztów z masy upadłości, pozostałą część kosztów przeprowadzenia postępowania w sprawie niewypłacalności pokrywa się z zaliczki, tj. koszty te pokrywa wnioskodawca.

Jeżeli wysokość zaliczki nie pokryje kosztów, wówczas pokrywa je państwo. W przepisach szczególnych określono maksymalną wysokość kosztów, które może pokryć państwo.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Czynności prawne podjęte przez dłużnika z zamiarem ograniczenia możliwości zaspokojenia wierzycieli lub w celu zapewnienia określonym wierzycielom preferencyjnego traktowania są bezskuteczne. Również zaniechania dłużnika w tym zakresie uznaje się za czynności prawne. Wyróżnia się trzy kategorie takich bezskutecznych czynności: a) czynności prawne pozbawione adekwatnego świadczenia wzajemnego; b) preferencyjne czynności prawne prowadzące do sytuacji, w której wierzytelności jednego wierzyciela zostają zaspokojone w większym stopniu, niż miałoby to miejsce w postępowaniu likwidacyjnym, ze szkodą dla pozostałych wierzycieli; c) czynności prawne, poprzez które dłużnik umyślnie ogranicza możliwość zaspokojenia wierzyciela, jeżeli zamiar ten był znany drugiej stronie lub – biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy – musiał być znany drugiej stronie.

Sąd prowadzący postępowanie w sprawie niewypłacalności orzeka o bezskuteczności takich czynności prawnych podjętych przez dłużnika po ich zaskarżeniu przez syndyka (powództwo o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną). Syndyk może wnieść powództwo o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną w terminie roku od dnia uprawomocnienia się orzeczenia dotyczącego niewypłacalności. Jeżeli powództwo nie zostanie wniesione w wyznaczonym terminie, roszczenie o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną wygasa. Świadczenie na rzecz dłużnika wynikające z czynności prawnych uznanych za bezskuteczne wchodzi w skład masy upadłości po uprawomocnieniu się postanowienia uwzględniającego powództwo o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną.

Bezskuteczność czynności prawnej pozostaje bez uszczerbku dla jej wykonalności. W postępowaniu w sprawie niewypłacalności świadczenie na rzecz dłużnika wynikające z bezskutecznych czynności prawnych wchodzi jednak w skład masy upadłości. Jeżeli pierwotne świadczenie na rzecz dłużnika z bezskutecznej czynności prawnej nie może zostać przekazane do masy upadłości, ubytek w masie upadłościowej należy odpowiednio uzupełnić.

W postępowaniu w sprawie niewypłacalności sąd prowadzący to postępowanie nie jest związany postanowieniem wydanym przez inny sąd ani decyzją jakiegoś innego organu, na mocy których unieważniono czynność prawną podjętą w odniesieniu do składników majątku dłużnika lub zobowiązań dłużnika; dotyczy to również wszelkich innych rozstrzygnięć. W toku postępowania w sprawie niewypłacalności tylko sąd tego postępowania bada ważność tego rodzaju czynności prawnej poprzez wydanie orzeczenia wstępnego albo w ramach sporu ubocznego dotyczącego tej kwestii. Powództwo w ramach tego sporu mogą wnieść syndyk lub prokurator oraz strony postępowania w sprawie niewypłacalności inne niż dłużnik, chyba że dłużnik sam zarządza majątkiem. Syndyk musi być w takim postępowaniu albo powodem albo pozwanym. Jeżeli w postanowieniu kończącym postępowanie w sprawie sąd unieważni czynność prawną odnosząca się do składników majątku lub zobowiązań dłużnika, uzyskana w formie świadczenia korzyść ekonomiczna musi wejść do masy upadłości.

Jeżeli czynność prawna dotycząca składników majątku lub zobowiązań dłużnika zostanie unieważniona na mocy postanowienia sądu, które uprawomocniło się przed wszczęciem postępowania w sprawie niewypłacalności, czynność prawną będącą przedmiotem tego postanowienia uznaje się w ramach postępowania w sprawie niewypłacalności również za nieważną.

Przepisy szczegółowe dotyczące określonych kategorii roszczeń

W odniesieniu do następujących kategorii roszczeń stosuje się przepisy szczegółowe:

  • roszczenia do masy upadłości powstałe po wszczęciu postępowania w sprawie niewypłacalności lub po zawieszeniu postępowania;
  • roszczenia do masy upadłości powstałe po wydaniu postanowienia dotyczącego niewypłacalności;
  • roszczenia równoważne roszczeniom do masy upadłości;
  • roszczenia podporządkowane;
  • roszczenia udziałowców/akcjonariuszy dłużnika lub jego członków wynikające z ich uczestnictwa w spółce lub w spółdzielni.
Ostatnia aktualizacja: 21/08/2018

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.
W związku z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej państwa członkowskie aktualizują obecnie niektóre strony portalu zawierające treści krajowe. Jeżeli dana strona zawiera treści, które nie zostały jeszcze dostosowane w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, jest to niezamierzone i zostanie wkrótce skorygowane.

Upadłość - Niemcy

Wprowadzenie

Kwestie niewypłacalności i postępowania upadłościowego reguluje w Niemczech ustawa o postępowaniu w związku z niewypłacalnością (Insolvenzordnung, InsO), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 1999 r. Specyficzny charakter tej ustawy związany jest z faktem, że zawiera ona nie tylko przepisy prawa procesowego, ale również przepisy prawa materialnego. Na przykład przepisy określające skutki wszczęcia postępowania w związku z niewypłacalnością są przepisami prawa materialnego (§§ 80–147 ustawy).

Głównym celem ustawy o postępowaniu w związku z niewypłacalnością jest zagwarantowanie zbiorowego zaspokojenia wierzycieli dłużnika poprzez spieniężenie majątku dłużnika i podział uzyskanej sumy albo poprzez przyjęcie w planie dotyczącym niewypłacalności innego rozwiązania, w szczególności polegającego na utrzymaniu przedsiębiorstwa dłużnika (§ 1 zdanie pierwsze ustawy). Zbiorowe zaspokojenie wierzycieli (gemeinschaftliche Befriedigung) oznacza, że roszczenia wierzycieli co do zasady zaspokaja się proporcjonalnie do ich wysokości. Ponadto postępowanie w związku z niewypłacalnością ma w założeniu umożliwić rzetelnemu dłużnikowi uwolnienie się od pozostałych zobowiązań (§ 1 zdanie drugie ustawy).

Jedną z podstawowych zasad niemieckiego postępowania w związku z niewypłacalnością – poza zasadą równego traktowania wierzycieli – jest zasada autonomii wierzycieli (Gläubigerautonomie). Wierzyciele posiadają szeroko zakrojone uprawnienia pozwalające im wpływać na przebieg postępowania, w szczególności jeżeli chodzi o sposób spieniężenia majątku dłużnika. Wierzyciele decydują również o konkretnej formie postępowania, ponieważ poza postępowaniem zwykłym w ustawie przewidziano również możliwość skorzystania przez wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia i wierzycieli niewypłacalnego dłużnika z przysługującej im autonomii prywatnej polegającej na sporządzeniu planu dotyczącego niewypłacalności, w którym w sposób odmienny od ustawowych reguł postępowania uregulują oni kwestie związane ze spieniężeniem masy upadłości, podziałem środków między zainteresowane strony, sposobem ukształtowania postępowania w związku z niewypłacalnością oraz z odpowiedzialnością dłużnika po zakończeniu postępowania. Plan dotyczący niewypłacalności ma szczególnie istotne znaczenie w procesie przywracania rentowności przedsiębiorstwa, chociaż może on również zapewniać warunki ramowe dla jego likwidacji.

Charakterystyczne dla niemieckiego postępowania w związku z niewypłacalnością jest również obowiązywanie zasady jedności. Ustawa o postępowaniu sanacyjnym i likwidacyjnym (Gesetz für Sanierung und Liquidation) nie przewiduje odrębnych rodzajów postępowania. Zarówno likwidację, jak i przywracanie rentowności przeprowadza się w postępowaniu zwykłym lub w postępowaniu w przedmiocie planu dotyczącego niewypłacalności.

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie w związku z niewypłacalnością może zostać wszczęte w odniesieniu do majątku każdej osoby fizycznej lub prawnej, nawet jeżeli nie prowadzi ona samodzielnej działalności gospodarczej lub zawodowej (osobę fizyczną, która nie prowadzi takiej działalności, określa się mianem „konsumenta”). Postępowanie w związku z niewypłacalnością może zostać również wszczęte w odniesieniu do majątku spółki nieposiadającej osobowości prawnej, np. spółki jawnej (offene Handelsgesellschaft) lub spółki komandytowej (Kommanditgesellschaft), lub w odniesieniu do majątku odrębnego, np. masy spadkowej. Jeżeli chodzi o osoby prawne prawa publicznego, zastosowanie ma przepis szczególny zawarty w § 12 ustawy, który stanowi, że postępowania w związku z niewypłacalnością nie można wszcząć w odniesieniu do majątku federacji lub kraju związkowego (§ 12 ust. 1 pkt 1 ustawy).

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie w związku z niewypłacalnością wszczyna się wyłącznie na wniosek, nigdy z urzędu. Z wnioskiem może wystąpić dłużnik lub wierzyciel. Aby zapewnić sądowi i dłużnikowi ochronę przed wnioskami składanymi przedwcześnie lub z zamiarem wyrządzenia szkody, wierzyciel występujący z takim wnioskiem musi uprawdopodobnić istnienie przesłanek upadłości oraz swoją wierzytelność.

W przypadku niewypłacalności spółki kapitałowej jej organy mają obowiązek, pod groźbą sankcji karnych, złożyć wniosek o wszczęcie postępowania w związku z niewypłacalnością. Naruszenie tego obowiązku otwiera wierzycielom możliwość wystąpienia z roszczeniami o odszkodowanie. Jeżeli dłużnik znajdujący się w trudnej sytuacji nie spełni tego obowiązku, może zostać w pewnych okolicznościach pociągnięty do odpowiedzialności karnej (§§ 283 i nast. kodeksu karnego – Strafgesetzbuch).

Ogólną przesłanką wszczęcia takiego postępowania jest zaistnienie niewypłacalności dłużnika. Niewypłacalność to stan, w którym dłużnik nie jest w stanie regulować swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych; zasadniczo przyjmuje się, że dłużnik stał się niewypłacalny, jeżeli wstrzymał płatności na rzecz wierzycieli (§ 17 ust. 2 ustawy). Jeżeli dłużnik jest osobą prawną lub spółką, w której żaden ze wspólników nie jest osobą fizyczną ponoszącą nieograniczoną odpowiedzialność, przesłanką wszczęcia postępowania może być również nadmierne zadłużenie. Nadmierne zadłużenie to stan, w którym majątek dłużnika nie pokrywa już istniejących zobowiązań, chyba że w danym przypadku istnieje duże prawdopodobieństwo, iż przedsiębiorstwo będzie kontynuować działalność (§ 19 ust. 2 ustawy). Przy wycenie majątku dłużnika bierze się pod uwagę kontynuację działalności jego przedsiębiorstwa, o ile, zważywszy na okoliczności, jest ona bardzo prawdopodobna. Z wnioskiem o wszczęcie postępowania w związku z niewypłacalnością dłużnik może również wystąpić, jeżeli istnieje zagrożenie niewypłacalnością (§ 18 ust. 1 ustawy). Zagrożenie niewypłacalnością dłużnika występuje wówczas, gdy zachodzi prawdopodobieństwo, że dłużnik nie będzie w stanie regulować istniejących zobowiązań pieniężnych w terminie ich wymagalności (§ 18 ust. 2 ustawy).

Ponadto konieczne jest zapewnienie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. Odmowa wszczęcia postępowania następuje zatem wówczas, gdy majątek dłużnika prawdopodobnie nie wystarczy na pokrycie kosztów postępowania (§ 26 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy).

Jeżeli przesłanki są spełnione, sąd właściwy w sprawach niewypłacalności (Insolvenzgericht) wydaje postanowienie o wszczęciu postępowania, które zostaje ogłoszone. Na polecenie sądu publicznego ogłoszenia dokonuje się w internecie (Link otworzy się w nowym okniehttp://www.insolvenzbekanntmachungen.de/). W postanowieniu o wszczęciu postępowania sąd wzywa wierzycieli niewypłacalnego dłużnika do zgłaszania syndykowi swoich wierzytelności w wyznaczonym terminie. Sąd wyznacza termin sprawozdawczy, na którym wierzyciele, w oparciu o informacje zawarte w sprawozdaniu syndyka, podejmują decyzję o sposobie prowadzenia postępowania, oraz wyznacza termin sprawdzenia wierzytelności, na którym sprawdza się zgłoszone wierzytelności.

Jak już wspomniano we wprowadzeniu, w ustawie o postępowaniu w związku z niewypłacalnością nie dokonuje się rozróżnienia między postępowaniem w przedmiocie planu dotyczącego niewypłacalności a postępowaniem zmierzającym do likwidacji przedsiębiorstwa. Poza postępowaniem zwykłym w ustawie przewidziano możliwość przeprowadzenia zarówno likwidacji, jak i przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa dłużnika w drodze realizacji planu dotyczącego niewypłacalności.

Mając na względzie, że badanie przez sąd zaistnienia przesłanek do wszczęcia postępowania może wymagać czasu po wpłynięciu wniosku sąd może podejmować stosowne środki tymczasowe, aby do czasu rozpatrzenia tego wniosku zapobiec niekorzystnej dla wierzycieli zmianie sytuacji majątkowej dłużnika (§ 21 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy). W praktyce sąd powołuje w tym celu syndyka tymczasowego (vorläufiger Insolvenzverwalter), któremu może przyznać szeroki lub wąski zakres uprawnień. W przypadku powołania syndyka tymczasowego o wąskim zakresie uprawnień dłużnik zachowuje prawo do rozporządzania majątkiem, a szczegółowe uprawnienia syndyka określa sąd, przy czym uprawnienia te nie mogą wykraczać poza uprawnienia przysługujące syndykowi tymczasowemu o szerokim zakresie uprawnień (§ 22 ust. 2 zdanie drugie ustawy). Sąd może np. postanowić, że rozporządzenia dłużnika dotyczące jego majątku są skuteczne wyłącznie za zgodą syndyka. Powołanie syndyka tymczasowego o wąskim zakresie uprawnień nie skutkuje zawieszeniem toczących się sporów prawnych (BGH NZG 1999, 939, 940). Z ustanowieniem syndyka tymczasowego o szerokim zakresie uprawnień mamy do czynienia, gdy sąd ustanowi ogólny zakaz rozporządzania majątkiem przez dłużnika, przyznając stosowne uprawnienia w kwestii zarządzania i rozporządzania tym majątkiem syndykowi tymczasowemu (§ 22 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy).

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

W skład masy upadłości (Insolvenzmasse) wchodzi majątek należący do dłużnika w chwili wszczęcia postępowania oraz majątek nabyty przez niego w toku postępowania (tj. do czasu jego zawieszenia lub umorzenia). W skład masy upadłości nie wchodzą uprawnienia dłużnika o charakterze ściśle osobistym ani rzeczy niepodlegające zajęciu, ponieważ nie podlegałyby one również egzekucji w postępowaniu egzekucyjnym. Na przykład wynagrodzenie za pracę wchodzi w skład masy upadłości wyłącznie w zakresie, w jakim wykracza poza kwotę minimum egzystencji dłużnika. Syndyk może również zwolnić składniki majątku, które stają się wówczas częścią majątku własnego dłużnika i nie podlegają zajęciu.

Zgodnie z prawem niemieckim wraz z wszczęciem postępowania uprawnienie do zarządzania i rozporządzania majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości co do zasady przechodzi na syndyka [wyjątek: zarząd własny dłużnika (Eigenverwaltung), §§ 270 i nast. ustawy], a zatem ustanowienie zabezpieczeń na rzecz kredytodawców, którzy np. finansują dłużnika sprawującego zarząd własny tzw. kredytem do masy spoczywa na syndyku. W przypadku transakcji o szczególnym znaczeniu, takich jak zaciągnięcie pożyczki stanowiącej istotne obciążenie dla masy upadłości, syndyk musi uzyskać zgodę zgromadzenia wierzycieli lub powołanej rady wierzycieli (§ 160 ust. 2 pkt 2 ustawy). Zobowiązania z tytułu pożyczek i inne zobowiązania zaciągnięte przez syndyka są zobowiązaniami obciążającymi masę upadłości, które zaspokaja się z masy upadłości w pierwszej kolejności, tj. przed wierzytelnościami wierzycieli niewypłacalnego dłużnika. Służy to zagwarantowaniu, aby po wszczęciu postępowania kontrahenci byli nadal gotowi współpracować z niewypłacalnym dłużnikiem.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

Ponieważ z chwilą wszczęcia postępowania z reguły to syndykowi powierza się istotną funkcję (wyjątek: zarząd własny dłużnika), na tym etapie postępowania sąd zasadniczo posiada uprawnienia nadzorcze i kierownicze (zob. §§ 58 i 76 ustawy) (obok uprawnień szczególnych przysługujących mu np. w ramach postępowania w przedmiocie planu dotyczącego niewypłacalności lub zarządu własnego dłużnika). Po wszczęciu postępowania odpowiedzialność za podejmowanie najważniejszych decyzji (dotyczących spieniężenia masy upadłości, likwidacji przedsiębiorstwa, przywrócenia rentowności i planu dotyczącego niewypłacalności) spoczywa na wierzycielach. Sąd ma jednak szczególne uprawnienia i zadania na etapie wszczęcia postępowania. Na tym etapie sąd podejmuje decyzje m.in. o wszczęciu postępowania, zastosowaniu tymczasowych środków zabezpieczających oraz o ustanowieniu syndyka. Do sądu należy również sprawowanie nadzoru nad syndykiem. Sąd kontroluje zgodność działań syndyka z prawem, jednakże nie bada ich celowości; nie może również wydawać syndykowi poleceń. Dla usprawnienia przebiegu postępowania w związku z niewypłacalnością postanowienia sądu podlegają zaskarżeniu wyłącznie w przypadkach, w których w ustawie przewidziano możliwość wniesienia na nie zażalenia natychmiastowego (sofortige Beschwerde) (zob. § 6 ust. 1 ustawy). Zażalenie natychmiastowe można wnieść do samego sądu prowadzącego postępowanie lub do sądu odwoławczego (sądu krajowego będącego sądem wyższej instancji dla sądu prowadzącego postępowanie), składając je na piśmie lub ustnie do protokołu w sekretariacie sądu (Geschäftstelle). Wniesienie zażalenia nie wywiera skutku zawieszającego; sąd odwoławczy lub sędzia-komisarz mogą jednak zarządzić o tymczasowym zawieszeniu egzekucji.

Syndyk odgrywa zasadniczą rolę w postępowaniu w związku z niewypłacalnością. Syndykiem można ustanowić wyłącznie osobę fizyczną, nigdy zaś osobę prawną (§ 56 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy). Przy powoływaniu syndyka bierze się pod uwagę w szczególności adwokatów, przedsiębiorców, biegłych rewidentów lub doradców podatkowych. Z chwilą wszczęcia postępowania w związku z niewypłacalnością uprawnienie do zarządzania i rozporządzania majątkiem dłużnika przechodzi na syndyka. Głównym zadaniem syndyka jest zwrot wszelkich przedmiotów nienależących do dłużnika, a znajdujących się w jego majątku w chwili wszczęcia postępowania. Syndyk musi również włączyć do majątku dłużnika przedmioty zgodnie z prawem należące do majątku dłużnika, ale nieznajdujące się w nim w chwili wszczęcia postępowania w związku z niewypłacalnością. Majątek dłużnika ustalony w ten sposób stanowi masę upadłości (Insolvenzmasse, § 35 ustawy), która zostanie przez syndyka spieniężona i z której zostaną zaspokojeni wierzyciele. Pozostałe obowiązki syndyka obejmują:

  • – wypłacanie wynagrodzenia pracownikom niewypłacalnego dłużnika;
  • – podejmowanie decyzji w kwestii kontynuowania lub zakończenia zawisłych sporów prawnych (§§ 85 i nast. ustawy) oraz odnośnie do niewykonanych umów (§§ 103 i nast. ustawy);
  • – sporządzanie zestawienia przedmiotów należących do masy upadłości (§ 153 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy),
  • – zaskarżanie czynności prawnych niekorzystnych dla wierzycieli masy upadłości podjętych przed wszczęciem postępowania (§§ 129 i nast. ustawy).

Nadzór nad syndykiem sprawuje sąd (§ 58 ust. 1 ustawy). Jeżeli ustanowiono radę wierzycieli, rada ta kontroluje syndyka przy prowadzeniu przez niego spraw (§ 69 zdanie pierwsze ustawy).

Po wszczęciu postępowania, tj. po przeniesieniu na syndyka uprawnienia do rozporządzania majątkiem dłużnika, syndyk może co do zasady swobodnie rozporządzać przedmiotami majątkowymi wchodzącymi w skład masy upadłości. W odniesieniu do czynności prawnych o szczególnym znaczeniu, takich jak sprzedaż całego przedsiębiorstwa lub całości składowanych towarów, istnieją pewne ograniczenia. Dokonanie takich istotnych czynności wymaga uzyskania zgody zgromadzenia wierzycieli lub rady wierzycieli. Naruszenie wymogu uzyskania zgody nie wywołuje jednak skutków prawnych wobec osób trzecich, lecz rodzi jedynie odpowiedzialność odszkodowawczą syndyka. Syndyk musi również zastosować się do uchwały zgromadzenia wierzycieli w sprawie zamknięcia i następnie likwidacji przedsiębiorstwa lub w sprawie kontynuowania działalności przez przedsiębiorstwo (§§ 157 i 159 ustawy).

Jeżeli syndyk w sposób zawiniony naruszy swoje obowiązki wynikające z przepisów ustawy, ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą względem wszystkich zainteresowanych (§ 60 ust. 1 ustawy). Jak stanowi § 60 ust. 1 ustawy, „syndyk ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą wobec wszystkich zainteresowanych, jeżeli w sposób zawiniony naruszy obowiązki, jakie nakłada na niego niniejsza ustawa. Jest on zobowiązany dochować staranności rzetelnego i sumiennego syndyka”.

Syndyk ma roszczenie o wynagrodzenie z tytułu prowadzenia przez niego spraw oraz o zwrot stosownych wydatków (§ 63 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy). Kwestie związane z wynagrodzeniem zostały uregulowane w rozporządzeniu w sprawie wynagrodzenia w postępowaniu w związku z niewypłacalnością (Insolvenzrechtsvergütungsverordnung, InsVV). Ustala się je zgodnie z wartością masy upadłości z chwili zakończenia postępowania. Rozporządzenie to przewiduje znormalizowane stawki progresywne, które można jednak podwyższać odpowiednio do zakresu i stopnia trudności wykonywanych obowiązków.

Nawet po wszczęciu postępowania dłużnik, przeciwko któremu skierowane są roszczenia jego osobistych wierzycieli, pozostaje właścicielem majątku, który ma zostać spieniężony (§§ 38, 39 ustawy o postępowaniu w związku z niewypłacalnością). Co do zasady odpowiada on całym swoim majątkiem. Prawo do zarządzania i rozporządzania jego objętym postępowaniem majątkiem przechodzi jednak na syndyka. W wyjątkowych przypadkach na wniosek dłużnika w postanowieniu o wszczęciu postępowania sąd może również wprowadzić zarząd własny dłużnika zgodnie z §§ 270 i nast. ustawy, o ile w zależności od okoliczności nie można oczekiwać, że zarząd własny dłużnika doprowadzi do pokrzywdzenia wierzycieli. Co prawda zasadniczo stosuje się przepisy ogólne prawa upadłościowego (§ 270 ust. 1 zdanie drugie ustawy), jednakże w ramach zarządu własnego dłużnik zachowuje prawo do zarządzania i rozporządzania swoim majątkiem, które wykonuje pod nadzorem zarządcy (Sachverwalter) powołanego przez sąd (§ 270 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy). W przypadku zarządu własnego dłużnika uprawnienia przysługujące zazwyczaj syndykowi podzielone są między dłużnika oraz zarządcę.

Wszczęcie postępowania w związku z niewypłacalnością wiąże się dla dłużnika z licznymi obowiązkami polegającymi na udzielaniu informacji i współdziałaniu. Jednocześnie dłużnik jest jednak również uprawniony do osobistego udziału w postępowaniu.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Przepisy §§ 94 i nast. ustawy dotyczą możliwości potrącania wierzytelności niewypłacalnego dłużnika i wierzytelności jego osobistego wierzyciela. Ustawa zawiera kluczowe rozróżnienie w zależności od tego, czy możliwość potrącenia istniała już w chwili wszczęcia postępowania, czy też możliwość taka pojawiła się dopiero później. W pierwszym przypadku potrącenie co do zasady jest dopuszczalne, co oznacza, że wierzyciel niewypłacalnego dłużnika nie musi zgłaszać wierzytelności w celu jej wpisania do tabeli wierzytelności (Tabelle), ale można go zaspokoić, zgłaszając syndykowi potrącenie. Potrącenie jest jednak bezskuteczne, jeżeli wierzyciel niewypłacalnego dłużnika uzyskał możliwość potrącenia wierzytelności w wyniku zaskarżalnej czynności prawnej (§ 96 ust. 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu w związku z niewypłacalnością).

W drugim przypadku, gdy możliwość dokonania potrącenia pojawiła się później, należy dokonać następującego rozróżnienia:

jeżeli w chwili wszczęcia postępowania roszczenie o potrącenie już istniało, ale nie było jeszcze wymagalne, nie określało jeszcze jednakowego świadczenia lub było roszczeniem pod warunkiem zawieszającym, potrącenie jest dopuszczalne również po wszczęciu postępowania z chwilą ustania przeszkody uniemożliwiającej potrącenie.

Jeżeli w chwili wszczęcia postępowania roszczenie jeszcze nie powstało lub wierzyciel niewypłacalnego dłużnika uzyskał roszczenie przeciwko dłużnikowi już po wszczęciu postępowania, potrącenie jest niedopuszczalne (§ 96 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy), skutkiem czego dłużnik może wymagać od swego osobistego wierzyciela spełnienia świadczenia do masy. Wierzyciel niewypłacalnego dłużnika może natomiast jedynie zgłosić swoją wierzytelność jako wierzytelność masy upadłości w celu wpisania jej do tabeli wierzytelności i zostanie zaspokojony tylko w wysokości odpowiadającej ustalonej części ułamkowej.

Jeżeli natomiast wierzyciel nie nabył roszczenia od innego wierzyciela po wszczęciu postępowania w związku z niewypłacalnością, lecz powstało ono „w samym wierzycielu” po wszczęciu postępowania, na przykład w drodze zawarcia umowy z syndykiem, jest on uprawniony do potrącenia jako wierzyciel masy upadłości.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Skutki postępowania w związku z niewypłacalnością w odniesieniu do bieżących umów są uregulowane w prawie niemieckim w §§ 103 i nast. ustawy. Co do zasady po wszczęciu postępowania w związku z niewypłacalnością istniejące stosunki umowne mogą wygasnąć lub trwać lub też syndykowi przysługuje prawo wyboru pomiędzy ich kontynuowaniem a zakończeniem.

W odniesieniu do niektórych czynności prawnych skutki postępowania w związku z niewypłacalnością są wyraźnie uregulowane w ustawie (§§ 103–118 ustawy o postępowaniu w związku z niewypłacalnością). Przykładowo umowy zlecenia, umowy o świadczenie usług polegających na działaniu w interesie drugiej strony (Geschäftsbesorgungsverträge) lub pełnomocnictwa dotyczące majątku wchodzącego w skład masy upadłości wygasają po wszczęciu postępowania, podczas gdy stosunki najmu nieruchomości, których stroną jest dłużnik i stosunki z umowy o usługi trwają ze skutkiem dla masy upadłości.

Jeżeli chodzi o umowy wzajemne, które nie zostały w całości lub w części wykonane przez dłużnika i drugą stronę, § 103 ust. 1 ustawy przyznaje syndykowi możliwość wyboru między wykonaniem a niewykonaniem umowy. Jeżeli syndyk podejmie decyzję o wykonaniu umowy na rzecz masy upadłości, wierzytelność wzajemną wierzyciela należy zaspokoić w pierwszej kolejności, ponieważ zgodnie z § 55 ust. 1 pkt 2 ustawy stanowi ona wierzytelność uprzywilejowaną w stosunku do masy upadłości. Jeżeli syndyk sprzeciwi się wykonaniu umowy, nie może już żądać świadczenia od drugiej strony. Wierzyciel może dochodzić roszczenia o odszkodowanie z tytułu niewykonania umowy wyłącznie jako wierzyciel niewypłacalnego dłużnika, zgłaszając przysługującą mu wierzytelność do tabeli wierzytelności (§ 103 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy). Jeżeli syndyk nie dokona żadnego wyboru, kontrahent może go wezwać, by ze swego prawa wyboru skorzystał. W takim przypadku syndyk musi bez zbędnej zwłoki oświadczyć, czy ma zamiar zażądać wykonania umowy. W braku takiego oświadczenia syndyk nie może zażądać wykonania umowy. Jeżeli chodzi o usługi finansowe i transakcje terminowe, ustawa wyklucza prawo syndyka do dokonania wyboru (§ 104 ustawy).

Jeżeli dalsze trwanie stosunku umownego nie zostało szczegółowo uregulowane w §§ 103–118 ustawy, umowa obowiązuje nadal po wszczęciu postępowania.

Kwestia dopuszczalności stosowania w umowach klauzul rozwiązujących stosunek umowny jest kontrowersyjna. Punktem wyjścia jest przepis § 119 ustawy, który stanowi, że porozumienia z góry wyłączające lub ograniczające zastosowanie §§ 103 i nast. są bezskuteczne. Zgodnie z tym przepisem dopuszczalne są tzw. klauzule rozwiązujące niezwiązane z niewypłacalnością, które nie odwołują się bezpośrednio do wszczęcia postępowania lub złożenia wniosku w tej sprawie, lecz na przykład do zwłoki dłużnika z płatnością. Problematyczne są natomiast, przede wszystkim w świetle wyroku Trybunału Federalnego (Bundesgerichtshof) z dnia 15 listopada 2012 r. (BGHZ 195, 348), tzw. klauzule rozwiązujące umowy w związku z niewypłacalnością. W wyroku tym Trybunał Federalny orzekł, że będąca przedmiotem sporu klauzula przewidująca rozwiązanie umowy z przyczyn związanych z niewypłacalnością zawarta w umowie o dostawę energii była bezskuteczna. Trybunał Federalny nie uznał jednak klauzul przewidujących rozwiązanie umowy z przyczyn związanych z niewypłacalnością za bezskuteczne ze swej istoty, lecz dopuścił ich stosowanie, jeżeli odwołują się one do prawem przewidzianej możliwości rozwiązania umowy. Kwestia oceny klauzul przewidujących rozwiązanie umowy z przyczyn związanych z niewypłacalnością nie została zatem ostatecznie wyjaśniona. Przepisy szczególne dotyczące klauzul rozwiązujących umowy w obszarze usług finansowych i transakcji terminowych zawiera § 104 ust. 3 i 4 ustawy.

Jeżeli dłużnik oraz wierzyciel zgodnie z ustawowymi przepisami ogólnymi skutecznie ustanowili zakaz przelewu wierzytelności, postanowienie to wiąże również syndyka. W obrocie handlowym tego rodzaju zakazy na ogół są jednak pozbawione skuteczności, ponieważ zgodnie z § 354a ust. 1 kodeksu spółek handlowych (Handelsgesetzbuch ––„HGB”) ustanowienie umownego zakazu przelewu wierzytelności nie ma wpływu na jego skuteczność, jeżeli dłużnik oraz wierzyciel są przedsiębiorcami.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Celem postępowania w związku z niewypłacalnością jest zaspokojenie wszystkich wierzycieli w równym stopniu, w związku z tym § 87 ustawy wyraźnie stanowi, że wierzyciele niewypłacalnego dłużnika mogą dochodzić swoich wierzytelności jedynie na warunkach określonych w przepisach regulujących to postępowanie. Wszczęcie postępowania oznacza zatem zakaz prowadzenia egzekucji. Zgodnie z tym zakazem wierzyciele niewypłacalnego dłużnika nie mogą w toku postępowania prowadzić egzekucji ani względem masy upadłości ani względem innych składników majątku dłużnika (§ 89 ust. 1 ustawy). Zakaz prowadzenia egzekucji uwzględnia się z urzędu, a zatem trwające już czynności egzekucyjne podlegają z urzędu zawieszeniu, niezależnie od tego, czy wierzyciel wiedział o wszczęciu postępowania oraz czy dłużnik wniósł o zawieszenie prowadzenia egzekucji.

W § 88 ustawy mowa jest o mocy wstecznej skutków wszczęcia postępowania (tzw. Rückschlagsperre) w odniesieniu do wcześniej podjętych czynności egzekucyjnych. Przepis ten stanowi, że zabezpieczenia uzyskane w drodze egzekucji w ciągu ostatniego miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o wszczęcie postępowania lub po złożeniu takiego wniosku stają się bezskuteczne z chwilą wszczęcia tego postępowania. Również w tym przypadku nie ma znaczenia, czy wierzyciel wiedział o zamiarze złożenia takiego wniosku.

Jeżeli zabezpieczenie w drodze egzekucji uzyskano w okresie dłuższym przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania, zabezpieczenie to nie jest co prawda na podstawie § 88 zdanie pierwsze ustawy bezskuteczne, ale można je pod pewnymi warunkami zaskarżyć (BGH NJW 2004, 1444).

W chwili wszczęcia postępowania dłużnik traci zdolność procesową, która przechodzi na syndyka, odtąd z urzędu uprawnionego do działania jako strona w postępowaniu. Syndyk może zatem dochodzić wierzytelności wchodzących w skład masy upadłości we własnym imieniu.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Ponieważ niewypłacalny dłużnik chwili wszczęcia postępowania traci zdolność procesową, toczące się już postępowanie dotyczące masy upadłości ulega początkowo zawieszeniu (§ 240 zdanie pierwsze kodeksu postępowania cywilnego – Zivilprozessordnung, ZPO).

Jeżeli dłużnik aktywnie uczestniczy w jakimś postępowaniu (przykładowo przed sądem toczy się sprawa, w której dłużnik jest powodem lub w której kwestionuje on stwierdzone już tytułem wykonawczym roszczenie), syndyk może doprowadzić do wznowienia tego postępowania lub tego zaniechać (§ 85 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy). Jeżeli podejmie on spór, postępowanie toczy się dalej. Jeżeli tego zaniecha z tym skutkiem, że dany przedmiot ulega wyłączeniu z masy upadłości, postępowanie może zostać podjęte zarówno przez dłużnika, jak i pozwanego (§ 85 ust. 2 ustawy).

Jeżeli dłużnik jest stroną pozwaną, należy dokonać następującego rozróżnienia: jeżeli w chwili wszczęcia postępowania toczy się już spór w sprawie wierzytelności objętej postępowaniem w sprawie niewypłacalności, wierzytelność tę należy zgłosić w celu wpisania jej do tabeli wierzytelności (zob. § 87 ustawy). Jeżeli syndyk lub wierzyciel niewypłacalnego dłużnika się temu sprzeciwi, ustalanie wierzytelności należy kontynuować poprzez wznowienie zawieszonego postępowania spornego (§ 180 ust. 2 ustawy).

Natomiast jeżeli mamy do czynienia z wierzytelnością nieobjętą postępowaniem w związku z niewypłacalnością, lecz są to na przykład roszczenia o wyłączenie z masy upadłości lub zobowiązania masy upadłości, postępowanie może zostać wznowione zarówno przez syndyka, jak i przeciwną stronę sporu (§ 86 ustawy).

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Jak wyjaśniono już we wprowadzeniu, ustawa o postępowaniu w związku z niewypłacalnością przyznaje wierzycielom znaczny wpływ na przebieg postępowania. Wierzyciele wykonują swoje uprawnienia za pośrednictwem zgromadzenia wierzycieli (Gläubigerversammlung, §§ 74 i nast. ustawy) lub rady wierzycieli (Gläubigerausschuss), która może zostać powołana podczas zwołanego fakultatywnie zgromadzenia wierzycieli (§§ 67 i nast. ustawy). Podczas gdy zgromadzenie wierzycieli jest organem centralnym, za pośrednictwem którego wierzyciele podejmują decyzje, rada wierzycieli jest organem nadzorczym wierzycieli. Zgromadzenie wierzycieli zwołuje sąd (§ 74 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy), który również je prowadzi (§ 76 ust. 1 ustawy). Uprawnieni do uczestnictwa w zgromadzeniu wierzycieli są wszyscy wierzyciele uprawnieni do odrębnego zaspokojenia, wszyscy wierzyciele niewypłacalnego dłużnika, syndyk, członkowie rady wierzycieli oraz dłużnik (§ 74 ust. 1 zdanie drugie ustawy). Uchwały zgromadzenia wierzycieli są co do zasady podejmowane większością zwykłą, przy czym większość ustala się nie na podstawie liczby głosów, lecz na podstawie sumy wierzytelności przysługujących głosującym wierzycielom (§ 76 ust. 2 ustawy). Jeżeli dane przedsiębiorstwo przekracza określone kryteria wielkości, sąd powołuje tymczasową radę wierzycieli nawet jeszcze przed wszczęciem postępowania w związku z niewypłacalnością (§ 22a ustawy). Rada ta uczestniczy w powoływaniu syndyka oraz współdecyduje w sprawie ustanowienia zarządu własnego dłużnika (§ 56a, § 270 ust. 3 ustawy).

Znaczenie zgromadzenia wierzycieli znajduje odzwierciedlenie w fakcie, że decyduje ono o toku postępowania, w szczególności o sposobie spieniężenia majątku dłużnika. Pozostałe obowiązki zgromadzenia wierzycieli obejmują:

  • wybór innego syndyka (§ 57 zdanie pierwsze ustawy);
  • nadzór nad syndykiem (§ 66, § 79, § 197 ust. 1 pkt 1 ustawy);
  • podejmowanie uchwał o zakończeniu działalności przedsiębiorstwa lub o jej kontynuowaniu (§ 157 ustawy);
  • zatwierdzanie niektórych czynności prawnych syndyka o szczególnym znaczeniu (§ 160 ust. 1 ustawy);
  • współpracę w zakresie sporządzania i wdrażania planu dotyczącego niewypłacalności.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Jeżeli chodzi o uprawnienia syndyka w odniesieniu do przedmiotów wchodzących w skład masy upadłości, zobacz odpowiedź na pytanie: „Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?”.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

  1. Wierzyciele uprawnieni do wyłączenia

Wierzyciele uprawnieni do wyłączenia (aussonderungsberechtigte Gläubiger) są to wierzyciele, którym przysługuje roszczenie o wyłączenie określonego przedmiotu z masy upadłości zgodnie z prawem rzeczowym lub osobistym (§ 47 zdanie pierwsze ustawy). Wierzyciele uprawnieni do wyłączenia nie są wierzycielami niewypłacalnego dłużnika, a zatem nie muszą zgłaszać swoich wierzytelności w celu ich wpisania do tabeli wierzytelności, ale mogą ich dochodzić w drodze powództwa wytoczonego zgodnie z przepisami ogólnymi (§ 47 zdanie drugie ustawy). Wytaczają oni jednak powództwo nie przeciwko dłużnikowi, ale przeciwko syndykowi, który z urzędu jest w postępowaniu stroną. Uprawnienie do wyłączenia może w szczególności wynikać z tytułu własności [o ile nie jest to nabycie własności na podstawie przeniesienia przez dłużnika rzeczy na zabezpieczenie roszczenia, bo taka własność przyznaje właścicielowi tylko uprawnienie do odrębnego zaspokojenia (§ 51 pkt 1 ustawy)] lub ze zwykłego zastrzeżenia własności, ale również z obligacyjnego roszczenia o zwrot rzeczy do masy upadłości (np. wynajmującego względem najemcy).

  1. Wierzyciele uprawnieni do odrębnego zaspokojenia

Wierzyciele uprawnieni do odrębnego zaspokojenia (absonderungsberechtigte Gläubiger) to wierzyciele uprawnieni do zaspokojenia w pierwszej kolejności ze spieniężenia należącego do masy upadłości przedmiotu. Wierzyciele ci nie biorą udziału w zatwierdzaniu wierzytelności, lecz posiadają status uprzywilejowania, ponieważ wolno im zaspokoić się z każdego składnika majątku przed pozostałymi wierzycielami zajmującymi niższą pozycję lub przed niezabezpieczonymi wierzycielami niewypłacalnego dłużnika. Tylko ewentualna nadwyżka ze spieniężenia danego przedmiotu zostaje włączona do masy upadłości, z której mogą zaspokoić się pozostali wierzyciele. Takie prawo do odrębnego zaspokojenia może wynikać m.in. z praw zastawniczych na nieruchomości, praw zastawniczych na rzeczach ruchomych lub prawa własności rzeczy przeniesionej w celu zabezpieczenia wierzytelności (§§ 50 i 51 ustawy).

Jeżeli okaże się, że zyski ze spieniężenia majątku są niewystarczające, a wierzycielowi uprawnionemu do odrębnego zaspokojenia, obok uprawnień rzeczowych, przysługuje roszczenie osobiste wobec dłużnika, wierzyciel taki może wystąpić również o proporcjonalne zaspokojenie jego wierzytelności z masy upadłości, zgłaszając swoje osobiste roszczenie, o ile nie zostało ono zaspokojone, do tabeli wierzytelności (§ 52 zdanie drugie ustawy).

  1. Wierzyciele masy upadłości

Wierzytelności wierzycieli masy upadłości (Massegläubiger) nie zgłasza się, lecz zaspokaja się je z góry. Zgodnie z § 53 ustawy do zobowiązań masy upadłości zalicza się koszty postępowania oraz pozostałe zobowiązania powstałe poprzez czynności syndyka podjęte w związku z przebiegiem tego postępowania po jego wszczęciu (np. roszczenia płacowe pracowników nadal zatrudnionych w przedsiębiorstwie lub roszczenia adwokata, któremu syndyk zlecił sądowe dochodzenie roszczeń). Przyczyną, dla której roszczenia te zaspokajane są w pierwszej kolejności, jest to, że syndyk może prawidłowo prowadzić postępowanie wyłącznie wówczas, gdy ma możliwość zaciągania nowych zobowiązań, których pełne wykonanie jest zapewnione.

  1. Wierzyciele niewypłacalnego dłużnika

W zatwierdzaniu wierzytelności biorą udział wyłącznie wierzyciele niewypłacalnego dłużnika (Insolvenzgläubiger) (§ 174 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy). Zgodnie z § 38 ustawy wierzyciele niewypłacalnego dłużnika to wszyscy wierzyciele osobiści, którzy w chwili wszczęcia postępowania mają uzasadnione roszczenia majątkowe wobec dłużnika. W prawie niemieckim wyróżnia się również wierzycieli niewypłacalnego dłużnika podlegających zaspokojeniu w dalszej kolejności (nachrangige Insolvenzgläubiger), o których mowa w § 39 ust. 1 ustawy – wierzyciele tacy zgłaszają swoje wierzytelności wyłącznie wówczas, jeżeli sąd wezwał oddzielnie do ich zgłaszania (§ 174 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy). Wierzytelności te zaspokaja się po zaspokojeniu wszystkich pozostałych wierzytelności wierzycieli niewypłacalnego dłużnika. Chodzi tu np. o odsetki narosłe od chwili wszczęcia postępowania oraz odsetki za zwłokę dotyczące wierzytelności wierzycieli niewypłacalnego dłużnika lub kary finansowe.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Wierzytelności należy zgłaszać syndykowi na piśmie w terminie określonym przez sąd w postanowieniu o wszczęciu postępowania, wskazując podstawę i kwotę wierzytelności oraz załączając odpisy dokumentów, z których wierzytelność wynika (§ 174 ust. 1 zdanie drugie i § 174 ust. 2 ustawy o postępowaniu w związku z niewypłacalnością). Sąd uwzględni jednak wierzytelność również w przypadku niedotrzymania terminu na jej zgłoszenie (§ 177 ustawy). Niezależnie od tego, czy dana wierzytelność ma charakter cywilno- czy publicznoprawny (np. zobowiązania podatkowe), należy zgłosić wszystkie wierzytelności.

W odniesieniu do wierzycieli zagranicznych stosuje się następujące szczególne zasady: Zgodnie z art. 55 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego (rozporządzenie UE w sprawie postępowania upadłościowego) wierzyciele zagraniczni będą mogli w przyszłości zgłaszać wierzytelności, korzystając ze standardowego formularza. Wierzytelności można zgłaszać w jednym z języków urzędowych instytucji UE. Wierzyciel może jednak zostać zobowiązany do dostarczenia tłumaczenia swojego zgłoszenia na język urzędowy państwa członkowskiego, w którym wszczęto postępowanie lub na inny dopuszczony przez to państwo język. Co do zasady wierzytelności muszą zostać zgłoszone w terminie wyznaczonym w prawie państwa, w którym wszczęto postępowanie. W przypadku wierzyciela zagranicznego termin ten nie może być krótszy niż 30 dni od daty publikacji postanowienia o wszczęciu postępowania w związku z niewypłacalnością w rejestrze upadłości państwa, w którym wszczęto to postępowanie.

Każdą wierzytelność, która spełnia minimalne wymogi formalne zgłoszenia, syndyk ma obowiązek wpisać do tabeli wierzytelności (Tabelle). Na tym etapie postępowania nie weryfikuje się wierzytelności pod względem merytorycznym. Weryfikację wierzytelności według ich kwoty i kolejności zaspokojenia przeprowadza się dopiero w terminie sprawdzenia, który również określa sąd (§ 176 zdanie pierwsze ustawy). Jeżeli w terminie sprawdzenia ani syndyk ani jeden z wierzycieli niewypłacalnego dłużnika nie wnieśli sprzeciwu albo taki sprzeciw został oddalony, wierzytelność uznaje się za zatwierdzoną, a wierzyciel będzie uprawniony do procentowego udziału w zyskach. Choć sprzeciw dłużnika nie stoi na przeszkodzie zatwierdzeniu zgłoszonej wierzytelności (§ 178 ust. 1 zdanie drugie ustawy), sprzeciw taki uniemożliwia w tym przypadku wierzycielowi niewypłacalnego dłużnika prowadzenie egzekucji z wpisu do tabeli. Aby wyegzekwować tę wierzytelność, wierzyciel musi wytoczyć powództwo przeciwko niewypłacalnemu dłużnikowi (§ 201 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy).

Natomiast w przypadku wniesienia sprzeciwu przez syndyka lub innego wierzyciela niewypłacalnego dłużnika w terminie sprawdzenia wierzyciel może dochodzić jej zatwierdzenia przeciwko temu, kto względem tej wierzytelności zgłosił sprzeciw (§ 179 ust. 1 ustawy). Wierzyciel taki będzie uprawniony do zaspokojenia się z zysków ze spieniężenia wyłącznie wówczas, gdy sąd w postępowaniu zgodnie z §§ 180 i nast. ustawy prawomocnie ustalił istnienie spornej wierzytelności. Wierzyciel musi wykazać, że wytoczył powództwo o ustalenie wierzytelności w terminie dwóch tygodni od dnia publicznego ogłoszenia listy podziału (§ 189 ust. 1 ustawy). Jeżeli wierzyciel nie wywiąże się z tego obowiązku, jego wierzytelność nie zostanie wzięta pod uwagę przy podziale zysków nawet w przypadku, gdyby w międzyczasie wierzytelność ta została prawomocnie ustalona (§ 189 ust. 3 ustawy). Jeżeli dowód zostanie przeprowadzony we właściwym czasie, udział przypadający na wierzytelność zostanie zatrzymany przy podziale dopóki spór prawny jest zawisły (§ 189 ust. 2 ustawy). Jeżeli powództwo o ustalenie wierzytelności zostanie prawomocnie oddalone, zatrzymany udział zostanie podzielony między pozostałych wierzycieli niewypłacalnego dłużnika. Jeżeli w odniesieniu do kwestionowanej wierzytelności istnieje już wykonalny tytuł egzekucyjny, to sprzeciw musi wnieść kwestionujący wierzytelność, a nie zgłaszający ją wierzyciel (§ 179 ust. 2 ustawy). Wyrok ustalający wierzytelność lub podtrzymujący sprzeciw jest skuteczny nie tylko między stronami, ale wiąże syndyka i wszystkich wierzycieli niewypłacalnego dłużnika (§ 183 ust. 1 ustawy).

Jeżeli wierzyciel niewypłacalnego dłużnika nie zgłosił swojej wierzytelności w celu jej wpisania do tabeli wierzytelności, nie może brać udziału w zyskach ze spieniężenia, ani dochodzić swojej wierzytelności w żaden inny sposób (§ 87 ustawy). Powództwa o zapłatę kierowane przeciwko syndykowi podlegają odrzuceniu jako niedopuszczalne.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

O ile w planie dotyczącym niewypłacalności nie postanowiono inaczej, syndyk spienięża majątek wchodzący w skład masy upadłości, aby przekształcić tę masę w środki pieniężne i podzielić te środki między wierzycieli. O sposobie spieniężenia masy upadłości decyduje sam syndyk w ustawowych granicach uznania, mając na celu maksymalizację zysków. W grę wchodzić może sprzedaż przedsiębiorstwa dłużnika lub poszczególnych jego zakładów w całości lub dokonanie podziału przedsiębiorstwa i sprzedaż osobno poszczególnych przedmiotów wchodzących w skład majątku.

Zanim dojdzie do podziału zysków pomiędzy wierzycieli niewypłacalnego dłużnika, należy zaspokoić wierzytelności wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia i wierzycieli masy upadłości. Podziału zysków dokonuje się zgodnie z listą podziału (Verteilungs-verzeichnis), którą syndyk sporządza w oparciu o tabelę wierzytelności (§ 175 ustawy). Lista podziału musi obejmować wszystkie wierzytelności, które należy wziąć pod uwagę przy podziale. Następnie syndyk dokonuje podziału zysków pomiędzy wierzycieli proporcjonalnie do kwoty przysługujących im wierzytelności. W ostatniej kolejności, tj. po wierzycielach niewypłacalnego dłużnika, zaspokaja się wierzycieli niewypłacalnego dłużnika dalszej kolejności, o których mowa w § 39 ust. 1 ustawy. Wierzycieli tych zaspokaja się dopiero po całkowitym zaspokojeniu wszystkich wierzycieli niewypłacalnego dłużnika.

Podział środków zazwyczaj nie następuje dopiero po zakończeniu spieniężenia masy upadłości. Wcześniej świadczyć można tzw. płatności zaliczkowe, jeżeli w masie upadłości znajdują się wystarczające środki pieniężne (§ 187 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy). Po spieniężeniu masy upadłości ma miejsce podział końcowy (§ 196 ust. 1 ustawy). Jego przeprowadzenie wymaga zgody sądu (§ 196 ust. 2 ustawy). Jeżeli wierzytelności wszystkich wierzycieli niewypłacalnego dłużnika mogą zostać pokryte w pełnej wysokości (co w praktyce zdarza się rzadko), to syndyk obowiązany jest wydać dłużnikowi pozostałą nadwyżkę (§ 199 zdanie pierwsze ustawy).

Jeżeli wierzyciel jest uprawniony rzeczowo względem jednego z przedmiotów należących do masy upadłości, a osiągnięte zyski nie są wystarczające do pełnego zaspokojenia, wierzyciel taki może zgłosić roszczenie osobiste do tabeli wierzytelności, o ile nie doszło do zaspokojenia jego wierzytelności (alternatywnie wierzyciel może zrzec się swego uprawnienia do odrębnego zaspokojenia i zamiast tego zgłosić przeciwko dłużnikowi wierzytelność osobistą w celu wpisania jej ogólnie do tabeli wierzytelności) (§ 52 zdanie drugie ustawy).

Nie rozstrzygnięto jeszcze, czy takie same zasady stosuje się również w przypadku, gdy wierzytelność wierzyciela wskutek potrącenia została zaspokojona tylko częściowo. Część doktryny (np. Brandes/Lohmann w komentarzu do ustawy – Münchener Kommentar InsO, § 94 Nb. 55) reprezentuje stanowisko, że wierzyciel niewypłacalnego dłużnika może najpierw zgłosić swoją wierzytelność w pełnej wysokości w celu jej wpisania do tabeli wierzytelności, a po otrzymaniu odpowiedniego udziału może następnie dokonać potrącenia wierzytelności do wysokości wierzytelności wzajemnej. Choć Trybunał Federalny (BGH) nie rozstrzygnął jeszcze jednoznacznie tej kwestii, to jednak zasugerował, że przychyliłby się do tego poglądu (BGH, wyrok z dnia 9 maja 1960 r. – II ZR 95/58). Inni przedstawiciele doktryny uważają natomiast, że w omawianej sytuacji należałoby przez analogię stosować przepisy § 52 zdanie drugie ustawy – w takim przypadku wierzyciel mógłby zgłosić wyłącznie kwotę nadwyżki w celu jej wpisania do tabeli, a udział zostały odpowiednio pomniejszony (tak np. Uhlenbruck/Sinz, InsO, § 94 Nb. 61).

Jeżeli wierzytelność wierzyciela posiadającego zabezpieczenie rzeczowe względem dłużnika zostanie zaspokojona przez osobę trzecią, wstępuje ona automatycznie w prawa szczególnie zabezpieczonego wierzyciela. Jednakże w niektórych przypadkach do przelewu wierzytelności może dojść na podstawie przepisów ustawy lub w drodze czynności prawnej. Nie stanowi to jakiejś cechy charakterystyczne postępowania w związku z niewypłacalnością, lecz wynika z przepisów ogólnych. Przykładowo jeżeli wierzyciel posiada zabezpieczenie rzeczowe, a jego wierzytelność zostanie zaspokojona nie przez dłużnika, ale przez osobę trzecią będącą poręczycielem niewypłacalnego dłużnika, wierzytelność wierzyciela względem dłużnika przechodzi z mocy prawa na poręczyciela (§ 774 zdanie pierwsze kodeksu cywilnego – Bürgerliches Gesetzbuch, BGB). Jeżeli chodzi o zabezpieczenia akcesoryjne, takie jak np. hipoteka lub prawa zastawnicze, kodeks stanowi wprost, że takie zabezpieczenia przechodzą na poręczyciela (§§ 412 i 401 kodeksu). Jeżeli chodzi o zabezpieczenia nieakcesoryjne, na przykład dług gruntowy zabezpieczający, takie zabezpieczenia nie przechodzą wprawdzie na poręczyciela z mocy prawa, jednakże zgodnie z §§ 412 i 401 kodeksu cywilnego wierzyciel posiadający wierzytelność na podstawie porozumienia jest jednak przez analogię zobowiązany do przeniesienia zabezpieczeń nieakcesoryjnych na poręczyciela, chyba że strony uzgodniły inaczej. Poręczyciel wstępuje wówczas na miejsce wierzyciela zabezpieczonego rzeczowo wierzyciela.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

  1. Postępowanie zwykłe

Po dokonaniu podziału końcowego postępowanie w związku z niewypłacalnością uchyla się (§ 200 ust. 1 ustawy). Postanowienie o uchyleniu postępowania podlega ogłoszeniu. Z chwilą uchylenia postępowania prawo do zarządzania i rozporządzania majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości powraca do dłużnika.

Po uchyleniu postępowania wierzyciele niewypłacalnego dłużnika mogą dochodzić swoich pozostałych wierzytelności od dłużnika w zasadzie bez ograniczeń, ponieważ wierzytelność wygasa tylko do wysokości wypłaconego udziału. Jeżeli chodzi o prowadzenie egzekucji niezaspokojonej części wierzytelności, § 201 ust. 2 ustawy stanowi, że wierzyciele niewypłacalnego dłużnika mogą egzekwować z wpisu do tabeli wierzytelności, jak z wykonalnego wyroku, o ile wierzytelność została zatwierdzona, a dłużnik w terminie sprawdzenia jej nie zakwestionował. Jednocześnie, jak a contrario wynika z treści § 201 ust. 2 ustawy, w pozostałych przypadkach wierzyciel musi dochodzić swojej wierzytelności, wytaczając dłużnikowi stosowne powództwo.

W przypadku osób fizycznych zastosowanie ma wyjątek. Mogą one wystąpić z wnioskiem o zwolnienie z reszty zadłużenia (Restschuldbefreiung, §§ 201 ust. 3, § 286 i nast. ustawy). Zwolnienie z reszty zadłużenia może zostać przyznane po upływie sześcioletniego okresu próby, w trakcie którego dłużnik jest zobowiązany do przeniesienia całości podlegających zajęciu uzyskanych dochodów na powiernika (Treuhänder); zwolnienie wiąże wszystkich wierzycieli niewypłacalnego dłużnika, w tym wierzycieli, którzy nie zgłosili swoich wierzytelności (§ 301 ust. 1 ustawy). Oznacza to, że wierzyciele niewypłacalnego dłużnika bezpowrotnie tracą możliwość dochodzenia swoich wierzytelności od dłużnika (nie dotyczy to jednak wierzytelności, o których mowa w § 302 ustawy).

Osoba prawna, której majątek objęty został postępowaniem w związku z niewypłacalnością i która nie posiada już majątku, zostaje automatycznie wykreślona z rejestru handlowego i przestaje istnieć.

  1. Postępowanie w przedmiocie realizacji planu dotyczącego niewypłacalności

Postępowanie w przedmiocie realizacji planu dotyczącego niewypłacalności umożliwia wierzycielom uprawnionym do odrębnego zaspokojenia i wierzycielom niewypłacalnego dłużnika uregulowanie w planie dotyczącym niewypłacalności w sposób autonomiczny, odmienny od regulacji ustawowych, kwestii związanych ze spieniężeniem masy upadłości, jej podziałem wśród zainteresowanych, ukształtowaniem postępowania oraz odpowiedzialnością dłużnika po zakończeniu postępowania w związku z niewypłacalnością (§ 217 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy). Nie należy utożsamiać ze sobą pojęć przywrócenia rentowności i planu dotyczącego niewypłacalności, ponieważ plan ten ma co prawda zasadnicze znaczenie w procesie uzdrawiania przedsiębiorstwa, ale może być on również podstawą przeprowadzenia likwidacji przedsiębiorstwa, np. poprzez określenie odmiennie aniżeli w ustawie warunków spieniężenia masy upadłości oraz jej podziału wśród zainteresowanych.

Oprócz możliwości uzyskania zwolnienia z reszty zadłużenia plan dotyczący niewypłacalności oferuje dłużnikowi możliwość przegłosowywania wierzycieli zachowujących się obstrukcyjnie, bowiem zgodnie z § 245 ustawy pod pewnymi warunkami można uznać, że zgoda głosującej grupy została udzielona, nawet jeżeli nie osiągnięto wymaganych większości. W praktyce jak dotychczas z postępowania w przedmiocie realizacji planu dotyczącego niewypłacalności korzystano dość rzadko.

Plan dotyczący niewypłacalności może przedstawić zarówno syndyk, jak i dłużnik. Plan składa się z części opisowej (darstellender Teil) oraz części regulacyjnej (gestaltender Teil). W części opisowej zawiera się informacje o środkach, jakie już zastosowano po wszczęciu postępowania, oraz o środkach, jakie należy jeszcze podjąć. W części regulacyjnej określa się, w jaki sposób należy zmienić sytuację prawną zainteresowanych. Od nowelizacji z 2012 r. § 225a ust. 2 ustawy wyraźnie stanowi, że wspólnicy również mogą zostać objęci planem dotyczącym niewypłacalności oraz przewiduje tzw. konwersję długu na kapitał w celu przekształcenia wierzytelności przysługujących wierzycielowi na udziały w kapitale własnym spółki będącej dłużnikiem. Szczególnie interesujący jest tu mechanizm głosowania przewidziany w §§ 243 i nast. ustawy. W części regulacyjnej planu dotyczącego niewypłacalności najpierw ustanawia się różne głosujące grupy. Plan zostaje przyjęty wyłącznie wówczas, gdy zostanie zatwierdzony przez większość głosujących wierzycieli w każdej z grup (większość wierzycieli), a suma roszczeń przysługujących wierzycielom głosującym za przewyższa połowę całkowitej kwoty roszczeń wszystkich głosujących wierzycieli (większość całkowitej sumy). Pod pewnymi warunkami zgodnie z ustawą uznaje się jednak, że głosujące grupy wyraziły zgodę, nawet jeżeli nie osiągnięto niezbędnych większości (§ 245 ustawy). Celem tego tzw. zakazu obstrukcji (Obstruktionsverbot) jest uniemożliwienie poszczególnym wierzycielom lub właścicielom udziałów blokowania realizacji planu. Zgodnie z § 247 ustawy również dłużnik musi wyrazić zgodę na plan. Jego sprzeciw nie będzie jednak brany pod uwagę, jeżeli dłużnik na podstawie realizacji planu uzyskał nie gorszą pozycję niż miałby bez przyjęcia planu oraz jeżeli żaden z wierzycieli nie otrzyma wartości gospodarczej przekraczającej pełną sumę jego wierzytelności.

Po przyjęciu przez zainteresowanych planu dotyczącego niewypłacalności oraz wyrażeniu przez dłużnika zgody plan musi zostać zatwierdzony przez sąd. Sąd zatwierdza plan dotyczący niewypłacalności, jeżeli uwzględnia on wszystkie kluczowe przepisy postępowania dotyczące planu oraz żaden z wierzycieli lub właścicieli udziałów nie sprzeciwił się, twierdząc, że po wprowadzeniu planu będzie traktowany gorzej niż byłby traktowany bez przyjęcia planu (§ 251 ustawy). Aby zapobiec zablokowaniu planu w wyniku zgłoszenia takiego sprzeciwu, w części regulacyjnej planu mogą zostać zapewnione środki na wypadek wykazania przez zainteresowanego, iż jego sytuacja ulegnie pogorszeniu (§ 251 ust. 3 ustawy).

Uchwałę o przyjęciu planu można zaskarżyć jedynie w ograniczonym zakresie (§ 253 ustawy).

Jeżeli zatwierdzenie planu dotyczącego niewypłacalności stało się prawomocne, sąd uchyla postępowanie (§ 258 ust. 1 ustawy). Prawo do rozporządzania majątkiem powraca do dłużnika. Wraz z prawomocnością zatwierdzenia planu dotyczącego niewypłacalności realizują się określone w części regulacyjnej skutki dla i przeciwko wszystkim uczestnikom, niezależnie od tego, czy zgłosili oni swoje wierzytelności jako wierzyciele niewypłacalnego dłużnika, czy też zakwestionowali plan jako zainteresowani (§ 254b ustawy). Oznacza to, że zrzeczenie się, zawieszenie etc. przewidziane w planie dotyczącym niewypłacalności stają się ipso iure skuteczne, bez potrzeby składania odrębnego oświadczenia woli (§ 254a ust. 1 ustawy). Plan dotyczący niewypłacalności nie narusza praw wierzycieli niewypłacalnego dłużnika wobec osób trzecich.

Aby zapewnić spełnienie przez dłużnika obowiązków nałożonych na niego w planie dotyczącym niewypłacalności, plan może przewidywać sprawowanie kontroli dłużnika przez syndyka. W okresie sprawowania kontroli syndyk ma obowiązek informować raz do roku sąd oraz radę wierzycieli, o ile została ona ustanowiona o stanie obecnym i perspektywach wykonania planu dotyczącego niewypłacalności.

Niezależnie od wprowadzenia takiej kontroli, realizację planu przez dłużnika zapewnić ma przewidziana w § 255 ustawy tzw. „klauzula ożywienia” (Wiederauflebensklausel). Jeżeli na podstawie części regulacyjnej planu wierzytelności wierzycieli niewypłacalnego dłużnika zostały odroczone lub częściowo umorzone, wówczas takie odroczenie lub umorzenie jest nieważne dla wierzyciela, w stosunku do którego dłużnik znajduje się w znacznej zwłoce we wdrażaniu planu. Ta sama zasada ma zastosowanie do wszystkich wierzycieli niewypłacalnego dłużnika, jeżeli na etapie wdrażania planu wszczęto nowe postępowanie w związku z niewypłacalnością obejmujące majątek dłużnika (§ 255 ust. 2 ustawy). Na podstawie prawomocnie zatwierdzonego planu w połączeniu z wpisem do tabeli wierzyciele niewypłacalnego dłużnika, których wierzytelności zostały ustalone, a dłużnik w terminie sprawdzenia ich nie zakwestionował, mogą prowadzić egzekucję jak z wykonalnego wyroku.

Jeżeli plan dotyczący niewypłacalności ma służyć przywróceniu rentowności przedsiębiorstwa, często konieczne okazuje się finansowanie tego procesu kredytem. Aby w takiej sytuacji zabezpieczyć podmioty finansujące, w części regulacyjnej planu dotyczącego niewypłacalności można określić ramy kredytowe na potrzeby tego finansowania (§ 264 ustawy). O ile wierzytelność nowego kredytodawcy mieści się w tych ramach, to zgodnie z porozumieniem dotyczącym ram kredytowych w nowym postępowaniu w związku z niewypłacalnością wierzytelności wierzycieli niewypłacalnego dłużnika zaspokajane będą w dalszej kolejności w stosunku do wierzytelności nowego kredytodawcy.

Postępowanie w sprawie realizacji planu umożliwia dłużnikowi uzyskanie zwolnienia z reszty zadłużenia niezależnie od wyżej opisanego postępowania w sprawie zwolnienia z pozostałego długu. Ustawa wskazuje, że jeżeli plan dotyczący niewypłacalności nie stanowi inaczej, dłużnik po przewidzianym w części regulacyjnej planu zaspokojeniu swoich wierzycieli zostaje zwolniony z pozostałych swoich zobowiązań wobec tych wierzycieli (§ 227 ust. 1 ustawy).

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Szczegółowe informacje o prawach wierzycieli po zakończeniu postępowania można znaleźć w odpowiedzi na pytanie: „Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?”.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Zgodnie z prawem niemieckim z masy upadłości koszty postępowania w związku z niewypłacalnością pokrywa się przed zaspokojeniem wierzytelności przysługujących wierzycielom niewypłacalnego dłużnika (§ 53 ustawy). Koszty postępowania w związku z niewypłacalnością obejmują koszty sądowe postępowania, jak również wynagrodzenie i wydatki syndyka tymczasowego, syndyka oraz członków rady wierzycieli (§ 54 ustawy).

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Nabywanie przedmiotów należących do masy upadłości po wszczęciu postępowania w związku z niewypłacalnością jest co do zasady bezskuteczne. Służyć ma to przeciwdziałaniu pogarszania sytuacji wierzycieli. Natomiast nabywanie przed wszczęciem postępowania przedmiotów, które po jego wszczęciu należałyby do masy upadłości jest zasadniczo skuteczne, jednak może być pod pewnymi warunkami zaskarżalne.

Ponieważ z chwilą wszczęcia postępowania prawo dłużnika do rozporządzania swoim majątkiem przechodzi na syndyka, rozporządzenia przedmiotami należącym do masy upadłości dokonane przez dłużnika po wszczęciu postępowania są co do zasady całkowicie bezskuteczne (nie dotyczy to nabycia w dobrej wierze nieruchomości, które może być jednak zaskarżone) (§ 81 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy). Jeżeli dłużnik dokonał rozporządzenia przedmiotem majątkowym należącym do masy upadłości przed wszczęciem postępowania, ale skutki tego wystąpiły już po wszczęciu postępowania, to takie nabycie co do zasady nie może być skuteczne (§ 91 ust. 1 ustawy) (nie dotyczy to nabycia nieruchomości, § 91 ust. 2 ustawy). Również zabezpieczenia uzyskane w ciągu ostatniego miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o wszczęcie postępowania lub po złożeniu takiego wniosku stają się z chwilą wszczęcia tego postępowania bezskuteczne (§ 88 ust. 1 ustawy).

Nabycie przedmiotu należącego do masy upadłości przed wszczęciem postępowania – w przeciwieństwie do nabycia po jego wszczęciu – jest ważne, ale może być po spełnieniu określonych przesłanek zaskarżone (§§ 129 i nast. ustawy). Dzięki możliwości zaskarżania takich czynności prawo dotyczące niewypłacalności może dobrze spełniać swoje funkcje, ponieważ umożliwia ono syndykowi zapobieganie odpływom majątku dłużnika przed wszczęciem postępowania. Możliwość ta wydatnie służy powiększaniu masy upadłości i tym samym pozwala przyczynić się do tego, by prawo dotyczące niewypłacalności mogło spełnić swoje podstawowe zadanie, tj. zagwarantować wierzycielom zaspokojenie w ramach postępowania w równym stopniu oraz zapobiegać uprzywilejowanemu traktowaniu poszczególnych z nich. Jeżeli syndyk skutecznie zaskarży daną czynność, wówczas ten, kto osiągnął w wyniku jej dokonania korzyść, musi wszystko, co uzyskał, a co zostało z masy na podstawie tej czynności odjęte, zwrócić. Jeżeli nie może tego uczynić w naturze, wówczas zobligowany jest do wypłaty odszkodowania. Syndyk może zrealizować roszczenie o zwrot na drodze sądowej oraz podnosić sprzeciw wobec ewentualnych wzajemnych roszczeń wierzyciela. Jeżeli odbiorca zaskarżonego świadczenia uzyskaną korzyść zwróci jego wierzytelność ożywa ponownie (§ 144 ustawy).

Aby dana czynność prawna mogła zostać zaskarżona, musi być spełniona przesłanka jej dokonania przed wszczęciem postępowania w związku z niewypłacalnością oraz z zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli niewypłacalnego dłużnika (§ 129 ustawy), a ponadto musi wystąpić jedna z przesłanek określonych w §§ 130–136 ustawy. Przedmiotem zaskarżenia może być każda czynność prawna, a zatem każde wywołujące skutki prawne działanie (również zaniechanie, § 129 ust. 2 ustawy) (tak Trybunał Federalny w wyroku z dnia 12 lutego 2004 r. – sygn. IX ZR 98/03 – Nb. 12). O ile ustawa nie stanowi inaczej, nie ma znaczenia, czy takiej czynności prawnej dokonał dłużnik. Ponadto nie ma również znaczenia, czy chodzi o skutki prawne wynikające z umowy czy z ustawy (tak Trybunał Federalny w wyroku z dnia 7 maja 2013 r. – sygn. IX ZR 191/12 – Nb. 6).

Zaskarżenie danej czynności uzasadniają w szczególności:

  • nieodpłatne świadczenia dłużnika, chyba że dane świadczenie zostało dokonane wcześniej niż cztery lata przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania w związku z niewypłacalnością (§ 134 ustawy);
  • dokonane przez dłużnika czynności prawne w ciągu ostatnich dziesięciu lat przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania z zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli, jeżeli druga strona wiedziała o zamiarze dłużnika (§ 133 ustawy); okres ten wynosi zaledwie cztery lata, jeżeli czynność umożliwiła drugiej stronie udzielenie gwarancji lub dokonanie płatności;
  • czynności prawne dłużnika bezpośrednio krzywdzące wierzycieli, dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania, jeżeli w chwili dokonania czynności prawnej dłużnik był już niewypłacalny, a druga strona w tym czasie o jego niewypłacalności wiedziała (§ 132 ust. 1 pkt 1 ustawy);
  • czynności prawne, na mocy których przyznano wierzycielowi niewypłacalnego dłużnika zabezpieczenie lub zaspokojenie, których nie może już żądać, jeżeli danej czynności dokonano w ostatnim miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o wszczęcie postępowania (§ 131 ust. 1 pkt 1 ustawy).

We wszystkich powyższych przypadkach zarówno dłużnik, jak i wierzyciel, który odniósł korzyść, mogą ponieść odpowiedzialność karną (§§ 283–283d kodeksu karnego).

Postępowanie w sprawie upadłości konsumenckiej

Postępowanie w sprawie upadłości konsumenckiej (Verbraucherinsolvenzverfahren) obejmuje osoby fizyczne, które ani nie prowadzą, ani w przeszłości nie prowadziły samodzielnej działalności gospodarczej, oraz osoby fizyczne, które co prawda zaprzestały prowadzenia samodzielnej działalności gospodarczej, ale ich stosunki majątkowe są przejrzyste oraz w stosunku do których nie istnieją żadne wierzytelności ze stosunku pracy (§ 304 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o postępowaniu w związku z niewypłacalnością). W przeciwieństwie do zwykłego postępowania w związku z niewypłacalnością prowadzenie postępowania upadłościowego w odniesieniu do konsumenta polega nie na spieniężeniu majątku, lecz na zwolnieniu konsumenta z zadłużenia.

Różnice w tych postępowaniach dotyczą przede wszystkim sytuacji, w której (również) dłużnik złożył wniosek o wszczęcie postępowania. W takim przypadku wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania musi być poprzedzone etapem, którego celem jest zawarcie z wierzycielami pozasądowej ugody na podstawie planu spłaty długów (§ 305 ust. 1 pkt 1 ustawy). Jeżeli próba osiągnięcia pozasądowej ugody nie powiodła się, wówczas dłużnik może złożyć wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego.

Kolejny etap polega na tym, że po złożeniu wniosku w sprawie wszczęcia postępowania upadłościowego postępowanie to zawiesza się, a sąd umożliwia wierzycielom zawarcie z dłużnikiem ugody na podstawie planu spłaty długów (Schuldenbereinigungsplan). Jeżeli plan spłaty długów zostanie przyjęty, wówczas dochodzenie wierzytelności odbywa się według tego planu, który ma takie skutki egzekucyjne jak ugoda sądowa (Prozessvergleich) (§ 308 ust. 1 zdanie drugie ustawy). Wnioski o wszczęcie postępowania oraz o udzielenie zwolnienia z pozostałego zadłużenia uznaje się za wycofane (§ 308 ust. 2 ustawy). Jeżeli nie osiągnięto porozumienia co do planu spłaty zadłużenia, przeprowadza się postępowanie uproszczone.

Ostatnia aktualizacja: 13/11/2020

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.
W związku z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej państwa członkowskie aktualizują obecnie niektóre strony portalu zawierające treści krajowe. Jeżeli dana strona zawiera treści, które nie zostały jeszcze dostosowane w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, jest to niezamierzone i zostanie wkrótce skorygowane.

Upadłość - Estonia

W przepisach estońskich przewiduje się trzy różne rodzaje postępowań w przedmiocie upadłości: postępowanie upadłościowe, postępowanie restrukturyzacyjne (w przedmiocie restrukturyzacji przedsiębiorstwa) oraz postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia. Postępowanie upadłościowe jest uregulowane w ustawie o upadłości, przepisy dotyczące restrukturyzacji przedsiębiorstwa zawiera ustawa o restrukturyzacji, a przepisy dotyczące restrukturyzacji zadłużenia – ustawa o restrukturyzacji zadłużenia i ochronie długów. Ustawy są dostępne w językach estońskim i angielskim na stronie internetowej dziennika urzędowego (Link otworzy się w nowym oknieRiigi Teataja).

Celem postępowania upadłościowego jest zaspokojenie roszczeń wierzycieli z majątku dłużnika poprzez jego sprzedaż lub przywrócenie przedsiębiorstwu dłużnika zdolności wykonywania zobowiązań. W drodze postępowania upadłościowego dłużnik będący osobą fizyczną uzyskuje możliwość zwolnienia z zobowiązań. W toku postępowania upadłościowego ustala się przyczynę niewypłacalności dłużnika.

Celem postępowania restrukturyzacyjnego jest uwzględnienie interesów i ochrona praw przedsiębiorców, wierzycieli i osób trzecich w toku restrukturyzacji przedsiębiorstwa. Restrukturyzacja przedsiębiorstwa oznacza zastosowanie zbioru środków umożliwiających przedsiębiorstwu przezwyciężenie trudności gospodarczych, przywrócenie płynności, zwiększenie rentowności oraz zapewnienie zrównoważonego zarządzania przedsiębiorstwem.

Celem postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia jest ułatwienie restrukturyzacji zadłużenia osoby fizycznej, która ma problemy z wypłacalnością (dłużnika), aby przezwyciężyć tego rodzaju problemy i uniknąć postępowania upadłościowego. Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia umożliwia dłużnikowi restrukturyzację zobowiązań pieniężnych (zadłużenia prywatnego) poprzez przedłużenie terminu na wywiązanie się z zobowiązania, umożliwienie spłaty zadłużenia w ratach lub zmniejszenie zakresu zobowiązania.

Zakres stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego (wersja przekształcona) obejmuje postępowanie upadłościowe oraz postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia.

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Zgodnie z estońskim prawem osobą fizyczną jest każdy człowiek, a w prawie upadłościowym nie rozróżnia się między osobami fizycznymi pod względem tego, czy działają jako osoby prowadzące działalność gospodarczą, czy jako konsumenci. Osoba prawna to podmiot prawny założony zgodnie z prawem. Może być osobą prawną prawa prywatnego albo osobą prawną prawa publicznego. „Osoba prawna prawa prywatnego” oznacza osobę prawną założoną w interesie prywatnym zgodnie z ustawą dotyczącą odpowiedniego rodzaju osoby prawnej. Osobami prawnymi prawa prywatnego są spółki jawne, spółki komandytowe, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne, spółdzielnie, fundacje i organizacje non-profit. Państwo, organy samorządu terytorialnego i inne osoby prawne założone w interesie publicznym zgodnie z dotyczącymi ich przepisami są osobami prawnymi prawa publicznego.

1. Postępowanie upadłościowe

Postępowanie upadłościowe prowadzi się wobec niewypłacalnych osób prawnych i fizycznych. Upadłości nie mogą ogłosić państwo ani organy samorządu terytorialnego.

2. Postępowanie restrukturyzacyjne

Postępowanie restrukturyzacyjne prowadzi się wyłącznie wobec osób prawnych prawa prywatnego.

3. Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia prowadzi się wobec osób fizycznych mających problemy z wypłacalnością.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

1. Postępowanie upadłościowe

Upadłość oznacza niewypłacalność dłużnika stwierdzoną postanowieniem sądu. Pierwszą główną przesłanką wszczęcia postępowania upadłościowego jest zatem niewypłacalność dłużnika.

Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie jest w stanie zaspokoić roszczeń wierzycieli ze względu na swoją sytuację finansową i niezdolność ta nie jest przejściowa. Dłużnik będący osobą prawną jest niewypłacalny również wtedy, gdy jego majątek nie wystarcza na pokrycie jego zobowiązań oraz ze względu na sytuację finansową dłużnika stan ten nie jest przejściowy. W przypadku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez dłużnika sąd ogłasza upadłość również wówczas, gdy prawdopodobne jest, iż stan niewypłacalności wystąpi w przyszłości. W przypadku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez dłużnika domniemywa się, iż dłużnik jest niewypłacalny.

Drugą główną przesłanką wszczęcia postępowania upadłościowego jest złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przez dłużnika lub wierzyciela. Ponadto w przypadku śmierci dłużnika wniosek o ogłoszenie upadłości w odniesieniu do aktywów dłużnika może również złożyć spadkobierca dłużnika, wykonawca testamentu dłużnika lub zarządca masy spadkowej. Do takiego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące wniosku dłużnika o ogłoszenie upadłości. W przypadkach przewidzianych w przepisach wniosek o ogłoszenie upadłości mogą również złożyć inne osoby; w odniesieniu do takich osób stosuje się wówczas odpowiednio przepisy dotyczące wierzycieli, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Wniosek o ogłoszenie upadłości złożony przez dłużnika musi zawierać uzasadnienie. Wniosek o ogłoszenie upadłości złożony przez wierzyciela musi zawierać uzasadnienie niewypłacalność dłużnika oraz dowód na istnienie roszczenia.

Sąd może zażądać od wierzyciela składającego wniosek uiszczenia określonej przez sąd sumy pieniężnej jako zaliczki na pokrycie wynagrodzenia i wydatków zarządcy tymczasowego, jeżeli istnieją podstawy, by przypuszczać, że masa upadłości jest niewystarczająca do ich pokrycia. Jeżeli wierzyciel nie wpłaci zaliczki, postępowanie umarza się. W przypadku gdy wierzyciele składający wniosek są pracownikami niewypłacalnego pracodawcy, którzy nie wpłacą określonej przez sąd sumy pieniężnej w celu zapewnienia kontynuacji postępowania, są oni uprawnieni do złożenia wniosku o zasiłek upadłościowy (za pośrednictwem Eesti Töötukassa – Estońskiej Kasy Ubezpieczeń na Wypadek Bezrobocia).

Sąd odmawia dopuszczenia wniosku o ogłoszenie upadłości złożonego przez wierzyciela, jeżeli we wniosku o ogłoszenie upadłości nie wykazano istnienia roszczenia wnioskodawcy wobec dłużnika, jeżeli we wniosku o ogłoszenie upadłości nie uzasadniono niewypłacalność dłużnika lub jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości opiera się na wierzytelności, do której ma zastosowanie plan restrukturyzacyjny lub plan restrukturyzacji zadłużenia. Sąd odmawia dopuszczenia wniosku o ogłoszenie upadłości również wówczas, gdy zaistnieją jakiekolwiek inne przesłanki przewidziane w kodeksie postępowania cywilnego.

Przed ogłoszeniem upadłości i wszczęciem postępowania upadłościowego przeprowadza się tzw. postępowanie wstępne. Jeżeli sąd postanowi dopuścić wniosek o ogłoszenie upadłości, powołuje zarządcę tymczasowego. Sąd może również odmówić powołania zarządcy tymczasowego z uwagi na sytuację finansową dłużnika i ogłosić jego upadłość. Jeżeli sąd nie powoła zarządcy tymczasowego, nie kontynuuje postępowania na podstawie wniosku o ogłoszenie upadłości i umarza je. Zarządca tymczasowy ustala majątek dłużnika, w tym jego zobowiązania oraz identyfikuje postępowania egzekucyjne toczące się w stosunku do majątku dłużnika, a także sprawdza, czy majątek dłużnika wystarcza na zaspokojenie kosztów i wydatków poniesionych w toku postępowania upadłościowego. Zarządca tymczasowy przeprowadza ocenę sytuacji finansowej i wypłacalności dłużnika oraz perspektyw kontynuowania działalności przez przedsiębiorstwo dłużnika, a także – jeżeli dłużnik jest osobą prawną – perspektyw przywrócenia dłużnikowi zdolności wykonywania zobowiązań, zapewnia zabezpieczenie majątku dłużnika itd. Czynności podejmowane przez zarządcę tymczasowego muszą umożliwić rozstrzygnięcie, czy wniosek o ogłoszenie upadłości należy uwzględnić czy oddalić.

Sąd kończy postępowanie, wydając postanowienie o jego umorzeniu bez ogłaszania upadłości, niezależnie od niewypłacalności dłużnika, jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza do pokrycia kosztów i wydatków poniesionych w toku postępowania upadłościowego oraz jeżeli niemożliwe jest odzyskanie składników majątku lub zgłoszenie roszczeń ich zwrotu lub wytoczenie powództwa przeciwko członkowi organu zarządzającego.

Sąd ogłasza upadłość postanowieniem (postanowienie o ogłoszeniu upadłości). W postanowieniu o ogłoszeniu upadłości sąd oznacza datę i godzinę ogłoszenia upadłości. Postępowanie upadłościowe rozpoczyna się od ogłoszenia upadłości.

Zawiadomienie o ogłoszeniu upadłości jest niezwłocznie publikowane w dzienniku urzędowym (Ametlikud Teadaanded).

Postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest objęte rygorem natychmiastowej wykonalności. Wykonania postanowienia o ogłoszeniu upadłości nie można zawiesić ani odroczyć, nie można także zmienić sposobu lub procedury przewidzianych w przepisach w odniesieniu do wykonania postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Jeżeli sąd wyższej instancji uchyli postanowienie o ogłoszeniu upadłości, pozostaje to bez uszczerbku dla ważności czynności prawnych dokonanych przez zarządcę lub wobec zarządcy. Dłużnik i wierzyciel składający wniosek mogą wnieść zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości w terminie 15 od dnia publikacji zawiadomienia o upadłości. Dłużnik i składający wniosek o ogłoszenie upadłości mogą odwołać się od postanowienia sądu okręgowego (ringkonnakohus) w przedmiocie zażalenia na postanowienie do Sądu Najwyższego. Zarządca nie może wnieść zażalenia w imieniu dłużnika ani reprezentować dłużnika w toku postępowania w sprawie zażalenia.

Jeżeli w toku postępowania upadłościowego istnieje konieczność publikacji zawiadomienia lub pisma procesowego, tego rodzaju zawiadomienie lub pismo procesowe należy ogłosić w dzienniku urzędowym. Sąd może opublikować zawiadomienie dotyczące terminu i miejsca rozpatrywania wniosku o ogłoszenie upadłości w dzienniku urzędowym. Sąd bezzwłocznie publikuje zawiadomienie dotyczące postanowienia o ogłoszeniu upadłości wydanego w stosunku do dłużnika (zawiadomienie o upadłości) w dzienniku urzędowym.

2. Postępowanie restrukturyzacyjne

Aby wszcząć postępowanie restrukturyzacyjne wobec przedsiębiorstwa, przedsiębiorca składa odpowiedni wniosek.

Sąd wszczyna postępowanie restrukturyzacyjne, jeżeli wniosek o restrukturyzację przedsiębiorstwa spełnia wymogi określone w kodeksie postępowania cywilnego i w ustawie o restrukturyzacji oraz jeżeli przedsiębiorca przedstawi wiarygodne dowody potwierdzające, że:

  1. istnieje prawdopodobieństwo, iż przedsiębiorca stanie się niewypłacalny w przyszłości;
  2. przedsiębiorstwo wymaga restrukturyzacji;
  3. istnieje prawdopodobieństwo, że po restrukturyzacji zarządzanie przedsiębiorstwem będzie zrównoważone.

Nie wszczyna się postępowania restrukturyzacyjnego, jeżeli:

  1. wobec przedsiębiorcy wszczęto postępowanie upadłościowe;
  2. sąd wydał orzeczenie nakazujące przymusową likwidację przedsiębiorstwa lub przeprowadzana jest likwidacja uzupełniająca;
  3. minęły mniej niż dwa lata od zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego przeprowadzonego wobec przedsiębiorcy.

Jeżeli przedsiębiorca wnosi o restrukturyzację przedsiębiorstwa, sąd może również odmówić dopuszczenia wniosku, jeżeli przedsiębiorca nie przedstawi wiarygodnego dowodu potwierdzającego, że przedsiębiorstwo wymaga restrukturyzacji i że istnieje prawdopodobieństwo, iż po restrukturyzacji zarządzanie nim będzie zrównoważone.

Sąd wszczyna postępowanie restrukturyzacyjne w drodze postanowienia w ciągu siedmiu dni od otrzymania wniosku o restrukturyzację.

Postanowienie o wszczęciu postępowania restrukturyzacyjnego zawiera następujące elementy:

  1. dane osoby wyznaczonej na doradcę restrukturyzacyjnego;
  2. termin na przyjęcie planu restrukturyzacyjnego;
  3. termin na złożenie planu restrukturyzacyjnego w sądzie do zatwierdzenia (nie więcej niż 60 dni);
  4. kwotę, którą przedsiębiorstwo musi wpłacić na wyznaczony rachunek bankowy jako kaucję na pokrycie wynagrodzenia i wydatków doradcy restrukturyzacyjnego oraz termin, w jakim należy dokonać wpłaty.

Skutki wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego są następujące:

  1. sąd zawiesza postępowanie egzekucyjne toczące się w stosunku do majątku przedsiębiorstwa do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego lub zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego, z wyjątkiem sytuacji, w której postępowanie egzekucyjne toczy się w celu zaspokojenia roszczenia z tytułu stosunku pracy lub roszczenia o zapłatę świadczenia alimentacyjnego;
  2. obliczanie odsetek od zadłużenia przeterminowanego lub kary umownej, których wysokość wzrasta wraz z upływem czasu, w odniesieniu do roszczenia wobec przedsiębiorcy zostaje zawieszone do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego;
  3. sąd rozpoznający sprawę może – na podstawie wniosku otrzymanego od przedsiębiorcy oraz za zgodą doradcy restrukturyzacyjnego, którą załącza się do wniosku – zawiesić postępowanie sądowe dotyczące roszczenia pieniężnego wobec przedsiębiorstwa do chwili zatwierdzenia restrukturyzacji lub zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego, z wyjątkiem roszczenia z tytułu stosunku pracy lub roszczenia o zapłatę świadczenia alimentacyjnego, w przedmiocie których nie wydano jeszcze orzeczenia;
  4. na podstawie wniosku o ogłoszenie upadłości złożonego przez wierzyciela sąd odroczy wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego lub zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego.

Jeżeli sąd postanowił wszcząć postępowanie restrukturyzacyjne i wydał postanowienie o restrukturyzacji, doradca restrukturyzacyjny bezzwłocznie wysyła wierzycielom zawiadomienie o restrukturyzacji, powiadamiając ich o wszczęciu postępowania restrukturyzacyjnego oraz o zakresie roszczeń, jakie przysługują im wobec przedsiębiorcy zgodnie z listą wierzytelności.

3. Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia umożliwia dłużnikowi restrukturyzację zobowiązań pieniężnych. Uznaje się, że dłużnik ma problemy z wypłacalnością, jeżeli nie jest w stanie – lub istnieje możliwość, że nie będzie w stanie – wywiązać się ze swoich zobowiązań w chwili, w której staną się one wymagalne.

Aby wszcząć postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia, dłużnik składa do sądu odpowiedni wniosek, do którego należy dołączyć między innymi plan restrukturyzacji zadłużenia wskazujący zobowiązania, które mają zostać zrestrukturyzowane, oraz sposób restrukturyzacji, jak również warunki wykonania planu restrukturyzacji zadłużenia. Przed złożeniem do sądu wniosku o restrukturyzację zadłużenia dłużnik musi podjąć wszelkie niezbędne kroki w celu pozasądowej restrukturyzacji zadłużenia.

Sąd dopuszcza wniosek o restrukturyzację zadłużenia, jeżeli spełnia on przesłanki przewidziane w kodeksie postępowania cywilnego oraz w ustawie o restrukturyzacji zadłużenia i ochronie długów. Postanowienie o dopuszczalności wniosku doręcza się dłużnikowi i wszystkim wierzycielom, którym przysługują wierzytelności, o których restrukturyzację ubiega się dłużnik. Postanowienie publikuje się również w dzienniku urzędowym.

Sąd odrzuca wniosek o restrukturyzację zadłużenia, jeżeli:

  1. ogłoszono upadłość dłużnika;
  2. w ciągu dziesięciu lat poprzedzających złożenie wniosku sąd uwzględnił wniosek o restrukturyzację zadłużenia złożony przez dłużnika lub wniosek o zwolnienie z długów złożony przez dłużnika w toku postępowania upadłościowego;
  3. dłużnik nie ma żadnych problemów z wypłacalnością lub ma problemy, które można łatwo przezwyciężyć bez konieczności restrukturyzacji zadłużenia, m.in. poprzez sprzedaż majątku dłużnika w celu spłaty zadłużenia w zakresie, w jakim można tego rozsądnie oczekiwać od dłużnika;
  4. wniosek lub załączniki do wniosku nie spełniają wymogów prawnych.

Sąd może odrzucić wniosek o restrukturyzację zadłużenia, jeżeli:

  1. nie jest prawdopodobne, by plan restrukturyzacji zadłużenia zaproponowany przez dłużnika został zatwierdzony lub wykonany, biorąc pod uwagę między innymi wypłacalność dłużnika w ciągu trzech lat poprzedzających złożenie wniosku o restrukturyzację zadłużenia oraz zdolność dłużnika do podjęcia opłacalnej z racjonalnego punktu widzenia działalności w okresie obowiązywania planu restrukturyzacji zadłużenia, uwzględniając wiek dłużnika, jego zawód i wykształcenie;
  2. przed złożeniem do sądu wniosku o restrukturyzację zadłużenia dłużnik nie podjął wszelkich niezbędnych kroków w celu pozasądowej restrukturyzacji zadłużenia;
  3. dłużnik umyślnie lub wykazując się rażącym niedbalstwem przedstawił błędne lub niekompletne informacje o swoim majątku, swoich dochodach, wierzycielach lub zobowiązaniach;
  4. dłużnik odmawia złożenia przyrzeczenia dotyczącego prawdziwości przedstawionych informacji lub przedstawienia dodatkowych informacji wymaganych przez sąd;
  5. dłużnik został skazany za przestępstwo związane z postępowaniem upadłościowym lub postępowaniem egzekucyjnym, przestępstwo lub wykroczenie skarbowe lub określone przestępstwo gospodarcze, przy czym nie nastąpiło zatarcie skazania;
  6. w ciągu trzech lat poprzedzających złożenie wniosku lub po złożeniu wniosku dłużnik umyślnie lub wykazując się rażącym niedbalstwem przedstawił błędne lub niekompletne informacje o swojej sytuacji finansowej, aby otrzymać pomoc lub inne świadczenia ze strony państwa, organu samorządowego lub fundacji lub aby uchylić się od opodatkowania;
  7. dłużnik w sposób bezsprzecznie umyślny zawarł transakcje wyrządzające szkodę wierzycielom.

Jeżeli sąd w toku rozpatrywania wniosku dłużnika stwierdzi, że należy wszcząć postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia, sąd doręcza postanowienie o dopuszczalności wniosku dłużnikowi i wszystkim wierzycielom, którym przysługują wierzytelności, o których restrukturyzację ubiega się dłużnik. Postanowienie publikuje się również w dzienniku urzędowym.

----W przypadku dopuszczenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia obliczanie odsetek od zadłużenia przeterminowanego lub kary umownej, których wysokość wzrasta wraz z upływem czasu, zostaje zawieszone w odniesieniu do roszczenia wobec dłużnika do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacji zadłużenia lub zakończenia postępowania. Zasada ta nie ma zastosowania do wierzytelności, o których restrukturyzację dłużnik się nie ubiega. W przypadku dopuszczenia wniosku wierzyciel nie może – powołując się na niewykonanie zobowiązania pieniężnego, które miało miejsce przed złożeniem wniosku o restrukturyzację zadłużenia – wypowiedzieć umowy zawartej z dłużnikiem stanowiącej podstawę wierzytelności, o których restrukturyzację ubiega się dłużnik, ani odmówić wykonania swoich zobowiązań na tej podstawie. Ewentualne porozumienie, na mocy którego wierzyciel może wypowiedzieć umowę w związku ze złożeniem wniosku o restrukturyzację zadłużenia lub z zatwierdzeniem planu restrukturyzacji zadłużenia, jest nieważne. W przypadku dopuszczenia wniosku sąd zawiesza postępowanie egzekucyjne (lub egzekucję przymusową) mające na celu windykację środków pieniężnych, prowadzone w odniesieniu do majątku dłużnika do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacji zadłużenia lub zakończenia postępowania. Sąd może również zawiesić postępowanie sądowe dotyczące roszczenia pieniężnego wobec dłużnika, w przedmiocie którego nie wydano jeszcze orzeczenia, uchylić środki służące zabezpieczeniu powództwa, w tym zajęcie rachunku bankowego, oraz zakazać wierzycielom wykonywania przysługujących im praw z tytułu zabezpieczenia wniesionego przez dłużnika, w tym sprzedaży lub żądania sprzedaży przedmiotu zastawu.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

W przypadku ogłoszenia upadłości majątek dłużnika staje się masą upadłości, a prawo dłużnika do zarządzania masą upadłości i rozporządzania nią przechodzi na syndyka.

Majątek dłużnika staje się masą upadłości na podstawie postanowienia o ogłoszeniu upadłości i wykorzystuje się go jako majątek przeznaczony do zaspokojenia roszczeń wierzycieli i przeprowadzenia postępowania upadłościowego. Masa upadłości oznacza majątek dłużnika z chwili ogłoszenia upadłości, jak również majątek zwrócony lub odzyskany oraz majątek nabyty przez dłużnika w toku postępowania upadłościowego. W skład masy upadłości nie wchodzi majątek dłużnika, w odniesieniu do którego zgodnie z prawem nie można zgłosić żadnego roszczenia majątkowego.

Majątek, w odniesieniu do którego zgodnie z prawem nie można zgłosić żadnego roszczenia majątkowego, podlega przepisom kodeksu postępowania egzekucyjnego. Przepisy zawierają katalog otwarty rzeczy, które nie podlegają zajęciu. Głównym celem wykazu rzeczy, które nie podlegają zajęciu, jest zapewnienie dłużnikowi minimalnej ochrony socjalnej. Zakaz sprzedaży rzeczy, które nie podlegają zajęciu, wynika również z potrzeby ochrony innych praw podstawowych: prawa do wolnego wyboru obszaru działalności, zawodu i miejsca pracy, prawa do podjęcia działalności gospodarczej, prawa do nauki, wolności wyznania, ochrony życia prywatnego i rodzinnego itd. Ponadto zajęcie niektórych rzeczy jest sprzeczne z ogólnie przyjętymi zasadami moralności.

Zgodnie z przepisami estońskimi istnieją również ograniczenia w odniesieniu do zajęcia dochodów, czego głównym celem jest zapewnienie dłużnikowi minimalnych środków utrzymania niezbędnych samemu dłużnikowi oraz osobom będącym na jego utrzymaniu zgodnie z warunkami postępowania prowadzonego wobec dłużnika.

Po ogłoszeniu upadłości wszelkie czynności służące rozporządzeniu majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości dokonane przez dłużnika są nieważne. Majątek przeniesiony na podstawie tych czynności zostanie zwrócony, jeżeli pozostaje on częścią masy upadłości. Jeżeli w wyniku przeniesienia wartość masy upadłości wzrosła, wypłaca się odszkodowanie. Jeżeli dłużnik dokonał rozporządzenia swoimi przyszłymi wierzytelnościami przed ogłoszeniem upadłości, czynność ta staje się nieważna w przypadku ogłoszenia upadłości w odniesieniu do wierzytelności, które powstały po ogłoszeniu upadłości. Dłużnik będący osobą fizyczną może rozporządzać masą upadłości za zgodą syndyka. Wszelkie czynności rozporządzenia dokonane bez zgody syndyka są nieważne.

Po ogłoszeniu upadłości zgodę na wykonanie zobowiązania wchodzącego do masy upadłości należnego dłużnikowi może wydać wyłącznie syndyk. Jeżeli zobowiązanie wykonano na rzecz dłużnika, uznaje się je za wykonane wyłącznie wówczas, gdy majątek przeniesiony w celu wykonania zobowiązania pozostaje częścią masy upadłości lub jeżeli w wyniku czynności przeniesienia zwiększyła się wartość masy upadłości. Jeżeli zobowiązanie wykonano na rzecz dłużnika przed ogłoszeniem zawiadomienia o upadłości, uznaje się je za wykonane, jeżeli osoba, które je wykonała, nie wiedziała o ogłoszeniu upadłości i nie musiała o nim wiedzieć w chwili wykonywania zobowiązania.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

W przypadku ogłoszenia upadłości dłużnik będący osobą fizyczną traci prawo do zawierania transakcji dotyczących masy upadłości, podczas gdy dłużnik będący osobą prawną traci prawo do zawierania jakichkolwiek transakcji.

Dłużnik dostarcza sądowi, syndykowi i radzie wierzycieli niezbędnych informacji w związku z postępowaniem upadłościowym, w szczególności dotyczących majątku dłużnika, w tym zobowiązań, oraz działalności gospodarczej lub zawodowej. Od dłużnika wymaga się dostarczenia syndykowi bilansu oraz spisu inwentarza majątku dłużnika, w tym zobowiązań, które odzwierciedlają stan z chwili ogłoszenia upadłości.

Sąd może zażądać od dłużnika złożenia w sądzie oświadczenia pod przysięgą, że dostarczone sądowi informacje dotyczące jego majątku, zadłużenia oraz działalności gospodarczej lub zawodowej są zgodne z prawdą według jego najlepszej wiedzy.

Dłużnik musi zapewnić zarządcy tymczasowemu oraz syndykowi wsparcie w odniesieniu do wykonywanych przez nich obowiązków.

Dłużnik nie może opuścić terytorium Estonii bez pozwolenia sądu po ogłoszeniu upadłości i przed złożeniem oświadczenia pod przyrzeczeniem.

Aby zapewnić wykonanie zobowiązania określonego w przepisach sąd może nałożyć na dłużnika grzywnę, nakazać jego przymusowe doprowadzenie lub aresztowanie w przypadku niezastosowania się do orzeczenia sądowego.

Dłużnik ma prawo do wglądu w dokumentację prowadzoną przez syndyka oraz w akta sądowe sprawy dotyczącej upadłości. Syndyk może z uzasadnionych powodów odrzucić wniosek dłużnika o zapoznanie się z dokumentem znajdującym się w aktach syndyka, gdyby było to ze szkodą dla postępowania upadłościowego.

Syndyk

  • Syndyk zawiera transakcje dotyczące masy upadłości oraz dokonuje innych czynności. Podmiotem praw i obowiązków wynikających z czynności dokonywanych przez syndyka jest dłużnik. W ramach pełnionych obowiązków syndyk uczestniczy w postępowaniu sądowym dotyczącym masy upadłości jako jego strona w miejsce dłużnika.
  • W przypadku ogłoszenia upadłości prawo dłużnika do zarządzania masą upadłości i rozporządzania nią przechodzi na syndyka. W toku postępowania upadłościowego prowadzonego wobec dłużnika będącego osobą prawną syndyk może zawierać wszelkie transakcje oraz dokonywać wszelkich czynności prawnych dotyczących masy upadłości. W przypadku upadłości dłużnika będącego osobą fizyczną syndyk może zawierać tylko takie transakcje oraz dokonywać takich czynności prawnych dotyczących masy upadłości, które są niezbędne do osiągnięcia celu postępowania upadłościowego oraz wykonania obowiązków syndyka.
  • Syndyk broni praw i interesów wszystkich wierzycieli oraz dłużnika, a także zapewnia, by postępowanie upadłościowe było zgodne z prawem, by przebiegało sprawnie oraz by było rozsądne z finansowego punktu widzenia. Syndyk musi wykonywać swoje obowiązki z należytą starannością, jakiej wymaga się od sumiennego i uczciwego zarządcy, oraz musi brać pod uwagę interesy wszystkich wierzycieli i dłużnika.
  • Syndyk ustala wierzytelności wierzycieli, zarządza masą upadłości, organizuje proces jej tworzenia i sprzedaży oraz zaspokajania wierzytelności wierzycieli z masy upadłości; ustala przyczyny niewypłacalności dłużnika i czas wystąpienia stanu niewypłacalności; w stosownych przypadkach prowadzi działania w celu zapewnienia kontynuacji działalności gospodarczej prowadzonej przez dłużnika; w stosownych przypadkach dokonuje likwidacji osoby prawnej, jeżeli osoba ta jest dłużnikiem; dostarcza wierzycielom i dłużnikowi informacje w przypadkach przewidzianych w przepisach; składa sprawozdania ze swoich czynności oraz dostarcza sądowi, nadzorcy i radzie wierzycieli informacji dotyczących postępowania upadłościowego; wykonuje on także inne obowiązki przewidziane w prawie. Jeżeli niewypłacalność dłużnika była spowodowana poważnym błędem w zarządzaniu, od syndyka wymaga się zgłoszenia roszczenia o odszkodowanie przeciwko osobie odpowiedzialnej za błąd bezzwłocznie po ujawnieniu przesłanek wystarczających do zgłoszenia roszczenia. Oprócz uprawnień syndyka przewidzianych w prawie przysługują mu również uprawnienia zarządcy tymczasowego.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Potrącenie jest dopuszczalne w toku estońskiego postępowania upadłościowego. Przesłanki potrącenia wierzytelności w toku postępowania upadłościowego są następujące:

  1. wierzytelności, które mają zostać potrącone, muszą być zobowiązaniami pieniężnymi lub innymi zobowiązaniami tego samego rodzaju;
  2. wierzyciel musi mieć prawo do wykonania swojego zobowiązania, a zobowiązanie dłużnika musi stać się wymagalne;
  3. wierzyciel musi zgłosić potrącenie dłużnikowi przed złożeniem w sądzie ostatecznego planu podziału, przy czym zgłoszenia nie można dokonać warunkowo ani z zastrzeżeniem terminu;
  4. prawo wierzyciela do potrącenia przysługujących mu wierzytelności z wierzytelnościami dłużnika musiało powstać przed ogłoszeniem upadłości.

Jeżeli wierzytelność dłużnika była uzależniona od ziszczenia się warunku zawieszającego, nie była jeszcze wymagalna w chwili ogłoszenia upadłości lub nie dotyczy wykonania zobowiązań tego samego rodzaju, wierzytelność można potrącić wyłącznie wówczas, gdy warunek zawieszający się ziści, wierzytelność dłużnika stanie się wymagalna lub zobowiązania staną się zobowiązaniami tego samego rodzaju. Potrącenie nie jest dopuszczalne, jeżeli warunek zawieszający dotyczący wierzytelności dłużnika się ziści lub wierzytelność stanie się wymagalna, zanim wierzyciel będzie mógł potrącić swoją wierzytelność.

Jeżeli wierzytelność przysługująca wierzycielowi uległa przedawnieniu, wciąż może on dokonać potrącenia wierzytelności, jeżeli nabył prawo do potrącenia przed jej przedawnieniem. Wierzyciel może również dokonać potrącenia wierzytelności wynikającej z niewykonania umowy przez dłużnika, którego przyczyną było odstąpienie od wykonania zobowiązania dłużnika przez syndyka po ogłoszeniu upadłości. Jeżeli przedmiot zobowiązania umownego jest podzielny, a wierzyciel częściowo wykonał swoje zobowiązanie do chwili ogłoszenia upadłości, może on dokonać potrącenia w odniesieniu do zobowiązania pieniężnego dłużnika odpowiadającego tej części zobowiązania, która została wykonana. Jeżeli dłużnik jest wynajmującym lokal mieszkalny lub handlowy, a najemca lokalu mieszkalnego lub handlowego zapłacił dłużnikowi czynsz z tytułu najmu nieruchomości lub lokalu z góry przed ogłoszeniem upadłości, powstaje roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia wobec dłużnika, które najemca lokalu mieszkalnego lub handlowego może potrącić z roszczeniem dłużnika wobec najemcy lokalu mieszkalnego lub handlowego, przy czym najemca lokalu mieszkalnego lub handlowego może również potrącić roszczenie o odszkodowanie wynikające z przedterminowego wypowiedzenia umowy lub odstąpienia od niej.

Wierzytelność nabytą w drodze cesji można potrącić w toku postępowania upadłościowego wyłącznie wówczas, gdy cesji dokonano i zawiadomiono o niej dłużnika na piśmie nie później niż w trzy miesiące przed ogłoszeniem upadłości. Wierzytelności wobec dłużnika nabytej w drodze cesji nie można potrącić, jeżeli wierzytelność nabyto w ciągu trzech lat poprzedzających powołanie zarządcy tymczasowego, dłużnik był wówczas niewypłacalny, a osoba, która nabyła wierzytelność, wiedziała lub powinna była wiedzieć o jego niewypłacalności w chwili cesji.

Roszczenia, których nie można potrącić, obejmują: roszczenia alimentacyjne, roszczenia o odszkodowanie z tytułu uszczerbku na zdrowiu lub śmierci osoby oraz roszczenia wynikające z bezprawnego i celowego wyrządzenia szkody, które przysługują drugiej stronie wobec strony żądającej potrącenia; roszczenia, które zgodnie z prawem nie podlegają zajęciu; roszczenia poddane zajęciu, jeżeli strona żądająca potrącenia nabyła roszczenie po zajęciu lub jeżeli jej roszczenie stało się wymagalne po zajęciu i po tym, jak zajęte roszczenie stało się wymagalne; roszczenie, wobec którego druga strona może wnieść sprzeciw, lub roszczenie przysługujące drugiej stronie, którego potrącenie jest niedopuszczalne z innych powodów określonych w przepisach.

Brak jest przepisów szczególnych dotyczących potrącenia w postępowaniu restrukturyzacyjnym oraz w postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia, a zatem w odniesieniu do tych postępowań zastosowanie ma procedura ogólna przewidziana w ustawie o prawie zobowiązań.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Postępowanie upadłościowe

Syndykowi przysługuje prawo do wykonania niewykonanego zobowiązania wynikającego z umowy, którą zawarł dłużnik, oraz żądania od drugiej strony wykonania jej zobowiązań bądź odstąpienia od wykonania zobowiązania dłużnika wynikającego z umowy, chyba że odpowiednie przepisy stanowią inaczej. Syndyk nie może odstąpić od wykonania zobowiązania dłużnika wynikającego z umowy, jeżeli zobowiązanie jest zabezpieczone dokonanym z wyprzedzeniem wpisem do rejestru gruntów. Jeżeli syndyk kontynuuje wykonywanie zobowiązania dłużnika lub jeżeli powiadomi o zamiarze wykonania takiego zobowiązania, druga strona umowy musi kontynuować wykonywanie swoich zobowiązań. W takim przypadku syndyk traci prawo do odmowy wykonania zobowiązania dłużnika. Jeżeli zażąda od drugiej strony umowy wykonania umowy, może ona zażądać od niego zabezpieczenia wykonania zobowiązania dłużnika. Druga strona może odmówić wykonania swojego zobowiązania, odstąpić od umowy lub wypowiedzieć ją, dopóki syndyk nie zabezpieczy wykonania zobowiązania dłużnika. Roszczenie drugiej strony wobec dłużnika z tytułu wykonania zobowiązania, które powstało po zażądaniu przez syndyka wykonania zobowiązania przez drugą stronę, stanowi zobowiązanie masy upadłości. Jeżeli syndyk odstąpił od wykonania zobowiązania dłużnika po ogłoszeniu upadłości, druga strona umowy może zgłosić roszczenie z tytułu niewykonania umowy jako wierzyciel w postępowaniu upadłościowym. Jeżeli przedmiot zobowiązania umownego jest podzielny, a druga strona częściowo wykonała swoje zobowiązanie do chwili ogłoszenia upadłości, druga strona może zażądać wykonania zobowiązania pieniężnego dłużnika w zakresie odpowiadającym tej części zobowiązania drugiej strony, która została wykonana, wyłącznie jako wierzyciel w postępowaniu upadłościowym.

Istnieją również przepisy szczególne dotyczące niektórych rodzajów umów:

  1. jeżeli dłużnik sprzedał ruchomość z zastrzeżeniem własności rzeczy sprzedanej przed ogłoszeniem upadłości i przeniósł posiadanie ruchomości na nabywcę, nabywca ma prawo zażądać wykonania umowy sprzedaży. W tym przypadku syndyk nie może odstąpić od wykonania zobowiązań dłużnika wynikających z umowy;
  2. upadłość wynajmującego lokal mieszkalny lub handlowy nie jest przesłanką wypowiedzenia umowy najmu lokalu mieszkalnego lub handlowego, chyba że umowa stanowi inaczej. Jeżeli zgodnie z umową najmu lokalu mieszkalnego lub handlowego upadłość stanowi przesłankę wypowiedzenia umowy, syndyk może wypowiedzieć umowę, zachowując miesięczny termin wypowiedzenia lub krótszy termin, jeżeli tego rodzaju krótszy termin przewiduje umowa. Upadłość wynajmującego lokal mieszkalny nie jest przesłanką wypowiedzenia umowy najmu lokalu mieszkalnego. Jeżeli czynsz z tytułu najmu nieruchomości lub lokalu zapłacono dłużnikowi z góry przed ogłoszeniem upadłości, najemca lokalu mieszkalnego lub handlowego może dokonać potrącenia roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia z roszczeniem dłużnika przysługującym mu wobec najemcy lokalu mieszkalnego lub handlowego;
  3. w przypadku upadłości najemcy lokalu mieszkalnego lub handlowego wynajmujący lokal mieszkalny lub handlowy może wypowiedzieć umowę najmu lokalu mieszkalnego lub handlowego wyłącznie zgodnie z procedurą ogólną, przy czym umowy najmu lokalu mieszkalnego lub handlowego nie można wypowiedzieć z powodu zwłoki w płatności czynszu, jeżeli zwłoka dotyczy płatności czynszu należnego przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Syndyk ma prawo do wypowiedzenia umowy najmu lokalu mieszkalnego lub handlowego zawartej przez dłużnika z zachowaniem miesięcznego terminu wypowiedzenia lub krótszego terminu, jeżeli tego rodzaju krótszy termin przewiduje umowa. Jeżeli dłużnik nie wszedł w posiadanie nieruchomości lub lokalu do chwili ogłoszenia upadłości, zarówno syndyk, jak i druga strona mogą odstąpić od umowy. W przypadku odstąpienia od umowy lub jej wypowiedzenia druga strona może dochodzić odszkodowania z tytułu strat wynikających z przedterminowego rozwiązania umowy jako wierzyciel w postępowaniu upadłościowym lub poprzez potrącenie;
  4. procedura dotycząca umowy najmu lokalu mieszkalnego i handlowego ma również zastosowanie do umów leasingu zawartych przez dłużnika.

Syndyk ma prawo do podjęcia decyzji o kontynuowaniu wykonywania umowy lub o jej wypowiedzeniu, ale jeżeli druga strona zażąda dokonania tego wyboru, syndyk musi niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie siedmiu dni, oświadczyć, czy wykona zobowiązanie dłużnika czy odstąpi od jego wykonania. Na wniosek syndyka sąd może również przedłużyć ten termin. Jeżeli syndyk nie złoży w terminie tego rodzaju oświadczenia o zamiarze wykonania zobowiązania lub o odstąpieniu od jego wykonania, wówczas nie ma prawa żądać od drugiej strony wykonania umowy zanim sam nie wykona zobowiązania dłużnika.

Ponadto niektóre umowy zawarte przez dłużnika mogą zostać rozwiązane. Na przykład sąd rozwiązuje umowy zawarte w okresie od powołania zarządcy tymczasowego do ogłoszenia upadłości. Oprócz czasu przesłanką rozwiązania umowy jest fakt, że została ona zawarta ze szkodą dla interesów wierzycieli. Jeżeli interesy wierzycieli nie zostały naruszone i wartość masy upadłości nie wzrośnie w wyniku rozwiązania umowy, jej rozwiązanie jest bezcelowe.

Co do zasady upadły dłużnik lub syndyk nie mają prawa do zmiany umów. Umowy można jednak zmienić, jeżeli po ogłoszeniu upadłości zawarto układ. W tym przypadku możliwe jest zmniejszenie zadłużenia lub przedłużenie terminu płatności w wyniku umowy pomiędzy dłużnikiem a wierzycielami. Ten sam skutek można również osiągnąć w drodze postępowania restrukturyzacyjnego lub postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia. Ustawa o upadłości, ustawa o restrukturyzacji ani ustawa o restrukturyzacji zadłużenia nie zawierają przepisów szczególnych dotyczących cesji wierzytelności lub zaciągania zobowiązań, a zatem zastosowanie ma ogólna procedura przewidziana w ustawie o prawie zobowiązań.

Postępowanie restrukturyzacyjne i postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

W toku postępowania restrukturyzacyjnego dopuszcza się restrukturyzację umów. Ewentualne porozumienie, na mocy którego wierzyciel może wypowiedzieć umowę w związku z wszczęciem postępowania restrukturyzacyjnego lub z zatwierdzeniem planu restrukturyzacyjnego, jest nieważne. Wierzytelności z tytułu umowy o pracę lub z tytułu transakcji na instrumentach pochodnych nie można zrestrukturyzować w ramach planu restrukturyzacyjnego.

W przypadku dopuszczenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia wierzyciel nie może – powołując się na niewykonanie zobowiązania pieniężnego, które miało miejsca przed złożeniem wniosku o restrukturyzację zadłużenia – wypowiedzieć umowy zawartej z dłużnikiem, stanowiącej podstawę wierzytelności, o których restrukturyzację ubiega się dłużnik, ani odmówić wykonania swoich zobowiązań na tej podstawie. Ewentualne porozumienie, na mocy którego wierzyciel może wypowiedzieć umowę w związku ze złożeniem wniosku o restrukturyzację zadłużenia lub z zatwierdzeniem planu restrukturyzacji zadłużenia, jest nieważne. Zobowiązania wynikające z kontynuowania wykonywania umowy, które powstały lub stały się wymagalne po złożeniu wniosku o restrukturyzację zadłużenia, można zrestrukturyzować w toku postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia. Plan restrukturyzacji zadłużenia może przewidywać – w przypadku jego zatwierdzenia – rozwiązanie umowy o kredyt lub innej umowy, która jest nadal wykonywana, zawartej przez dłużnika przed złożeniem wniosku o restrukturyzację zadłużenia, nakładającej na dłużnika zobowiązania pieniężne, które stają się wymagalne po złożeniu wniosku o restrukturyzację zadłużenia. Rozwiązanie umowy ma takie same skutki jak wypowiedzenie umowy w trybie nadzwyczajnym ze względu na okoliczności leżące po stronie dłużnika. Zobowiązania dłużnika wynikające z rozwiązania umowy można uprzednio zrestrukturyzować w ramach planu restrukturyzacji zadłużenia. Jeżeli zobowiązania wynikające z umowy leasingu mają zostać zrestrukturyzowane, leasingodawca będący wierzycielem może w trybie nadzwyczajnym wypowiedzieć umowę w terminie jednego tygodnia od dnia zatwierdzenia planu restrukturyzacji zadłużenia.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Po ogłoszeniu upadłości wierzyciele w postępowaniu upadłościowym mogą zgłaszać roszczenia wobec dłużnika wyłącznie w postępowaniu upadłościowym. Muszą oni poinformować syndyka o wszystkich roszczeniach przysługujących im wobec dłużnika, które powstały przed ogłoszeniem upadłości, niezależnie od ich podstawy czy terminów wymagalności. Postępowanie egzekucyjne wszczęte wobec dłużnika zostaje zakończone w przypadku ogłoszenia upadłości, przy czym wierzyciel musi zgłosić swoją wierzytelność syndykowi.

W toku postępowania restrukturyzacyjnego i postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia w czasie obowiązywania odpowiednio planu restrukturyzacyjnego i planu restrukturyzacji zadłużenia nowe postępowanie nie może zostać wszczęte wyłącznie na wniosek tych wierzycieli, których wierzytelności dotyczy przedmiotowy plan. W przypadku restrukturyzacji zawiesza się postępowanie egzekucyjne, z wyjątkiem sytuacji, w której postępowanie egzekucyjne jest prowadzone w celu zaspokojenia roszczenia z tytułu stosunku pracy lub roszczenia o zapłatę świadczenia alimentacyjnego. W toku postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia sąd może zawiesić postępowanie egzekucyjne jako środek służący zabezpieczeniu interesu prawnego nawet przed złożeniem wniosku lub jego rozstrzygnięciem. W przypadku dopuszczenia wniosku sąd zawiesza postępowanie egzekucyjne (lub egzekucję przymusową) mające na celu windykację środków pieniężnych, prowadzone wobec majątku dłużnika do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacji zadłużenia lub zakończenia postępowania.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Postępowanie upadłościowe

W przypadku sporów dotyczących masy upadłości lub składników majątku, które można włączyć do masy upadłości, prawo do bycia stroną postępowania sądowego w miejsce dłużnika przechodzi na syndyka. Jeżeli pozew lub dowolny inny wniosek dotyczący masy upadłości złożony przez dłużnika przeciwko innej osobie jest rozpoznawany w postępowaniu sądowym, które zostało wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, lub jeżeli dłużnik uczestniczy w postępowaniu sądowym jako osoba trzecia, syndyk może – w ramach pełnionych przez siebie obowiązków – przystąpić do postępowania w miejsce dłużnika. Jeżeli syndyk wie o tego rodzaju postępowaniu, ale do niego nie przystępuje, dłużnik może nadal brać udział w postępowaniu jako powód, wnioskodawca lub osoba trzecia.

Jeżeli w toku postępowania sądowego wszczętego przed ogłoszeniem upadłości zgłoszono roszczenie pieniężne przeciwko dłużnikowi, ale nie wydano jeszcze żadnego orzeczenia w przedmiocie tego roszczenia, sąd nie rozpatruje roszczenia w toku tego postępowania. Sąd wznawia postępowanie na wniosek wnioskodawcy, jeżeli sąd wyższej instancji uchylił postanowienie o ogłoszeniu upadłości, a postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości uprawomocniło się, lub jeżeli postępowanie upadłościowe zakończyło się umorzeniem po ogłoszeniu upadłości.

Jeżeli zgłoszono wniosek przeciwko dłużnikowi o wyłączenie danej rzeczy z masy upadłości w toku postępowania sądowego, które wszczęto przed ogłoszeniem upadłości, sąd rozpoznaje ten wniosek. W tym przypadku syndyk może przystąpić do postępowania w miejsce dłużnika. Syndyk wykonuje prawa i obowiązki dłużnika jako pozwany. Jeżeli syndyk nie przystąpi do postępowania, można je kontynuować na wniosek powoda.

Jeżeli w toku postępowania sądowego zgłoszono roszczenie pieniężne przeciwko dłużnikowi i orzeczenie w przedmiocie tego roszczenia podlega zaskarżeniu, syndyk może wnieść środek zaskarżenia w imieniu dłużnika po ogłoszeniu upadłości. Dłużnik może wnieść środek zaskarżenia za zgodą syndyka.

W przypadku odwołania się do sądu od decyzji administracyjnej dotyczącej dłużnika zawiesza się bieg terminu zaskarżenia tej decyzji.

Postępowanie restrukturyzacyjne i postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

Po otrzymaniu wniosku o restrukturyzację przedsiębiorstwa sąd rozpatrujący sprawę może – na podstawie wniosku otrzymanego od przedsiębiorcy oraz za zgodą doradcy restrukturyzacyjnego, którą należy dołączyć do wniosku – zawiesić postępowanie sądowe dotyczące roszczenia pieniężnego wobec przedsiębiorcy do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego lub zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego, z wyjątkiem roszczenia z tytułu stosunku pracy lub roszczenia o zapłatę świadczenia alimentacyjnego, w przedmiocie których nie wydano jeszcze orzeczenia. W przypadku dopuszczenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia sąd zawiesza postępowanie sądowe dotyczące roszczenia pieniężnego wobec dłużnika, w przedmiocie którego nie wydano jeszcze orzeczenia, do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego lub zakończenia postępowania.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Uczestnictwo wierzycieli w postępowaniu upadłościowym

Wierzyciel reprezentuje swoją wierzytelność w postępowaniu upadłościowym. Wierzyciele mają obowiązek zgłosić syndykowi wszystkie swoje wierzytelności wobec dłużnika, które powstały przed ogłoszeniem upadłości, niezależnie od ich podstawy czy terminów wymagalności, nie później niż w terminie dwóch miesięcy od dnia ogłoszenia zawiadomienia o upadłości w dzienniku urzędowym. Wierzytelność należy zgłosić syndykowi, składając pisemne oświadczenie (zgłoszenie wierzytelności). Wierzyciel musi bronić swoich wierzytelności na zgromadzeniu wierzycieli (zgromadzenie w celu obrony wierzytelności). Zabezpieczeń wierzytelności broni się wraz z wierzytelnościami, dla których zostały ustanowione. Domniemywa się, że wierzytelność, jej kolejność zaspokajania oraz zabezpieczenie wierzytelności zostały uznane, jeżeli syndyk ani żaden z wierzycieli nie wniósł w ich przedmiocie sprzeciwu podczas zgromadzenia w celu obrony wierzytelności. Wierzytelności lub kolejności ich zaspokajania uznanych podczas zgromadzenia w celu obrony wierzytelności nie można następnie zakwestionować.

Wierzyciele – oprócz reprezentowania swoich wierzytelności oraz ich obrony – uczestniczą również w postępowaniu upadłościowym za pośrednictwem zgromadzenia wierzycieli. Zgromadzenie wierzycieli zatwierdza wybór syndyka oraz wybiera radę wierzycieli, podejmuje uchwały o kontynuowaniu działalności przedsiębiorstwa dłużnika lub o jego rozwiązaniu, podejmuje uchwały o rozwiązaniu osoby prawnej, jeżeli osoba ta jest dłużnikiem, zawiera układ, podejmuje uchwały w zakresie określonym w przepisach w sprawie kwestii odnoszących się do sprzedaży masy upadłości, broni wierzytelności, rozpatruje skargi na czynności syndyka, podejmuje uchwały o wynagrodzeniu członków rady wierzycieli oraz rozstrzyga inne kwestie wchodzące w zakres kompetencji zgromadzenia wierzycieli zgodnie z prawem. Jeżeli zgromadzenie wierzycieli postanowi wybrać radę wierzycieli, do obowiązków rady należy między innymi ochrona interesów wszystkich wierzycieli w postępowaniu upadłościowym.

Uczestnictwo wierzycieli w postępowaniu restrukturyzacyjnym

Doradca restrukturyzacyjny bezzwłocznie zawiadamia wierzycieli o wszczęciu postępowania restrukturyzacyjnego oraz o zakresie roszczeń, jakie przysługują im wobec przedsiębiorcy zgodnie z listą wierzytelności. W tym celu doradca doręcza wierzycielom zawiadomienie o restrukturyzacji. Jeżeli wierzyciel, którego wierzytelność ma zostać zrestrukturyzowana w ramach planu restrukturyzacyjnego, nie zgadza się z informacjami zawartymi w zawiadomieniu o restrukturyzacji, składa on doradcy restrukturyzacyjnemu w terminie określonym w zawiadomieniu o restrukturyzacji pisemne oświadczenie, w którym określa, w jakim zakresie nie zgadza się z wierzytelnością wskazaną w zawiadomieniu o restrukturyzacji, oraz przedstawi dowody potwierdzające te okoliczności. Jeżeli wierzyciel nie złożył oświadczenia w wyznaczonym terminie, uznaje się, że zgodził się z zakresem wierzytelności. Jeżeli doradca restrukturyzacyjny nie zgadza się z twierdzeniem zawartym w oświadczeniu wierzyciela, niezwłocznie składa w sądzie oświadczenie wraz z dowodami i uzasadnia, dlaczego nie zgadza się z informacjami zawartymi w oświadczeniu. Doradca restrukturyzacyjny uzasadnia swoje twierdzenia. Na podstawie przedstawionych twierdzeń i dowodów sąd ustala zakres roszczenia głównego i roszczenia o świadczenia uboczne przysługujących wierzycielowi oraz istnienie i zakres zabezpieczenia.

Uczestnictwo wierzycieli w postępowaniu w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia dotyczy wierzycieli, których roszczenia przeciwko dłużnikowi stały się wymagalne przed złożeniem wniosku o restrukturyzację zadłużenia. O dopuszczalności wniosku o restrukturyzację zadłużenia decyduje sąd, który może również, w stosownych przypadkach, wysłuchać opinii wierzyciela oraz zażądać przedstawienia dodatkowych informacji lub dokumentów. Postanowienie o dopuszczalności wniosku zostaje doręczone dłużnikowi i wszystkim wierzycielom, którym przysługują wierzytelności, o których restrukturyzację ubiega się dłużnik. W przypadku dopuszczenia wniosku wierzyciel nie może – powołując się na niewykonanie zobowiązania pieniężnego, które miało miejsca przed złożeniem wniosku o restrukturyzację zadłużenia – wypowiedzieć umowy zawartej z dłużnikiem stanowiącej podstawę wierzytelności, o których restrukturyzację ubiega się dłużnik, ani odmówić wykonania swoich zobowiązań na tej podstawie. Doręczając wierzycielowi plan restrukturyzacji zadłużenia, sąd wyznacza mu termin wynoszący co najmniej dwa tygodnie, ale nie więcej niż cztery tygodnie od dnia otrzymania planu restrukturyzacji, na przekazanie opinii sądowi lub doradcy. Wierzyciel przedstawi swoją opinię w sprawie tego, czy zgadza się z informacjami przedstawionymi przez dłużnika w odniesieniu do wierzytelności i zabezpieczenia i z obliczeniami wysokości zadłużenia dokonanymi przez dłużnika oraz czy zgadza się na restrukturyzację zadłużenia w sposób, o który wnosi dłużnik. Jeżeli wierzyciel nie zgadza się na restrukturyzację zadłużenia w sposób, o który wnosi dłużnik, musi wskazać, czy zgodziłby się na restrukturyzację zadłużenia w inny sposób. Jeżeli wierzyciel, którego wierzytelność ma zostać zrestrukturyzowana, nie zgadza się z informacjami przedstawionymi przez dłużnika na liście wierzytelności, poinformuje on sąd lub – na wniosek sądu – doradcę, w jakim zakresie nie zgadza się z wierzytelnością, w terminie wyznaczonym przez sąd, oraz przedstawi dowody potwierdzające te okoliczności. Jeżeli wierzyciel nie złoży tego rodzaju oświadczenia w wyznaczonym terminie, uznaje się, że zgodził się on z zakresem wierzytelności. Jeżeli dłużnik lub doradca nie zgadza się z twierdzeniem zawartym w oświadczeniu wierzyciela, niezwłocznie składa w sądzie oświadczenie wraz z dowodami i uzasadnia, dlaczego nie zgadza się z informacjami zawartymi w oświadczeniu. Na podstawie przedstawionych twierdzeń i dowodów sąd ustala zakres roszczenia głównego i roszczenia o świadczenia uboczne przysługujących wierzycielowi oraz istnienie zabezpieczenia.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Majątek dłużnika staje się masą upadłości na podstawie postanowienia o ogłoszeniu upadłości i wykorzystuje się go jako majątek przeznaczony do zaspokojenia roszczeń wierzycieli i przeprowadzenia postępowania upadłościowego. Masa upadłości oznacza majątek dłużnika z chwili ogłoszenia upadłości, jak również majątek zwrócony lub odzyskany oraz majątek nabyty przez dłużnika w toku postępowania upadłościowego. W skład masy upadłości nie wchodzi majątek dłużnika, w odniesieniu do którego zgodnie z prawem nie można zgłosić żadnego roszczenia majątkowego.

W przypadku ogłoszenia upadłości prawo dłużnika do zarządzania masą upadłości i rozporządzania nią przechodzi na syndyka. Po ogłoszeniu upadłości wszelkie czynności służące rozporządzeniu majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości dokonane przez dłużnika są nieważne. Przed ogłoszeniem upadłości sąd może zakazać dłużnikowi rozporządzania całym majątkiem lub jego częścią bez zgody zarządcy tymczasowego.

Syndyk musi objąć w posiadanie majątek dłużnika i rozpocząć zarządzanie masą upadłości bezzwłocznie po wydaniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Syndyk musi zgłosić roszczenie do składników majątku dłużnika znajdujących się w posiadaniu osoby trzeciej, aby włączyć je do masy upadłości, chyba że odpowiednie przepisy stanowią inaczej. Zarządzanie masą upadłości obejmuje dokonywanie czynności dotyczących masy upadłości niezbędnych do zachowania masy upadłości oraz do prowadzenia postępowania upadłościowego, jak również zarządzanie działalnością dłużnika, jeżeli jest on osobą prawną, bądź organizację działalności gospodarczej dłużnika, jeżeli jest on osobą samozatrudnioną. W toku postępowania upadłościowego prowadzonego wobec dłużnika będącego osobą prawną syndyk wykonuje takie prawa i obowiązki zarządu lub organu zastępującego zarząd osoby prawnej, które nie są sprzeczne z celem postępowania upadłościowego. Syndyk ponosi odpowiedzialność w takim samym stopniu jak członek organu zarządzającego.

Syndyk może zawrzeć transakcję w gotówce dotyczącą masy upadłości wyłącznie za zgodą sądu. Syndyk nie będzie dokonywał żadnych płatności w gotówce na rzecz wierzycieli na podstawie wyniku podziału. Syndyk może zawierać transakcje o szczególnym znaczeniu dla postępowania upadłościowego wyłącznie za zgodą rady wierzycieli. Do transakcji o szczególnym znaczeniu należy przede wszystkim zaciąganie pożyczek oraz – w przypadku przedsiębiorstwa należącego do masy upadłości – wszystkie transakcje przekraczające zakres zwykłego zarządu. Syndyk nie może zawierać transakcji z samym sobą lub z osobami z nim spokrewnionymi w imieniu masy upadłości lub na jej rzecz, zawierać żadnych innych transakcji podobnego rodzaju lub wiążących się z konfliktem interesów ani żądać zwrotu wydatków poniesionych w ramach tego rodzaju transakcji.

Syndyk może rozpocząć sprzedaż masy upadłości po pierwszym zgromadzeniu wierzycieli, chyba że wierzyciele postanowili inaczej podczas zgromadzenia. Jeżeli dłużnik złożył zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości, majątku dłużnika nie można sprzedać bez zgody dłużnika przed rozpatrzeniem zażalenia przez sąd okręgowy. Ograniczenia te nie mają zastosowania do sprzedaży przedmiotów łatwo się psujących, których wartość szybko spada lub których przechowywanie lub zabezpieczenie jest nadmiernie kosztowne. W przypadku kontynuowania działalności przedsiębiorstwa dłużnika majątku nie można sprzedać, jeżeli utrudnia to kontynuowanie działalności przedsiębiorstwa. W przypadku złożenia propozycji układowej majątku nie można sprzedać przed zawarciem układu, chyba że zgromadzenie wierzycieli przyjmie uchwałę umożliwiającą sprzedaż majątku niezależnie od propozycji układowej. Sprzedaż masy upadłości następuje za pośrednictwem aukcji zgodnie z procedurą przewidzianą w kodeksie postępowania egzekucyjnego.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Wierzytelności, które należy zgłaszać do masy upadłości dłużnika

Wszystkie roszczenia wobec dłużnika, które powstały przed ogłoszeniem upadłości, należy zgłosić do masy upadłości dłużnika, niezależnie od ich podstawy czy terminów wymagalności. W przypadku ogłoszenia upadłości wszystkie roszczenia wierzyciela wobec dłużnika uznaje się za wymagalne, chyba że odpowiednie przepisy stanowią inaczej. Jeżeli wierzyciel zgłosił w sądzie powiązane roszczenie, ale sąd nie wydał jeszcze w tym zakresie orzeczenia, sąd zawiesi postępowanie w tym przedmiocie, a wierzyciel musi zgłosić wierzytelność syndykowi. Jeżeli wierzyciel zgłosił w sądzie roszczenie i sąd wydał w jego przedmiocie orzeczenie, które się uprawomocniło, wierzyciel musi również zgłosić wierzytelność syndykowi, ale tego rodzaju wierzytelność uznaje się za obronioną. Jeżeli dłużnikowi przysługiwało prawo do zaskarżenia orzeczenia sądowego, prawo to może zostać wykonane przez syndyka.

Procedura w przypadku wierzytelności powstałych po wszczęciu postępowania upadłościowego

Po ogłoszeniu upadłości wierzyciele w postępowaniu upadłościowym mogą zgłaszać roszczenia wobec dłużnika wyłącznie zgodnie z procedurą przewidzianą w ustawie o upadłości. Wierzytelności można zgłaszać wyłącznie syndykowi, przy czym możliwość ta dotyczy wyłącznie wierzytelności powstałych przed ogłoszeniem upadłości. Wierzytelności powstałych po ogłoszeniu upadłości nie można zgłosić przed zakończeniem postępowania upadłościowego. Należy uwzględnić fakt, że w odniesieniu do osób prawnych w większości przypadków zakończenie postępowania upadłościowego pociąga za sobą likwidację osoby prawnej i w związku z tym nie ma podmiotu, wobec którego można by było zgłosić roszczenie po zakończeniu postępowania upadłościowego. Należy zatem zachować ostrożność i uwzględnić tego rodzaju ryzyko przy zawieraniu transakcji z upadłą osobą prawną. Roszczenia wobec osoby fizycznej powstałe w toku postępowania upadłościowego można zgłosić po zakończeniu postępowania upadłościowego zgodnie z procedurą ogólną. Zobowiązania do zrekompensowania szkód wyrządzonych w toku postępowania upadłościowego przez niezgodną z prawem czynność dłużnika będącego osobą prawną stanowią zobowiązania masy upadłości, a zatem od dłużnika można zażądać ich wykonania w toku postępowania upadłościowego zgodnie z procedurą ogólną. Istnieje również możliwość przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do masy upadłości w odniesieniu do zobowiązań, które mają zostać wykonane.

Możliwa jest również sytuacja, w której po ogłoszeniu upadłości dłużnik dokona rozporządzenia rzeczą wchodzącą w skład masy upadłości. Tego rodzaju rozporządzenie jest nieważne, ponieważ w przypadku ogłoszenia upadłości prawo do zarządzania i rozporządzania majątkiem przechodzi na syndyka. Jeżeli jednak dłużnik dokona rozporządzenia, majątek przeniesiony na podstawie tych czynności zostanie zwrócony, jeżeli pozostaje on częścią masy upadłości. Jeżeli w wyniku przeniesienia wartość masy upadłości wzrosła, wypłaca się odszkodowanie. Jeżeli dłużnik dokonał rozporządzenia rzeczą w dniu ogłoszenia upadłości, domniemywa się, że czynności rozporządzenia dokonano po ogłoszeniu upadłości. Jeżeli dłużnik dokonał rozporządzenia swoimi przyszłymi wierzytelnościami przed ogłoszeniem upadłości, tego rodzaju czynność stanie się nieważna w przypadku ogłoszenia upadłości w odniesieniu do wierzytelności, które powstały po ogłoszeniu upadłości. Dłużnik będący osobą fizyczną może rozporządzać masą upadłości za zgodą syndyka. Wszelkie czynności rozporządzenia dokonane bez zgody syndyka są nieważne.

Procedura w przypadku wierzytelności powstałych po wszczęciu postępowania restrukturyzacyjnego i postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

W okresie obowiązywania planu restrukturyzacyjnego nie można wytoczyć powództwa na podstawie wierzytelności, do której zastosowanie ma plan restrukturyzacyjny. Można wytaczać powództwa w przedmiocie innych wierzytelności. W okresie obowiązywania planu restrukturyzacji zadłużenia nie można wytoczyć powództwa ani złożyć wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego na podstawie wierzytelności, do której zastosowanie ma plan restrukturyzacji zadłużenia. Można wytaczać powództwa w przedmiocie innych wierzytelności. Zatwierdzenie planu restrukturyzacji zadłużenia pozostaje bez uszczerbku dla prawa wierzyciela do wniesienia sprzeciwu w toku postępowania sądowego wobec wierzytelności nieuznanych w planie restrukturyzacji zadłużenia. Wierzyciel może również wnieść sprzeciw w toku postępowania sądowego wobec zakresu wierzytelności w części, w jakiej wierzytelności nie uznano.

Złożenie wniosku o restrukturyzację przedsiębiorstwa lub wniosku o restrukturyzację zadłużenia przez dłużnika powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do roszczeń wobec dłużnika. Po otrzymaniu wniosku o restrukturyzację przedsiębiorstwa sąd rozpatrujący sprawę może – na podstawie wniosku otrzymanego od przedsiębiorcy oraz za zgodą doradcy restrukturyzacyjnego, którą należy dołączyć do wniosku – zawiesić postępowanie sądowe dotyczące roszczenia pieniężnego wobec przedsiębiorcy do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego lub zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego, z wyjątkiem roszczenia z tytułu stosunku pracy lub roszczenia o zapłatę świadczenia alimentacyjnego, w przedmiocie których nie wydano jeszcze orzeczenia. W przypadku dopuszczenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia sąd zawiesza postępowanie sądowe dotyczące roszczenia pieniężnego wobec dłużnika, w przedmiocie którego nie wydano jeszcze orzeczenia, do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego lub zakończenia postępowania.

Plan restrukturyzacyjny nie zwalnia osoby solidarnie zobowiązanej do wykonania zobowiązania przedsiębiorcy z wykonania tego zobowiązania. Zatwierdzenie planu restrukturyzacji zadłużenia nie zwalnia osoby solidarnie zobowiązanej do wykonania zobowiązania dłużnika z wykonania tego zobowiązania.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Zasady regulujące zgłaszanie, sprawdzanie i uznawanie wierzytelności w toku postępowania upadłościowego

Wierzyciele mają obowiązek zgłosić syndykowi wszystkie swoje wierzytelności wobec dłużnika, które powstały przed ogłoszeniem upadłości, niezależnie od ich podstawy czy terminów wymagalności, nie później niż w terminie dwóch miesięcy od dnia ogłoszenia zawiadomienia o upadłości w dzienniku urzędowym. W przypadku ogłoszenia upadłości wszystkie roszczenia wierzyciela wobec dłużnika uznaje się za wymagalne. Wierzytelność należy zgłosić syndykowi, składając pisemne oświadczenie (zgłoszenie wierzytelności). W zgłoszeniu wierzytelności określa się treść, podstawę i zakres wierzytelności oraz wskazuje się, czy jest ona zabezpieczona zastawem. Dołącza się do niego dokumenty stanowiące dowód na poparcie okoliczności przedstawionych w zgłoszeniu. Syndyk jest zobowiązany do sprawdzenia, czy zgłoszone wierzytelności są uzasadnione oraz czy istnieją zabezpieczenia wierzytelności. Wierzyciele i dłużnik mogą zgłosić syndykowi sprzeciw na piśmie wobec wierzytelności lub zabezpieczenia wierzytelności przed przeprowadzeniem zgromadzenia w celu obrony wierzytelności.

Wierzytelności broni się podczas zgromadzenia wierzycieli (zgromadzenie w celu obrony wierzytelności). Zabezpieczeń wierzytelności broni się wraz z wierzytelnościami, dla których zostały ustanowione. Podczas zgromadzenia w celu obrony wierzytelności rozpatruje się wierzytelności w kolejności ich zgłoszenia. Domniemywa się, że wierzytelność, jej kolejność zaspokajania oraz zabezpieczenie zostały uznane, jeżeli syndyk ani żaden z wierzycieli nie wniósł w ich przedmiocie sprzeciwu podczas zgromadzenia w celu obrony wierzytelności lub jeżeli syndyk lub wierzyciel, który wniósł sprzeciw, wycofa go podczas zgromadzenia w celu obrony wierzytelności. Syndyk ma obowiązek wnieść sprzeciw wobec wierzytelności lub zabezpieczenia podczas zgromadzenia w celu obrony wierzytelności, jeżeli istnieją ku temu przesłanki. Uznaje się, że wierzytelności lub zabezpieczenia zostały uznane bez obrony podczas zgromadzenia w celu obrony wierzytelności, jeżeli są to wierzytelności uwzględnione w prawomocnym orzeczeniu sądu lub wyroku sądu polubownego, zabezpieczenia uznane prawomocnym orzeczeniem sądu lub wyrokiem sądu polubownego oraz zabezpieczenia wpisane do rejestru gruntów, rejestru statków, rejestru zastawów handlowych lub estońskiego Centralnego Rejestru Papierów Wartościowych. Sporządza się wykaz uznanych wierzytelności.

W protokole zgromadzenia w celu obrony wierzytelności wskazuje się, czy poszczególne wierzytelności lub zabezpieczenia wierzytelności zostały uznane oraz kto wniósł sprzeciw wobec wierzytelności, jej kolejności zaspokajania lub zabezpieczenia. W protokole wskazuje się również, kto wycofał wniesiony sprzeciw. Jeżeli wierzytelność przysługująca wierzycielowi nie została uznana, a wierzyciel nie wytoczył powództwa o uznanie wierzytelności lub sąd oddalił jego powództwo, sprzeciw wierzyciela wobec wierzytelności przysługujących innemu wierzycielowi oddala się. Jeżeli nie wniesiono żadnych innych sprzeciwów wobec wierzytelności przysługującej innemu wierzycielowi, domniemywa się, że wierzytelność została uznana. Wobec wierzytelności lub jej pozycji w kolejności zaspokajania wierzytelności uznanych podczas zgromadzenia w celu obrony wierzytelności nie można następnie wnieść sprzeciwu.

Zasady regulujące zgłaszanie, sprawdzanie i uznawanie wierzytelności w toku postępowania restrukturyzacyjnego i postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

W toku postępowania restrukturyzacyjnego dłużnik przedstawia listę wierzytelności, na której umieszcza wszystkie wierzytelności wraz ze wskazaniem wierzycieli, którym te wierzytelności przysługują. Sami wierzyciele nie zgłaszają zatem żadnych wierzytelności. Wierzyciel, którego wierzytelność ma zostać zrestrukturyzowana w ramach planu restrukturyzacyjnego i który nie zgadza się z zakresem wierzytelności, może – w toku postępowania restrukturyzacyjnego – złożyć doradcy restrukturyzacyjnemu pisemne oświadczenie, w którym określi, w jakim zakresie nie zgadza się z wierzytelnością określoną w zawiadomieniu o restrukturyzacji, oraz przedstawić dowody potwierdzające te okoliczności. Jeżeli wierzyciel nie złożył oświadczenia w wyznaczonym terminie, uznaje się, że zgodził się z zakresem wierzytelności. Dłużnik może zakwestionować argumenty podniesione przez wierzyciela, ale musi uzasadnić swoje stanowisko. Na podstawie przedstawionych twierdzeń i dowodów sąd ustala zakres roszczenia głównego i roszczenia o świadczenia uboczne przysługujących wierzycielowi oraz istnienie i zakres zabezpieczenia.

W toku postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia dłużnik przedstawia plan restrukturyzacji zadłużenia wskazujący zobowiązania, które mają zostać zrestrukturyzowane, oraz sposób restrukturyzacji, o który wnosi dłużnik. Podobnie jak w przypadku postępowania restrukturyzacyjnego, sami wierzyciele nie zgłaszają żadnych wierzytelności. Jeżeli wierzyciel, którego wierzytelność ma zostać zrestrukturyzowana, nie zgadza się z informacjami przedstawionymi przez dłużnika na liście wierzytelności, informuje sąd lub – na wniosek sądu – doradcę w terminie wyznaczonym przez sąd, w jakim zakresie nie zgadza się z wierzytelnością, oraz przedstawia dowody potwierdzające te okoliczności. Jeżeli wierzyciel nie złoży tego rodzaju oświadczenia w wyznaczonym terminie, uznaje się, że zgodził się on z zakresem wierzytelności. Jeżeli dłużnik lub doradca nie zgadza się z twierdzeniem zawartym w oświadczeniu wierzyciela, niezwłocznie składa w sądzie oświadczenie wraz z dowodami i uzasadnia, dlaczego nie zgadza się z informacjami zawartymi w oświadczeniu. Na podstawie przedstawionych twierdzeń i dowodów sąd ustala zakres roszczenia głównego i roszczenia o świadczenia uboczne przysługujących wierzycielowi oraz istnienie zabezpieczenia.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Obowiązującą zasadą jest zasada równego traktowania wszystkich wierzycieli. Mają jednak zastosowanie pewne wyjątki, zgodnie z którymi niektórym wierzycielom przysługuje prawo pierwszeństwa.

Przed wypłatą środków pieniężnych na podstawie wyniku podziału dokonuje się płatności z masy upadłości na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem upadłościowym w następującej kolejności:

  1. wierzytelności powstałe wskutek wyłączenia składników majątku lub ich odzyskania;
  2. świadczenia alimentacyjne płatne na rzecz dłużnika i osób pozostających na jego utrzymaniu;
  3. zobowiązania masy upadłości;
  4. koszty i wydatki poniesione w toku postępowania upadłościowego.

Po dokonaniu tych płatności wierzytelności zaspokaja się w następującej kolejności:

  1. uznane wierzytelności zabezpieczone zastawem;
  2. inne uznane wierzytelności zgłoszone w wyznaczonym terminie;
  3. inne wierzytelności, których nie zgłoszono w wyznaczonym terminie, ale które uznano.

Osoba trzecia może ponosić odpowiedzialność za zobowiązania dłużnika w przypadku gdy dłużnicy odpowiadają solidarnie. W takim przypadku dłużnik solidarny ponosi odpowiedzialność wobec wierzyciela niezależnie od niewypłacalności dłużnika. Jeżeli dłużnik solidarny ureguluje część długu, którą wierzyciel również zgłosił wobec dłużnika, część tą potrąca się z wierzytelności.

Istnieje również możliwość przeniesienia zobowiązania dłużnika na osobę trzecią na podstawie przepisów prawa. Jeżeli pracodawca stał się niewypłacalny, tj. ogłoszono upadłość pracodawcy lub postępowanie upadłościowe zakończyło się umorzeniem, pracownik otrzymuje odszkodowanie z tytułu całego wynagrodzenia, którego nie otrzymał przed ogłoszeniem niewypłacalności pracodawcy, całego wynagrodzenia za czas urlopu, którego nie otrzymał przed ogłoszeniem niewypłacalności pracodawcy, oraz wszelkich świadczeń nieotrzymanych z powodu rozwiązania umowy o pracę przed ogłoszeniem niewypłacalności pracodawcy lub po jej ogłoszeniu. Jeżeli pracodawca jest niewypłacalny, wierzycielem w postępowaniu upadłościowym w odniesieniu do niezapłaconych składek na ubezpieczenie od utraty pracy jest skarb państwa.

W toku postępowania restrukturyzacyjnego i postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia nie można mówić o masie upadłości, a wierzytelności są zaspokajane zgodnie z planem restrukturyzacyjnym lub planem restrukturyzacji zadłużenia. Plan restrukturyzacyjny nie zwalnia osoby solidarnie zobowiązanej do wykonania zobowiązania przedsiębiorcy z wykonania tego zobowiązania. Jeżeli osoba solidarnie zobowiązana do wykonania zobowiązania przedsiębiorcy wykonała to zobowiązanie, przysługuje jej roszczenie regresowe wobec przedsiębiorcy wyłącznie w zakresie, w jakim przedsiębiorca odpowiada za wykonanie zobowiązania w ramach planu restrukturyzacyjnego. Zatwierdzenie planu restrukturyzacji zadłużenia nie zwalnia osoby solidarnie zobowiązanej do wykonania zobowiązania dłużnika z wykonania tego zobowiązania. Jeżeli osoba solidarnie zobowiązana do wykonania zobowiązania dłużnika wykonała to zobowiązanie, przysługuje jej roszczenie regresowe wobec dłużnika wyłącznie w zakresie, w jakim dłużnik odpowiada za wykonanie zobowiązania w ramach planu restrukturyzacji zadłużenia.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Zakończenie postępowania upadłościowego i skutki jego zakończenia

Postępowanie upadłościowe zostaje zakończone w przypadku oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości, umorzenia postępowania upadłościowego, ustania przesłanek upadłości, za zgodą wierzycieli, w przypadku zatwierdzenia sprawozdania końcowego, zatwierdzenia układu lub z innych przyczyn przewidzianych w przepisach prawa.

Sąd kończy postępowanie, wydając postanowienie o jego umorzeniu bez ogłaszania upadłości, niezależnie od niewypłacalności dłużnika, jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza do pokrycia kosztów i wydatków poniesionych w toku postępowania upadłościowego oraz jeżeli niemożliwe jest odzyskanie majątku lub zgłoszenie roszczenia do majątku, w tym wytoczenie powództwa przeciwko członkowi organu zarządzającego. Sąd może również zakończyć postępowanie, wydając postanowienie o jego umorzeniu bez ogłaszania upadłości, niezależnie od niewypłacalności dłużnika, jeżeli majątek dłużnika obejmuje głównie roszczenia o odzyskanie majątku lub roszczenia wobec osób trzecich, jeżeli zaspokojenie tych roszczeń jest mało prawdopodobne. Sąd nie umarza postępowania, jeżeli dłużnik, wierzyciel lub osoba trzecia wpłacą kwotę określoną przez sąd jako zaliczkę na pokrycie kosztów i wydatków poniesionych w toku postępowania upadłościowego na wyznaczony rachunek bankowy. Jeżeli postępowanie upadłościowe prowadzone wobec dłużnika będącego osobą prawną zakończy się umorzeniem, zarządca tymczasowy likwiduje osobę prawną w terminie dwóch miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania bez wszczynania postępowania likwidacyjnego. Jeżeli w chwili umorzenia postępowania upadłościowego dłużnik posiada jakikolwiek majątek, w pierwszej kolejności wypłaca się z niego wynagrodzenie zarządcy tymczasowego oraz pokrywa się niezbędne wydatki.

Sąd kończy postępowanie upadłościowe na wniosek dłużnika, jeżeli ustały przesłanki postępowania upadłościowego, pod warunkiem że dłużnik udowodni, iż nie jest niewypłacalny lub iż prawdopodobnie nie stanie się niewypłacalny, jeżeli upadłość została ogłoszona z powodu możliwej niewypłacalności dłużnika w przyszłości. W przypadku zakończenia postępowania upadłościowego z powodu ustania przesłanek postępowania upadłościowego nie rozwiązuje się osoby prawnej.

Sąd kończy postępowanie upadłościowe na wniosek dłużnika, jeżeli wszyscy wierzyciele, którzy zgłosili swoje wierzytelności w wyznaczonym terminie, wyrazili zgodę na zakończenie postępowania. Jeżeli dłużnik będący osobą prawną jest stale niewypłacalny, sąd nakazuje jego likwidację w postanowieniu kończącym postępowanie.

Postępowanie upadłościowe kończy się zatwierdzeniem sprawozdania końcowego, które syndyk przedstawia radzie wierzycieli i sądowi. W sprawozdaniu końcowym syndyk przedstawia informacje dotyczące masy upadłości i środków pieniężnych uzyskanych z jej sprzedaży, płatności, wierzytelności uznanych przez wierzycieli, wytoczonych powództw i powództw, których jeszcze nie wytoczono itd. Wierzyciel może wnieść do sądu sprzeciw wobec sprawozdania końcowego. Sąd decyduje o zatwierdzeniu sprawozdania końcowego oraz o zakończeniu postępowania upadłościowego. Sąd odmawia zatwierdzenia sprawozdania końcowego i w drodze postanowienia zwraca je syndykowi w celu kontynuowania postępowania upadłościowego, jeżeli sprawozdanie końcowe ujawnia naruszenie praw dłużnika lub wierzycieli w toku postępowania upadłościowego.

Postępowanie upadłościowe może się również zakończyć zawarciem układu. Układ jest umową zawartą pomiędzy dłużnikiem a wierzycielami dotyczącą spłaty zadłużenia, która obejmuje zmniejszenie zadłużenia lub przedłużenie terminu spłaty. W toku postępowania upadłościowego układ zawiera się na wniosek dłużnika lub syndyka po ogłoszeniu upadłości. Uchwałę o zawarciu układu przyjmuje zgromadzenie wierzycieli. Sąd decyduje o zatwierdzeniu układu. Sąd kończy postępowanie upadłościowe, wydając postanowienie o zatwierdzeniu układu.

Jeżeli postępowanie upadłościowe nie zostanie zakończone w ciągu dwóch lat od dnia ogłoszenia upadłości, syndyk składa radzie wierzycieli i sądowi sprawozdania co sześć miesięcy do chwili zakończenia postępowania upadłościowego. W sprawozdaniach tych określa przyczyny, dla których postępowanie upadłościowe nie zostało zakończone, oraz przedstawi informacje dotyczące sprzedanych i niesprzedanych składników masy upadłości i zarządzania masą upadłości. Sąd zwalnia syndyka z jego obowiązków w przypadku zakończenia postępowania upadłościowego, chyba że odpowiednie przepisy stanowią inaczej. Sąd może odmówić zwolnienia syndyka z jego obowiązków, jeżeli do chwili zakończenia postępowania upadłościowego nie sprzedano wszystkich składników masy upadłości, jeżeli nadal oczekuje się wpływu środków pieniężnych ze sprzedaży masy upadłości, jeżeli powództwa wytoczone przez syndyka nie zostały jeszcze rozpoznane lub jeżeli syndyk zamierza wytoczyć powództwo lub ma obowiązek je wytoczyć. W takim przypadku syndyk również nadal wykonuje swoje obowiązki po zakończeniu postępowania upadłościowego. Jeżeli po zakończeniu postępowania upadłościowego i zwolnieniu syndyka z jego obowiązków do masy upadłości trafią środki pieniężne, jeżeli kwoty przydzielone podczas podziału zostaną udostępnione lub jeżeli okaże się, że masa upadłości obejmuje rzeczy, których nie uwzględniono przy sporządzaniu planu podziału, sąd wydaje – z urzędu lub na wniosek syndyka lub wierzyciela – postanowienie o dodatkowym podziale.

Zakończenie postępowania restrukturyzacyjnego i skutki jego zakończenia

Postępowanie restrukturyzacyjne dobiega końca w przypadku jego zakończenia przed upływem wyznaczonego terminu, jeżeli plan restrukturyzacyjny zostanie unieważniony, jeżeli plan restrukturyzacyjny zostanie wykonany przed upływem wyznaczonego terminu lub jeżeli upłynie termin wykonania planu restrukturyzacyjnego wyznaczony w planie restrukturyzacyjnym. W przypadku wykonania planu restrukturyzacyjnego przed upływem wyznaczonego terminu postępowanie restrukturyzacyjne zostaje zakończone, jeżeli przedsiębiorca wykonał wszystkie zobowiązania przyjęte w ramach planu restrukturyzacyjnego przed upływem terminu wykonania planu restrukturyzacyjnego.

Postępowanie restrukturyzacyjne może się zakończyć przed upływem wyznaczonego terminu wyłącznie przed zatwierdzeniem planu restrukturyzacyjnego. Sąd kończy postępowanie restrukturyzacyjne przed upływem wyznaczonego terminu w przypadku naruszenia przez przedsiębiorcę ciążącego na nim obowiązku współpracy, niewpłacenia przez przedsiębiorcę kwoty wyznaczonej przez sąd jako zaliczki na pokrycie wynagrodzenia i wydatków doradcy restrukturyzacyjnego lub biegłego, niezatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego, złożenia przez przedsiębiorcę wniosku w tym przedmiocie, ustania przesłanek wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego, roztrwonienia majątku przedsiębiorcy lub działania na szkodę interesów wierzycieli, niezłożenia planu restrukturyzacyjnego w wyznaczonym terminie lub niejednoznaczności wierzytelności. Jeżeli sąd zakończy postępowanie restrukturyzacyjne przed wyznaczonym terminem, następuje zniesienie skutków wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego z mocą wsteczną.

W przypadku upływu terminu wykonania planu restrukturyzacyjnego postępowanie restrukturyzacyjne zostaje zakończone.

Postępowanie restrukturyzacyjne może również zostać zakończone w przypadku unieważnienia planu restrukturyzacyjnego. Plan restrukturyzacyjny zostaje unieważniony, jeżeli przedsiębiorca został skazany za przestępstwo związane z upadłością lub przestępstwo związane z postępowaniem egzekucyjnym po zatwierdzeniu planu restrukturyzacyjnego, jeżeli przedsiębiorca w znacznym zakresie nie wykonuje zobowiązań przewidzianych w planie restrukturyzacyjnym, jeżeli po upływie co najmniej połowy okresu obowiązywania planu restrukturyzacyjnego nie ulega wątpliwości, że przedsiębiorca nie jest w stanie wykonać zobowiązań przyjętych w ramach planu restrukturyzacyjnego, na wniosek doradcy restrukturyzacyjnego, jeżeli nie uiszczono opłaty z tytułu nadzoru, jeżeli przedsiębiorca nie zapewnia doradcy restrukturyzacyjnemu wsparcia podczas wykonywania obowiązku w zakresie nadzoru lub jeżeli nie dostarcza doradcy restrukturyzacyjnemu informacji żądanych przez tego ostatniego w celu sprawowania nadzoru, jeżeli przedsiębiorca złoży wniosek o unieważnienie planu restrukturyzacyjnego lub w przypadku ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy. W przypadku unieważnienia planu restrukturyzacyjnego następuje zniesienie skutków wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego z mocą wsteczną.

Zakończenie postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia i skutki jego zakończenia

Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia kończy się w przypadku oddalenia lub odrzucenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia, unieważnienia planu restrukturyzacji zadłużenia, zakończenia postępowania lub upływu terminu wykonania wyznaczonego w planie restrukturyzacji zadłużenia. W przypadku wykonania planu restrukturyzacji zadłużenia przed upływem wyznaczonego terminu postępowanie zostaje zakończone, jeżeli dłużnik wykonał wszystkie swoje zobowiązania przyjęte w ramach planu restrukturyzacji zadłużenia przed upływem terminu wykonania tego planu.

Sąd unieważnia plan restrukturyzacji zadłużenia na wniosek dłużnika oraz w przypadku ogłoszenia upadłości dłużnika. Sąd może unieważnić plan restrukturyzacji zadłużenia, jeżeli dłużnik w znacznym stopniu nie wykonuje zobowiązań określonych w planie restrukturyzacji zadłużenia, jeżeli po upływie co najmniej połowy okresu obowiązywania planu restrukturyzacji zadłużenia nie ulega wątpliwości, że dłużnik nie jest w stanie wykonać zobowiązań przyjętych w ramach planu, dłużnik nie ma żadnych problemów z wypłacalnością lub przezwyciężył tego rodzaju problemy, dłużnik umyślnie lub wykazując się rażącym niedbalstwem przedstawił błędne lub niekompletne informacje o swoim majątku, swoich dochodach, wierzycielach lub zobowiązaniach, dłużnik dokonał płatności na rzecz wierzycieli niewymienionych w planie restrukturyzacji zadłużenia, szkodząc tym samym w znacznym stopniu interesom pozostałych wierzycieli, dłużnik nie zapewnia wsparcia sądowi lub doradcy podczas wykonywania obowiązku w zakresie nadzoru lub nie dostarcza informacji wymaganych w celu sprawowania nadzoru lub jeżeli dłużnik nie zapłacił kwoty określonej przez sąd jako zaliczki na pokrycie wynagrodzenia i wydatków doradcy lub biegłego. W przypadku unieważnienia planu restrukturyzacji zadłużenia następuje zniesienie z mocą wsteczną skutków dopuszczenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Prawa wierzycieli po zakończeniu postępowania upadłościowego

Po zakończeniu postępowania upadłościowego wierzytelności, które można było zgłosić, ale których nie zgłoszono w toku postępowania upadłościowego, oraz wierzytelności, które zgłoszono, ale których nie zaspokojono, lub wobec których dłużnik wniósł sprzeciw, mogą zostać zgłoszone przez wierzycieli wobec dłużnika zgodnie z procedurą ogólną. W tym przypadku odsetki i odsetki od zadłużenia przeterminowanego nie są naliczane za okres trwania postępowania upadłościowego.

Jeżeli dłużnik będący osobą fizyczną zostaje zwolniony ze swoich obowiązków, które nie zostały wykonane w toku postępowania upadłościowego, roszczenia wierzycieli w postępowaniu upadłościowym wobec dłużnika, w tym wierzytelności przysługujące wierzycielom w postępowaniu upadłościowym, którzy nie zgłosili swoich wierzytelności w toku postępowania upadłościowego, z wyjątkiem zobowiązań do zrekompensowania szkody wyrządzonej umyślnie poprzez czynność niezgodną z prawem lub do zapłaty świadczenia alimentacyjnego na rzecz dziecka lub rodzica, wygasają.

Po zakończeniu postępowania upadłościowego wierzyciele mogą również zgłosić wobec dłużnika roszczenia wynikające z zobowiązań masy upadłości, których nie zaspokojono w toku postępowania upadłościowego. Roszczenia powstałe w toku postępowania upadłościowego, których nie można było zgłosić w toku postępowania upadłościowego, można również zgłosić wobec dłużnika zgodnie z procedurą ogólną. W tym przypadku bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się w chwili zakończenia postępowania upadłościowego. W zakresie, w jakim przysługująca wierzycielowi wierzytelność uznana w toku postępowania upadłościowego nie została zaspokojona w toku postępowania upadłościowego, postanowienie stanowi tytuł wykonawczy, chyba że dłużnik wniósł sprzeciw wobec wierzytelności lub sąd uznał wierzytelność.

Prawa wierzycieli po zakończeniu postępowania restrukturyzacyjnego

W przypadku zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego z powodu upływu terminu wykonania planu restrukturyzacyjnego wierzyciel może dochodzić wierzytelności zrestrukturyzowanej w ramach planu restrukturyzacyjnego wyłącznie w zakresie uzgodnionym w tym planie, lecz którego nie zrealizowano.

W przypadku unieważnienia planu restrukturyzacyjnego lub jego przedterminowego uchylenia następuje zniesienie skutków wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego z mocą wsteczną. Wierzyciel, którego wierzytelność zrestrukturyzowano w ramach planu restrukturyzacyjnego, odzyskuje prawo dochodzenia roszczeń wobec przedsiębiorcy w pierwotnej kwocie. Należy również uwzględnić zyski osiągnięte przez wierzyciela w toku wykonywania planu restrukturyzacyjnego.

Prawa wierzycieli po zakończeniu postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

W przypadku odrzucenia lub oddalenia wniosku lub zakończenia postępowania następuje zniesienie z mocą wsteczną wszelkich skutków dopuszczenia wniosku. Wierzyciel, którego wierzytelność zrestrukturyzowano w ramach planu restrukturyzacji zadłużenia, odzyskuje prawo dochodzenia roszczeń wobec dłużnika w pierwotnej kwocie. Należy również uwzględnić zyski osiągnięte przez wierzyciela w toku wykonywania planu restrukturyzacji zadłużenia.

W przypadku upływu terminu wykonania planu restrukturyzacji zadłużenia wierzyciel może dochodzić wierzytelności zrestrukturyzowanej w ramach planu restrukturyzacji zadłużenia wyłącznie w zakresie uzgodnionym w tym planie, lecz którego nie zrealizowano zgodnie z planem.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Postępowanie upadłościowe

W przypadku uwzględnienia wniosku o ogłoszenie upadłości lub zakończenia postępowania upadłościowego w drodze układu koszty i wydatki poniesione w toku postępowania upadłościowego pokrywane są z masy upadłości. W przypadku oddalenia lub odrzucenia wniosku o ogłoszenie upadłości złożonego przez wierzyciela lub zakończenia postępowania z powodu wycofania wniosku o ogłoszenie upadłości przez wierzyciela koszty i wydatki poniesione w toku postępowania upadłościowego ponosi wierzyciel. W przypadku umorzenia postępowania upadłościowego sąd rozstrzyga o podziale kosztów i wydatków poniesionych w toku postępowania upadłościowego stosownie do okoliczności.

Jeżeli postępowanie wszczęte na wniosek dłużnika umorzono bez ogłaszania upadłości, a majątek dłużnika jest niewystarczający do dokonania wymaganych płatności, sąd nakazuje dłużnikowi zapłatę wynagrodzenia zarządcy tymczasowego i pokrycie wydatków podlegających zwrotowi, lecz może zarządzić ich pokrycie z budżetu państwa. Kwota wynagrodzenia i wydatków zarządcy tymczasowego, które można pokryć z budżetu państwa, nie może przekraczać 397 euro (z uwzględnieniem podatków przewidzianych w przepisach, z wyjątkiem podatku od wartości dodanej). Sąd nie zarządza pokrycia wynagrodzenia i wydatków zarządcy tymczasowego z budżetu państwa, jeżeli dłużnik, wierzyciel lub osoba trzecia wpłacili kwotę określoną przez sąd jako zaliczkę na pokrycie wynagrodzenia i wydatków zarządcy tymczasowego podlegających zwrotowi na specjalny rachunek bankowy.

Postępowanie restrukturyzacyjne

W przypadku wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego sąd wyznacza termin wpłaty przez przedsiębiorcę kwoty określonej przez sąd jako zaliczka na pokrycie początkowego wynagrodzenia i początkowych wydatków doradcy restrukturyzacyjnego na specjalny rachunek bankowy. Jeżeli przedsiębiorca nie wpłaci tej kwoty, sąd umarza postępowanie restrukturyzacyjne. Sąd określa kwotę wynagrodzenia doradcy restrukturyzacyjnego i wydatków podlegających zwrotowi w przypadku zwolnienia doradcy restrukturyzacyjnego z jego obowiązków lub zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego na podstawie sprawozdania dotyczącego czynności i wydatków doradcy restrukturyzacyjnego.

Jeżeli sąd powołuje biegłego w toku postępowania restrukturyzacyjnego, biegły ma prawo do zwrotu koniecznych i uzasadnionych wydatków poniesionych podczas wykonywania swoich obowiązków oraz do otrzymania wynagrodzenia z tytułu wykonywanych obowiązków. Sąd określa kwotę wynagrodzenia biegłego i wydatków podlegających zwrotowi w przypadku zwolnienia biegłego z jego obowiązków na podstawie sprawozdania dotyczącego czynności i biegłego, które złożono w terminie wyznaczonym przez sąd. Ustalając wysokość wynagrodzenia biegłego, sąd może również wysłuchać opinii przedsiębiorcy.

Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

Dłużnik ponosi koszty i wydatki poniesione w toku postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia. Koszty postępowania po stronie wierzycieli pokrywają sami wierzyciele. Sąd może nakazać dłużnikowi pokrycie kosztów postępowania po stronie wierzycieli, jeżeli dłużnik umyślnie złożył bezzasadny wniosek o restrukturyzację zadłużenia lub spowodował powstanie kosztów postępowania po stronie wierzycieli, w inny sposób umyślnie przedstawiając nieprawdziwe informacje lub umyślnie składając bezzasadny wniosek lub wnosząc bezzasadny sprzeciw. Dłużnikowi nie przysługuje prawo pomocy ze strony państwa na pokrycie opłaty sądowej. W przypadku wykonania planu restrukturyzacji zadłużenia dłużnik nie będzie musiał zwracać kwoty pomocy prawnej przyznanej przez państwo. W przypadku powołania doradcy lub biegłego sąd określa kwotę, jaką dłużnik musi wpłacić jako zaliczkę na pokrycie wynagrodzenia i wydatków doradcy lub biegłego na specjalny rachunek bankowy.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Postępowanie upadłościowe

W przypadku ogłoszenia upadłości prawo dłużnika do zarządzania masą upadłości i rozporządzania nią przechodzi na syndyka. Po ogłoszeniu upadłości wszelkie czynności służące rozporządzeniu majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości dokonane przez dłużnika są nieważne. Dłużnik będący osobą fizyczną może rozporządzać masą upadłości za zgodą syndyka. Wszelkie czynności rozporządzenia dokonane bez zgody syndyka są nieważne.

Sąd, rozpatrując skargę pauliańską, uznaje za bezskuteczną jakąkolwiek transakcję lub inną czynność dłużnika, którą zawarto lub której dokonano przed ogłoszeniem upadłości i która szkodzi interesom wierzycieli. Jeżeli transakcja uznana za bezskuteczną została zawarta lub jakakolwiek inna czynność uznana za bezskuteczną została dokonana w okresie od powołania zarządcy tymczasowego do ogłoszenia upadłości, uznaje się, że transakcja lub czynność wyrządziła szkodę interesom wierzycieli.

Dłużnik, wierzyciel lub syndyk mogą wnieść o uchylenie przez sąd uchwały zgromadzenia wierzycieli, jeżeli uchwała ta jest sprzeczna z prawem lub przyjęto ją z naruszeniem procedury przewidzianej w przepisach lub jeżeli prawo do zaskarżenia uchwały jest bezpośrednio przewidziane w przepisach. Można wnieść o uchylenie uchwały zgromadzenia wierzycieli również wówczas, gdy uchwała szkodzi wspólnym interesom wierzycieli.

Jeżeli postępowanie wszczęto w celu zwolnienia dłużnika będącego osobą fizyczną z ciążących na nim zobowiązań, sąd może na wniosek dłużnika uchylić postanowienie o zwolnieniu dłużnika z jego zobowiązań, których nie wykonano w toku postępowania upadłościowego, w terminie jednego roku od dnia wydania postanowienia, jeżeli nie ulega wątpliwości, iż dłużnik umyślnie nie wykonał swoich zobowiązań w toku postępowania w przedmiocie zwolnienia dłużnika z jego zobowiązań, a tym samym wyraźnie utrudnił zaspokojenia roszczeń wierzycieli.

Jeżeli dłużnik i wierzyciele zgodzili się na zawarcie układu po ogłoszeniu upadłości, sąd może uchylić układ, jeżeli dłużnik nie wykonał zobowiązań wynikających z układu, został skazany za przestępstwo związane z upadłością lub przestępstwo związane z postępowaniem egzekucyjnym lub jeżeli po upływie co najmniej połowy okresu obowiązywania układu nie ulega wątpliwości, że dłużnik nie jest w stanie spełnić warunków układu. Uchylenie układu dotyczy wszystkich wierzycieli, którzy uczestniczyli w układzie, a zatem służy ochronie ogółu wierzycieli.

Postępowanie restrukturyzacyjne

Sąd unieważnia plan restrukturyzacyjny, jeżeli przedsiębiorca został skazany za przestępstwo związane z upadłością lub przestępstwo związane z postępowaniem egzekucyjnym po zatwierdzeniu planu restrukturyzacyjnego, jeżeli przedsiębiorca w znacznym zakresie nie wykonuje zobowiązań przewidzianych w planie restrukturyzacyjnym, jeżeli po upływie co najmniej połowy okresu obowiązywania planu restrukturyzacyjnego nie ulega wątpliwości, że przedsiębiorca nie jest w stanie wykonać zobowiązań zaciągniętych w ramach planu restrukturyzacyjnego, na wniosek doradcy restrukturyzacyjnego, jeżeli nie uiszczono opłaty z tytułu nadzoru, jeżeli przedsiębiorca nie zapewnia doradcy restrukturyzacyjnemu wsparcia podczas wykonywania obowiązku w zakresie nadzoru lub jeżeli nie dostarcza doradcy restrukturyzacyjnemu informacji żądanych przez tego ostatniego w celu sprawowania nadzoru, jeżeli przedsiębiorca złoży wniosek o unieważnienie planu restrukturyzacyjnego lub w przypadku ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy. Wierzyciel, którego wierzytelność zrestrukturyzowano w ramach planu restrukturyzacyjnego, odzyskuje prawo dochodzenia roszczeń wobec przedsiębiorcy w pierwotnej kwocie, przy czym należy również uwzględnić zyski osiągnięte przez wierzyciela w toku wykonywania planu restrukturyzacyjnego.

Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

Sąd unieważnia plan restrukturyzacji zadłużenia na wniosek dłużnika lub w przypadku ogłoszenia upadłości dłużnika, jeżeli dłużnik w znacznym stopniu nie wykonuje swoich zobowiązań określonych w planie restrukturyzacji zadłużenia, jeżeli po upływie co najmniej połowy okresu obowiązywania planu restrukturyzacji zadłużenia nie ulega wątpliwości, że dłużnik nie jest w stanie wykonać zobowiązań przyjętych w ramach planu, dłużnik nie ma żadnych problemów z wypłacalnością lub przezwyciężył tego rodzaju problemy, przy czym restrukturyzacja wierzytelności przysługujących wierzycielowi nie jest już sprawiedliwa w odniesieniu do wierzycieli ze względu na istotną zmianę okoliczności, jeżeli dłużnik umyślnie lub wykazując się rażącym niedbalstwem przedstawił błędne lub niekompletne informacje o swoim majątku, swoich dochodach, wierzycielach lub zobowiązaniach, dłużnik dokonał płatności na rzecz wierzycieli niewymienionych w planie restrukturyzacji zadłużenia, szkodząc tym samym w znacznym stopniu interesom pozostałych wierzycieli, dłużnik nie zapewnia wsparcia sądowi lub doradcy podczas wykonywania obowiązku w zakresie nadzoru lub nie dostarcza informacji wymaganych w celu sprawowania nadzoru lub jeżeli dłużnik nie zapłacił kwoty określonej przez sąd jako zaliczki. Wierzyciel, którego wierzytelność zrestrukturyzowano w ramach planu restrukturyzacji zadłużenia, odzyskuje prawo dochodzenia roszczeń wobec dłużnika w pierwotnej kwocie. Należy również uwzględnić zyski osiągnięte przez wierzyciela w toku wykonywania planu restrukturyzacji zadłużenia.

Ostatnia aktualizacja: 26/06/2020

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.
W związku z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej państwa członkowskie aktualizują obecnie niektóre strony portalu zawierające treści krajowe. Jeżeli dana strona zawiera treści, które nie zostały jeszcze dostosowane w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, jest to niezamierzone i zostanie wkrótce skorygowane.

Upadłość - Irlandia

Irlandzkie przepisy dotyczące niewypłacalności osób fizycznych regulują ustawa o upadłości z 1988 r. (z późniejszymi zmianami) oraz ustawy o niewypłacalności osób fizycznych z lat 2012–2015 (ustawa o niewypłacalności osób fizycznych). Ustawa o niewypłacalności osób fizycznych przewiduje trzy sposoby restrukturyzacji zadłużenia i jednocześnie wprowadza zmiany w przepisach dotyczących upadłości.

Nadzór nad wszystkimi postępowaniami w związku z niewypłacalnością osób fizycznych, w tym nad postępowaniem upadłościowym, sprawuje Służba ds. Niewypłacalności w Irlandii (Insolvency Service of Ireland, ISI) – niezależny organ ustawowy powołany w 2013 r., działający przy Departamencie Sprawiedliwości i Równości (Department of Justice and Equality).

Postępowanie w związku z niewypłacalnością osób fizycznych, regulowane ustawą o niewypłacalności osób fizycznych, obejmuje trzy poniższe mechanizmy:

  1. zawiadomienie o umorzeniu długu (debt relief notice): w przypadku zadłużenia o wartości nieprzekraczającej 35 000 euro w odniesieniu do osób nieposiadających praktycznie żadnego majątku i osiągających bardzo niskie dochody;
  2. układ w sprawie spłaty zadłużenia (debt settlement arrangement): w przypadku uzgodnionej spłaty niezabezpieczonego zadłużenia bez limitu wartości przez okres do pięciu lat (z możliwością przedłużenia do sześciu lat w pewnych okolicznościach);
  3. układ w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej (personal insolvency arrangement): w przypadku uzgodnionej spłaty lub restrukturyzacji zabezpieczonego zadłużenia o wartości nieprzekraczającej 3 mln euro (z możliwością zwiększenia tej wartości w drodze umowy z wierzycielem) oraz niezabezpieczonego zadłużenia bez limitu wartości przez okres do sześciu lat (z możliwością przedłużenia do siedmiu lat w pewnych okolicznościach).

Zarówno w przypadku układu w sprawie spłaty zadłużenia, jak i układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej postępowanie obejmuje trzy etapy.

Etap 1: właściwy sąd wydaje świadectwo ochronne (protective certificate), które od chwili wydania uniemożliwia wskazanym lub „określonym” wierzycielom podjęcie działań lub wytoczenie powództwa przeciwko dłużnikowi, w tym wniesienie wniosku o ogłoszenie jego upadłości, w celu odzyskania wierzytelności. Świadectwo ochronne wydane przez właściwy sąd jest ważne przez 70 dni, z możliwością przedłużenia o kolejne 40 dni z określonych przyczyn[i].

Etap 2: etap ten obejmuje negocjacje prowadzone w imieniu dłużnika przez zarządcę upadłościowego osób fizycznych (personal insolvency practitioner) z określonymi wierzycielami oraz zatwierdzenie propozycji układu w drodze głosowania podczas przewidzianego w ustawie zgromadzenia wierzycieli. Niedawno uchwalone przepisy przewidują – wyłącznie w przypadku układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej – możliwość wystąpienia do sądu przez dłużnika z wnioskiem o zbadanie propozycji, w przypadku gdy zgromadzenie wierzycieli odrzuciło propozycję układu[ii].

Etap 3: wykonanie układów, w tym okresowe wypłaty na rzecz wierzycieli przez zarządcę upadłościowego osób fizycznych oraz, w stosownych przypadkach, roczne przeglądy dokonywane przez zarządcę upadłościowego osób fizycznych.

Dłużnik może skorzystać z zawiadomienia o umorzeniu długu, zawrzeć układ w sprawie spłaty zadłużenia lub zawrzeć układ w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej tylko jeden raz.

Upadłość jest rozwiązaniem dla dłużników, którzy – ze względu na okoliczności, w jakich się znaleźli – nie spełniają kryteriów ubiegania się o objęcie jednym ze wspomnianych trzech mechanizmów lub wcześniej skorzystali z jednego z tych mechanizmów, ale układ z wierzycielami okazał się niewykonalny.

Jeżeli osoba fizyczna wykaże, że jej sytuacji finansowej nie można rozwiązać w drodze układu w sprawie niewypłacalności, i otrzyma stosowne pismo w tym przedmiocie od zarządcy upadłościowego osób fizycznych, może zwrócić się do Wysokiego Trybunału (High Court) z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Wniosek o wydanie orzeczenia (postanowienia o ogłoszeniu upadłości) składa się w Urzędzie Inspektora (Examiner’s Office) przy Wysokim Trybunale. Opłata za złożenie wniosku wynosi 200 euro. Wnioskodawcy są przesłuchiwani przed Wysokim Trybunałem. W przypadku ogłoszenia upadłości osoby fizycznej osoba ta jest zobowiązana z mocy prawa do stosowania się do postanowień syndyka masy upadłości i jego urzędu (Dział ds. Upadłości ISI), który jest odpowiedzialny za zarządzanie masą upadłości.

Niezwłocznie po ogłoszeniu upadłości dłużnika jego niezabezpieczone zadłużenie umarza się w całości, zaś własność całego jego majątku przechodzi na syndyka wyznaczonego przez Wysoki Trybunał do zarządzania masą upadłości.

O wszczęcie postępowania upadłościowego może wystąpić:

  1. wierzyciel, składając do Wysokiego Trybunału wniosek o ogłoszenie upadłości względem osoby będącej jego dłużnikiem, w którym to wniosku udowodni, że jest wierzycielem tej osoby oraz że osoba ta nie podjęła zadowalających starań w celu spłaty swojego zadłużenia;
  2. sama osoba fizyczna – jest to tzw. upadłość konsumencka.

Upadły zostaje automatycznie zwolniony z długów po upływie roku od daty ogłoszenia upadłości, pod warunkiem że nie jest on objęty nakazem przedłużenia obowiązywania ograniczeń wynikających z upadłości (bankruptcy extension order) (wydawanym przez syndyka w przypadku niewypełniania zobowiązań przez dłużnika).

W ustawie o niewypłacalności osób fizycznych wprowadzono nowy zawód regulowany przez Służbę ds. Niewypłacalności, który obejmuje dwie kategorie:

1. Zatwierdzony pośrednik (approved intermediary): osoba fizyczna lub prawna upoważniona przez Służbę ds. Niewypłacalności do udzielania wsparcia dłużnikom, którzy chcą złożyć wniosek dotyczący zawiadomienia o umorzeniu długu;

2. Zarządca upadłościowy osób fizycznych (personal insolvency practitioner): osoba upoważniona przez Służbę ds. Niewypłacalności do pełnienia roli łącznika między dłużnikiem a jego wierzycielami w celu zabezpieczenia układu w sprawie spłaty zadłużenia lub układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej. Zarządca upadłościowy osób fizycznych jest z mocy prawa zobowiązany do działania zgodnie z przepisami ustawy o niewypłacalności osób fizycznych oraz powiązanych z nią rozporządzeń[iii].

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

W Irlandii osoby fizyczne (w tym spółki osobowe osób fizycznych) wszczynają postępowanie w związku z niewypłacalnością osób fizycznych za pośrednictwem procedur przewidzianych w ustawie o niewypłacalności osób fizycznych. Wierzyciele mogą wszcząć postępowanie upadłościowe przeciwko dłużnikowi lub dłużnik może złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości z własnej inicjatywy.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie w związku z niewypłacalnością

Podstawową przesłanką wszczęcia postępowania w związku z niewypłacalnością osoby fizycznej jest stan niewypłacalności dłużnika, tzn. dłużnik nie jest w stanie spłacić swoich długów w terminie wymagalności. Następnie, w zależności od charakteru i skali zadłużenia oraz poziomu dochodów dłużnika, dokonuje się wyboru najbardziej odpowiedniego spośród trzech dostępnych mechanizmów.

Aby zapewnić osobie zawierającej układ w sprawie niewypłacalności utrzymanie racjonalnego standardu życia, Służba ds. Niewypłacalności opracowała (w wyniku szeroko zakrojonych konsultacji) wytyczne w sprawie racjonalnych kosztów utrzymania (reasonable living expenses). Wytyczne te, poza zapewnieniem stabilności układu w sprawie niewypłacalności, pomagają również zabezpieczyć ustawowe prawo dłużnika do racjonalnego standardu życia – gwarantują sprawiedliwą i przejrzystą metodę standaryzacji codziennych kosztów utrzymania w odniesieniu do dłużników zagrożonych niewypłacalnością. Racjonalne koszty utrzymania dłużnika – na podstawie formularza opracowanego przez Służbę ds. Niewypłacalności – oblicza jego zatwierdzony pośrednik lub zarządca upadłościowy osób fizycznych, gdy dłużnik składa wniosek o zawarcie układu w sprawie niewypłacalności.

1. Zawiadomienie o umorzeniu długu

O wydanie zawiadomienia o umorzeniu długu może ubiegać się dłużnik, który:

  • nie jest w stanie terminowo spłacać całego swojego długu;
  • uzyskuje miesięczny dochód netto w wysokości do 60 euro po uwzględnieniu racjonalnych kosztów utrzymania;
  • posiada majątek o wartości do 400 euro. Dłużnicy mogą również posiadać:
    • jedną sztukę biżuterii o wartości nieprzekraczającej 750 euro;
    • jeden pojazd silnikowy o wartości 2000 euro lub niższej; oraz
    • sprzęt gospodarstwa domowego i narzędzia, pod warunkiem że ich łączna wartość nie przekracza 6000 euro;
  • posiada miejsce zamieszkania na terytorium Irlandii lub w ciągu ostatniego roku posiadał miejsce pobytu lub miejsce prowadzenia działalności na terytorium Irlandii;
  • wypełnił i podpisał obowiązkowe oświadczenie finansowe (prescribed financial statement) oraz złożył oświadczenie zgodnie z ustawą (statutory declaration) potwierdzające prawdziwość i rzetelność przedstawionych informacji.

Typowymi przykładami długów objętych zawiadomieniem o umorzeniu długu są: zadłużenie z tytułu kart kredytowych, przekroczenie limitu na rachunku bieżącym, kredyty konsumenckie, pożyczki zaciągnięte w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, rachunki za media oraz karty sklepowe.

2. Układ w sprawie spłaty zadłużenia

O zawarcie układu w sprawie spłaty zadłużenia może ubiegać się dłużnik, który:

  • nie jest w stanie terminowo spłacać całego swojego długu;
  • posiada co najmniej jednego wierzyciela niezabezpieczonego;
  • posiada miejsce zamieszkania na terytorium Irlandii lub w ciągu ostatniego roku posiadał miejsce pobytu lub miejsce prowadzenia działalności na terytorium Irlandii;
  • wypełnił obowiązkowe oświadczenie finansowe oraz złożył i podpisał oświadczenie zgodnie z ustawą potwierdzające prawdziwość i rzetelność przedstawionych informacji;
  • uzyskał od zarządcy upadłościowego osób fizycznych oświadczenie, w którym zarządca ten potwierdza, że:
    • informacje zawarte w obowiązkowym oświadczeniu finansowym są prawdziwe i rzetelne;
    • dłużnik jest uprawniony do przedstawienia propozycji układu w sprawie spłaty zadłużenia;
    • analiza obowiązkowego oświadczenia finansowego dłużnika wykazała brak prawdopodobieństwa, że dłużnik stanie się wypłacalny w ciągu najbliższych pięciu lat;
    • w przypadku zawarcia przez dłużnika układu w sprawie spłaty zadłużenia istnieje rozsądne prawdopodobieństwo, że stanie się on wypłacalny w ciągu najbliższych pięciu lat.

Poza długami wymienionymi w odniesieniu do zawiadomienia o umorzeniu długu układ w sprawie spłaty zadłużenia obejmuje zwykle kredyty oraz poręczenia osobiste.

3. Układ w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej

O zawarcie układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej może ubiegać się dłużnik, który:

  • nie jest w stanie terminowo spłacać całego swojego długu;
  • ma zobowiązania wobec co najmniej jednego wierzyciela zabezpieczonego, któremu przysługuje zabezpieczenie ustanowione na nieruchomości lub majątku w Irlandii;
  • ma zobowiązania zabezpieczone o wartości poniżej 3 mln euro (limit ten można zwiększyć za zgodą wszystkich wierzycieli zabezpieczonych);
  • współpracował przez sześć miesięcy w procesie regulowania zaległości w spłacie kredytu hipotecznego (np. w procesie MARP prowadzonym przez Centralny Bank Irlandii (Central Bank of Ireland)) z wierzycielem zabezpieczonym w odniesieniu do głównego miejsca zamieszkania dłużnika, przy czym
    • w wyniku tego procesu nie uzgodniono żadnego alternatywnego porozumienia dotyczącego spłaty; lub
    • wierzyciel zabezpieczony potwierdził, że nie zrealizuje takiego porozumienia; lub
    • dłużnik zawarł alternatywne porozumienie dotyczące spłaty i podjął starania w celu zastosowania się do tego porozumienia, co potwierdził zarządca upadłościowy osób fizycznych;
  • posiada miejsce zamieszkania na terytorium Irlandii lub w ciągu ostatniego roku posiadał miejsce pobytu lub miejsce prowadzenia działalności na terytorium Irlandii;
  • wypełnił i podpisał obowiązkowe oświadczenie finansowe oraz złożył oświadczenie zgodnie z ustawą potwierdzające prawdziwość i rzetelność przedstawionych informacji;
  • uzyskał od zarządcy upadłościowego osób fizycznych oświadczenie, w którym zarządca ten potwierdza, że:
    • informacje zawarte w obowiązkowym oświadczeniu finansowym są prawdziwe i rzetelne;
    • dłużnik jest uprawniony do przedstawienia propozycji układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej;
    • analiza obowiązkowego oświadczenia finansowego wykazała brak prawdopodobieństwa, że dłużnik stanie się wypłacalny w ciągu najbliższych pięciu lat;
    • w przypadku zawarcia przez dłużnika układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej istnieje rozsądne prawdopodobieństwo, że stanie się on wypłacalny w ciągu najbliższych pięciu lat.

Poza długami wymienionymi w odniesieniu do zawiadomienia o umorzeniu długu i układu w sprawie spłaty zadłużenia układ w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej obejmuje zwykle kredyty mieszkaniowe na zakup głównego miejsca zamieszkania, kredyty inwestycyjne na zakup nieruchomości, kredyty hipoteczne na zakup nieruchomości na wynajem.

Upadłość

W Irlandii osoby fizyczne mogą ubiegać się o ogłoszenie upadłości konsumenckiej, tzn. mogą złożyć do Wysokiego Trybunału wniosek o ogłoszenie własnej upadłości. Przesłanki złożenia takiego wniosku są następujące:

  • osoba fizyczna, tj. dłużnik, nie jest w stanie terminowo spłacać całego swojego długu;
  • wartość długów przekracza wartość majątku dłużnika o co najmniej 20 000 euro;
  • dłużnik podjął racjonalną próbę skorzystania z jednego z trzech wymienionych powyżej układów w sprawie niewypłacalności, aby spłacić swoje długi, co należy udowodnić przed sądem, przedstawiając pismo otrzymane od zarządcy upadłościowego osób fizycznych lub zatwierdzonego pośrednika.

Wniosek o ogłoszenie upadłości może złożyć również wierzyciel. Wniosku o ogłoszenie upadłości nie może złożyć wierzyciel, który z nieuzasadnionej przyczyny odrzucił propozycję układu w sprawie spłaty zadłużenia lub układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej.

O ogłoszenie upadłości wnosi się, składając wniosek (petition), co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek złożenia w Urzędzie Inspektora przy Wysokim Trybunale różnego rodzaju dokumentów i oświadczeń z mocą przysięgi przewidzianych przez Wysoki Trybunał. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości staje się skuteczne z chwilą jego wydania; nie wywołuje ono skutków z mocą wsteczną od dnia złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, jak może mieć to miejsce w niektórych jurysdykcjach.

Do czasu wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości wierzycielowi nie przysługuje żaden szczególny środek prawny na podstawie ustawy o upadłości przewidujący ustanowienie tymczasowego nadzorcy (interim administrator). Art. 23 ustawy o upadłości zezwala na zatrzymanie upadłego po ogłoszeniu upadłości, jeżeli ma on zamiar opuścić jurysdykcję celem uniknięcia upadłości.

Dłużnik lub wierzyciel może zaskarżyć postanowienie o ogłoszeniu upadłości, składając do Wysokiego Trybunału zażalenie wraz z oświadczeniami z mocą przysięgi, w których przedstawia uzasadnienie swojego wniosku.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

Głównym założeniem leżącym u podstaw ustawy o niewypłacalności osób fizycznych jest ochrona, na ile jest to możliwe, głównego miejsca zamieszkania dłużnika. Podobny cel przyświeca również odpowiednim przepisom wykonawczym.

Składniki majątku objęte postępowaniem w związku z niewypłacalnością

W przypadku układu w sprawie spłaty zadłużenia lub układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej nie następuje zwykle przeniesienie posiadania ani własności majątku dłużnika na zarządcę upadłościowego osób fizycznych. Zarządca upadłościowy przejmuje natomiast kontrolę nad dochodami uzyskiwanymi przez dłużnika w okresie obowiązywania układu i z dochodów tych zaspokaja roszczenia wierzyciela zgodnie z warunkami układu. Wartość dostępnych dochodów określa się po odliczeniu racjonalnych kosztów utrzymania, czynszu lub rat kredytu hipotecznego oraz innych płatności wyjątkowych, takich jak koszty świadczeń medycznych. Spłaty kredytów zabezpieczonych dokonuje zwykle dłużnik bezpośrednio na rzecz swojego wierzyciela zgodnie z postanowieniami układu. Jeżeli postanowienia układu przewidują sprzedaż składnika majątku, sprzedaży tej zazwyczaj również dokonuje bezpośrednio dłużnik.

Składniki majątku objęte postępowaniem upadłościowym

Zgodnie z przepisami dotyczącymi upadłości z dniem ogłoszenia upadłości wszystkie składniki majątku stanowiące własność upadłego niezwłocznie przechodzą na syndyka (oznacza to, że od tej pory syndyk jest właścicielem wszystkich składników masy upadłości). Do celów przejrzystości wspomniane składniki majątku obejmują:

  • środki pieniężne;
  • rachunki w instytucjach finansowych, w tym rachunki bieżące, oszczędnościowe, inwestycyjne itp.;
  • wszystkie grunty i budynki, również te, które uznaje się za miejsce zamieszkania małżonków;
  • maszyny, sprzęt, narzędzia pracy, meble, artykuły i urządzenia gospodarstwa domowego;
  • wszystkie pojazdy;
  • emerytury i renty (z pewnymi wyjątkami), produkty inwestycyjne, akcje i udziały;
  • stany magazynowe wszelkich przedsiębiorstw, które upadły prowadzi w imieniu własnym lub w ramach spółki osobowej;
  • wierzytelności upadłego.

Od powyższej zasady istnieją wyjątki:

  • dłużnicy mogą wnieść o zastosowanie wyjątku w odniesieniu do majątku osobistego o wartości nieprzekraczającej 6000 euro i mogą wystąpić z wnioskiem do Wysokiego Trybunału o zwiększenie tej kwoty;
  • z postępowania upadłościowego wyłączone są składniki majątku powstałe w wyniku naruszenia praw osobistych, gdyż roszczeń tych nie można przenieść na zarządcę działającego na rzecz wierzycieli ze względu na osobisty charakter tych roszczeń;
  • niektóre uprawnienia emerytalno-rentowe (dodatkowe wyjaśnienia można znaleźć w przepisach).

Upadły ma obowiązek poinformowania syndyka o otrzymaniu jakiegokolwiek majątku w okresie upadłości niezależnie od sposobu wejścia w jego posiadanie. Majątek taki przechodzi na syndyka na jego wniosek i wchodzi do masy upadłości.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

Postępowanie w związku z niewypłacalnością

Zatrudniony przez dłużnika zarządca upadłościowy osób fizycznych będzie pełnił funkcję negocjatora między dłużnikiem a jego wierzycielami. Zarządcy upadłościowi osób fizycznych mają z mocy prawa obowiązek działania w najlepszym interesie zarówno dłużnika, jak i wierzycieli, mają oni zatem obowiązek opracowania takiego układu, który będzie najlepszy dla wszystkich stron zainteresowanych zawarciem układu w sprawie niewypłacalności.

Rola i funkcje zarządcy upadłościowego osób fizycznych:

  • kontakt z dłużnikiem, który rozważa przedstawienie propozycji układu w sprawie niewypłacalności;
  • przyjęcie zlecenia działania w charakterze zarządcy upadłościowego;
  • analiza obowiązkowego oświadczenia finansowego sporządzonego przez dłużnika oraz udzielanie dłużnikowi porad dotyczących dostępnych rozwiązań i jego uprawnienia do przedstawienia propozycji spłaty zadłużenia lub zawarcia układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej;
  • sprawdzenie, czy informacje finansowe przedstawione przez dłużnika są rzetelne i wyczerpujące;
  • przedstawienie opinii, na podstawie kryteriów określonych w przepisach, dotyczącej tego, który rodzaj układu w sprawie niewypłacalności (układ w sprawie spłaty zadłużenia czy układ w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej) jest najbardziej odpowiedni w sytuacji dłużnika;
  • udzielenie informacji na temat wybranej procedury, ogólnych skutków oraz prawdopodobnych kosztów związanych z byciem stroną układu w sprawie niewypłacalności;
  • złożenie w imieniu dłużnika wniosku o wydanie świadectwa ochronnego;
  • powiadomienie wszystkich wierzycieli o wydaniu świadectwa ochronnego i ustanowieniu zarządcy upadłościowego osób fizycznych, przekazanie kopii obowiązkowego oświadczenia finansowego dłużnika;
  • przygotowanie propozycji dla wierzycieli oraz zwołanie ustawowego zgromadzenia wierzycieli w celu rozważenia tej propozycji i poddania jej pod głosowanie;
  • w przypadku przyjęcia propozycji – powiadomienie Służby ds. Niewypłacalności oraz wszystkich wierzycieli o wyniku głosowania;
  • po zatwierdzeniu układu lub jego zbadaniu przez sąd wykonanie postanowień układu, w tym pozyskiwanie funduszy od dłużnika i płatność na rzecz wierzycieli w trakcie obowiązywania układu;
  • monitorowanie wykonywania układu przez cały okres jego obowiązywania;
  • przeprowadzanie przeglądu układu co najmniej raz w roku.

W postępowaniu w związku z niewypłacalnością rolą dłużnika jest uczciwe uczestnictwo w procesie, przyjęcie układu wynegocjowanego przez zarządcę upadłościowego osób fizycznych oraz spełnienie warunków tego układu.

Postępowanie upadłościowe

Z chwilą ogłoszenia upadłości własność wszystkich składników masy upadłości przechodzi z upadłego na syndyka. Syndyk jest niezależnym urzędnikiem państwowym, którego rolą jest zarządzanie masą upadłości. Odpowiada on również za zarządzanie Działem ds. Upadłości ISI.

W Irlandii można wyznaczyć osobę fizyczną do zarządzania masą upadłości w zastępstwie syndyka powołanego przez Wysoki Trybunał. W praktyce zdarza się to jednak niezwykle rzadko. W ustawie o upadłości nie określono żadnych kwalifikacji, które musi posiadać taka osoba fizyczna.

Uprawnienia dłużnika w postępowaniu upadłościowym ograniczają się do prawa złożenia do Wysokiego Trybunału zażalenia na niektóre postanowienia syndyka. Dłużnik jest zobowiązany do stosowania się do poleceń wydawanych przez syndyka w związku z zarządem masą upadłości.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Zarówno ustawa o niewypłacalności osób fizycznych, jak i ustawa o upadłości z 1988 r. (z późniejszymi zmianami) dopuszczają możliwość potrącenia. Zgodnie z przepisami przy ustalaniu wartości należnego składnika aktywów lub należnej kwoty wszelkie długi lub salda kredytowe (b) u tego samego wierzyciela można potrącić z początkową kwotą (a). Pozostałą część salda uznaje się zatem za dług lub majątek, który może być należny wnioskującemu dłużnikowi lub jego wierzycielom[iv].

Jeżeli dłużnik posiada oszczędności w kasie oszczędnościowo-kredytowej, wobec której również posiada dług, kasa ta potrąca takie oszczędności z kwotą należną od dłużnika[v].

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Postępowanie w związku z niewypłacalnością

Świadectwo ochronne uniemożliwia wierzycielowi podjęcie jakichkolwiek działań w okresie objętym tym świadectwem. Ostatecznie przyjęty układ będzie zawierać uzgodnienia dotyczące istniejących wcześniej umów.

Postępowanie upadłościowe

Postępowanie upadłościowe nie ma wpływu na prawa wierzyciela zabezpieczonego w odniesieniu do jego zabezpieczenia, tj. wierzyciel zabezpieczony zachowuje wszystkie prawa przysługujące mu na mocy warunków zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania upadłościowego. Jedyna różnica polega na tym, że majątek obciążony zabezpieczeniem stanowi teraz własność syndyka, a nie upadłego.

Syndyk ma obowiązek likwidacji (sprzedaży lub zbycia) wszystkich składników masy upadłości w celu zaspokojenia, w jak największym zakresie, zobowiązań masy upadłości. W związku z tym wszystkie roszczenia wobec dłużnika dotyczące zobowiązań wynikających z umowy stają się zobowiązaniami masy upadłości. Wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach syndyk będzie kontynuował wykonywanie umów o świadczenie usług, których stroną jest upadły.

W przypadku kontynuowania umowy syndyk staje się osobiście odpowiedzialny, z czym związane jest prawo do dochodzenia odszkodowania z funduszów masy upadłości[vi].

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Postępowanie w związku z niewypłacalnością

Układ w sprawie spłaty zadłużenia lub układ w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej: pierwszym krokiem, jaki musi wykonać dłużnik pragnący zawrzeć układ w sprawie spłaty zadłużenia lub układ w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej, jest złożenie wniosku o wydanie świadectwa ochronnego przez właściwy sąd. Świadectwo to uniemożliwia wskazanym lub określonym wierzycielom podjęcie przeciwko dłużnikowi czynności w celu odzyskania lub egzekucji określonych długów. W rezultacie wierzyciel nie może:

  • wystąpić o wszczęcie postępowania sądowego w związku ze swoją wierzytelnością;
  • kontynuować żadnych postępowań sądowych, które wszczęto przed przyznaniem świadectwa ochronnego, w tym wnosić o wykonanie wszelkich orzeczeń sądowych, tzn. uznaje się, że takie postępowania zostają zawieszone na czas obowiązywania świadectwa ochronnego;
  • podejmować żadnych kroków w celu odzyskania lub zabezpieczenia swoich wierzytelności;
  • kontaktować się z dłużnikiem w sprawie długu, chyba że na wniosek dłużnika;
  • zmienić ani rozwiązać umowy z dłużnikiem; ani
  • wystąpić o wszczęcie postępowania upadłościowego wobec dłużnika.

Po zawarciu układu przez dłużnika podobne ograniczenia zgodnie z tym, co podano bezpośrednio powyżej, obowiązują również wierzycieli w zakresie egzekwowania roszczeń przez okres obowiązywania układu.

Zawiadomienie o umorzeniu długu: w przypadku zawiadomienia o umorzeniu długu, jeżeli właściwy sąd je zatwierdzi, przez okres obowiązywania zawiadomienia zastosowanie mają te same środki ochronne, co wymienione powyżej w odniesieniu do układu w sprawie spłaty zadłużenia / układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej.

Postępowanie upadłościowe

W postępowaniu upadłościowym wierzycieli zabezpieczonych i niezabezpieczonych traktuje się w różny sposób. Jedyną możliwością, z jakiej mogą skorzystać wierzyciele niezabezpieczeni upadłego, aby odzyskać przysługujące im wierzytelności, jest zgłoszenie takich wierzytelności w postępowaniu upadłościowym. Wierzyciele niezabezpieczeni nie mogą wytoczyć powództwa przeciwko upadłemu po ogłoszeniu upadłości. Jest to bezpośredni i automatyczny skutek wydania przez Wysoki Trybunał postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Postępowanie upadłościowe nie wpływa na prawa wierzycieli zabezpieczonych.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Postępowanie w związku z niewypłacalnością

Układ w sprawie spłaty zadłużenia, układ w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej, zawiadomienie o umorzeniu długu:

Zob. odpowiedź na pytanie 7.

Postępowanie upadłościowe

Tak jak w przypadku składników masy upadłości syndyk zastępuje upadłego w charakterze pozwanego we wszystkich zawisłych postępowaniach wszczętych przeciwko upadłemu na wniosek wierzycieli. Syndyk może wdać się w spór, zawrzeć ugodę lub uznać powództwo. Jeżeli syndyk wygra sprawę, wszelkie wierzytelności wzajemne lub koszty zostaną wpłacone do masy upadłości na korzyść wszystkich wierzycieli. Jeżeli powód wygra sprawę lub osiągnie się ugodę, uzgodniona kwota staje się uznaną wierzytelnością wobec masy upadłości.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

W konsultacji z zainteresowanymi stronami Służba ds. Niewypłacalności opracowała standardowy formularz (wzór) układu w sprawie spłaty zadłużenia i układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej. W formularzu przewidziano zobowiązania spoczywające zarówno na dłużnikach, jak i na wierzycielach w okresie obowiązywania układu. Wzory formularzy układu w sprawie spłaty zadłużenia i układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej załączono do niniejszego dokumentu.

Udział wierzyciela w postępowaniu odbywa się na następujących zasadach:

1. Zgłoszenie wierzytelności: w postępowaniach w celu zawarcia układu w sprawie spłaty zadłużenia lub układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej po wydaniu przez sąd świadectwa ochronnego na rzecz dłużnika zarządca upadłościowy osób fizycznych powiadamia na piśmie wszystkich wierzycieli biorących udział w postępowaniu, że działa na rzecz dłużnika, wzywa ich do przedstawienia dowodów stwierdzających istnienie przysługujących im wierzytelności oraz wskazania, w jaki sposób powinno się zaspokoić ich wierzytelności zgodnie z warunkami układu.

W postępowaniu upadłościowym wszyscy wierzyciele są zobowiązani złożyć formalne zgłoszenie wierzytelności, aby móc uzyskać zaspokojenie z masy upadłości.

2. Głosowanie: jeżeli zarządca upadłościowy osób fizycznych działający na rzecz dłużnika, który chce zawrzeć układ w sprawie spłaty zadłużenia lub układ w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej, zwoła zgromadzenie wierzycieli, wierzyciele biorący udział w postępowaniu mają prawo głosować w sprawie warunków układu, o ile udowodnili istnienie przysługujących im wierzytelności.

3. Sprzeciw: wierzyciel może wnieść do sądu sprzeciw, zanim układ w sprawie spłaty zadłużenia lub układ w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej stanie się skuteczny. Szczegółowe zasady wnoszenia sprzeciwu są określone w odpowiednich przepisach[vii].

4. Propozycja układu: wierzyciele mają prawo głosować nad propozycją układu przedstawioną przez upadłego. Głosowanie takie odbędzie się, jeżeli upadły chce dojść do porozumienia z niektórymi lub ze wszystkimi wierzycielami przed zakończeniem okresu upadłości w celu zachowania całego majątku.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

-

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Postępowanie w związku z niewypłacalnością

W przypadku układu w sprawie spłaty zadłużenia lub układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej wierzyciel nie dokonuje formalnego zgłoszenia roszczenia przeciwko dłużnikowi. Pierwszym etapem takiego postępowania jest wypełnienie przez dłużnika obowiązkowego oświadczenia finansowego. Obowiązkowe oświadczenie finansowe musi zawierać listę wszystkich wierzycieli i kwot ich wierzytelności, a podane w nim fakty stanowią podstawę wydania świadectwa ochronnego. Po wydaniu świadectwa ochronnego zarządca upadłościowy osób fizycznych może zwrócić się do wierzycieli o przedstawienie dowodów stwierdzających istnienie wierzytelności przed sporządzeniem przez niego układu. Jeżeli wierzyciel nie złoży zgłoszenia wierzytelności mimo otrzymania wniosku w tej sprawie, będzie to miało wpływ na jego prawo do głosowania nad układem i do otrzymania zaspokojenia.

Jeżeli chodzi o zawiadomienie o umorzeniu długu, wierzyciele nie zgłaszają formalnie swoich roszczeń, ale zatwierdzony pośrednik może zwrócić się do wierzyciela o potwierdzenie, że wskazana przez dłużnika kwota wierzytelności jest prawidłowa.

Układ nie obejmuje wierzytelności powstałych po dniu sporządzenia układu. Jeżeli zmieni się suma długów powstałych przed sporządzeniem układu, może to pociągać za sobą konieczność dokonania zmian w całym układzie (np. ustalona zostanie wartość zobowiązań warunkowych).

Postępowanie upadłościowe

W postępowaniu upadłościowym informacje na temat masy upadłości (tj. wszystkich aktywów i zobowiązań upadłego) należy podać w dwóch formularzach, które upadły wypełnia i przekazuje urzędnikowi ds. upadłości (bankruptcy inspector) w dniu ogłoszenia upadłości, tj. w oświadczeniu o stanie majątkowym (statement of affairs) i oświadczeniu dotyczącym sytuacji osobistej (statement of personal information). Wszystkie rodzaje zobowiązań uznaje się za wierzytelności nieudowodnione w postępowaniu upadłościowym, o ile powstały wobec dłużnika przed dniem ogłoszenia upadłości, tj. dniem rozpoczęcia okresu upadłości. Wszelkie długi zaciągnięte przez upadłego po ogłoszeniu upadłości nie mogą zostać zgłoszone jako wierzytelność w postępowaniu upadłościowym[viii].

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Postępowanie w związku z niewypłacalnością

Po wydaniu świadectwa ochronnego w postępowaniu w celu zawarcia układu w sprawie spłaty zadłużenia lub układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej wskazani w nim wierzyciele otrzymują powiadomienie o wydaniu tego świadectwa oraz kopię obowiązkowego oświadczenia finansowego dłużnika. Wierzyciela można poprosić o złożenie zgłoszenia wierzytelności oraz o wskazanie preferowanego sposobu traktowania przysługujących mu wierzytelności. Wierzytelność należy udowodnić w ten sam sposób co długi upadłego na zasadach określonych w ustawie o upadłości.

Po udowodnieniu wierzytelności wierzyciel zyskuje prawo do głosowania na zgromadzeniu wierzycieli zwołanym zgodnie z ustawą w celu zatwierdzenia propozycji dłużnika. Jeżeli wierzyciel nie złoży zgłoszenia wierzytelności lub nie przedstawi właściwych dowodów stwierdzających istnienie wierzytelności, nie może wziąć udziału w zgromadzeniu wierzycieli ani uczestniczyć w podziale masy upadłości przewidzianym w układzie.

Postępowanie upadłościowe

Następnego dnia po ogłoszeniu upadłości osoby fizycznej Dział ds. Upadłości ISI przesyła powiadomienie o ogłoszeniu upadłości do określonych instytucji finansowych i organów administracji rządowej. Obwieszczenie o ogłoszeniu upadłości umieszcza się również na stronie internetowej Służby ds. Niewypłacalności i w Iris Oifigiul, tj. w dzienniku urzędowym Irlandii.

Wszystkich wierzycieli zabezpieczonych powiadamia się (na piśmie lub pocztą elektroniczną) o przysługującym im terminie wynoszącym 30 dni od dnia ogłoszenia upadłości na przedstawienie dowodów stwierdzających istnienie wierzytelności wobec masy upadłości. Dowodami stwierdzającymi istnienie wierzytelności mogą być: akty ustanawiające hipotekę, faktury, wyciągi i rachunki, a w niektórych okolicznościach wymagane może być również złożenie przez wierzyciela oświadczenia z mocą przysięgi.

Przed zaspokojeniem wierzycieli masy upadłości Służba ds. Niewypłacalności obwieszcza zbliżające się płatności i sprawy, których one dotyczą. Wierzyciele (zarówno zabezpieczeni, jak i niezabezpieczeni) ponownie mają 30 dni na zgłoszenie roszczeń do Służby ds. Niewypłacalności i tak samo są zobowiązani przedstawić dowody stwierdzające istnienie wierzytelności.

We wszystkich przypadkach Dział ds. Upadłości ISI wymaga od wierzycieli wypełnienia standardowego formularza zgłoszenia wierzytelności (proof of debt form) dostępnego na stronie internetowej Służby ds. Niewypłacalności.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Wierzytelności uprzywilejowane

W postępowaniach w celu zawarcia układu w sprawie spłaty zadłużenia i układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej wierzytelności uprzywilejowane zaspokaja się na zasadach przewidzianych w układzie, zaś w postępowaniu upadłościowym wierzytelności uprzywilejowane zaspokaja się bezpośrednio po zaspokojeniu kosztów postępowania upadłościowego i wszelkich innych kosztów lub wydatków poniesionych przez syndyka w związku z zarządem masą upadłości. Za wierzytelności uprzywilejowane uznaje się:

  • określone kwoty należności wobec irlandzkiego organu administracji skarbowej (Revenue Commissioners), takie jak podatek dochodowy, podatek od dochodów kapitałowych, VAT, podatki odprowadzane w systemie PAYE i składki na ubezpieczenie społeczne zależne od dochodów (PRSI) itp.;
  • określone lokalne podatki od nieruchomości do zapłaty w ciągu 12 miesięcy przed ogłoszeniem upadłości dłużnika lub zawarciem układu (rozpoczęciem okresu upadłości / okresu obowiązywania układu). Podatki te obejmują podatki i opłaty pobierane przez jednostki samorządu terytorialnego;
  • wynagrodzenie należne pracownikom dłużnika za okres 4 miesięcy poprzedzających rozpoczęcie okresu upadłości / okresu obowiązywania układu;
  • wszelkie świadczenia należne pracownikom dłużnika w związku z emeryturą/rentą, urlopem lub zwolnieniem lekarskim[ix].

Wierzytelności zabezpieczone

W postępowaniu w celu zawarcia układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej wierzyciel zabezpieczony jest związany zasadami przewidzianymi w układzie. W ramach standardowego układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej pożyczka zabezpieczona jest spłacana z dochodów dłużnika w wysokości uzgodnionej w układzie. Ewentualna pozostała część miesięcznych dochodów dłużnika – po odliczeniu racjonalnych kosztów utrzymania i wynagrodzenia zarządcy upadłościowego osób fizycznych – jest wypłacana proporcjonalnie wierzycielom niezabezpieczonym dłużnika.

Upadłość nie wpływa na prawa wierzycieli zabezpieczonych. Wierzyciel zabezpieczony może skorzystać z jednego z trzech poniższych rozwiązań w odniesieniu do swojej wierzytelności zabezpieczonej:

  • wykonanie zabezpieczenia – oznacza to, że wierzyciel w praktyce nie bierze udziału w postępowaniu upadłościowym;
  • spieniężenie lub wycena zabezpieczenia i dochodzenie ewentualnej pozostałej należnej kwoty – wierzyciel oblicza godziwą wartość rynkową składnika majątku, na którym ustanowiono zabezpieczenie, i odlicza ją od całkowitej należnej kwoty. Ewentualna pozostała należna kwota zostaje zgłoszona do masy upadłości jako wierzytelność niezabezpieczona. W przypadku tego rozwiązania wierzyciel zabezpieczony może sprzedać obciążony składnik majątku;
  • rezygnacja z zabezpieczenia – wierzyciel zabezpieczony może zupełnie zrezygnować z zabezpieczenia i zgłosić wierzytelność do masy upadłości jako wierzytelność niezabezpieczoną.

Wierzytelności niezabezpieczone

Zarówno w przypadku układu w sprawie spłaty zadłużenia, jak i w przypadku układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej wierzytelności niezabezpieczone zaspokaja się zgodnie z zasadami przewidzianymi w układzie. Jeżeli chodzi o zawiadomienie o umorzeniu długu, w przypadku gdy sytuacja dłużnika poprawi się w okresie nadzoru, dłużnik jest zobowiązany zawiadomić o tym fakcie Służbę ds. Niewypłacalności i w zależności od skali zmian może zostać wezwany do wniesienia pewnego wkładu na poczet uregulowania swoich należności.

Wierzytelnościom niezabezpieczonym wobec masy upadłości przyznaje się tę samą kategorię zaspokojenia. Wierzytelności te zaspokaja się z funduszów masy upadłości pozostałych po pokryciu kosztów postępowania upadłościowego, wydatków poniesionych przez syndyka i wierzytelności uprzywilejowanych.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Postępowanie w związku z niewypłacalnością

Ogólną przesłanką pomyślnego zakończenia postępowania w związku z niewypłacalnością jest wypełnianie przez dłużnika zobowiązań wynikających z układu przez cały okres obowiązywania układu. Po spełnieniu tej przesłanki dłużnik zostaje zwolniony z długów niezabezpieczonych. Status wierzytelności zabezpieczonych będzie zależeć od szczegółowych postanowień układu.

Jeżeli dłużnik narusza warunki zawiadomienia o umorzeniu długu, układu w sprawie spłaty zadłużenia lub układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej, takie zawiadomienie może zostać unieważnione, a układ – uchylony. Jeżeli dłużnik zalega z płatnością przez 6 miesięcy, uznaje się, że układ zakończył się niepowodzeniem. W każdej z tych sytuacji dłużnik staje się zobowiązany do spłaty swoich długów w pełnej wysokości, wraz z zaległymi kwotami, opłatami i odsetkami narosłymi od tych długów przez okres zwłoki w płatności.

Postępowanie upadłościowe

Upadły, który przestrzegał zobowiązań nałożonych na niego w postępowaniu upadłościowym, zostaje automatycznie zwolniony z długów po upływie roku. Na każdym etapie okresu upadłości upadły może przedstawić wierzycielom propozycję (układu) w celu zaspokojenia ich wierzytelności. W takim przypadku upadły występuje do Wysokiego Trybunału z wnioskiem o zawieszenie postępowania upadłościowego wszczętego na wniosek wierzycieli. Od tej chwili syndyk nie będzie mógł spieniężyć składników masy upadłości. Wówczas upadły może przedstawić wierzycielom propozycję układu przed Wysokim Trybunałem. Propozycja układu zostaje poddana pod głosowanie wierzycieli upadłego; jeżeli co najmniej 60% głosujących wierzycieli (pod względem ich liczby i sumy wierzytelności) zgodzi się na warunki propozycji, zostanie ona przyjęta.

Kwotę uzgodnioną w propozycji układu można spłacić z funduszów masy upadłości lub ze środków własnych upadłego. Należy pokryć wszelkie opłaty lub wydatki poniesione przez biuro syndyka w związku z zarządem masą upadłości, a także zaspokoić wszelkie wierzytelności uprzywilejowane. Jeżeli syndyk zatwierdzi propozycję układu wynegocjowaną przed Wysokim Trybunałem, upadły zostaje zwolniony z długów.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Postępowanie w związku z niewypłacalnością

Wierzyciele niezabezpieczeni – nie dotyczy.

Wierzyciele zabezpieczeni – status wierzytelności zabezpieczonych będzie zależeć od szczegółowych postanowień układu.

Postępowanie upadłościowe

W postępowaniu upadłościowym po ogłoszeniu upadłości wierzyciele nie mogą dochodzić od upadłego żadnych istniejących wierzytelności (mogą natomiast dochodzić roszczeń z tytułu długów zaciągniętych przez upadłego po ogłoszeniu upadłości) – zamiast tego kontaktują się bezpośrednio z syndykiem. Po zwolnieniu upadłego z długów, co w większości przypadków następuje po upływie roku (termin ten można wydłużyć nawet do 15 lat, np. w przypadku nieprzestrzegania ograniczeń), wszystkie wierzytelności niezabezpieczone (w tym wierzytelności uprzywilejowane) zostają umorzone. Wierzytelności wierzycieli zabezpieczonych, którzy postanowili skorzystać z możliwości wykonania zabezpieczenia, pozostają egzekwowalne również po dniu zwolnienia z długów. Postępowanie upadłościowe pozostaje bez wpływu na prawa wierzycieli zabezpieczonych do składnika majątku, na którym ustanowiono zabezpieczenie.

Jeżeli wierzyciel zabezpieczony wycenił swoje zabezpieczenie i zgłosił roszczenie do masy upadłości w odniesieniu do pozostałej należnej kwoty (jako wierzytelność niezabezpieczoną), kwotę pozostałą po zaspokojeniu wierzytelności z masy upadłości umarza się po zwolnieniu upadłego z długów. Należy pamiętać, że nawet jeżeli wierzyciel zabezpieczony postanowi wyłącznie skorzystać z możliwości wykonania zabezpieczenia (i nie zgłosi roszczenia do masy upadłości w odniesieniu do pozostałej należnej kwoty), nie będzie mógł dochodzić takiej pozostałej należnej kwoty od dłużnika po jego zwolnieniu z długów. W tym przypadku skutek netto upadłości dla pożyczki zabezpieczonej (lub hipoteki) będzie taki, że każda część pożyczki przekraczająca wartość powiązanego składnika majątku (na dzień ogłoszenia upadłości) będzie traktowana jako wierzytelność niezabezpieczona.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Postępowanie w związku z niewypłacalnością

Układ w sprawie spłaty zadłużenia lub układ w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej: w postępowaniu w związku z niewypłacalnością wierzyciele zasadniczo ponoszą koszty przyjęcia układu. Z dostępnych środków dłużnika pokrywa się wynagrodzenie zarządcy upadłościowego osób fizycznych w wysokości uzgodnionej podczas głosowania nad układem lub zatwierdzonej przez sąd po późniejszym zbadaniu układu. Jeżeli wierzyciel wniesie sprzeciw wobec wydania świadectwa ochronnego lub przyjęcia układu, zasadniczo ponosi związane z tym koszty we własnym zakresie[x]. Jeżeli wierzyciel wniesie sprzeciw wobec zaproponowanego układu w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej, może wystąpić do sądu o zasądzenie kosztów w razie uznania sprzeciwu[xi]. Zwykle koszty ponosi ta strona, której czynności spowodowały ich powstanie.

Zawiadomienie o umorzeniu długu: zawiadomienie o umorzeniu długu nie pociąga za sobą żadnych kosztów.

Postępowanie upadłościowe

Wierzyciele ponoszą koszty postępowania upadłościowego, które spłaca się z funduszów masy upadłości.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Postępowanie w związku z niewypłacalnością

Jedną z przesłanek wszczęcia postępowania w związku z niewypłacalnością jest złożenie przez dłużnika kompletnego i prawdziwego oświadczenia o stanie majątkowym oraz podpisanie oświadczenia zgodnie z ustawą, potwierdzającego zawarte w nim informacje. Również zarządca upadłościowy osób fizycznych upewnia się co do tego, że informacje przekazane przez dłużnika są prawdziwe oraz że dłużnik nie zataił żadnych istotnych informacji dotyczących jego sytuacji finansowej. Wierzyciel, zarządca upadłościowy osób fizycznych lub – wyłącznie w przypadku zawiadomienia o umorzeniu długu – Służba ds. Niewypłacalności może wystąpić do sądu o umorzenie postępowania w sprawie niewypłacalności z uwagi na przesłanki określone w ustawie o niewypłacalności osób fizycznych, np.:

  • w rezultacie zachowania dłużnika jego sytuacja finansowa pozwala na ubieganie się o zawarcie układu lub wydanie zawiadomienia o umorzeniu długu;
  • nie spełniono wymogów proceduralnych przewidzianych w ustawie;
  • nieprawidłowości lub pominięcia w obowiązkowym oświadczeniu finansowym dłużnika doprowadziły lub mogą doprowadzić do wyrządzenia istotnej szkody wierzycielowi;
  • dłużnik nie spełnia kryteriów kwalifikowalności;
  • dłużnik dokonał czynności prawnej na rzecz osoby trzeciej, uszczuplając tym samym masę upadłości; lub
  • dłużnik popełnił czyn zabroniony przewidziany w ustawie o niewypłacalności z 2012 r. (z późniejszymi zmianami).

Wierzyciele nie mają prawa domagać się stwierdzenia nieważności czynności prawnych ani przeniesienia składników majątku przed wszczęciem postępowania w związku z niewypłacalnością. Jeżeli jednak można uznać, że dłużnik przekazuje nadmierne składki na fundusz emerytalny, wierzyciel może wystąpić do sądu o odszkodowanie. Wówczas sąd może nakazać pełen zwrot kwoty przez podmiot prowadzący fundusz celem podziału między wierzycieli, którzy są stronami układu.

Postępowanie upadłościowe

Przeniesienie składników majątku i płatności dokonane wcześniej przed upadłego na rzecz wierzycieli lub osób trzecich można uznać za bezskuteczne na mocy przepisów prawa upadłościowego. Może to nastąpić w poniższych sytuacjach:

  • upadły dokonał płatności na rzecz wierzyciela lub przeniósł na niego składnik majątku z pokrzywdzeniem pozostałych wierzycieli. Syndyk może żądać uznania takich płatności dokonanych w ciągu trzech lat przed ogłoszeniem upadłości za bezskuteczne. Jeżeli wniosek syndyka zostanie uwzględniony, przedmiotową kwotę włącza się do masy upadłości na rzecz wszystkich wierzycieli[xii];
  • upadły dokonał darowizny lub przeniósł składnik majątku na osobę trzecią w zamian za kwotę niższą niż godziwa wartość rynkowa tego składnika. Jeżeli wniosek syndyka do Wysokiego Trybunału zostanie uwzględniony, takie przeniesienie dokonane w ciągu trzech lat przed ogłoszeniem upadłości może zostać uznane za bezskuteczne, a pozostała kwota zostanie włączona do masy upadłości na rzecz wszystkich wierzycieli[xiii];
  • upadły przeniósł składnik majątku lub dokonał płatności w sposób, który można uznać za próbę uniknięcia włączenia składnika majątku lub sumy pieniężnej do masy upadłości. W takich przypadkach obowiązują dwa terminy:
    • na wniosek syndyka uwzględniony przez Wysoki Trybunał każdą taką czynność prawną dokonaną w ciągu trzech lat przed ogłoszeniem upadłości można uznać za bezskuteczną; oraz
    • każdą taką czynność prawną dokonaną w ciągu pięciu lat przed ogłoszeniem upadłości można uznać za bezskuteczną, jeżeli upadły nie udowodni, iż w chwili dokonania czynności był wypłacalny[xiv].

We wszystkich opisanych powyżej sytuacjach syndyk składa oświadczenie z mocą przysięgi przed Wysokim Trybunałem, udowadniając w sposób zadowalający dla Wysokiego Trybunału w świetle przepisów, że przedmiotowych czynności prawnych faktycznie dokonano; wówczas takie czynności prawne będzie można uznać za przynoszące szkodę wierzycielom masy upadłości.



[i] Zob. rozdział 3 art. 59–64 (układ w sprawie spłaty zadłużenia) i rozdział 4 art. 93–98 (układ w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej) ustawy o niewypłacalności z 2012 r. (z późniejszymi zmianami), aby zapoznać się z przepisami dotyczącymi świadectw ochronnych.

[ii] Art. 115A ustawy o niewypłacalności z 2012 r. (z późniejszymi zmianami).

[iii] Podstawę prawną działania zarządcy upadłościowego osób fizycznych można znaleźć w części 5 ustawy o niewypłacalności osób fizycznych z 2012 r., zaś kryteria kwalifikacji, normy regulacyjne i wymogi w zakresie udzielania zezwoleń – w rozporządzeniu wykonawczym z 2013 r. w sprawie udzielania zezwoleń zarządcom upadłościowym osób fizycznych i ich nadzorowania zgodnie z ustawą o niewypłacalności osób fizycznych z 2012 r. (S.I. nr 209 z 2013 r.).

[iv] Art. 135 ustawy o niewypłacalności z 2012 r. (z późniejszymi zmianami) i pkt 17 załącznika pierwszego do ustawy o upadłości z 1988 r. (z późniejszymi zmianami).

[v] Art. 135 ust. 2 ustawy o niewypłacalności z 2012 r. (z późniejszymi zmianami).

[vi] Art. 61 i 136 ustawy o upadłości z 1988 r. (z późniejszymi zmianami).

[vii] Art. 87 (układ w sprawie spłaty zadłużenia) i art. 120 (układ w sprawie niewypłacalności osoby fizycznej) ustawy o niewypłacalności z 2012 r. (z późniejszymi zmianami).

[viii] Art. 75 ustawy o upadłości z 1988 r. (z późniejszymi zmianami).

[ix] Art. 81 i 101 ustawy o upadłości z 1988 r. (z późniejszymi zmianami).

[x] Art. 97 ustawy o niewypłacalności z 2012 r. (z późniejszymi zmianami).

[xi] Art. 115 lit. a) ustawy o niewypłacalności z 2012 r. (z późniejszymi zmianami).

[xii] Art. 57 ustawy o upadłości z 1988 r. (z późniejszymi zmianami).

[xiii] Art. 58 ustawy o upadłości z 1988 r. (z późniejszymi zmianami).

[xiv] Art. 59 ustawy o upadłości z 1988 r. (z późniejszymi zmianami).

Ostatnia aktualizacja: 07/05/2020

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.
W związku z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej państwa członkowskie aktualizują obecnie niektóre strony portalu zawierające treści krajowe. Jeżeli dana strona zawiera treści, które nie zostały jeszcze dostosowane w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, jest to niezamierzone i zostanie wkrótce skorygowane.

Upadłość - Grecja

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie upadłościowe można wszcząć wobec przedsiębiorców oraz stowarzyszeń osób posiadających osobowość prawną i prowadzących działalność gospodarczą.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie wszczyna się na wniosek samego dłużnika, na wniosek wierzyciela posiadającego interes prawny lub na wniosek prokuratora przy sądzie pierwszej instancji (eisangeléas protodikón), w razie zaistnienia względów interesu publicznego. Przesłanki wszczęcia postępowania: a) jeżeli wniosek złożył wierzyciel - zaprzestanie realizacji płatności przez dłużnika; b) jeżeli wniosek złożył dłużnik, wystarczające jest wystąpienie ryzyka braku możliwości spłaty zadłużenia. Sąd ustali datę zaprzestania realizacji płatności, która nie może przypadać wcześniej niż dwa lata przed datą ogłoszenia wyroku. Na wniosek osoby posiadającej interes prawny w danej sprawie prezes sądu może zarządzić dowolny środek, jaki uzna za stosowny, aby zapobiec jakiejkolwiek zmianie stanu majątku dłużnika, która byłaby niekorzystna dla wierzycieli. Środki takie przestaną obowiązywać automatycznie po wydaniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

W skład masy upadłości (ptocheutikí periousía) wchodzi cały majątek należący do dłużnika w dniu ogłoszenia upadłości, niezależnie od miejsca, w którym taki majątek się znajduje. W skład masy upadłości nie wchodzą: a) wszelkie składniki majątku niepodlegające zajęciu, tj. rzeczy, których dłużnik i członkowie jego rodziny bezwzględnie potrzebują do zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb, oraz rzeczy, których dłużnik potrzebuje do prowadzenia działalności zarobkowej, lub b) wszelkie składniki majątku wyłączone z zajęcia na mocy przepisów szczególnych. W skład masy upadłości nie wchodzi również majątek nabyty przez dłużnika po ogłoszeniu upadłości.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

Z chwilą ogłoszenia upadłości dłużnik automatycznie zostaje pozbawiony zarządu nad majątkiem, tj. prawa do zarządzania i rozporządzania takim majątkiem. Wszelkie czynności związane z zarządem majątkiem dokonane przez dłużnika bez zgody syndyka (sýndikos) będą nieważne. Majątkiem będzie zarządzał syndyk. Wyłącznie w wyjątkowych przypadkach przewidzianych w przepisach prawa dłużnik może zarządzać swoim majątkiem. Powołany syndyk musi być prawnikiem z co najmniej pięcioletnim doświadczeniem zawodowym. Czynności syndyka nadzoruje sędzia sprawozdawca (eisigitís dikastís). Podjęcie niektórych czynności przez syndyka wymaga uzyskania zgody sądu właściwego w sprawach dotyczących upadłości („sąd upadłościowy”, ptocheutikó dikastírio). Sąd upadłościowy pełni funkcję najważniejszego organu nadzorczego odpowiedzialnego za kierowanie przebiegiem postępowania upadłościowego.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Ogłoszenie upadłości pozostaje bez uszczerbku dla prawa wierzyciela do potrącenia swojej wierzytelności z wierzytelnością wzajemną dłużnika, pod warunkiem że przesłanki potrącenia były spełnione przed ogłoszeniem upadłości. Ewentualny zakaz dokonywania potrąceń będzie również miał zastosowanie do upadłości.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Wszelkie umowy dwustronne obowiązujące w dniu ogłoszenia upadłości, których dłużnik jest stroną, pozostaną w mocy, chyba że przepisy ustawy o upadłości stanowią inaczej. Jeżeli sędzia sprawozdawca wyrazi na to zgodę, syndyk ma prawo do wykonania wszelkich pozostających w mocy umów oraz do zażądania od drugich stron wykonania zobowiązań z ich tytułu. Wszelkie umowy o charakterze ciągłym pozostaną w mocy, chyba że obowiązujące przepisy stanowią inaczej. Nie dotyczy to jednak umów finansowych. Przepisy ustawy o upadłości pozostają bez wpływu na prawo do wypowiedzenia umowy zgodnie z przepisami prawa lub postanowieniami umownymi. Ogłoszenie upadłości stanowi podstawę wypowiedzenia umów o charakterze osobistym, których dłużnik jest stroną. Syndyk może przenieść stosunek umowny, którego dłużnik jest stroną, na osobę trzecią. Stosunek pracy wygasa z chwilą ogłoszenia upadłości.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Z chwilą ogłoszenia upadłości wszelkie postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli przeciwko dłużnikowi o zaspokojenie lub wyegzekwowanie ich wierzytelności w postępowaniu upadłościowym zostają automatycznie zawieszone, bez uszczerbku dla przepisów dotyczących wierzycieli posiadających zabezpieczenie, w przypadku których takie zawieszenie nie ma zastosowania do składników masy upadłości wniesionych jako zabezpieczenie. Pod pewnymi warunkami zawieszenie na okres kilku miesięcy może mieć jednak zastosowanie do takich wierzycieli. Po ogłoszeniu upadłości zabronione są w szczególności następujące czynności: kontynuowanie postępowania egzekucyjnego, wszczęcie postępowania egzekucyjnego lub wytoczenie powództwa o wydanie wyroku deklaratoryjnego, kontynuowanie takich postępowań, wnoszenie lub rozpatrywanie środków zaskarżenia oraz wydawanie decyzji administracyjnych lub podatkowych lub ich wykonywanie w odniesieniu do składników masy upadłości.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Wszelkie sprawy będące w toku w dniu ogłoszenia upadłości będą kontynuowane przez syndyka, jeżeli dłużnik występuje w charakterze wierzyciela w tych sprawach. Jeżeli występują on w nich w charakterze dłużnika, będące w toku postępowania zostaną zawieszone i zastosowana zostanie procedura regulująca kwestie związane ze zgłaszaniem i weryfikacją roszczeń.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Wierzyciele muszą zgłaszać swoje roszczenia przeciwko dłużnikowi do sekretarza ds. upadłości (grammatéas ton ptocheúseon). Wszyscy wierzyciele, niezależnie od ich uprzywilejowania lub poziomu zabezpieczenia, w tym wierzyciele, których wierzytelności mają charakter warunkowy, wchodzą w skład zgromadzenia wierzycieli (synéleusi ton pistotón). Termin pierwszego posiedzenia tego zgromadzenia wyznacza się w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości. W trakcie tego posiedzenia osoby wchodzące w skład zgromadzenia wierzycieli mogą powołać trzyosobową radę wierzycieli (epitropí pistotón), która może z kolei powołać wspólnego przedstawiciela dla wszystkich członków. Trzyosobowa rada wierzycieli będzie monitorować przebieg postępowania upadłościowego.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Po sporządzeniu spisu inwentarza ruchomości i nieruchomości należących do dłużnika syndyk może zasięgnąć opinii sędziego sprawozdawcy i zwrócić się do niego o zgodę na sprzedaż towarów lub ruchomości wchodzących w skład masy upadłości, ale wyłącznie w zakresie, w jakim jest to konieczne do zaspokojenia bieżących potrzeb. Syndyk może spieniężyć składniki majątku dłużnika i podzielić zyski między wierzycieli, zbywając przedsiębiorstwo rozumiane jako całość albo poszczególne składniki jego majątku, wyłącznie po zakończeniu procesu weryfikacji wierzycieli i wyłącznie w przypadku, gdy w odniesieniu do przedsiębiorstwa nie przyjęto ani nie zatwierdzono żadnego planu restrukturyzacyjnego lub gdy decyzja o przyjęciu lub zatwierdzeniu takiego planu została uchylona. Nieruchomości dłużnika można zbyć wyłącznie za zgodą sądu upadłościowego udzieloną po złożeniu stosownego wniosku przez syndyka oraz po przekazaniu sądowi odpowiedniego sprawozdania przez sędziego sprawozdawcę.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Wszyscy wierzyciele dłużnika mogą zgłosić swoje wierzytelności i przekazać sekretarzowi ds. upadłości stosowne dokumenty, niezależnie od tego, czy ich wierzytelności są wierzytelnościami uprzywilejowanymi oraz czy zostały zabezpieczone. Wierzyciele biorący udział w postępowaniu upadłościowym to wierzyciele, którzy w dniu ogłoszenia upadłości posiadają roszczenie pieniężne wobec dłużnika wynikające z umowy, które stało się już wymagalne i którego można dochodzić przed sądem. Nie można zgłaszać żadnych roszczeń powstałych po wszczęciu postępowania upadłościowego. Koszty sądowe związane z czynnościami syndyka, koszty poniesione w związku z zarządem masą upadłości, wynagrodzenie syndyka i wszelkie roszczenia wobec samej masy upadłości (omadiká pistómata) są potrącane z góry po wydaniu decyzji o sprzedaży masy upadłości i zaspokajane w pierwszej kolejności przed wierzycielami dłużnika.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Wierzytelności muszą być zgłaszane sekretarzowi ds. upadłości na piśmie, ze wskazaniem ich rodzaju, podstawy i daty powstania itp., w terminie miesiąca od daty ogłoszenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Biuletynie Pism Sądowych Funduszu Prawników (Deltío Dikastikón Dimosieúseon tou Tameíou Nomikón). Po upływie wskazanego powyżej terminu wierzyciel może nadal wnieść sprzeciw (anakopí) i wystąpić do sądu upadłościowego o zweryfikowanie jego wierzytelności. Następujące zasady mają zastosowanie do tej weryfikacji: a) weryfikację przeprowadza syndyk w obecności sędziego sprawozdawcy w terminie trzech dni od upływu terminu na zgłoszenie wierzytelności; b) wierzyciel, którego wierzytelność podlega weryfikacji, może wziąć udział w weryfikacji osobiście albo za pośrednictwem należycie upoważnionej osoby trzeciej; c) weryfikację przeprowadza się, porównując dokumenty przedstawione przez wierzyciela z księgami i dokumentami przedstawionymi przez dłużnika; d) sędzia sprawozdawca sporządza sprawozdanie z przebiegu weryfikacji; e) w przypadku wątpliwości sędzia sprawozdawca podejmie decyzję w sprawie dopuszczalności wierzytelności i może dopuścić ją warunkowo; f) w trakcie weryfikacji dłużnik, syndyk lub wierzyciele, których wierzytelności zostały już zatwierdzone, mogą wnieść sprzeciw. Nie istnieje żadna dedykowana strona internetowa zawierająca specjalne formularze wykorzystywane w ramach powyższej procedury. Specjalne formularze można jednak otrzymać od sekretarza ds. upadłości w sądzie pierwszej instancji (protodikeío).

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Po dokonaniu likwidacji masy upadłości syndyk bezzwłocznie sporządza plan podziału i przekazuje go sędziemu sprawozdawcy. Sędzia sprawozdawca opatrzy ten plan klauzulą wykonalności i ogłosi go przez wywieszenie w budynku sądowym. Przy podziale zostaną wzięte pod uwagę następujące przywileje ogólne: (i) roszczenia związane z wszelkiego rodzaju finansowaniem udzielonym w celu zapewnienia dłużnikowi możliwości dalszego prowadzenia działalności; (ii) roszczenia związane z kosztami leczenia dłużnika lub z wydatkami związanymi z pogrzebem; (iii) roszczenia związane z koniecznością zapewnienia niezbędnej żywności; (iv) roszczenia pracowników z tytułu stosunku pracy i honoraria adwokackie; (v) roszczenia rolników; (vi) roszczenia państwa greckiego i organów samorządu terytorialnego; (vii) roszczenia funduszu gwarancyjnego (synengyitikó) oraz specjalne przywileje wierzycieli, np. uprzywilejowane roszczenia względem określonych ruchomości lub nieruchomości dłużnika lub dotyczące określonej kwoty pieniężnej. W przypadku nakładania się przywilejów w odniesieniu do zysków ze sprzedaży składnika majątku lub w odniesieniu do określonej kwoty pieniężnej stosuje się odpowiednio stosowne przepisy kodeksu postępowania cywilnego.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Plan restrukturyzacyjny może zostać złożony do sądu upadłościowego przez dłużnika i syndyka. Plan ten musi zawierać informacje na temat sytuacji finansowej dłużnika i proponowanej metody zaspokojenia wierzycieli, opis środków, które należy podjąć, takich jak zmiany organizacyjne i biznesplany, powstanie praw oraz kolejność zaspokajania wierzytelności itp. Sąd upadłościowy przeprowadzi wstępną analizę planu z urzędu w terminie 20 dni od daty jego złożenia i może odrzucić ten plan, jeżeli spełnione zostaną określone przesłanki ustanowione w obowiązujących przepisach. Jeżeli sąd nie odrzuci planu, wyznaczy wierzycielom co najmniej trzymiesięczny termin na jego przyjęcie oraz określi termin posiedzenia wierzycieli. Dyskusja nad planem i dotyczące go głosowanie odbywa się w obecności sędziego sprawozdawcy. Przyjęcie planu wymaga uzyskania kwalifikowanej większości głosów. Po przyjęciu planu restrukturyzacyjnego przez wierzycieli plan ten przekazuje się sądowi do zatwierdzenia. Po wydaniu prawomocnego postanowienia zatwierdzającego plan restrukturyzacyjny plan ten staje się wiążący dla wszystkich wierzycieli, niezależnie od ich pozycji w kolejności zaspokajania wierzytelności oraz od tego, czy zgłosili oni swoje wierzytelności. Postępowanie upadłościowe zostaje zakończone. Każdy wierzyciel może wytoczyć powództwo indywidualnie.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Po wydaniu postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego znosi się ograniczenia nałożone na dłużnika w postępowaniu upadłościowym, dłużnik odzyskuje prawo do zarządu swoim majątkiem, a każdy z wierzycieli może wytoczyć powództwo indywidualnie. Ściślej rzecz biorąc, postępowanie upadłościowe zostaje zakończone z chwilą likwidacji majątku, a syndyk złoży sprawozdanie w terminie jednego miesiąca.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Koszty i wydatki związane z postępowaniem upadłościowym pokrywa się z masy upadłości.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Wszelkie czynności podejmowane przez dłużnika w okresie od dnia zaprzestania realizacji płatności do dnia ogłoszenia upadłości („okres istnienia podejrzenia”, ýpopti períodos) ze szkodą dla ogółu wierzycieli, mogą zostać unieważnione (czynności dotknięte nieważnością względną, práxeis dynitikís anáklisis) lub muszą zostać unieważnione (czynności dotknięte nieważnością bezwzględną, práxeis ypochreotikís anáklisis), z zastrzeżeniem przesłanek określonych w prawie upadłościowym. Powództwo o ustalenie nieważności czynności może wytoczyć przed sąd upadłościowy syndyk lub, pod pewnymi warunkami, wierzyciel. Każdy, kto nabył dowolny składnik majątku dłużnika na podstawie czynności nieważnej, musi zwrócić taki składnik majątku do masy upadłości.

Ostatnia aktualizacja: 13/02/2018

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.
W związku z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej państwa członkowskie aktualizują obecnie niektóre strony portalu zawierające treści krajowe. Jeżeli dana strona zawiera treści, które nie zostały jeszcze dostosowane w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, jest to niezamierzone i zostanie wkrótce skorygowane.

Upadłość - Hiszpania

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Sądowe postępowanie upadłościowe, zwane concurso de acreedores, ma zastosowanie zarówno do dłużnika cywilnego, jak i do przedsiębiorcy, niezależnie od tego, czy są oni osobami fizycznymi czy też osobami prawnymi. W ustawie nr 25/2015 z dnia 28 lipca 2015 r. ustanowiono szczegółowe przepisy regulujące przebieg postępowania upadłościowego w przypadku dłużnika będącego osobą fizyczną, w szczególności w celu zapewnienia możliwości zwolnienia dłużnika z długów nieuregulowanych w toku postępowania.

Istnieje możliwość ogłoszenia upadłości każdego dłużnika, niezależnie od tego, czy jest osobą fizyczną (uwzględniając małoletnich lub osoby pozbawione zdolności do czynności prawnych) czy prawną, przedsiębiorcą czy konsumentem, chociaż w ustawie przewidziano pewne przepisy dotyczące określonych rodzajów dłużnika, w szczególności w przypadku spółek prawa handlowego lub konsumentów.

Upadłość osób prawnych może zostać ogłoszona nawet wówczas, gdy są one w likwidacji. Nie ma znaczenia, czy są one częścią grupy przedsiębiorstw, ponieważ możliwe jest ogłoszenie upadłości jednego niewypłacalnego przedsiębiorstwa lub większej ich liczby, ale nie grupy jako takiej.

Postępowanie upadłościowe może zostać wszczęte w odniesieniu do spadku, pod warunkiem że spadek nie został przyjęty wprost.

Nie można ogłosić upadłości podmiotów wchodzących w skład organizacji terytorialnej państwa, organów publicznych i innych podmiotów prawa publicznego.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

2.1. Przesłanki wszczęcia postępowania upadłościowego:

W ustawie przewidziano określone subiektywne i obiektywne przesłanki, które muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe:

A) przesłanka subiektywna: istnieje możliwość ogłoszenia upadłości każdego dłużnika, niezależnie od tego, czy jest osobą fizyczną czy prawną, przedsiębiorcą czy konsumentem, chociaż w ustawie przewidziano pewne przepisy dotyczące danego rodzaju dłużnika, w szczególności w przypadku spółek prawa handlowego lub konsumentów.

Nie można ogłosić upadłości podmiotów wchodzących w skład organizacji terytorialnej państwa, organów publicznych i innych podmiotów prawa publicznego;

B) przesłanka obiektywna: niewypłacalność dłużnika rozumiana jako brak zdolności do regularnego pokrywania spoczywających na nim zobowiązań.

2.2. Strony, które mogą wystąpić o wszczęcie postępowania

W zależności do tego, czy wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego zostaje złożony przez dłużnika czy przez wierzycieli, warunki złożenia wniosku są różne.

Jeżeli z wnioskiem o wszczęcie postępowania upadłościowego występuje dłużnik (postępowanie dobrowolne), musi on przedstawić przed sądem dowody świadczące o tym, że jest aktualnie niewypłacalny lub że grozi mu nieuchronna niewypłacalność, tj. że nie będzie w stanie regularnie pokrywać spoczywających na nim zobowiązań. Jeżeli dłużnik jest aktualnie niewypłacalny, ma obowiązek wystąpić z wnioskiem o wszczęcie postępowania upadłościowego w terminie dwóch miesięcy od dnia, w którym zdał lub powinien był zdać sobie sprawę ze swojej niewypłacalności.

Zgodnie z obowiązującym prawem we wspomnianym terminie dwóch miesięcy dłużnik może jednak powiadomić sąd, że negocjuje warunki ugody dotyczącej refinansowania swojego zadłużenia z wierzycielami; w takim przypadku bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania negocjacji, a wierzyciele nie mogą wszcząć odrębnego postępowania egzekucyjnego z majątku dłużnika niezbędnego mu do prowadzenia działalności przez okres trzech miesięcy. W przypadku braku porozumienia z wierzycielami po upływie tego okresu dłużnicy muszą wystąpić o wszczęcie postępowania upadłościowego w terminie jednego miesiąca.

Dłużnicy muszą załączyć określone dokumenty do wniosku o wszczęcie postępowania, takie jak sprawozdanie z prowadzonej działalności gospodarczej, spis inwentarza składników majątku, wykaz wierzycieli ze wskazaniem gwarancji kredytowych oraz wykaz pracowników wraz z księgami rachunkowymi, jeżeli dłużnicy są zobowiązani do ich prowadzenia.

Dłużnicy, którzy mogą być osobami fizycznymi lub prawnymi, są zobowiązani do wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania upadłościowego, jeżeli są aktualnie niewypłacalni, tj. nie są w stanie regularnie pokrywać spoczywających na nich zobowiązań. Natomiast w przypadku, w którym dłużnikom grozi nieuchronna niewypłacalność (tj. w sytuacji, gdy dłużnicy nie są jeszcze niewypłacalni, ale przewiduje się, że wkrótce staną się niewypłacalni), dłużnicy są po prostu uprawnieni do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Przy składaniu wniosku do sądu gospodarczego (juzgado de lo mercantil) należy spełnić określone wymogi przewidziane w art. 6 ust. 2 ustawy o upadłości (Ley Concursal): załączyć do wniosku sprawozdanie dotyczące historii finansowej i prawnej dłużnika; wskazać, czy dłużnik prowadzi działalność gospodarczą; jeżeli dłużnik jest osobą prawną, musi wskazać udziałowców/akcjonariuszy, syndyków lub likwidatorów oraz biegłego rewidenta; załączyć do wniosku spis inwentarza składników majątku i praw wraz z informacjami umożliwiającymi ich identyfikację; załączyć do wniosku wykaz wierzycieli w porządku alfabetycznym wraz z ich danymi adresowymi oraz informacjami na temat kwoty i terminu wymagalności wierzytelności oraz istniejących gwarancji; w stosownych przypadkach do wniosku należy załączyć wykaz pracowników; jeżeli dłużnik jest zobowiązany do prowadzenia ksiąg rachunkowych, musi dostarczyć te księgi; jeżeli dłużnik wchodzi w skład grupy przedsiębiorstw, musi poinformować sąd o tym fakcie i przedłożyć skonsolidowane sprawozdanie finansowe grupy.

Dłużnicy są zobowiązani do współpracy z sędzią odpowiedzialnym za przeprowadzenie postępowania upadłościowego oraz z syndykami; taka współpraca nie ogranicza się wyłącznie do biernego spełniania nakładanych na nich wymogów, ale obejmuje również aktywne przekazywanie informacji na temat wszelkich istotnych kwestii. Zobowiązanie to obejmuje również obowiązek stawienia się przed stosownym organem (sądem lub syndykami), współpracy z tymi organami oraz udzielania im informacji. Wspomniane zobowiązania mają zastosowanie do dłużników będących osobami fizycznymi oraz do dłużników pełniących de facto lub de iure funkcję organów zarządzających osób prawnych, niezależnie od tego, czy pełnią oni tę funkcję obecnie, czy też pełnili ją na przestrzeni ostatnich dwóch lat. Niedopełnienie tego obowiązku jest rozumiane jako domniemanie umyślnego działania lub rażącego niedbalstwa, co pociąga za sobą ogłoszenie zawinionej upadłości (w przypadkach, w których zastosowanie mają przepisy dotyczące winy, tj. w przypadkach dotyczących zatwierdzenia niekorzystnej ugody lub wszczęcia postępowania likwidacyjnego).

Dłużnik może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za niewypłacalność i ukarany. Jednym z celów postępowania upadłościowego jest zbadanie przyczyn niewypłacalności oraz – w szczególności – ustalenie, czy zachowanie dłużnika lub innych osób bezpośrednio lub pośrednio powiązanych z dłużnikiem przyczyniło się do doprowadzenia do niewypłacalności lub do pogorszenia sytuacji finansowej dłużnika. Wiąże się to z koniecznością przedstawienia wyjaśnień dotyczących odpowiednich zobowiązań za pomocą tabeli sankcji, o której mowa w art. 172 i 172a ustawy o upadłości.

2.3. Wszczęcie postępowania oraz moment, w którym postępowanie wywołuje skutki:

Sędzia musi zbadać przedłożoną dokumentację i w razie stwierdzenia istniejącej lub nieuchronnej niewypłacalności ogłasza niewypłacalność dłużnika w dniu wpłynięcia wniosku lub następnego dnia. Jeżeli przedłożona dokumentacja jest niekompletna, sędzia może jednorazowo wyznaczyć pięciodniowy termin na jej uzupełnienie.

Z wnioskiem o wszczęcie postępowania upadłościowego może wystąpić również dowolny z wierzycieli – w takim przypadku postępowanie to ma charakter przymusowy (concurso necesario). Wierzyciele występujący o ogłoszenie upadłości muszą przedstawić dowody świadczące o aktualnej niewypłacalności dłużnika oraz dowody świadczące o wydaniu nakazu egzekucji przeciwko dłużnikowi, potwierdzające, że uzyskano majątek niewystarczający do pokrycia zadłużenia, lub dowody potwierdzające wystąpienie określonych okoliczności faktycznych prowadzących do przyjęcia domniemania niewypłacalności dłużnika, takich jak: ogólne zaprzestanie spłaty zobowiązań przez dłużnika; dokonanie zajęcia obejmującego szereg składników majątku dłużnika; pospieszne ukrycie lub sprzedanie majątku czy zaprzestanie spłacania niektórych wierzytelności (podatków, składek na ubezpieczenie społeczne, roszczeń pracowników).

Jeżeli wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego został złożony przez wierzyciela, dłużnik zostaje wezwany do stawienia się przed sądem i ma możliwość złożenia zażalenia na postanowienie o ogłoszeniu upadłości. W takich przypadkach sędzia zwołuje rozprawę, na której strony mogą – z pewnymi ograniczeniami – przedstawić dowody, a sędzia musi rozstrzygnąć, czy dłużnik jest aktualnie niewypłacalny, i w razie potrzeby ogłosić upadłość. Postępowanie wszczyna się również w przypadku, gdy dłużnik przyjmie postanowienie o ogłoszeniu upadłości, nie zaskarży tego postanowienia lub nie stawi się na rozprawie.

Dłużnicy będący osobami fizycznymi, którzy znaleźli się w sytuacji aktualnej lub nieuchronnej niewypłacalności i których szacunkowe zobowiązania nie przekraczają kwoty pięciu milionów euro, mogą wystąpić z wnioskiem o wszczęcie postępowania mającego na celu zawarcie pozasądowej ugody w sprawie płatności. Osoby prawne, które spełniają wymogi ustanowione w art. 231 ustawy o upadłości, również mogą wystąpić z takim wnioskiem.

Postanowienie o wszczęciu postępowania upadłościowego staje się skuteczne z chwilą jego wydania, nawet jeżeli zostało zaskarżone.

2.4. Publikacja postanowienia o ogłoszeniu upadłości:

Publikacja postanowienia o ogłoszeniu upadłości odbywa się w miarę możliwości drogą elektroniczną. Wyciąg z tego postanowienia musi zostać opublikowany w dzienniku urzędowym (Boletín Oficial del Estado), chociaż sędzia może nakazać publikację postanowienia również w innych środkach masowego przekazu, jeżeli uzna to za konieczne.

2.5. Środki tymczasowe:

Na wniosek osoby występującej o wszczęcie postępowania upadłościowego oraz, w stosownych przypadkach, po złożeniu kaucji na pokrycie potencjalnych zobowiązań sędzia może – po uwzględnieniu wniosku – zastosować konieczne środki gwarantujące integralność majątku dłużnika zgodnie z przepisami ogólnymi prawa procesowego.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

3.1. Składniki majątku, które wchodzą w skład masy upadłości

Wszystkie składniki majątku i prawa dłużnika na dzień ogłoszenia upadłości, jak również wszystkie składniki majątku i prawa nabyte przez dłużnika lub włączone w toku postępowania składają się na masę upadłości lub „majątek objęty postępowaniem”. Nie dotyczy to tych składników majątku, które prawo uznaje za niezbywalne.

Wierzyciele dysponujący prawami pierwszeństwa w odniesieniu do statków wodnych lub statków powietrznych mogą wyodrębnić takie składniki majątku z masy upadłości, podejmując czynności przewidziane w przepisach sektorowych.

W przypadku postępowania upadłościowego z udziałem dłużników będących osobami fizycznymi pozostającymi w związku małżeńskim majątek osobisty tych małżonków będzie stanowił część majątku objętego postępowaniem, przy czym jeżeli małżonkowie zawarli umowę ustanawiającą małżeńską wspólność majątkową, składniki majątku wspólnego małżonków również zostaną włączone do masy upadłości, jeżeli będzie to konieczne do pokrycia zobowiązań dłużnika.

Postępowanie upadłościowe nie wiąże się z koniecznością zaprzestania działalności gospodarczej przez dłużnika – przedsiębiorstwo dłużnika może nadal prowadzić działalność zgodnie z przyjętymi ustaleniami dotyczącymi utrzymania lub zawieszenia uprawnień dłużnika. Ogólnie rzecz biorąc, w przypadku ustanowienia nadzoru nad korzystaniem przez dłużnika z przysługujących mu uprawnień dłużnik może zarządzać lub rozporządzać składnikami majątku wyłącznie po uzyskaniu zgody syndyków. Podejmowanie określonych czynności o charakterze ogólnym może być jednak dozwolone, jeżeli wchodzą one w zakres normalnej działalności przedsiębiorstwa. Co do zasady do czasu zatwierdzenia ugody z wierzycielami lub do czasu wszczęcia postępowania likwidacyjnego składniki majątku nie mogą bez zgody sędziego zostać obciążone w celu pokrycia kosztów ponoszonych przez niewypłacalne przedsiębiorstwo. W poniższej sekcji objaśniono kwestie związane z zawieszeniem uprawnień dłużnika lub ustanowieniem nadzoru nad sposobem korzystania przez dłużnika z przysługujących mu uprawnień.

W kontekście procesu refinansowania połowę finansowania w postaci nowych wpływów gotówkowych uznaje się za wierzytelność wobec masy upadłości.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

4.1. Uprawnienia dłużnika

Co do zasady punktem wyjścia jest rozróżnienie postępowania dobrowolnego i postępowania przymusowego (art. 22). W tym pierwszym przypadku dłużnik nadal zarządza i dysponuje swoim majątkiem oraz jest objęty nadzorem ze strony syndyka, który musi udzielić zezwolenia lub wyrazić na to zgodę. W przypadku postępowania przymusowego dłużnik traci uprawnienie do zarządzania i dysponowania swoim majątkiem, które powierza się syndykowi. Przepisy te nie mają na celu ukarania dłużnika, lecz raczej zachowaniu jego majątku i zagwarantowaniu możliwości osiągnięcia celów postępowania.

Celem pozostaje jednak kontynuowanie działalności gospodarczej przez dłużnika, dlatego też w art. 44 zezwala się syndykowi na sporządzenie katalogu czynności, które – z uwagi na swój charakter i powiązane koszty – są zwolnione z konieczności ich objęcia niezbędnymi środkami kontroli. System jest elastyczny, ponieważ sędzia może – wydając postanowienie z uzasadnieniem – nakazać zawieszenie uprawnień dłużnika w przypadku postępowania dobrowolnego i nakazać objęcie dłużnika zwykłym nadzorem, polegającym na udzielaniu zezwoleń lub zgody, w przypadku postępowania przymusowego, wskazując ryzyko, którego zamierza się uniknąć, oraz korzyści, jakie planuje się uzyskać.

Podobnie – na wniosek syndyka – początkowe ustalenie dotyczące ograniczenia lub przekazania uprawnień może zostać zmienione na dowolnym dalszym etapie postępowania, również na mocy uzasadnionego postanowienia i po wysłuchaniu dłużnika (zmiany nie dokonuje się automatycznie), o ile dana zmiana zostanie opublikowana w takiej samej formie jak postanowienie o ogłoszeniu upadłości.

Z chwilą zakończenia postępowania uchyla się również wszelkie ograniczenia uprawnień. W przeciwnym razie obowiązują one do chwili zatwierdzenia ugody z wierzycielami, na mocy której mogą zostać ustanowione środki ograniczające uprawnienia dłużnika lub pozbawiające go takich uprawnień. Jeżeli postępowanie upadłościowe zakończy się wszczęciem postępowania likwidacyjnego, rozpoczęcie tego etapu pociąga za sobą zawieszenie uprawnień dłużnika.

Celem ustawy o upadłości jest zasadniczo zagwarantowanie zachowania majątku dłużnika objętego postępowaniem upadłościowym w nienaruszonym stanie; w niektórych przypadkach możliwa jest jednak sprzedaż majątku dłużnika w toku postępowania upadłościowego pod warunkiem uzyskania zgody sądu, co w niektórych przypadkach nie będzie konieczne. W postępowaniu upadłościowym możliwa jest również sprzedaż jednostek produkcyjnych zgodnie z przepisami art. 146a.

W drodze wyjątku od ogólnej zasady ciągłości działalności dłużnika przyjmuje się, że – na wniosek syndyka i po wysłuchaniu dłużnika oraz przedstawicieli pracowników – biura dłużnika mogą zostać zamknięte lub prowadzona przez niego działalność gospodarcza może zostać zawieszona. Jeżeli wiąże się to z koniecznością zbiorowego rozwiązania, zawieszenia lub zmiany umów o pracę, sędzia musi postępować zgodnie z przepisami szczególnymi.

W ustawie określono również szczegółowe obowiązki dotyczące ksiąg rachunkowych dłużnika. Skutki postępowania upadłościowego dla organów zarządzających niewypłacalnych osób prawnych są regulowane odrębnie.

4.2. Powołanie i uprawnienia syndyków:

Syndyk jest osobą lub organem odgrywającym kluczową rolę w postępowaniu upadłościowym, który udziela sędziemu wsparcia i jest odpowiedzialny za zarządzanie postępowaniem upadłościowym. Po wszczęciu postępowania upadłościowego sędzia nakazuje przystąpienie do drugiego etapu postępowania, w którym rozstrzyga się wszelkie kwestie związane z powołaniem, statusem, uprawnieniami i odpowiedzialnością syndyka.

Syndyka wybiera się spośród osób fizycznych i prawnych, które dobrowolnie zarejestrowały się w publicznym rejestrze upadłości (Registro Público Concursal) zgodnie z warunkami określonymi w przepisach prawa. W tym celu dokonuje się rozróżnienia między postępowaniami upadłościowymi prowadzonymi na małą, średnią i dużą skalę. Pierwszą osobę z listy powołuje się w drodze losowania, a następnie w kolejności, z wyjątkiem postępowań prowadzonych na dużą skalę, w toku których sędzia może powołać syndyka, którego uzna za najodpowiedniejszego, wskazując przyczyny wyboru, zgodnie z kryteriami przewidzianymi przez prawo. W przypadku postępowania upadłościowego dotyczącego instytucji kredytowych sędzia musi powołać syndyka spośród osób zaproponowanych przez Fundusz na rzecz Uporządkowanej Restrukturyzacji Banków (Fondo de Reestructuración Ordenada Bancaria). Sędzia powołuje syndyków spośród osób zaproponowanych przez Krajową Komisję ds. Rynku Papierów Wartościowych (Comisión Nacional del Mercado de Valores) w przypadku postępowania dotyczącego instytucji objętych nadzorem tej komisji lub nadzorem Konsorcjum Ubezpieczeń Odszkodowawczych (Consorcio de Compensación de Seguros) w przypadku zakładów ubezpieczeń.

Z reguły powołuje się tylko jednego syndyka. Wyjątkowo ze względu na interes ogólny sędzia-komisarz w postępowaniu upadłościowym może wyznaczyć wierzyciela będącego przedstawicielem administracji publicznej lub wierzyciela reprezentującego podmiot prawa publicznego powiązany z administracją publiczną lub odpowiadający przed administracją publiczną jako drugiego syndyka.

W art. 33 ustawy o upadłości szczegółowo objaśniono obowiązki syndyków, dzieląc je na następujące kategorie: obowiązki o charakterze proceduralnym; obowiązki względem dłużnika lub jego organów zarządzających; obowiązki dotyczące kwestii pracowniczych; obowiązki dotyczące praw wierzycieli; obowiązki związane ze sprawozdawczością i oceną; obowiązki dotyczące sprzedaży lub likwidacji majątku; oraz obowiązki sekretarskie. Najważniejszym obowiązkiem syndyka jest przedłożenie sprawozdania, o którym mowa w art. 75, do którego załącza on propozycję spisu inwentarza oraz wykaz wierzycieli.

Sędzia ustala wysokość honorarium syndyków zgodnie ze stawką określoną w dekrecie królewskim nr 1860/2004 z dnia 6 września 2004 r.

Powołany syndyk musi przyjąć tę funkcję, przy czym może zostać odrzucony lub odwołany przez sędziego z uzasadnionych powodów. Syndycy mogą również powoływać delegowanych asystentów wspierających ich w pełnieniu ich obowiązków.

4.3. Sędzia-komisarz

Właściwość do rozpoznawania postępowań upadłościowych jest kwestią prawa handlowego jako szczególnej gałęzi prawa cywilnego. Sędzia orzeka o niewypłacalności i prowadzi postępowanie. W art. 86b ustawy organicznej nr 6/1985 z dnia 1 lipca 1985 r. o sądownictwie (Ley Orgánica del Poder Judicial) ustanowiono katalog kompetencji sędziów sądów gospodarczych, który obejmuje w szczególności kompetencję do rozstrzygania wszelkich kwestii związanych z postępowaniem upadłościowym.

Sędzia może ograniczyć prawa podstawowe dłużnika w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości lub wcześniej jako środek służący zabezpieczeniu interesu prawnego. Ograniczenia takie mogą obejmować: a) kontrolę komunikacji telefonicznej i pocztowej; b) obowiązek przebywania w miejscu zamieszkania oraz ewentualne objęcie go aresztem domowym; oraz c) nakaz wejścia do pomieszczeń, w których zamieszkuje dłużnik, i ich przeszukania. Jeżeli dłużnik jest osobą prawną, środki te mogą również zostać podjęte w odniesieniu do wszystkich lub niektórych spośród jego aktualnych dyrektorów lub likwidatorów, a także w odniesieniu do dyrektorów lub likwidatorów, którzy pełnili tę funkcję na przestrzeni ostatnich dwóch lat.

W art. 8 ustawy o upadłości sędziemu-komisarzowi przyznaje się „wyjątkową i wyłączną” kompetencję do rozstrzygania szeregu kwestii dotyczących, zasadniczo, wszystkich powództw mających bezpośredni związek z takim majątkiem. Do jego kompetencji należy również wydawanie postanowień w kwestiach dotyczących zbiorowego zawieszenia umów o pracę w przypadku ogłoszenia upadłości pracodawcy oraz do rozpoznawania powództw mających na celu pociągnięcie dyrektorów lub likwidatorów niewypłacalnego przedsiębiorstwa do odpowiedzialności.

W odniesieniu do orzeczeń w trybie prejudycjalnym – i wyłącznie do celów postępowania upadłościowego – zakres właściwości sędziego rozszerza się również na kwestie administracyjne lub społeczne bezpośrednio związane z postępowaniem upadłościowym.

Ustawa o upadłości zawiera przepisy regulujące jurysdykcję krajową i właściwość miejscową oraz przepisy szczególne dotyczące trybu postępowania, które są nadrzędne wobec ogólnych przepisów prawa procesowego.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Po wszczęciu postępowania upadłościowego potrącenie wierzytelności lub długów niewypłacalnego dłużnika nie jest już możliwe. Potrącenie jest jednak dopuszczalne, jeżeli stosowne wymogi zostały spełnione przed wydaniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości, nawet jeżeli postanowienie zostało opublikowane w późniejszym terminie. Wspomniane wymogi są zasadniczo zawarte w art. 1196 kodeksu cywilnego (Código Civil) (wzajemność roszczeń, jednolitość długów oraz ich wymagalność i należność).

Wymogi te nie mają zastosowania do postępowania upadłościowego z elementem obcym, jeżeli prawo właściwe mające zastosowanie do wierzytelności wzajemnej dłużnika dopuszcza taką możliwość w przypadku niewypłacalności.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

6.1. Wpływ na umowy, których dłużnik jest stroną:

Ustawa o upadłości reguluje wpływ postępowania upadłościowego na umowy zawarte przez dłużnika z osobami trzecimi, których realizacja rozpoczęła się przed wydaniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Problem pojawia się w przypadku umów dwustronnych, ponieważ zgodnie z art. 61 ust. 1 umowy jednostronne określają uznanie wierzytelności wierzycieli będących osobami trzecimi lub wymóg, aby ich wierzytelności zostały włączone do majątku objętego postępowaniem. Umowy zawarte z organami administracji publicznej podlegają przepisom szczególnym prawa administracyjnego.

Co do zasady art. 61 ust. 2 stanowi, że wydanie postanowienia o ogłoszeniu upadłości samo w sobie nie ma wpływu na umowy zawierające zobowiązania wzajemne niezrealizowane przez dłużnika lub drugą stronę. Zobowiązania dłużnika obciążają masę upadłości. Wszelkie odszkodowania z tytułu rozwiązania umowy również uznaje się za wierzytelność wobec masy upadłości.

Samo ogłoszenie upadłości jednej ze stron nie wystarcza, aby zapewnić, że klauzule umowne ustanawiające uprawnienie do rozwiązania lub wypowiedzenia umowy zostaną uznane za spełnione w świetle prawa, co wzmacnia tym samym ważność tych umów.

Jeżeli leży to w interesie postępowania upadłościowego, syndyk (w przypadku zawieszenia) lub dłużnik (w przypadku objęcia nadzorem) może wystąpić o rozwiązanie umowy przez sędziego-komisarza. W takich przypadkach sędzia musi wezwać dłużnika, syndyka i drugą stronę umowy do stawienia się przed sądem. Jeżeli umowa została zawarta między osobami stawiającymi się przed sądem, sędzia wyda postanowienie o rozwiązaniu umowy. W przeciwnym wypadku spór rozstrzyga się w toku wpadkowego postępowania upadłościowego, a sędzia orzeka we wszelkich kwestiach dotyczących zwrotu należnych świadczeń i odszkodowań, które zostaną wypłacone z masy upadłości, co, oczywiście, może nie być interesujące, gdy kwota jest znaczna.

6.2. Rozwiązanie umowy z powodu braku świadczenia lub nienależytego świadczenia

Zgodnie z art. 62 ogłoszenie upadłości pozostaje bez uszczerbku dla możliwości rozwiązania umów dwustronnych z powodu późniejszego naruszenia postanowień umownych przez którąkolwiek ze stron. W przypadku umów o świadczenie usług ciągłych prawo do rozwiązania umowy może być wykonywane również wówczas, gdy do naruszenia postanowień umownych doszło przed wydaniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Jednakże nawet jeżeli istnieje podstawa do rozwiązania umowy, sędzia – mając na względzie dobro postępowania upadłościowego – może nakazać wykonanie umowy, przy czym w takim przypadku płatności należne lub płatności, które muszą zostać wniesione przez dłużnika, zostaną pokryte z masy upadłości.

Wnioski o rozwiązanie umów należy kierować do sędziego-komisarza w toku wpadkowego postępowania upadłościowego. Jeżeli sąd uwzględni taki wniosek (i wyrazi tym samym zgodę na rozwiązanie umowy), wszelkie pozostałe do spłaty zobowiązania zostaną umorzone. Jeżeli chodzi o zobowiązania wymagalne, w przypadku gdy dłużnik naruszył postanowienia umowne przed ogłoszeniem upadłości, w toku postępowania upadłościowego uwzględnione zostaną wierzytelności wierzycieli, którzy wypełnili swoje zobowiązania umowne; jeżeli dłużnik naruszył postanowienia umowne po ogłoszeniu upadłości, wierzytelności stron, które wypełniły swoje zobowiązania, zostaną zaspokojone z masy upadłości. Wierzytelności będą obejmowały wszelkie odszkodowania (art. 62 ust. 4).

Art. 64 ustawy zawiera przepisy szczególne dotyczące wpływu postępowania upadłościowego na umowy o pracę, a w kolejnym artykule uregulowano kwestie związane z wpływem postępowania na umowy zawarte z kadrą kierowniczą wyższego szczebla.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

7.1. Zakaz wytaczania nowych powództw o wydanie deklaratywnego orzeczenia ustalającego

Sędziowie orzekający w sądach cywilnych i sądach pracy nie mogą dopuszczać powództw, które powinny zostać rozpatrzone przez sędziego-komisarza (dotyczy to zasadniczo powództw przeciwko składnikom majątku dłużnika).

Jeżeli jedno z takich powództw zostanie omyłkowo dopuszczone, sąd nakaże umorzenie wszystkich postępowań i wszelkie dokonane czynności będą nieważne. Sędziowie orzekający w sądach gospodarczych również oddalają wszelkie powództwa wytoczone po wszczęciu postępowania upadłościowego aż do momentu zakończenia tego postępowania, jeżeli powództwa te dotyczą wierzytelności związanych z zobowiązaniami korporacyjnymi wobec dyrektorów niewypłacalnych spółek kapitałowych, którzy zaniedbali swoje obowiązki, i jeżeli istnieją przesłanki uzasadniające przeprowadzenie likwidacji.

7.2. Wpływ postanowienia o ogłoszeniu upadłości na postępowania wykonawcze i egzekucyjne przeciwko majątkowi dłużnika:

Co do zasady po wszczęciu postępowania upadłościowego nie można już wszcząć indywidualnego, sądowego ani pozasądowego postępowania egzekucyjnego, a także nie można kontynuować prowadzonego przeciwko dłużnikowi postępowania administracyjnego lub postępowania mającego na celu ściągnięcie podatków. Sankcją za naruszenie tego zakazu jest bezskuteczność podjętej czynności. W obowiązujących przepisach przewidziano dwa wyjątki, w których dopuszcza się możliwość kontynuowania postępowania egzekucyjnego pomimo wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości, do momentu zatwierdzenia planu likwidacji: a) administracyjne postępowanie egzekucyjne, w toku którego wydano nakazy zajęcia; oraz b) postępowanie egzekucyjne na gruncie prawa pracy, w toku którego dokonano zajęcia składników majątku należących do dłużnika przed wydaniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości, o ile zajęte składniki majątku nie są potrzebne dłużnikowi do dalszego prowadzenia działalności gospodarczej lub zawodowej.

Jeżeli chodzi o toczące się postępowanie egzekucyjne, w art. 55 ust. 2 stwierdzono, że postępowania, które zostały już wszczęte, muszą zostać zawieszone w dniu wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości, bez uszczerbku dla możliwości rozpatrzenia odpowiednich roszczeń w toku postępowania upadłościowego.

W Hiszpanii obowiązują przepisy szczególne dotyczące egzekucji z zabezpieczenia – omówiono je w kolejnej sekcji dotyczącej wpływu postępowania na określone rodzaje wierzytelności.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

8.1. Wpływ na postępowanie o wydanie deklaratywnego orzeczenia – toczące się w momencie wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości

Postępowanie o wydanie deklaratywnego orzeczenia z udziałem dłużnika, które jest w toku w chwili wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości, może być kontynuowane do momentu wydania wyroku kończącego postępowanie w sprawie, chociaż – niezależnie od powyższego – postępowanie z udziałem osób prawnych występujących z roszczeniem odszkodowawczym przeciwko ich dyrektorom, likwidatorom lub biegłym rewidentom zostanie połączone z postępowaniem upadłościowym i będzie w dalszym ciągu toczyło się w przewidzianym trybie.

Postępowanie arbitrażowe: umowy o arbitraż z udziałem dłużnika stają się nieważne z chwilą wszczęcia postępowania upadłościowego (art. 52); tym samym wszczęcie postępowania arbitrażowego staje się niemożliwe po wydaniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Postępowania będące w toku są kontynuowane do momentu wydania wyroku sądu polubownego kończącego postępowanie w sprawie.

8.2. Prawo dłużnika do wytaczania powództwa (art. 54):

W ustawie określono legitymację dłużnika do wytaczania powództwa stosownie do zakresu przysługujących mu uprawnień. Ogólnie rzecz biorąc, jeżeli dłużnik został objęty zarządem, syndyk może podejmować czynności o charakterze innym niż osobisty; jeżeli dłużnik został objęty nadzorem, przysługuje mu prawo do wytaczania powództwa po uprzednim uzyskaniu zgody syndyka, jeżeli czynności te wywierają wpływ na składniki majątku dłużnika. W przypadku objęcia dłużnika nadzorem, jeżeli syndyk uzna, że podjęcie danej czynności leży w interesie postępowania upadłościowego, a dłużnik nie zdecyduje się na wytoczenie powództwa, sędzia może upoważnić do tego syndyka.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

9.1. Udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym

Wierzyciele mogą zwrócić się do sędziego o wszczęcie postępowania upadłościowego, a dłużnik może zakwestionować zasadność takiego wniosku – w takim przypadku przeprowadza się rozprawę, a sędzia orzeka, wydając postanowienie. Jeżeli sędzia zdecyduje się wszcząć postępowanie upadłościowe, takie postępowanie zostanie uznane za „przymusowe”, co zwykle oznacza, że dłużnik zostanie pozbawiony prawa do rozporządzania swoim majątkiem i zbywania go, a stosowne uprawnienia w tym zakresie zostaną zawieszone i przekazane syndykowi.

Po wszczęciu postępowania upadłościowego wierzyciele muszą zgłosić swoje wierzytelności w terminie miesiąca od dnia publikacji orzeczenia w dzienniku urzędowym (Boletín Oficial del Estado), a syndyk musi powiadomić każdego z wierzycieli wskazanych w dokumentacji przekazanej przez dłużnika o konieczności zgłoszenia jego wierzytelności. Ten sam termin obowiązuje w przypadku wierzycieli, których miejsce zamieszkania / siedziba znajduje się za granicą. Zgłoszenie to musi zostać sporządzone w formie pisemnej i zaadresowane do syndyka i musi zawierać niezbędne informacje na temat kwoty wierzytelności, daty powstania i terminu wymagalności, charakteru i oczekiwanej kategorii, a w przypadku domniemania prawa pierwszeństwa – również informacje na temat składników majątku lub praw powiązanych z daną płatnością oraz dotyczących ich wpisów w rejestrze. Należy również załączyć dokumenty potwierdzające. Zgłoszenia można dokonać drogą elektroniczną.

Syndyk musi podjąć decyzję w kwestii wpisania lub niewpisania poszczególnych wierzytelności, ich kwot oraz ich kategorii do wykazu wierzycieli towarzyszącego sporządzonemu przez niego sprawozdaniu. Wierzyciele, którzy nie zgadzają się z kategorią, do jakiej przypisano ich wierzytelności, lub z wysokością kwoty tych wierzytelności, a także wierzyciele, którzy nie zostali wpisani na listę, mogą zakwestionować sprawozdanie syndyka w terminie 10 dni, występując o wszczęcie wpadkowego postępowania upadłościowego – sędzia podejmuje decyzję w tej kwestii w drodze postanowienia. Przed złożeniem sprawozdania (w terminie 10 dni przed jego złożeniem) syndyk prześle wierzycielom, których adresami dysponuje, zawiadomienie w formie elektronicznej, informując ich o sporządzeniu projektu wykazu wierzycieli i spisu inwentarza. Wierzyciele, którzy będą mieli zastrzeżenia do wykazu sporządzonego przez syndyka, mogą zwrócić się do syndyka z pisemnym wnioskiem o skorygowanie wszelkich błędów lub przekazanie innych niezbędnych informacji.

Wierzyciele biorą również udział w postępowaniu na etapie zawierania ugody i likwidacji. Na etapie zawierania ugody wierzyciele mogą przedstawić propozycję ugody, a także zadeklarować gotowość do przyjęcia wstępnej ugody zaproponowanej przez dłużnika. W każdym przypadku wierzyciele zostaną wezwani do stawienia się na zgromadzeniu wierzycieli w celu omówienia treści ugody i wzięcia udziału w głosowaniu nad jej przyjęciem. Przyjęcie ugody wymaga uzyskania większości przewidzianej w art. 124 ustawy o upadłości. Procedura ta może zostać również przeprowadzona w formie pisemnej, jeżeli liczba wierzycieli przekracza 300 osób.

Niektórzy wierzyciele mogą sprzeciwić się decyzji o zatwierdzeniu ugody (dotyczy to wierzycieli, którzy nie stawili się na zgromadzenie wierzycieli, lub wierzycieli, którzy zostali bezprawnie pozbawieni przysługującego im prawa głosu); w takiej sytuacji wspomniani wierzyciele mogą wystąpić o niewykonanie ugody.

Na etapie likwidacji wierzyciele mogą zgłaszać swoje uwagi na temat planu likwidacji przedstawionego przez syndyka oraz na temat sprawozdania ostatecznego do momentu zakończenia postępowania upadłościowego.

Na etapie klasyfikacji wierzytelności wierzyciele mający status strony mogą zgłaszać swoje uwagi na temat sprawozdania przedstawionego przez syndyka oraz na temat opinii wydanej przez prokuratora, mimo że nie mogą zgodnie z prawem składać niezależnych wniosków dotyczących klasyfikacji roszczeń.

Ponadto, jeżeli chodzi o zakończenie postępowania upadłościowego, wierzyciele mogą również w niektórych przypadkach wnosić uwagi, aby sprzeciwić się zakończeniu postępowania.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

10.1. Rozporządzanie składnikami majątku wchodzącymi w skład masy upadłości na początkowym etapie postępowania

Biorąc pod uwagę fakt, że wszczęcie postępowania upadłościowego nie skutkuje zawieszeniem działalności dłużnika, po wydaniu ogłoszeniu upadłości dłużnik może nadal rozporządzać swoim majątkiem zgodnie z przyjętymi ustaleniami w przedmiocie nadzoru: jeżeli dłużnik został objęty nadzorem, może rozporządzać swoim majątkiem po uzyskaniu pozwolenia lub zgody syndyka, a jeżeli został objęty zarządem, odpowiedzialność za rozporządzanie jego majątkiem spoczywa na syndyku.

Do momentu zatwierdzenia ugody lub rozpoczęcia etapu likwidacji składników majątku wchodzących w skład masy upadłości zasadniczo nie można sprzedawać ani obciążać bez zgody sędziego. Nie dotyczy to: a) sprzedaży składników majątku, które syndyk uznaje za niezbędne do zagwarantowania rentowności przedsiębiorstwa lub pokrycia kosztów postępowania; b) sprzedaży składników majątku, które nie są niezbędne do zapewnienia ciągłości działalności dłużnika, przy czym w takim przypadku należy zapewnić, aby cena sprzedaży zasadniczo odpowiadała wartości przypisanej danemu składnikowi majątku w spisie inwentarza; oraz c) sprzedaży składników majątku, których dłużnik potrzebuje, by móc kontynuować działalność.

W tym ostatnim przypadku, jeżeli dłużnik nie został pozbawiony prawa do zarządu swoim majątkiem i zbywania go, syndyk może z wyprzedzeniem określić czynności lub działania niezbędne do zapewnienia przedsiębiorstwu możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej lub handlowej, które dłużnik może podejmować samodzielnie, w zależności od ich charakteru i kwoty, na którą opiewają. Dłużnik może również podejmować takie czynności od dnia ogłoszenia upadłości do momentu, w którym syndyk rozpocznie wykonywanie powierzonych mu obowiązków.

10.2. Rozporządzanie składnikami majątku wchodzącymi w skład masy upadłości na etapie likwidacji

Postępowanie likwidacyjne można podzielić na dwa główne etapy:

a) podejmowanie czynności likwidacyjnych zgodnie z planem sporządzonym przez syndyka, z zastrzeżeniem uwag dłużnika, wierzycieli i przedstawicieli pracowników oraz za zgodą sądu. W miarę możliwości prawo dąży do zapewnienia przedsiębiorstwu ochrony, dlatego też ustawodawca przewidział przepisy szczególne regulujące sprzedaż jednostek produkcyjnych. Plan może zostać zakwestionowany przed sędzią, a czynności likwidacyjne muszą zostać podjęte zgodnie z postanowieniami tego planu. Jeżeli plan nie zostanie zatwierdzony, zastosowanie mają przepisy dyspozytywne;

b) płatność na rzecz wierzycieli, pod warunkiem że taka płatność może się rozpocząć nawet w przypadku niezakończenia czynności likwidacyjnych.

Należy jednak zauważyć, że nie wszystkie czynności likwidacyjne są podejmowane na tym etapie postępowania. Niektóre składniki majątku mogą zostać spieniężone na początkowym etapie postępowania w celu innym niż zaspokojenie wierzycieli, na przykład: majątek objęty postępowaniem może zostać zachowany w celu zapewnienia dłużnikowi możliwości dalszego prowadzenia działalności; wierzyciele posiadający prawo zastawu na statkach wodnych lub powietrznych mogą wyodrębnić takie składniki majątku z masy upadłości w ramach czynności, do których podjęcia są uprawnieni na mocy przepisów szczególnych; ponadto określone postępowania egzekucyjne wszczęte przez wierzycieli uprzywilejowanych będących osobami fizycznymi przed wszczęciem postępowania upadłościowego mogą być kontynuowane – podobnie jak administracyjne postępowania upadłościowe – jeżeli nakaz zajęcia został wydany przed wydaniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

Sprzedaż składników majątku w trakcie postępowania likwidacyjnego odbywa się zasadniczo przy zachowaniu znacznego stopnia swobody uznania, zgodnie z postanowieniami planu likwidacji zatwierdzonego przez sędziego. Syndyk może również zatrudnić wyspecjalizowany podmiot do sprzedaży określonych składników majątku, zazwyczaj kosztem własnego wynagrodzenia. W rezultacie reformy przeprowadzonej na mocy ustawy nr 9/2015 z dnia 25 maja 2015 r. wprowadzono przepisy bezwzględnie obowiązujące dotyczące majątku i praw objętych wierzytelnościami uprzywilejowanymi. W kwestiach nieobjętych planem zastosowanie mają przepisy dotyczące rozporządzania majątkiem za pomocą indywidualnych czynności egzekucyjnych w postępowaniu cywilnym. Zazwyczaj składnik majątku sprzedaje się w ramach systemu sprzedaży bezpośredniej przy zapewnieniu określonych gwarancji reklamowych, w zależności od charakteru danego składnika majątku. Dopuszcza się również świadczenie w miejsce wykonania lub tytułem zaspokojenia wierzycieli niepublicznych.

W ustawie określono przepisy szczególne regulujące sprzedaż jednostek produkcyjnych na wszystkich etapach postępowania upadłościowego (zgodnie z zasadą zabezpieczenia przedsiębiorstwa), aby zapewnić możliwość przeniesienia wszystkich składników majątku na mocy pojedynczej umowy sprzedaży, oraz przepisy szczególne dotyczące przeniesienia zobowiązań z tytułu danej działalności.

Co do zasady sprzedaż jednostek produkcyjnych oznacza przeniesienie wszystkich umów, które są instrumentalnie powiązane z daną działalnością, ale nie wiąże się z przejęciem wszystkich długów sprzed wszczęcia postępowania upadłościowego, chyba że kupujący są powiązani z dłużnikiem lub w danym przypadku zastosowanie mają przepisy prawa pracy dotyczące sukcesji przedsiębiorstwa. W takich przypadkach sędzia może wyrazić zgodę na to, aby kwota wynagrodzenia lub odszkodowania niewypłacona przed rozporządzeniem składnikami majątku nie została przeniesiona na kupującego i aby została zaspokojona z Funduszu Gwarancji Wynagrodzeń (Fondo de Garantía Salarial). Aby zapewnić ciągłość działania przedsiębiorstwa, nowy właściciel może zawrzeć z pracownikami umowy zmieniające warunki przewidziane w układach zbiorowych.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Po wszczęciu postępowania upadłościowego wierzytelności wszystkich wierzycieli – zarówno niezabezpieczonych, jak i uprzywilejowanych oraz niezależnie od ich narodowości i miejsca zamieszkania / siedziby – zostają włączone do zobowiązań dłużnika. W tym kontekście – w oparciu o zasadę par condicio creditorum oraz zgodnie z „ustawą o dywidendzie” (Ley Del Dividendo) – celem jest zapewnienie równego traktowania wszystkich wierzytelności w przypadku potwierdzonej niewypłacalności dłużnika w celu zaspokojenia wszystkich jego długów (art. 49 i 76).

Początkowo dokonuje się kluczowego rozróżnienia między wierzycielami w postępowaniu upadłościowym a wierzycielami, na których postępowanie upadłościowe nie wywiera wpływu, tj. wierzycielami masy upadłości.

Art. 84 ust. 2 ustawy o upadłości zawiera katalog zamknięty wierzytelności wobec masy upadłości, co oznacza, że wierzytelności, które nie figurują w tym katalogu, nie są uznawane za wierzytelności w postępowaniu upadłościowym. Co do zasady, w zdecydowanej większości przypadków są to wierzytelności powstałe po wydaniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości w rezultacie przeprowadzenia postępowania lub kontynuowania działalności prowadzonej przez dłużnika lub wierzytelności wynikające z odpowiedzialności pozaumownej. Wierzytelności takie mogą jednak obejmować również wierzytelności płacowe za ostatnie 30 dni pracy poprzedzające wydanie postanowienia o ogłoszeniu upadłości, których kwota nie przekracza dwukrotności gwarantowanej międzybranżowej płacy minimalnej, a także wierzytelności alimentacyjne dłużnika lub osób, na rzecz których jest zobowiązany wypłacać świadczenia alimentacyjne.

W innych przypadkach tego rodzaju wierzytelności wynikają z postanowień wydanych w toku postępowania – dotyczy to np. wierzytelności powstałych w wyniku powództwa o stwierdzenie bezskuteczności umowy lub wskutek rozwiązania umów.

Połowa kwoty wierzytelności z tytułu nowych wpływów gotówkowych przyznanych w kontekście umowy w sprawie refinansowania zgodnie z warunkami określonymi w art. 71a lub w czwartym przepisie dodatkowym również może zostać uznana za wierzytelność wobec masy upadłości.

Jeżeli chodzi o postępowanie likwidacyjne, wierzytelności przyznane dłużnikowi w kontekście negocjowania ugody zgodnie z przepisami art. 100 ust. 5 stanowią również wierzytelności wobec masy upadłości.

Wierzytelności wobec masy upadłości podlegają „wstępnemu odliczeniu”, co oznacza, że mają one pierwszeństwo przed wszystkimi innymi wierzytelnościami i że nie można w ich przypadku zawiesić naliczania odsetek.

Wierzytelności z tytułu wynagrodzeń za ostatnie 30 dni roboczych muszą zostać zaspokojone niezwłocznie. Pozostałe wierzytelności wobec masy upadłości zaspokaja się w miarę ich zapadalności, ale syndyk może odstąpić od tej zasady, jeżeli będzie wymagało tego dobro postępowania upadłościowego i jeżeli uda się zgromadzić majątek wystarczający do zaspokojenia wszystkich wierzytelności wobec masy upadłości.

Ustawa zawiera przepisy szczególne (art. 176 bis) dotyczące okoliczności, w których istnieje domniemanie, że majątek dłużnika nie jest wystarczający do zaspokojenia wierzytelności wobec masy upadłości. W takiej sytuacji sędzia jest zobowiązany zakończyć postępowanie upadłościowe. Jeżeli syndyk przewiduje możliwość wystąpienia takiej sytuacji, musi poinformować o tym sąd i przystąpić do zaspokajania wierzytelności wobec masy upadłości w określonym porządku ustanowionym w art. 176 bis ust. 2.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Po wszczęciu postępowania upadłościowego wierzyciele muszą zgłosić swoje wierzytelności w terminie miesiąca od dnia publikacji orzeczenia w dzienniku urzędowym (Boletín Oficial del Estado), a syndyk musi powiadomić każdego z wierzycieli wskazanych w dokumentacji przekazanej przez dłużnika o konieczności zgłoszenia jego wierzytelności. Nie przewidziano żadnej szczególnej formy zgłaszania tych wierzytelności. W odniesieniu do wierzycieli, których miejsce zamieszkania / siedziba znajduje się za granicą, obowiązuje ten sam termin, chociaż w przypadku takich wierzycieli zastosowanie będą miały przepisy art. 53 i 55 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego.

Zgłoszenie wierzytelności musi zostać sporządzone w formie pisemnej i zaadresowane do syndyka i musi zawierać konieczne informacje na temat kwoty wierzytelności, daty powstania i terminu wymagalności, charakteru i oczekiwanej kategorii, a w przypadku domniemania prawa pierwszeństwa – również informacje na temat składników majątku lub praw powiązanych z daną płatnością oraz dotyczących ich wpisów w rejestrze. Należy również załączyć dokumenty potwierdzające. Zgłoszenia można dokonać drogą elektroniczną.

Syndyk musi podjąć decyzję w kwestii wpisania lub niewpisania poszczególnych wierzytelności, ich kwot oraz ich kategorii do wykazu wierzycieli towarzyszącego sporządzonemu przez niego sprawozdaniu. Wierzyciele, którzy nie zgadzają się z kategorią, do jakiej przypisano ich wierzytelności, lub z wysokością kwoty tych wierzytelności, a także wierzyciele, którzy nie zostali wpisani na listę, mogą zakwestionować sprawozdanie syndyka w terminie 10 dni, występując o wszczęcie wpadkowego postępowania upadłościowego – sędzia podejmuje decyzję w tej kwestii w drodze postanowienia. Przed złożeniem sprawozdania (w terminie 10 dni przed jego złożeniem) syndyk prześle wierzycielom, których adresami dysponuje, zawiadomienie w formie elektronicznej, informując ich o sporządzeniu projektu wykazu wierzycieli i spisu inwentarza. Wierzyciele, którzy będą mieli zastrzeżenia do wykazu sporządzonego przez syndyka, mogą zwrócić się do syndyka z pisemnym wnioskiem o skorygowanie wszelkich błędów lub przekazanie innych koniecznych informacji.

Jeżeli wierzyciele nie zgłosili swoich wierzytelności w wyznaczonym terminie, mogą nadal zostać wpisani do wykazu wierzycieli przez syndyka lub przez sędziego przy podejmowaniu decyzji w kwestii sprzeciwu wobec wykazu wierzycieli, ale będą miały podporządkowany charakter. Jednak wierzytelności, o których mowa w art. 86 ust. 3, wierzytelności wynikające z dokumentacji dłużnika, wierzytelności udokumentowane w tytule wykonawczym, wierzytelności objęte zabezpieczeniem zarejestrowanym w rejestrze publicznym, wierzytelności zarejestrowane w inny sposób w postępowaniu upadłościowym lub w innym postępowaniu sądowym oraz wierzytelności, które musi zweryfikować administracja publiczna, nie będą w związku z tym podporządkowane i zostaną przypisane do odpowiedniej kategorii.

Wierzytelności, które nie spełniają kryteriów wpisania na listę i które zostały zgłoszone po upływie wyznaczonego terminu, nie będą mogły zostać w żaden sposób zaspokojone w postępowaniu upadłościowym.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

W ustawie przewidziano trzy kategorie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym (art. 89): wierzytelności uprzywilejowane, wierzytelności niezabezpieczone i wierzytelności podporządkowane. Z kolei wierzytelności uprzywilejowane dzieli się na szczególne i ogólne, po czym przypisuje się je do różnych kategorii w sposób opisany w nowym art. 94 ust. 2. Procedura przyporządkowywania wierzytelności do poszczególnych kategorii odbywa się zgodnie z automatycznym podejściem ustanowionym w ustawie o upadłości. Kategoria wierzytelności niezabezpieczonych ma charakter rezydualny: wszystkie wierzytelności nieprzyporządkowane do pozostałych dwóch kategorii, tj. do kategorii wierzytelności uprzywilejowanych lub podporządkowanych, uznaje się za wierzytelności niezabezpieczone.

A) Wierzytelności objęte przywilejem szczególnym (art. 90) obejmują:

1. wierzytelności zabezpieczone hipoteką na nieruchomości, zastawem na ruchomości lub zarejestrowanym zastawem na objętych hipoteką lub zastawionych składnikach majątku lub prawach;

2. wierzytelności zabezpieczone zastawem (użytkowym) na dochodach z obciążonej nieruchomości;

3. wierzytelności z tytułu pożyczki na budowę lub renowację, uwzględniając wierzytelności pracowników z tytułu wytworzonych przez nich przedmiotów stanowiących własność niewypłacalnego dłużnika lub pozostających w jego posiadaniu;

4. wierzytelności leasingodawców lub sprzedających oraz – w stosownych przypadkach – darczyńców w postaci płatności leasingowych lub płatności ratalnych realizowanych z tytułu zakupu ruchomości lub nieruchomości względem składników majątku oddanych w leasing lub sprzedanych z zastrzeżeniem tytułu własności, opatrzonych zakazem zbywania lub objętych warunkiem rozwiązującym w przypadku niewniesienia płatności;

5. wierzytelności zabezpieczone papierami wartościowymi w postaci zapisów księgowych na obciążonych papierach wartościowych;

6. wierzytelności zabezpieczone zastawem na dokumentach urzędowych, na zastawionych składnikach majątku lub na prawach znajdujących się w posiadaniu wierzyciela lub osoby trzeciej. Aby wierzytelności zabezpieczone mogły być traktowane w uprzywilejowany sposób w odniesieniu do zastawionych składników majątku, wystarczy zarejestrować je w formie poświadczonego i opatrzonego datą pisma. Zastawy zabezpieczające na przyszłych wierzytelnościach będą zapewniały przywilej szczególny wierzytelnościom powstałym przed wydaniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości oraz wierzytelnościom powstałym po wydaniu tego postanowienia, jeżeli zostaną one potwierdzone zgodnie z art. 68 lub jeżeli zastaw zostanie zarejestrowany w rejestrze publicznym przed wydaniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

Przywilej szczególny będzie obejmował wyłącznie tę część wierzytelności, która nie przekracza wartości odpowiedniej gwarancji wpisanej do wykazu wierzycieli. Kwota wierzytelności przekraczająca kwotę, którą uznaje się za objętą przywilejem szczególnym, zostanie sklasyfikowana zgodnie z jej charakterem.

B) Wierzytelności objęte przywilejem ogólnym (art. 91) obejmują:

1. wierzytelności z tytułu wynagrodzenia, które nie są objęte przywilejem szczególnym, w kwocie stanowiącej iloczyn trzykrotności gwarantowanej międzybranżowej płacy minimalnej oraz liczby dni, za które nie zostało wypłacone wynagrodzenie; odszkodowanie z tytułu rozwiązania umów w kwocie odpowiadającej ustawowej kwocie minimalnej obliczonej na podstawie nie więcej niż trzykrotności gwarantowanej międzybranżowej płacy minimalnej; odszkodowanie z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, które naliczono przed wydaniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości;

2. kwoty odpowiadające podatkom i składkom na ubezpieczenie społeczne potrącanym u źródła, które dłużnik jest winien zgodnie z zobowiązaniem prawnym;

3. wierzytelności osób fizycznych z tytułu pracy na zlecenie oraz wierzytelności autorów z tytułu cesji praw do wykorzystywania ich utworów podlegających ochronie własności intelektualnej, narosłe w ciągu sześciu miesięcy przed wydaniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości;

4. wierzytelności podatkowe i inne wierzytelności publicznoprawne, a także wierzytelności z tytułu zabezpieczenia społecznego, które nie są objęte przywilejem szczególnym. To prawo pierwszeństwa można zastosować do kwoty do 50% odpowiednio wszystkich wierzytelności organu podatkowego i wszystkich wierzytelności systemu zabezpieczenia społecznego;

5. wierzytelności z tytułu pozaumownej odpowiedzialności cywilnej;

6. wierzytelności z tytułu nowych wpływów gotówkowych przyznanych w kontekście umowy w sprawie refinansowania, która spełnia warunki określone w art. 71 ust. 6, w kwocie nieuznanej jako wierzytelność wobec masy upadłości;

7. do 50% kwoty wierzytelności przysługujących wierzycielowi, który złożył wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego, przy czym wierzytelności tych nie uznaje się za podporządkowane.

C) Wierzytelności podporządkowane określono w art. 92:

1. wierzytelności, które zostały zgłoszone późno i zostały uwzględnione przez syndyka w wykazie wierzycieli, oraz te wierzytelności, które nie zostały zgłoszone lub zostały zgłoszone późno i zostały uwzględnione w wykazie na podstawie późniejszych zgłoszeń lub przez sędziego w momencie rozstrzygania sprzeciwów wobec wykazu. Wierzytelności, o których mowa w art. 86 ust. 3, wierzytelności wynikające z dokumentacji dłużnika, wierzytelności udokumentowane w tytule wykonawczym, wierzytelności objęte zabezpieczeniem zarejestrowanym w rejestrze publicznym, wierzytelności zarejestrowane w inny sposób w postępowaniu upadłościowym lub w innym postępowaniu sądowym oraz wierzytelności, które musi zweryfikować administracja publiczna, nie będą w związku z tym podporządkowane i zostaną przypisane do odpowiedniej kategorii.

2. wierzytelności, które są podporządkowane względem wszelkich innych wierzytelności wobec dłużnika na mocy porozumienia umownego;

3. wierzytelności z tytułu wszelkiego rodzaju należności dodatkowych i odsetek, w tym z tytułu opóźnienia w płatnościach, z wyjątkiem tych odpowiadających wierzytelnościom z zabezpieczeniem, z zastrzeżeniem limitu dla danej gwarancji;

4. wierzytelności z tytułu grzywien i innych kar pieniężnych;

5. wierzytelności przysługujące wszelkim osobom, które pozostają z dłużnikiem w szczególnych stosunkach, jak określono w następnym artykule, z wyjątkiem tych określonych w art. 91 ust. 1, jeżeli dłużnik jest osobą fizyczną, oraz wierzytelności inne niż te wynikające z pożyczek lub podobnych ustaleń dotyczących finansowania, przysługujące udziałowcom, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 i 3 i które spełniają wymogi udziału w kapitale wskazane w tych punktach. Roszczenia alimentacyjne, które powstały i stały się wymagalne przed wydaniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości, nie podlegają tym przepisom i są uznawane za wierzytelności niezabezpieczone;

6. wierzytelności powstałe w wyniku powództwa o stwierdzenie bezskuteczności umowy na rzecz osoby, co do której w zaskarżonym akcie stwierdzono, że działała w złej wierze;

7. wierzytelności wynikające z umów, które zawierają wzajemne zobowiązania określone w art. 61, 62, 68 i 69, jeżeli na podstawie sprawozdania syndyka sąd stwierdzi, że wierzyciel wielokrotnie utrudniał wykonanie umowy ze szkodą dla interesów postępowania upadłościowego.

13.1. Płatność wierzytelności

Płatność wierzytelności objętych przywilejem szczególnym pokrywa się ze składników majątku i praw, których dotyczy postępowanie, bez względu na to, czy podlegają one egzekucji indywidualnej czy zbiorowej. W odniesieniu do tych wierzytelności istnieją przepisy szczególne, które upoważniają syndyka do spłacenia tych wierzytelności z masy upadłości bez konieczności upłynnienia poszczególnych jej składników, przy jednoczesnym zwolnienie masy upadłości z obciążeń. Możliwa jest również sprzedaż składników majątku przy zachowaniu zastawu – w ramach takiej sprzedaży nabywca przyjmuje na siebie zobowiązania dłużnika. Sprzedaż tych składników majątku podlega przepisom szczególnym określonym w art. 155.

Wierzytelności objęte przywilejem ogólnym są spłacane zgodnie z kolejnością i proporcjonalnie w ramach każdej kategorii. Następnie spłaca się wierzytelności niezabezpieczone, chociaż na wniosek syndyka i pod pewnymi warunkami (art. 157) sędzia może zmienić nakaz zapłaty. Wierzytelności niezabezpieczone spłaca się proporcjonalnie i w zależności od płynności składników masy upadłości.

Wierzytelności podporządkowane są spłacane jako ostatnie, zgodnie z kolejnością określoną w art. 92.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

14.1. Postępowanie restrukturyzacyjne

Postępowanie restrukturyzacyjne” może odnosić się do dwóch różnych sytuacji: ugody z wierzycielami jako sposobu przeprowadzenia postępowania upadłościowego oraz możliwości uniknięcia postępowania upadłościowego przez dłużnika poprzez zawarcie umowy reorganizacji lub restrukturyzacji z jego wierzycielami. Obie sytuacje reguluje ustawa o upadłości.

A) Ugoda z wierzycielami

Po początkowym etapie postępowania upadłościowego, kiedy ostatecznie ustalone zostaną składniki majątku i zobowiązania objęte postępowaniem, istnieją dwa możliwe rozwiązania: zawarcie ugody z wierzycielami lub likwidacja. Pierwszeństwo ma zawarcie ugody z wierzycielami, ponieważ zgodnie z prawem zanim dłużnik wniesie o wszczęcie postępowania likwidacyjnego, zawsze należy rozpocząć etap negocjacji ugody.

Zarówno dłużnik, jak i wierzyciele, którym przysługuje ponad jedna piąta jego zobowiązań, mogą przedstawić propozycję ugody po zakończeniu początkowego etapu. Dłużnik ma również prawo złożyć propozycję wstępnej ugody, chociaż niektórzy dłużnicy są pozbawieni tej możliwości (dłużnicy, którzy zostali skazani za niektóre przestępstwa, oraz dłużnicy, którzy uchybili obowiązkowi przedstawienia rocznego sprawozdania).

Celem propozycji wstępnej ugody jest szybkie przyjęcie ugody przez dłużnika i jego wierzycieli bez konieczności wyczerpania wszystkich etapów postępowania upadłościowego. Aby propozycja mogła zostać rozpatrzona, musi się pod nią podpisać określony odsetek wierzycieli. Po złożeniu propozycji musi ją ocenić syndyk, a pozostali wierzyciele mogą się pod nią podpisać; jeżeli ich liczba osiągnie wymaganą większość, sąd wyda orzeczenie zatwierdzające zaproponowaną ugodę.

Zwykły tryb postępowania na etapie negocjacji ugody rozpoczyna się od postanowienia sądu o zakończeniu początkowego etapu – w tym postanowieniu sąd ustala datę zgromadzenia wierzycieli, jeżeli jednak ich liczba przekracza trzysta, proces ten można przeprowadzić na piśmie. W tym momencie rozpoczyna się okres, w którym dłużnik i wierzyciele mogą złożyć swoje propozycje ugody o treści spełniającej minimalne podstawowe wymogi. Propozycje, które spełniają wszystkie warunki, zostaną przyjęte przez sąd, a następnie zostaną przesłane syndykowi do oceny.

Zgromadzeniu wierzycieli będzie przewodniczyć sąd; aby można było uznać, że zostało one ważnie zwołane, muszą się na nim stawić wierzyciele reprezentujący ponad połowę wierzytelności niezabezpieczonych. W zgromadzeniu muszą uczestniczyć dłużnik i syndyk. Na zgromadzeniu zostaną omówione i poddane pod głosowanie propozycje ugody; aby można było je zatwierdzić, muszą one uzyskać większość przewidzianą w art. 124 ustawy w zależności od ich treści. Następnie sąd wyda orzeczenie zatwierdzające propozycję, którą przyjęło zgromadzenie; ponadto syndyk i wierzyciele, którzy nie stawili się na zgromadzeniu lub zostali pozbawieni swoich praw, mogą skorzystać wcześniej z procedury odwoławczej.

Ugoda wchodzi w życie z dniem wydania orzeczenia zatwierdzającego tę ugodę – od tej chwili postępowanie upadłościowe przestaje wywoływać skutki; zamiast tego zastosowanie mają skutki określone w ugodzie. Funkcja syndyka również dobiega końca. Ugoda jest wiążąca dla dłużnika oraz wierzycieli niezabezpieczonych i podporządkowanych, a także wierzycieli uprzywilejowanych głosujących za ugodą. Może również wiązać wierzycieli uprzywilejowanych w zależności od większości osiągniętej w głosowaniu nad jej zatwierdzeniem. Po wdrożeniu ugody sąd stwierdza ten fakt i zarządza zakończenie postępowania upadłościowego.

Jeżeli ugoda nie jest przestrzegana, każdy z wierzycieli może zwrócić się do sądu o stwierdzenie, że ugoda nie jest wykonywana.

B) Restrukturyzacja długu przez umowy w sprawie refinansowania w celu uniknięcia postępowania upadłościowego

Doświadczenie zdobyte od chwili publikacji ustawy o upadłości pokazało, że postępowanie upadłościowe nie jest dobrym sposobem zapewnienia ciągłości działalności gospodarczej na podstawie uzgodnionego rozwiązania. W związku z tym w zaleceniu z dnia 12 marca 2014 r. w sprawie nowego podejścia do niepowodzenia w działalności gospodarczej i niewypłacalności Komisja wezwała państwa członkowskie do przyjęcia środków w celu unikania postępowania upadłościowego przez zawieranie umów w sprawie refinansowania długu między dłużnikiem a wierzycielami. W ramach najnowszych zmian ustawy o upadłości ustawodawca hiszpański wprowadził cztery rodzaje środków w tym zakresie: a) ustanowienie systemu uprzedniej komunikacji dla dłużnika w celu poinformowania sądu gospodarczego o tym, że dłużnik rozpoczął negocjacje z wierzycielami, aby zawrzeć umowę w sprawie refinansowania, co zawiesza obowiązek złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego i umożliwia – w niektórych przypadkach – zawieszenie środków egzekucji indywidualnej na określony czas; b) ustanowienie mechanizmów ochronnych w celu zabezpieczenia umów w sprawie refinansowania przed powództwami o stwierdzenie ich bezskuteczności; c) ustanowienie urzędowej procedury zatwierdzania umów w sprawie refinansowania w celu wzmocnienia ich skutków; d) zachęty do konwersji długu na kapitał własny. W tej sekcji skupiono się na przepisach dotyczących zatwierdzania umów w sprawie refinansowania przez sąd, o czym mowa w czwartym dodatkowym przepisie ustawy o upadłości.

Sąd może zatwierdzić takie umowy w sprawie refinansowania, które zostały podpisane przez wierzycieli reprezentujących co najmniej 51% wierzytelności finansowych. Ustawa określa szczegółowe zasady dotyczące obliczania wartości procentowej wierzytelności finansowych oraz kredytów konsorcjalnych.

W ramach tego procesu dłużnik lub wierzyciele składają wniosek wraz z dołączonym zaświadczeniem biegłego rewidenta, które potwierdza wymagany udział większości w każdej sprawie zgodnie z żądanym stopniem ochrony, przy czym minimalny udział wierzytelności finansowych musi wynosić 51%. Sąd zbada wniosek i, w przypadku jego uwzględnienia, wyda orzeczenie o zawieszeniu środków egzekucji indywidualnej na czas procedury zatwierdzającej.

Po opublikowaniu postanowienia o zatwierdzeniu rozpoczyna bieg piętnastodniowy termin, w którym sprzeciwiający się wierzyciele mogą się od niego odwołać. Jedną podstawą zażalenia jest niespełnienie wymogów formalnych lub nieproporcjonalność żądanego ustępstwa. Zażalenia są rozpatrywane w toku wpadkowego postępowania upadłościowego, w którym biorą udział dłużnik i pozostali wierzyciele będący stronami umowy oraz które kończy się wydaniem orzeczenia niepodlegającego zaskarżeniu. W odniesieniu do skutków umowy zatwierdzonej przez sąd, które wchodzą w życie w dniu następującym po publikacji orzeczenia w dzienniku urzędowym (Boletín Oficial del Estado), określono również wyraźnie, że sąd może w takim wypadku zarządzić uchylenie jakichkolwiek czynności mających na celu zajęcie, przeprowadzonych w indywidualnym postępowaniu egzekucyjnym w odniesieniu do długów, których dotyczy umowa w sprawie refinansowania.

Skutki zatwierdzenia umowy przez sąd nie ograniczają się do rozszerzenia, poza zasadę względności umów, skutków uzgodnionego czasu oczekiwania. Ogólne skutki polegają na ochronie przed powództwami o stwierdzenie bezskuteczności umowy, ale rozszerzenie skutków na sprzeciwiających się wierzycieli będzie zależeć od odsetka wierzycieli, którzy przyjęli umowę. W związku z tym: a) usuwa się ochronę wierzycieli posiadających zabezpieczenia; b) skutki umowy dostosowuje się na podstawie większości osiągniętych w procesie przyjmowania umowy i w związku z tym, czy wierzytelność jest efektywnie zabezpieczona.

Wierzyciele posiadający wierzytelności finansowe, którzy nie podpisali umowy, ale których dotyczy zgoda sądu, zachowają swoje prawa względem osób, które ponoszą odpowiedzialność solidarną wspólnie z dłużnikiem, i względem poręczycieli, którzy nie mogą powołać się na przyjęcie umowy w sprawie refinansowania lub skutki zgody sądu. W odniesieniu do wierzycieli finansowych, którzy podpisali umowę, utrzymanie skutków umowy względem poręczycieli będzie zależne od tego, co zostało uzgodnione w ramach ich odpowiednich stosunków prawnych.

Każdy wierzyciel, bez względu na to, czy podpisał umowę, może wnieść o stwierdzenie niewykonania umowy do sądu, który zatwierdził umowę, w drodze wpadkowego postępowania upadłościowego. Na wydane postanowienie nie przysługuje zażalenie. Jeżeli sąd stwierdzi niewykonanie umowy, wierzyciele mogą wnieść o wszczęcie postępowania upadłościowego lub indywidualnego powództwa egzekucyjnego.

Jeżeli w odniesieniu do wierzytelności objętych umową wykonuje się zabezpieczenia i jeżeli nie zostanie uzgodnione inaczej, wierzyciel może wejść w posiadanie uzyskanych kwot na określonych warunkach.

14.2. Zwolnienie dłużników będących osobami fizycznymi z niespłaconych wierzytelności

Ustawą 25/2015 z dnia 28 lipca 2015 r. wprowadzono do ustawy o upadłości tzw. mechanizm drugiej szansy w nowym art. 178a.

Zgodnie z tym przepisem osoby fizyczne są zwolnione z ogólnych przepisów art. 178 ust. 2, zgodnie z którymi w razie zakończenia postępowania upadłościowego w związku z likwidacją lub brakiem wystarczającego majątku objętego postępowaniem dłużnicy, którzy są osobami fizycznymi, są odpowiedzialni za spłatę pozostałych wierzytelności.

Aby móc skorzystać z tego zwolnienia, dłużnik musiał działać w dobrej wierze – w tym zakresie stosuje się następujące wymogi:

1. niewypłacalność nie została uznana za zawinioną;

2. dłużnik nie został skazany prawomocnym wyrokiem za popełnienie przestępstwa przeciwko mieniu, dopuszczenie się nadużycia finansowego lub popełnienie przestępstwa „białych kołnierzyków”, dopuszczenie się fałszerstwa, popełnienie przestępstwa przeciwko organowi podatkowemu i systemowi zabezpieczenia społecznego lub popełnienie przestępstwa przeciwko prawom pracowniczym w okresie 10 lat przed wydaniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości;

3. dłużnik zawarł lub przynajmniej próbował zawrzeć pozasądową ugodę w sprawie płatności zgodnie z wymogami ustanowionymi w art. 231;

4. dłużnik w pełni zaspokoił wierzytelności wobec masy upadłości oraz uprzywilejowane wierzytelności w postępowaniu upadłościowym oraz – jeżeli nie podjął próby zawarcia pozasądowej ugody w sprawie płatności – co najmniej 25% kwoty niezabezpieczonych wierzytelności w postępowaniu upadłościowym;

5. alternatywnie w stosunku do poprzedniego punktu:

(i) dłużnik przedłożył plan spłaty wierzycieli;

(ii) dłużnik wywiązywał się z obowiązku współpracy z sędzią i syndykiem;

(iii) dłużnik nie korzystał z przedmiotowego zwolnienia w ciągu ostatnich 10 lat;

(iv) dłużnik nie odrzucił oferty zatrudnienia odpowiadającej jego umiejętnością w okresie czterech lat przed wydaniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości;

(v) dłużnik wyraźnie zadeklarował w złożonym przez siebie wniosku o zwolnienie z niezaspokojonych wierzytelności, że informacja o objęciu go takim zwolnieniem będzie figurowała w wydaniu specjalnym publicznego rejestru upadłości przez okres pięciu lat.

Przyznanie wspomnianego zwolnienia wiąże się z koniecznością wszczęcia postępowania na wniosek dłużnika z udziałem syndyka i wierzycieli, którzy są stroną postępowania. Dłużnik jest zobowiązany do przedłożenia planu spłaty wierzytelności nieobjętych zwolnieniem – takie wierzytelności muszą zostać zaspokojone w nieprzekraczalnym terminie pięciu lat.

Jeżeli zwolnienie nie zostało uchylone, po upływie wyznaczonego okresu na zrealizowanie założeń planu spłaty wierzycieli sędzia-komisarz – na wniosek dłużnika – wyda postanowienie kończące postępowanie w sprawie, zwalniające dłużnika z obowiązku pokrycia wierzytelności niezaspokojonych w toku postępowania upadłościowego. Sędzia może również – w zależności od okoliczności sprawy i po przeprowadzeniu rozprawy z udziałem wierzycieli – wydać postanowienie kończące postępowanie w sprawie, zwalniające z obowiązku pokrycia niezaspokojonych wierzytelności dłużników, którzy nie zrealizowali w pełni założeń planu spłaty, ale przeznaczyli przynajmniej połowę uzyskanego dochodu (który nie został sklasyfikowany jako niepodlegający zajęciu) na zaspokojenie tych wierzytelności w okresie pięciu lat od dnia przyznania tymczasowego zwolnienia, lub dłużników, którzy przeznaczyli jedną czwartą uzyskanego dochodu na zaspokojenie tych wierzytelności, jeżeli dłużnicy ci spełniają warunki przewidziane w przepisach dotyczących ochrony dłużników hipotecznych niedysponujących wystarczającymi środkami w kontekście dochodu na rodzinę oraz rodzin znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji.

Zwolnieniem objęte zostaną wszystkie niezabezpieczone i podporządkowane wierzytelności, które pozostawały niezaspokojone w dniu zakończenia postępowania upadłościowego, z wyjątkiem wierzytelności publicznoprawnych i wierzytelności alimentacyjnych. Jeżeli chodzi o wierzytelności objęte przywilejem szczególnym, zwolnienie będzie obejmowało tę część tego rodzaju wierzytelności, której nie można było zaspokoić przez egzekucję z zabezpieczenia.

Zwolnienie może zostać uchylone na wniosek wierzyciela w postępowaniu upadłościowym, jeżeli okaże się, że w okresie pięciu lat od dnia jego udzielenia dłużnik uzyskiwał nieujawnione dochody lub dysponował nieujawnionymi składnikami majątku lub prawami.

Zwolnienie może również zostać uchylone, jeżeli w okresie wyznaczonym na zrealizowanie założeń planu spłaty wierzycieli: a) dłużnik znajdzie się w sytuacji, która – zgodnie z przepisami art. 178a ust. 3 – uniemożliwi przyznanie mu zwolnienia z niezaspokojonych wierzytelności; b) w stosownych przypadkach nie wywiąże się z obowiązku spłaty długów nieobjętych zwolnieniem zgodnie z założeniami planu spłaty wierzycieli; lub c) sytuacja finansowa dłużnika istotnie poprawiła się w rezultacie otrzymania spadku, zapisu zwykłego lub darowizny lub wskutek wygranej w grze losowej lub hazardowej, dzięki czemu dłużnik uzyskał możliwość pokrycia całości niespłaconych długów bez uszczerbku dla spoczywających na nim zobowiązań alimentacyjnych.

Jeżeli sędzia wyda postanowienie o uchyleniu zwolnienia, wierzyciele odzyskują pełnię praw do podejmowania przeciwko dłużnikowi czynności mających na celu wyegzekwowanie wierzytelności niezaspokojonych w momencie zakończenia postępowania upadłościowego.

14.3. Zakończenie postępowania upadłościowego

W art. 176 ustawy o upadłości określono przesłanki zakończenia postępowania upadłościowego. Zasadniczo postępowanie upadłościowe zostaje zakończone w następujących przypadkach:

a) uchylenie postanowienia o ogłoszeniu upadłości przez sąd prowincji (Audiencia Provincial);

b) zadeklarowanie gotowości zawarcia ugody;

c) potwierdzenie, że majątek objęty postępowaniem jest niewystarczający do zaspokojenia wierzytelności wobec masy upadłości;

d) potwierdzenie wypłacenia wszystkich uznanych wierzytelności lub całkowitego zaspokojenia wierzycieli w inny sposób;

e) rezygnacja wszystkich wierzycieli z udziału w postępowaniu lub wycofanie się wszystkich wierzycieli z postępowania po zakończeniu początkowego etapu.

Zakończenie postępowania musi zostać zatwierdzone przez sędziego, przy czym zainteresowane stronę mogą zgłosić sprzeciw. W ustawie przewidziano przepisy szczególne mające zastosowanie w przypadku zakończenia postępowania upadłościowego z uwagi na fakt, że składniki majątku dłużnika są niewystarczające do zaspokojenia wierzytelności wobec masy upadłości. Fakt ten można zweryfikować na wniosek samego dłużnika o wszczęcie postępowania – w takim przypadku sędzia w tym samym postanowieniu jednocześnie orzeknie wszczęcie i zakończenie postępowania upadłościowego.

Ogłoszenie zakończenia postępowania upadłościowego skutkuje zniesieniem wszystkich ograniczeń nałożonych na uprawnienia dłużnika. Jeżeli dłużnik jest osobą fizyczną, w ustawie przewidziano przepisy szczególne zapewniające dłużnikowi możliwość korzystania ze zwolnienia z obowiązku pokrycia wierzytelności, które nie zostały zaspokojone w toku postępowania upadłościowego. Wymogi dotyczące zwolnienia zawiera art. 178a. Aby skorzystać z tego zwolnienia, dłużnik musiał działać w dobrej wierze i musiał wywiązać się z określonych obowiązków. O zastosowanie tego zwolnienia musi wystąpić sam dłużnik, przy czym zarówno syndyk, jak i wierzyciele mogą przedstawić swoje twierdzenia. W określonych przypadkach zwolnienie może zostać uchylone, na przykład jeżeli sytuacja finansowa dłużnika poprawi się lub dłużnik nie zrealizuje założeń planu spłaty wierzycieli, do realizacji których się zobowiązał, aby spłacić długi nieobjęte zwolnieniem.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

W przypadku zakończenia postępowania upadłościowego wobec osób prawnych ze względu na ich likwidację osoby te tracą swoją osobowość prawną.

Jeżeli postępowanie zostało zakończone z uwagi na wdrożenie ugody, wierzytelności wierzycieli zaspokaja się zgodnie z postanowieniami przyjętej ugody. Wierzyciele uprzywilejowani, którzy nie podpisali ugody z wierzycielami, mogą w określonych przypadkach kontynuować lub wszcząć indywidualne postępowanie egzekucyjne.

W trakcie realizacji ugody z wierzycielami dłużnik może również stracić swoją osobowość prawną w rezultacie zmian strukturalnych, co może doprowadzić do przejęcia zobowiązań starego przedsiębiorstwa przez nowe przedsiębiorstwo lub do nabycia starego przedsiębiorstwa.

Jeżeli dłużnicy są osobami fizycznymi, zakończenie postępowania upadłościowego z uwagi na przeprowadzenie likwidacji lub wskutek braku wystarczającego majątku oznacza, że wierzyciele mogą podjąć indywidualne czynności egzekucyjne przeciwko dłużnikowi, chyba że został on zwolniony z obowiązku pokrycia niezaspokojonych wierzytelności w sposób określony w art. 178a.

15.1. Podjęcie postępowania upadłościowego

Jeżeli w terminie pięciu lat od daty zakończenia poprzedniego postępowania upadłościowego z uwagi na likwidację lub wskutek braku wystarczających składników majątku w odniesieniu do dłużnika będącego osobą fizyczną wydane zostanie postanowienie o ogłoszeniu upadłości, taką sytuację uznaje się za równoznaczną z podjęciem poprzedniego postępowania.

W przypadku dłużników będących osobami prawnymi podjęcie postępowania upadłościowego, które zostało zakończone z uwagi na przeprowadzenie likwidacji lub wskutek braku wystarczającego majątku, sąd, przed którym toczyło się pierwsze postępowanie, wyda postanowienie o podjęciu postępowania upadłościowego i będzie rozpoznawał sprawę w ramach tego samego postępowania, przy czym przedmiot postępowania będzie ograniczał się do etapu likwidacji składników majątku i praw, które pojawiły się po zakończeniu pierwszego postępowania.

Po upływie roku od dnia wydania postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego wskutek braku wystarczających składników majątku wierzyciele mogą wystąpić o podjęcie postępowania w celu wszczęcia czynności egzekucyjnych, wskazując określone czynności, które należy podjąć, lub przedstawiając na piśmie istotne okoliczności, które mogą doprowadzić do stwierdzenia, że do niewypłacalności doszło z winy dłużnika, chyba że wydano orzeczenie w tej sprawie w toku zakończonego postępowania upadłościowego.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Zgodnie z art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy o upadłości wszystkie koszty sądowe, które należy pokryć, aby wystąpić o wszczęcie postępowania upadłościowego i przeprowadzenie tego postępowania, uznaje się za wierzytelności wobec masy upadłości. Dotyczy to w szczególności wszystkich wierzytelności wynikających z kosztów sądowych i wydatków, które trzeba było ponieść, aby wystąpić o wszczęcie i przeprowadzenie postępowania upadłościowego, podjęcie środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego, wydanie postanowień przewidzianych w obowiązujących przepisach, zapewnienie udziału dłużnika i syndyka w poszczególnych etapach postępowania upadłościowego i postępowania wpadkowego oraz obecności przedstawicieli dłużnika i syndyka, jeżeli ich udział w tych etapach postępowania jest obowiązkowy w świetle obowiązującego prawa lub leży w interesie masy upadłości, do momentu wejścia ugody w życie lub – w przeciwnym wypadku – do chwili zakończenia postępowania upadłościowego, poza wierzytelnościami wynikającymi ze środków zaskarżenia wniesionych przeciwko postanowieniom sądu w przypadku całkowitego lub częściowego uchylenia tych postanowień przy jednoczesnym wydaniu wyraźnego nakazu pokrycia kosztów.

Na podstawie ustawy o upadłości za wierzytelności wobec masy upadłości uznaje się również koszty i wydatki sądowe poniesione w związku ze stawiennictwem dłużnika, syndyka lub uprawnionych wierzycieli oraz ich zastępstwem procesowym w toku postępowania, które – z uwagi na interes masy upadłości – kontynuuje lub wszczyna się zgodnie z przepisami tej ustawy; nie dotyczy to przepisów regulujących kwestie związane z wycofaniem się dłużnika, przyjęciem przez niego ugody, zaspokojeniem przez niego wierzytelności lub podjęciem przez niego odrębnych środków obrony oraz – w stosownych przypadkach – z zastrzeżeniem górnych pułapów ilościowych ustanowionych w tych przepisach.

W przypadku zakończenia postępowania upadłościowego wskutek niewystarczającego majątku wierzytelności z tytułu kosztów i wydatków sądowych zaspokaja się przed pozostałymi wierzytelnościami wobec masy upadłości – wyjątkiem są wierzytelności pracownicze i alimentacyjne (art. 176 bis ust. 2).

Honorarium syndyka pokrywa się ze środków wchodzących w skład masy upadłości, a jego wysokość określa sędzia na podstawie zatwierdzonej zgodnie z prawem taryfy opłat; obecnie w dalszym ciągu obowiązuje taryfa opłat zatwierdzona na mocy dekretu królewskiego nr 1860/2004 z dnia 6 września 2004 r. W art. 34 ustawy o upadłości ustanowiono przepisy szczególne regulujące kwestie związane z ustalaniem wysokości honorarium syndyka i wypłacaniem tego honorarium.

W ustawie przewidziano również możliwość wyznaczenia specjalnych asystentów wspierających syndyka w wykonywaniu powierzonych mu obowiązków – odpowiedzialność za pokrycie honorariów tych asystentów spoczywa na syndyku.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Przepisy dotyczące pozwów o stwierdzenie bezskuteczności umowy wnoszonych w toku postępowania upadłościowego zostały zawarte w art. 71–73 ustawy o upadłości. Przepisy te były sukcesywnie zmieniane, głównie ze względu na charakter „mechanizmów ochronnych” mających na celu ochronę umów w sprawie refinansowania.

W art. 71 ustanowiono system prawny regulujący kwestie związane z odzyskiwaniem wierzytelności, który opiera się na ogólnej zasadzie stanowiącej, że wszystkie dokonywane przez dłużnika czynności „wywierające niekorzystny wpływ na majątek objęty postępowaniem” „mogą zostać uznane za nieskuteczne”, niezależnie od tego, czy zostały one podjęte „w celu wprowadzenia w błąd” czy też nie. Aby zabezpieczyć powództwa o uznanie czynności za bezskuteczną, w obowiązujących przepisach wyznaczono określony termin: dwa lata przed dniem wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

A) Termin wniesienia powództwa o uznanie czynności za bezskuteczną

W ustawie przewidziano określony termin na wniesienie powództwa o uznanie czynności za bezskuteczną: dwa lata od dnia wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

B) Pojęcie „szkody przeciwko mieniu”

Czynności podejmowane przez dłużnika w „okresie istnienia podejrzenia” mogą zostać uznane za bezskuteczne, jeżeli okaże się, że wywierają niekorzystny wpływ na majątek objęty postępowaniem. Strona wnosząca zażalenie musi w zadowalającym stopniu udowodnić szkodę pieniężnej. Biorąc jednak pod uwagę trudności związane zwykle z należytym udowodnieniem szkodliwego charakteru określonych czynności, ustawa o upadłości ułatwia wytaczanie powództw przez przyjęcie szeregu domniemań. Podobnie jak w przypadku innych gałęzi prawa, domniemania mogą mieć niewzruszalny lub wzruszalny charakter. Zatem: a) domniemanie istnienia szkody pieniężnej uznaje się za niewzruszalne w dwóch przypadkach: (i) w przypadku swobodnego zbycia składników majątku, z wyjątkiem przekazania ich w postaci darowizny w celu ich dalszego wykorzystywania oraz (ii) w przypadku zrealizowania płatności i podjęcia innych czynności skutkujących wywiązaniem się z zobowiązań, których termin wymagalności przypada po wydaniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości, chyba że są one objęte zabezpieczeniem – wówczas domniemanie dopuszcza możliwość przedstawienia dowodu przeciwnego; b) domniemanie istnienia szkody pieniężnej uznaje się za wzruszalne w trzech przypadkach: (i) w przypadku zbycia składników majątku za wynagrodzeniem osobom, z którymi niewypłacalnego dłużnika łączą szczególne relacje; (ii) w przypadku obciążenia składników majątku opłatami na poczet istniejących wcześniej zobowiązań lub na poczet nowych zobowiązań zaciągniętych w celu zastąpienia wcześniejszych zobowiązań; oraz (iii) w przypadku płatności lub innych czynności skutkujących zaciągnięciem zobowiązań objętych zabezpieczeniem, których termin wymagalności przypada po wydaniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

C) Procedura

Legitymacja procesowa do wytaczania skargi pauliańskiej (acción rescisoria) w postępowaniu upadłościowym przysługuje syndykowi. Do celów ochrony wierzycieli przed biernością syndyków, na mocy obowiązujących przepisów wierzycielom, którzy zwrócili się do syndyka na piśmie o wytoczenie skargi pauliańskiej, przysługuje również pomocnicza lub drugorzędna legitymacja procesowa, jeżeli syndyk nie wytoczy takiego powództwa w terminie dwóch miesięcy od dnia wystosowania wniosku o jego wytoczenie. Ustawa zawiera przepisy mające na celu zapewnienie syndykom możliwości skutecznego wywiązywania się z powierzonych im obowiązków polegających na niedopuszczeniu do zbycia majątku objętego postępowaniem. Jeżeli chodzi o powództwa dotyczące umów w sprawie refinansowania, legitymacja procesowa przysługuje wyłącznie syndykowi, pomijając wszelkie pomocnicze legitymacje procesowe.

Aby objąć umowy w sprawie refinansowania ochroną, w przyjętych niedawno zmianach legislacyjnych przewidziano przepisy szczególne ustanawiające mechanizmy ochronne, dzięki którym umowy te (w przypadku, gdy zostały przyjęte pod określonymi warunkami) będą zabezpieczone przed powództwami o stwierdzenie ich bezskuteczności (acciones de refinanciación) (art. 71a).

Ostatnia aktualizacja: 23/04/2020

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.
W związku z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej państwa członkowskie aktualizują obecnie niektóre strony portalu zawierające treści krajowe. Jeżeli dana strona zawiera treści, które nie zostały jeszcze dostosowane w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, jest to niezamierzone i zostanie wkrótce skorygowane.

Upadłość - Francja

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie ochronne (procédure de sauvegarde), postępowanie naprawcze (procédure de redressement judiciaire) lub postępowanie likwidacyjne (procédure de liquidation judiciaire) można wszcząć wobec dowolnej osoby prowadzącej działalność handlową lub rzemieślniczą, rolną, a także dowolnej osoby fizycznej prowadzącej niezależną działalność zawodową, w tym wobec osoby wykonującej wolny zawód regulowany przepisami ustawowymi lub wykonawczymi lub której tytuł zawodowy jest chroniony, a także wobec dowolnej osoby prawnej prawa prywatnego.

Postępowaniem upadłościowym może zostać objęta osoba prowadząca działalność na własny rachunek (auto-entrepreneur).

Wszcząć postępowanie ochronne może wyłącznie osoba prowadząca działalność gospodarczą (podmiot aktywny). W przypadku postępowania naprawczego lub likwidacyjnego dopuszcza się sytuację, w której dany podmiot w chwili wszczęcia postępowania zaprzestał już prowadzenia działalności gospodarczej.

Do osób prawnych prawa prywatnego, które kwalifikują się do tego, by można było wszcząć wobec nich postępowanie upadłościowe, zalicza się: spółki prawa handlowego, spółki prawa cywilnego, grupy interesu gospodarczego, stowarzyszenia, związki zawodowe, stowarzyszenia zawodowe bądź branżowe lub rady zakładowe.

Podmioty prawa prywatnego niemające osobowości prawnej, takie jak spółki joint venture lub spółki w organizacji, nie mogą być przedmiotem postępowania upadłościowego.

Wyłączone są również wszystkie osoby prawne prawa publicznego.

Przyspieszone postępowanie ochronne i przyspieszone postępowanie na potrzeby ochrony finansowej:

Dłużnik może wszcząć przyspieszone postępowanie ochronne (procédure de sauvegarde accélérée) lub przyspieszone postępowanie na potrzeby ochrony finansowej (procédure de sauvegarde financière accélérée), jeżeli sprawozdanie finansowe zostało zatwierdzone przez biegłego rewidenta lub sporządzone przez księgowego oraz jeżeli dłużnik zatrudnia powyżej 20 pracowników lub wielkość jego obrotów po odliczeniu podatków przekracza 3 mln euro bądź jego suma bilansowa przekracza 1,5 mln euro. Przyspieszone postępowanie ochronne i przyspieszone postępowanie na potrzeby ochrony finansowej mogą również wszcząć dłużnicy, którzy sporządzają skonsolidowane sprawozdania finansowe.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie ochronne wszczyna się, jeżeli dłużnik doświadcza trudności, których nie jest w stanie przezwyciężyć, lecz nie doszło jeszcze do zaprzestania dokonywania płatności.

Postępowanie naprawcze wszczyna się, jeżeli dłużnik nie jest w stanie regulować swoich bieżących zobowiązań z dostępnych aktywów i zaprzestał dokonywania płatności na rzecz wierzycieli.

Celem postępowania naprawczego jest utrzymanie działalności gospodarczej i miejsc pracy oraz uregulowanie zobowiązań. Przedsiębiorca musi wystąpić o wszczęcie tego postępowania w terminie 45 dni od dnia zaprzestania dokonywania płatności.

Postępowanie likwidacyjne wszczyna się, gdy przedsiębiorca zaprzestał dokonywania płatności i gdy oczywiste jest, że przeprowadzenie postępowania naprawczego nie będzie możliwe.

Z wnioskiem o otwarcie postępowania ochronnego może wystąpić wyłącznie dłużnik.

Z kolei z wnioskiem o otwarcie postępowania naprawczego lub likwidacyjnego może wystąpić nie tylko dłużnik, ale również wierzyciel lub prokurator, pod warunkiem że w danej sprawie nie toczy się postępowanie pojednawcze (procédure de conciliation – postępowanie przedupadłościowe).

Postanowienie o wszczęciu postępowania upadłościowego staje się skuteczne o północy w dniu jego wydania. Postanowienie o wszczęciu postępowania upadłościowego staje się zatem skuteczne o północy w dniu jego wydania.

Informację taką przekazuje się również mandatariuszom sądowym (praticiens de l’insolvabilité) i prokuraturze, w tym mandatariuszom sądowym i prokuraturze w pozostałych państwach członkowskich, w których dłużnik prowadzi działalność gospodarczą.

Postanowienie o wszczęciu postępowania upadłościowego staje się niezwłocznie skuteczne erga omnes.

W terminie piętnastu dni od daty jego wydania postanowienie wpisuje się do rejestru przedsiębiorców, rejestru handlowego lub specjalnego rejestru prowadzonego przez sekretariat sądu wielkiej instancji.

Wyciąg z treści postanowienia zamieszcza się w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (Bulletin officiel des annonce civiles et commerciales) – zawierającym obwieszczenia w sprawach cywilnych i handlowych) – oraz w dzienniku ogłoszeń prawnych właściwym dla miejsca siedziby statutowej dłużnika lub dla miejsca, w którym prowadzi on działalność gospodarczą.

Przyspieszone postępowanie ochronne i przyspieszone postępowanie na potrzeby ochrony finansowej

Możliwe jest również wszczęcie przyspieszonego postępowania ochronnego (procédure de sauvegarde accélérée) i przyspieszonego postępowania na potrzeby ochrony finansowej (procédure de sauvegarde financière accélérée).

Przyspieszone postępowanie ochronne można wszcząć na wniosek dłużnika, który bierze udział w postępowaniu pojednawczym i który przedstawi dowody potwierdzające sporządzenie projektu planu mającego na celu zapewnienie przedsiębiorstwu możliwości kontynuowania działalności.

Sama okoliczność, że dłużnik zaprzestał realizacji płatności, nie stanowi przeszkody dla wszczęcia przyspieszonego postępowania ochronnego, pod warunkiem że sytuacja ta nie wystąpiła wcześniej niż 45 dni przed złożeniem wniosku o otwarcie postępowania pojednawczego (conciliation).

Przyspieszone postępowanie na potrzeby ochrony finansowej można wszcząć po spełnieniu tych samych warunków, co warunki obowiązujące w przypadku przyspieszonego postępowania ochronnego, jeżeli informacje zawarte w sprawozdaniu finansowym dłużnika wskazują, że wysokość zadłużenia pozwala na przyjęcie planu jedynie przez wierzycieli będących członkami zgromadzenia instytucji kredytowych (comité des établissements de crédit).

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

Postępowanie upadłościowe obejmuje cały majątek dłużnika.

Jeżeli dłużnik jest osobą prawną, postępowanie upadłościowe obejmuje jedynie majątek tej osoby.

Jeżeli dłużnik jest przedsiębiorcą indywidualnym (entrepreneur individuel), postępowanie upadłościowe obejmuje również jego majątek osobisty.

Główna siedziba przedsiębiorcy indywidualnego prowadzącego działalność handlową, przemysłową, rzemieślniczą bądź rolną lub osoby wykonującej wolny zawód jest jednak z mocy prawa wyłączona z zajęcia przez wierzycieli, których wierzytelność powstała w związku z wykonywaniem przez nich działalności zawodowej.

Inne nieruchomości zabudowane i niezabudowane, które nie są wykorzystywane do celów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, mogą być przedmiotem oświadczenia o wyłączeniu z zajęcia. Oświadczenie to – obligatoryjne sporządzane w formie aktu notarialnego i opublikowane – jest skuteczne wyłącznie wobec wierzycieli, których wierzytelność powstała w związku z wykonywaniem przez nich działalności zawodowej po dacie publikacji oświadczenia.

Wyłączenie głównego miejsca zamieszkania dłużnika spod zajęcia przez wierzycieli, których wierzytelność powstała w związku z wykonywaniem przez nich działalności zawodowej, służy zapewnieniu ochrony dłużnikowi i członkom jego rodziny.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

Utrata przez dłużnika prawa do zarządzania własnym majątkiem

Postępowanie ochronne i postępowanie naprawcze

W przypadku otwarcia postępowania ochronnego lub naprawczego przedsiębiorstwo nadal należy do dłużnika, który nim zarządza.

W toku postępowania ochronnego sąd może wyznaczyć administratora sądowego mającego nadzorować lub wspierać dłużnika w zarządzaniu przedsiębiorstwem, zgodnie z zakresem uprawnień określonym przez sąd w postanowieniu. W niektórych przypadkach (przedsiębiorstwo zatrudniające co najmniej 20 pracowników i osiągające obrót netto wynoszący co najmniej 3 mln euro) wyznaczenie administratora jest obowiązkowe.

W toku postępowania naprawczego sąd również może wyznaczyć administratora sądowego, który będzie wspierał dłużnika w zarządzaniu przedsiębiorstwem lub będzie samodzielnie zarządzał całością lub częścią tego przedsiębiorstwa w miejsce dłużnika. Wyznaczenie administratora jest obowiązkowe w tych samych przypadkach co w postępowaniu ochronnym.

Postępowanie likwidacyjne

W toku postępowania likwidacyjnego dłużnik traci prawo do zarządzania swoim majątkiem lub do jego zbywania. Likwidator (liquidateur) wykonuje swoje prawa i podejmuje czynności w odniesieniu do składników majątku przedsiębiorstwa. Likwidator przejmuje zatem zarząd nad majątkiem przedsiębiorstwa.

Mandatariusze sądowi

Mandatariusze sądowi (praticiens de l’insolvabilité) są to pełnomocnicy powołani przez sąd, którzy podejmują czynności pod nadzorem prokuratury. Wykonują oni zawody regulowane.

Ci wykwalifikowani specjaliści muszą zostać wpisani na krajowe listy i spełniać rygorystyczne warunki dotyczące odpowiednich kwalifikacji i nieposzlakowanej opinii.

Sąd może powołać również osoby spoza tych list, jeżeli dysponują one szczególnie bogatym doświadczeniem lub kwalifikacjami wymaganymi w świetle danej sprawy.

Sąd powołuje ich w chwili wszczęcia postępowania.

Mandatariusze sądowi mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności cywilnej i karnej na zasadach ogólnych.

Wynagrodzenia mandatariuszy sądowych ustala się zgodnie z taryfą określoną w dekrecie; sąd obciąża dłużnika kosztami ich wynagrodzenia naliczonymi na podstawie tej taryfy.

Uprawnienia mandatariuszy sądowych i dłużnika

Administrator sądowy

Co do zasady sąd, który otworzył postępowanie ochronne lub naprawcze, powołuje administratora sądowego, którego w toku postępowania ochronnego może zaproponować dłużnik lub prokurator.

Powołanie administratora nie jest obowiązkowe, jeżeli dłużnik zatrudnia mniej niż 20 pracowników i jeżeli wielkość jego obrotów po odliczeniu podatków nie przekracza 3 mln euro.

W przypadku przyspieszonego postępowania ochronnego i przyspieszonego postępowania na potrzeby ochrony finansowej powołanie administratora sądowego jest zawsze obowiązkowe.

W toku postępowania ochronnego przedsiębiorstwo nadal należy do dłużnika, który w dalszym ciągu może zbywać swój majątek oraz nim zarządzać, o ile sąd nie postanowi inaczej.

Administrator sądowy, o ile został wyznaczony, nadzoruje lub wspiera dłużnika w zarządzaniu przedsiębiorstwem zgodnie z zakresem uprawnień określonym przez sąd.

W toku postępowania naprawczego administrator sądowy wspiera dłużnika w zarządzaniu przedsiębiorstwem lub samodzielnie zarządza całością lub częścią tego przedsiębiorstwa w miejsce dłużnika.

Administrator sądowy musi sam dokonywać czynności lub polecić dłużnikowi dokonanie czynności koniecznych do zabezpieczenia interesów przedsiębiorstwa względem jego dłużników oraz do utrzymania zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa.

Administratorowi sądowemu przysługują określone uprawnienia, m.in. może przeprowadzać operacje na rachunkach bankowych dłużnika, który został pozbawiony prawa do wystawiania czeków, posługując się własnym podpisem, a także może żądać dalszego wykonywania obowiązujących umów oraz przeprowadzać niezbędne zwolnienia grupowe.

Reprezentant wierzycieli

Sąd ma obowiązek powołać reprezentanta wierzycieli (mandataire judiciaire) w każdym postępowaniu grupowym.

Zadaniem reprezentanta wierzycieli jest reprezentowanie wierzycieli i ich interesów zbiorowych.

Sporządza on listę zgłoszonych wierzytelności, uwzględniając wierzytelności dotyczące wynagrodzeń za pracę, wraz ze swoją propozycją uznania lub odrzucenia wierzytelności lub przekazania sprawy właściwemu sądowi, po czym przekazuje listę sędziemu-komisarzowi.

Likwidator

Sąd powołuje likwidatora w postanowieniu o wszczęciu postępowania likwidacyjnego.

Likwidator sprawdza wierzytelności i przystępuje do likwidacji aktywów dłużnika, aby zaspokoić roszczenia wierzycieli.

Likwidator przeprowadza zwolnienia grupowe i może zażądać kontynuacji obowiązujących umów.

Likwidator reprezentuje dłużnika, którego pozbawiono prawa do zarządzania jego majątkiem, i tym samym wykonuje on większość praw dłużnika i dokonuje większość czynności względem majątku należącego do dłużnika w toku postępowania likwidacyjnego. Likwidator nie może natomiast wykonywać praw niemajątkowych dłużnika.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Potrącenie jest to metoda zaspokajania wzajemnych wierzytelności do kwoty niższego z tych zobowiązań.

Potrącenia można dokonać tylko pomiędzy dwiema osobami posiadającymi symetryczne wzajemne wierzytelności i długi.

Dokonanie potrącenia zapewnia zatem możliwość dwustronnego zaspokojenia wzajemnych wierzytelności.

Co do zasady dłużnik nie może zaspokoić żadnej wierzytelności powstałej przed wydaniem postanowienia o otwarciu postępowania ochronnego lub naprawczego.

Zakaz zaspokajania wcześniejszych wierzytelności nie dotyczy jednak zaspokajania powiązanych wierzytelności w drodze potrącenia. Za wierzytelności powiązane uznaje się wierzytelności wzajemne tego samego rodzaju wynikające z wykonania lub niewykonania tej samej umowy lub całości stosunku umownego.

Jeżeli wierzytelność powiązana z wcześniejszą wierzytelnością powstała po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania, wierzytelność tę można zaspokoić, potrącając ją z wcześniejszą wierzytelnością, pod warunkiem że ta druga wierzytelność została zgłoszona.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Procedura dalszego wykonywania obowiązujących umów

Wszczęcie postępowania upadłościowego nie podważa istnienia umów wiążących dłużnika z jego kontrahentami (dostawcami, klientami), które to umowy obowiązywały w dniu wszczęcia postępowania. Obowiązująca umowa jest to umowa, która istnieje i jest realizowana w dniu wszczęcia postępowania;

umowa, która ma zostać wykonana w przyszłości i która nie wygasła w tym dniu; lub umowa, która ma zostać wykonana bezzwłocznie i która nie została jeszcze wykonana, ale która została już zawarta.

Przepisy szczególne dotyczące obowiązujących umów nie mają zastosowania do umów o pracę.

Postępowanie ochronne i postępowanie naprawcze

Umowa jest z założenia automatycznie wykonywana.

Kontrahent musi zatem wykonać swoje zobowiązania pomimo niewykonania przez dłużnika zobowiązań poprzedzających wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania.

Otrzyma on płatność w wyznaczonym terminie z tytułu towarów dostarczonych lub usług świadczonych po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania.

Wyłącznie administrator sądowy może, powołując się na względy porządku publicznego, uzależnić dalsze wykonywanie umowy od uregulowania płatności za dostarczone towary lub świadczone usługi.

W braku administratora sądowego dłużnik może zażądać wykonywania obowiązujących umów po uzyskaniu zgody reprezentanta wierzycieli (mandataire judiciaire).

Administrator sądowy może również wypowiedzieć umowę wykonywaną w ratach (contrat à exécution échelonnée) lub umowę przewidującą płatności ratalne, jeżeli stwierdzi, że nie dysponuje aktywami wystarczającymi do wykonania zobowiązań dłużnika.

Kontrahent może wezwać administratora sądowego (lub dłużnika w przypadku braku administratora) do zajęcia stanowiska w kwestii przyszłości umowy.

Obowiązująca umowa zostaje rozwiązana z mocy prawa, jeżeli po upływie miesiąca administrator sądowy (lub dłużnik) nie odpowie na wezwanie.

To samo ma zastosowanie w przypadku braku płatności oraz zgody kontrahenta na utrzymanie stosunków umownych.

Administrator sądowy (lub dłużnik w przypadku braku administratora) może również zwrócić się do sędziego-komisarza o ogłoszenie rozwiązania obowiązującej umowy, jeżeli jest to konieczne do zabezpieczenia interesów dłużnika lub przywrócenia jego rentowności, pod warunkiem że nie zaszkodzi to nadmiernie interesom kontrahenta.

Postępowanie likwidacyjne

Podobnie jak w przypadku postępowania ochronnego i postępowania naprawczego co do zasady wszystkie obowiązujące umowy są dalej wykonywane. Kontrahent musi zatem wykonać swoje zobowiązania pomimo niewykonania przez dłużnika zobowiązań poprzedzających wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania.

Otrzyma on płatność w wyznaczonym terminie z tytułu towarów dostarczonych lub usług świadczonych po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania.

Wyłącznie likwidator ma prawo zażądać wykonania obowiązujących umów poprzez dostarczenie towarów i usług należnych dłużnikowi.

Kontrahent może wezwać likwidatora do zajęcia stanowiska w kwestii przyszłości umowy.

Umowa zostaje rozwiązana z mocy prawa, jeżeli po upływie miesiąca likwidator nie odpowie na wezwanie. To samo dotyczy sytuacji, w której świadczenie dłużnika wiąże się z zapłatą określonej sumy pieniężnej w dniu, w którym kontrahent zostaje poinformowany o podjęciu przez likwidatora decyzji o dalszym niewykonywaniu umowy, a także w przypadku braku płatności, jeżeli kontrahent nie zgadza się na utrzymanie stosunków umownych.

Jeżeli świadczenie nie polega na zapłacie określonej sumy pieniężnej, likwidator może również zwrócić się do sędziego-komisarza o ogłoszenie rozwiązania umowy, jeżeli jest to konieczne do przeprowadzenia czynności likwidacyjnych i jeżeli nie zaszkodzi to nadmiernie interesom kontrahenta.

Cesja obowiązujących umów

W przypadku postępowania ochronnego, postępowania naprawczego lub postępowania likwidacyjnego, jeżeli nakazano całkowitą lub częściową sprzedaż przedsiębiorstwa, sąd może określić, które umowy leasingu, najmu lub umowy o dostawę towarów lub o świadczenie usług niezbędne do utrzymania działalności będą przedmiotem cesji.

Kontrahent, którego umowa nie została przedmiotem takiej cesji, może zwrócić się do sędziego-komisarza o ogłoszenie rozwiązania tej umowy, jeżeli administrator, dłużnik (w przypadku braku administratora) ani likwidator nie wystąpią o jej dalsze wykonywanie.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

W przypadku postępowania upadłościowego wierzyciele są zobowiązani do wykonywania swoich praw względem dłużnika wyłącznie w toku tego postępowania i nie mogą wytoczyć przeciwko dłużnikowi indywidualnego powództwa o zapłatę.

Wydanie postanowienia zamykającego postępowanie likwidacyjne z uwagi na niedostateczną wartość aktywów dłużnika nie skutkuje przywróceniem prawa wierzycieli do wytoczenia indywidualnego powództwa przeciwko dłużnikowi.

Od zasady tej istnieją jednak pewne wyjątki dotyczące:

  • powództw odnoszących się do składników majątku nabytych w drodze dziedziczenia w toku postępowania likwidacyjnego;
  • sytuacji, w której wierzytelność powstała wskutek popełnienia przestępstwa przez dłużnika, któremu udowodniono winę, lub sytuacji, w której wierzytelność jest związana z prawami osobistymi wierzyciela;
  • sytuacji, w której wierzytelność powstała wskutek stosowania nieuczciwych praktyk ze szkodą dla jednostki zajmującej się zabezpieczeniem społecznym. W takim przypadku okoliczność, że dana wierzytelność powstała wskutek oszustwa, musi zostać potwierdzona orzeczeniem sądu lub karą nałożoną przez zakład ubezpieczeń społecznych.

Wierzyciele mogą również odzyskać prawo do wytoczenia przeciwko dłużnikowi indywidualnego powództwa w następujących przypadkach:

  • po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej dłużnika,
  • po uznaniu dłużnika winnym dopuszczenia się pozornego bankructwa,
  • w odniesieniu do dłużnika lub osoby prawnej, którą dłużnik kierował, przeciwko którym prowadzono wcześniej postępowanie likwidacyjne w związku z dowolnym składnikiem majątku, które to postępowanie zostało zamknięte mniej niż pięć lat przed wszczęciem danego postępowania z uwagi na fakt, że dłużnik nie dysponował dostatecznymi aktywami, oraz w odniesieniu do dłużnika, którego długi zostały umorzone w ciągu pięciu lat przed tą datą;
  • postępowanie zostało wszczęte jako postępowanie wtórne w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego.

Ponadto w przypadku dopuszczenia się oszustwa względem jednego wierzyciela lub ich większej liczby sąd udziela zgody na ponowne wytoczenie indywidualnego powództwa przez wierzyciela przeciwko dłużnikowi. Sąd wydaje orzeczenie w chwili zakończenia postępowania po przesłuchaniu dłużnika, likwidatora i biegłych rewidentów lub po ich należytym wezwaniu do stawienia się przed sądem. Sąd może wydać orzeczenie w sprawie w późniejszym terminie na wniosek zainteresowanej strony po spełnieniu tych samych warunków.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego powoduje zawieszenie wytoczonego przeciwko dłużnikowi powództwa o zapłatę określonej sumy pieniężnej bądź o rozwiązanie umowy z uwagi na niewypełnienie zobowiązania do zapłaty określonej sumy pieniężnej lub uniemożliwia wystąpienie na drogę sądową przeciwko dłużnikowi.

Zawiesza się również postępowanie egzekucyjne oraz wykonanie środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego.

Powództwo wytoczone przez wierzycieli przed wszczęciem postępowania grupowego zostaje zawieszone ze względu na sytuację stron lub ich pełnomocników (interruption) lub ze względu na przeszkody niezwiązane z sytuacją stron lub ich pełnomocników (suspension).

Sytuacja ta wywiera zatem wpływ na wszystkich wcześniejszych wierzycieli, niezależnie od tego, czy są wierzycielami zabezpieczonymi.

Zawieszenie postępowania ze względu na sytuację stron lub ich pełnomocników i zakaz występowania na drogę sądową dotyczą wszystkich postępowań upadłościowych.

Sytuacja ta wywiera zatem wpływ na wszystkich wcześniejszych wierzycieli, niezależnie od tego, czy są wierzycielami zabezpieczonymi.

Zawieszenie postępowania ze względu na sytuację stron lub ich pełnomocników i zakaz występowania na drogę sądową dotyczy wszystkich postępowań upadłościowych. Postępowania w toku zawiesza się do momentu zgłoszenia wierzytelności przez wierzyciela występującego z roszczeniem.

Postępowania takie zostają następnie podjęte z mocy prawa, ale wyłącznie w celu potwierdzenia wierzytelności i ustalenia jej kwoty, bez zarządzenia zaspokojenia roszczenia. Powództwa i postępowania egzekucyjne inne niż wskazane powyżej są kontynuowane w okresie obserwacji dłużnika na wniosek reprezentanta wierzycieli oraz administratora sądowego, jeżeli do jego obowiązków należy udzielanie dłużnikowi wsparcia lub reprezentowanie go, lub po podjęciu postępowania na wniosek reprezentanta wierzycieli powołanego przez sąd lub administratora sądowego.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Postępowanie ochronne i postępowanie naprawcze

Na potrzeby przyjęcia planu ochronnego (plan de sauvegarde) warunki spłaty lub umorzenia długu są konsultowane z wierzycielami.

Administrator sądowy (lub dłużnik w przypadku braku administratora) przekazuje otrzymane propozycje reprezentantowi wierzycieli.

Reprezentant wierzycieli musi uzyskać zgodę – indywidualną lub zbiorową –wszystkich wierzycieli, którzy zgłosili swoje wierzytelności.

Reprezentant wierzycieli nie jest zobowiązany do przeprowadzenia konsultacji z wierzycielami, w odniesieniu do których w projekcie planu nie przewiduje się zmiany warunków spłaty zadłużenia lub przewiduję się spłatę całej kwoty zadłużenia w gotówce po przyjęciu planu lub uznaniu wierzytelności.

Zgromadzenia wierzycieli

Jeżeli dłużnik zatrudnia powyżej 150 pracowników, a wielkość jego obrotów przekracza 20 mln euro, powołuje się zgromadzenie wierzycieli, które wyda opinię w sprawie projektów planów mających na celu uregulowanie zobowiązań. Sąd może również postanowić o zastosowaniu tych przepisów poniżej tych progów.

W skład zgromadzeń wierzycieli wchodzą różne kategorie wierzycieli; wierzyciele obradują w odrębnych zespołach, w trakcie których opiniują oni przedstawiane im propozycje i podejmują wspólne decyzje w sprawie tych propozycji – oznacza to, że wierzyciele będący w mniejszości muszą dostosować się do decyzji podjętej przez większość wierzycieli.

Istnieje również zgromadzenie instytucji kredytowych, w skład którego wchodzą przedstawiciele podmiotów finansowych i kredytowych lub powiązanych instytucji, a także zgromadzenie wierzycieli, w którego skład wchodzą główni dostawcy towarów lub usług. Jeżeli w daną sprawę zaangażowani są obligatariusze, zwołuje się ogólne zgromadzenie wszystkich wierzycieli będących właścicielami obligacji wyemitowanych we Francji lub w państwie trzecim w celu omówienia projektu planu przyjętego przez zgromadzenie wierzycieli.

Administrator sądowy ma obowiązek skonsultowania ze zgromadzeniami wierzycieli projektu planu, który musi być zatwierdzony w drodze głosowania, zanim sąd będzie mógł wydać orzeczenie.

Jeżeli powołano zgromadzenia wierzycieli, każdy wierzyciel będący członkiem zgromadzenia może przedstawić propozycje alternatywne wobec projektu planu zaprezentowanego przez dłużnika.

Projekt planu może zatem przedstawić dłużnik (w stosownych przypadkach w porozumieniu z administratorem sądowym) lub – w przypadku postępowania naprawczego – administrator sądowy w porozumieniu z dłużnikiem, lecz może on również zostać przedstawiony z inicjatywy wierzycieli należących do wspomnianych zgromadzeń wierzycieli. W takiej sytuacji sądowi można przekazać jednocześnie plan zatwierdzony przez zgromadzenie oraz plan poparty przez dłużnika lub administratora – jeżeli jest to odrębny plan.

Przyspieszone postępowanie ochronne

W przypadku otwarcia przyspieszonego postępowania ochronnego powołanie zgromadzenia wierzycieli – zgromadzenia instytucji kredytowych i zgromadzenia wierzycieli handlowych, a także, w stosownych przypadkach, ogólnego zgromadzenia obligatariuszy – jest obowiązkowe.

Z wierzycielami niebędącymi członkami zgromadzenia przeprowadza się również indywidualne konsultacje.

Przyspieszone postępowanie na potrzeby ochrony finansowej

W przypadku otwarcia przyspieszonego postępowania na potrzeby ochrony finansowej należy powołać jedynie zgromadzenie instytucji kredytowych oraz – w stosownych przypadkach – ogólne zgromadzenie obligatariuszy.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Aktywa dłużnika można zlikwidować w ramach całkowitej lub częściowej sprzedaży przedsiębiorstwa lub w ramach odrębnych transakcji sprzedaży. Czynności te podlegają różnym przepisom.

Nakaz sprzedaży przedsiębiorstwa wydaje sąd – sprzedaży nie dokonuje mandatariusz sądowy.

W postępowaniu ochronnym sprzedaż przedsiębiorstwa może być wyłącznie częściowa. W postępowaniach naprawczym i likwidacyjnym może być zaś ona częściowa lub całkowita.

W takim przypadku sąd wydaje postanowienie określające termin, w którym oferty przejęcia należy złożyć reprezentantowi wierzycieli, likwidatorowi lub, w stosownych przypadkach, administratorowi. Oferty muszą mieć formę pisemną i zawierać szereg obowiązkowych informacji.

Odrębne transakcje zbycia aktywów przeprowadza się na innych zasadach.

W toku postępowania ochronnego i postępowania naprawczego dłużnik, którego nie pozbawiono prawa do zarządzania swoim majątkiem, może nadal sam nim dysponować, z zastrzeżeniem uprawnień administratora sądowego.

Jeżeli czynność zbycia majątku skutkująca likwidacją aktywów wykracza poza zwykły zarząd przedsiębiorstwem, dłużnik musi uzyskać uprzednie zezwolenie sędziego-komisarza.

W trakcie obowiązywania planu ochronnego lub naprawczego dłużnik odzyskuje wszystkie uprawnienia do zarządu swoim majątkiem.

W toku postępowania likwidacyjnego likwidator musi uzyskać zezwolenie sędziego-komisarza na zbycie aktywów.

Transakcje sprzedaży nieruchomości odbywają w drodze licytacji sądowej. Sędzia-komisarz ustala cenę wywoławczą i podstawowe warunki sprzedaży. Sędzia-komisarz może również zezwolić na sprzedaż w drodze dobrowolnej licytacji i ustalić cenę wywoławczą. Może on ponadto zezwolić na sprzedaż z wolnej ręki po cenach i na warunkach, które określi.

Likwidator rozdziela następnie wpływy ze sprzedaży według stopnia uprzywilejowania wierzycieli.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Należy zgłosić wszystkie wierzytelności powstałe przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania, niezależnie od ich charakteru, tj. wierzytelności na gruncie prawa handlowego, cywilnego, administracyjnego (wierzytelności Skarbu Państwa, wierzytelności towarzystw ubezpieczeń wzajemnych i instytucji zabezpieczenia społecznego) lub karnego (grzywny). Bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy dana wierzytelność jest niezabezpieczona czy uprzywilejowana, wymagalna czy terminowa, pewna czy warunkowa. Przepisy te nie dotyczą pracowników.

Wierzytelności, które stały się wymagalne po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania i które powstały w związku z prowadzonym postępowaniem lub z tytułu towarów lub usług dostarczonych dłużnikowi do celów związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, zaspokaja się w terminie ich wymagalności.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Wszyscy wierzyciele, których wierzytelności powstały przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania, są zobowiązani do zgłoszenia swoich wierzytelności reprezentantowi wierzycieli w przypadku postępowania ochronnego bądź naprawczego lub likwidatorowi w przypadku likwidacji.

Termin na zgłoszenie wierzytelności wynosi dwa miesiące od dnia ogłoszenia postanowienia o wszczęciu postępowania zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Dłużnik może również samodzielnie zgłosić wierzytelność jednego ze swoich wierzycieli na takich samych warunkach.

Zgłoszenie dotyczy również niektórych wierzytelności powstałych po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania, tj. wierzytelności, które nie są traktowane w uprzywilejowany sposób względem wierzytelności przynoszących korzyść przedsiębiorstwu lub wierzytelności powstałych w związku z wymogami proceduralnymi. Przy zgłaszaniu wierzytelności należy wskazać należne kwoty oraz kwoty, które wkrótce staną się należne, terminy ich wymagalności, charakter uprzywilejowania lub istniejące zabezpieczenie, a także zasady naliczania odsetek.

Nie przewidziano szczególnej formy zgłaszania wierzytelności. W zgłoszeniu wierzyciel musi jednoznacznie wyrazić wolę dochodzenia zaspokojenia roszczenia, wpisania jego wierzytelności na listę oraz wzięcia udziału w postępowaniu.

Po otrzymaniu uwag dłużnika reprezentant wierzycieli sporządza listę zgłoszonych wierzytelności, wnioskując o uznanie wierzytelności, ich odrzucenie lub przekazanie sprawy właściwemu sądowi.

Listę tę przekazuje się sędziemu-komisarzowi oraz administratorowi sądowemu.

Przed uznaniem lub odrzuceniem wierzytelności sędzia-komisarz sprawdza, czy dana wierzytelność faktycznie istnieje, ustala jej kwotę i charakter w oparciu o dowody przekazane przez osobę, która zgłosiła wierzytelność, oraz – w stosownych przypadkach – w oparciu o dowody przekazane przez przesłuchane osoby oraz przez reprezentanta wierzycieli.

Wierzyciele, którzy nie zgłosili swoich wierzytelności w wyznaczonym terminie, zostają wykluczeni z postępowania, a zatem nie mogą brać udziału w podziale masy upadłości ani żądać wypłaty dywidend w przypadku przyjęcia planu lub likwidacji składników majątku dłużnika, chyba że sędzia-komisarz przychyli się do ich wniosku o uchylenie wykluczenia.

W przypadku uchylenia wykluczenia wierzyciele mogą brać udział w podziale masy upadłości po złożeniu stosownego wniosku.

Przyspieszone postępowanie ochronne i przyspieszone postępowanie na potrzeby ochrony finansowej

Dłużnik sporządza listę wierzytelności – podlegających obligatoryjnie zgłoszeniu –poszczególnych wierzycieli biorących udział w postępowaniu pojednawczym. Listę poświadcza biegły rewident dłużnika. Listę składa się następnie w sekretariacie sądu.

Reprezentant wierzycieli przekazuje poszczególnym wierzycielom wyciąg z listy dotyczący ich wierzytelności.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Wierzyciel uprzywilejowany korzysta z gwarancji, która zapewnia mu zaspokojenie jego wierzytelności przed pozostałymi zwykłymi, niezabezpieczonymi wierzycielami dłużnika w przypadku wszczęcia postępowania grupowego przeciwko dłużnikowi.

Wierzyciel może mieć status wierzyciela uprzywilejowanego:

  • ponieważ posiada gwarancję udzieloną mu przez dłużnika lub uzyskaną na podstawie postanowienia sądu, lub
  • ponieważ prawo do bardziej korzystnego traktowania przysługuje mu z mocy prawa z uwagi na jego szczególny status.

Nie wszyscy wierzyciele uprzywilejowani posiadają taki sam status. W przypadku istnienia kilku wierzycieli uprzywilejowanych ich wierzytelności są zaspokajane zgodnie z porządkiem ustalonym w obowiązujących przepisach, lecz w dalszym ciągu przed wierzytelnościami wierzycieli niezabezpieczonych.

Wierzytelności wierzycieli niezabezpieczonych zaspokaja się ze składników majątku dłużnika pozostałych po zaspokojeniu wierzytelności wierzycieli uprzywilejowanych. Podziału dokonuje się w sposób proporcjonalny.

Hierarchia przywilejów

Postępowanie ochronne i postępowanie naprawcze

Zyski ze sprzedaży nieruchomości dzieli się między wierzycieli w następującym porządku:

  1. „przywilej szczególny” przysługujący wierzytelnościom z tytułu wynagrodzenia za pracę: wypłata wynagrodzenia za ostatnie sześćdziesiąt dni pracy przed wydaniem postanowienia o otwarciu postępowania upadłościowego;
  2. koszty sądowe powstałe po wydaniu postanowienia o otwarciu postępowania upadłościowego w celu spełnienia wymogów związanych z prowadzeniem postępowania: koszty związane z zachowaniem składników majątku, ich likwidacją i podziałem zysków między wierzycieli (koszty sporządzenia spisu inwentarza i koszty ogłoszenia, wynagrodzenie pełnomocników powołanych przez sąd itp.);
  3. wierzytelności zabezpieczone z tytułu postępowania pojednawczego; przywilej ten przysługuje wierzycielom, którzy wniosą nowy wkład pieniężny lub dostarczą nowe dobra lub usługi celem zapewnienia ciągłości działalności przedsiębiorstwa i jego przetrwania;
  4. przywilej dotyczący wierzytelności powstałych po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania: wierzytelności powstałe w celu spełnienia wymogów związanych z prowadzeniem postępowania lub z tymczasowym utrzymaniem rentowności przedsiębiorstwa lub wierzytelności powstałe w zamian za towary lub usługi dostarczane dłużnikowi w okresie utrzymywania działalności przedsiębiorstwa lub wykonywania obowiązującej umowy przez likwidatora, lub wierzytelności związane z zaspokajaniem bieżących potrzeb dłużnika będącego osobą fizyczną;
  5. wierzytelności zabezpieczone ogólnym przywilejem przysługującym pracownikom: wypłata wynagrodzenia należnego za sześciomiesięczny okres pracy poprzedzający wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania;
  6. wierzytelności zabezpieczone szczególnym przywilejem lub hipoteką;
  7. wierzytelności niezabezpieczone.

Zyski ze sprzedaży ruchomości dzieli się między wierzycieli w następującym porządku:

  1. wierzytelności zabezpieczone szczególnym obciążeniem ustanowionym na ruchomości z prawem zastawu;
  2. „przywilej szczególny” przysługujący wierzytelnościom z tytułu wynagrodzenia za pracę: wypłata wynagrodzenia za ostatnie sześćdziesiąt dni pracy przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego;
  3. koszty sądowe powstałe po wydaniu postanowienia o otwarciu postępowania upadłościowego w celu spełnienia wymogów związanych z prowadzeniem postępowania: koszty związane z zachowaniem składników majątku, ich likwidacją i podziałem zysków między wierzycieli (koszty sporządzenia spisu inwentarza i koszty ogłoszenia, wynagrodzenie pełnomocników powołanych przez sąd itp.);
  4. wierzytelności zabezpieczone z tytułu postępowania pojednawczego; przywilej ten przysługuje wierzycielom, którzy wniosą nowy wkład pieniężny lub dostarczą nowe dobra lub usługi celem zapewnienia ciągłości działalności przedsiębiorstwa i jego przetrwania;
  5. przywilej dotyczący wierzytelności powstałych po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania: wierzytelności powstałe w celu spełnienia wymogów związanych z prowadzeniem postępowania lub z tymczasowym utrzymaniem rentowności przedsiębiorstwa lub wierzytelności powstałe w zamian za towary lub usługi dostarczane dłużnikowi w okresie utrzymywania działalności przedsiębiorstwa lub wykonywania obowiązującej umowy przez likwidatora, lub wierzytelności związane z zaspokajaniem bieżących potrzeb dłużnika będącego osobą fizyczną;
  6. przywilej Skarbu Państwa;
  7. wierzytelności zabezpieczone szczególnym obciążeniem ustanowionym na ruchomości bez prawa zastawu;
  8. wierzytelności zabezpieczone innego rodzaju ogólnym obciążeniem ustanowionym na ruchomości;
  9. wierzytelności niezabezpieczone.

Postępowanie likwidacyjne

Zyski ze sprzedaży nieruchomości dzieli się między wierzycieli w następującym porządku:

  1. „przywilej szczególny” przysługujący w przypadku wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę: wypłata wynagrodzenia za ostatnie sześćdziesiąt dni pracy przed wydaniem postanowienia o otwarciu postępowania upadłościowego;
  2. koszty sądowe powstałe po wydaniu postanowienia o otwarciu postępowania upadłościowego w celu spełnienia wymogów związanych z prowadzeniem postępowania: koszty sporządzenia spisu inwentarza i koszty ogłoszenia, wynagrodzenie pełnomocników powołanych przez sąd;
  3. wierzytelności zabezpieczone z tytułu postępowania pojednawczego; przywilej ten przysługuje wierzycielom, którzy wniosą nowy wkład pieniężny lub dostarczą nowe dobra lub usługi celem zapewnienia ciągłości działalności przedsiębiorstwa i jego przetrwania;
  4. wierzytelności zabezpieczone szczególnym obciążeniem ustanowionym na ruchomości;
  5. przywilej dotyczący wierzytelności powstałych po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania: wierzytelności powstałe w celu spełnienia wymogów związanych z prowadzeniem postępowania lub z tymczasowym utrzymaniem rentowności przedsiębiorstwa lub wierzytelności powstałe w zamian za towary lub usługi dostarczane dłużnikowi w okresie utrzymywania działalności przedsiębiorstwa lub wykonywania obowiązującej umowy przez likwidatora, lub wierzytelności związane z zaspokajaniem bieżących potrzeb dłużnika będącego osobą fizyczną;
  6. wierzytelności niezabezpieczone.

Zyski ze sprzedaży ruchomości dzieli się między wierzycieli w następującym porządku:

  1. wierzytelności zabezpieczone szczególnym obciążeniem ustanowionym na ruchomości z prawem zastawu;
  2. „przywilej szczególny” przysługujący w przypadku wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę: wypłata wynagrodzenia za ostatnie sześćdziesiąt dni pracy przed wydaniem postanowienia o otwarciu postępowania upadłościowego;
  3. koszty sądowe powstałe po wydaniu postanowienia o otwarciu postępowania upadłościowego w celu spełnienia wymogów związanych z prowadzeniem postępowania: koszty sporządzenia spisu inwentarza i koszty ogłoszenia, wynagrodzenie pełnomocników powołanych przez sąd;
  4. wierzytelności zabezpieczone z tytułu postępowania pojednawczego;
  5. przywilej dotyczący wierzytelności powstałych po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania: wierzytelności powstałe w celu spełnienia wymogów związanych z prowadzeniem postępowania lub z tymczasowym utrzymaniem rentowności przedsiębiorstwa lub wierzytelności powstałe w zamian za towary lub usługi dostarczane dłużnikowi w okresie utrzymywania działalności przedsiębiorstwa lub wykonywania obowiązującej umowy przez likwidatora, lub wierzytelności związane z zaspokajaniem bieżących potrzeb dłużnika będącego osobą fizyczną;
  6. wierzytelności zabezpieczone hipoteką na rzeczy ruchomej (hypothèque mobilière) lub wierzytelności zabezpieczone zastawem na maszynach lub sprzęcie;
  7. przywilej Skarbu Państwa;
  8. wierzytelności zabezpieczone szczególnym obciążeniem ustanowionym na ruchomości bez prawa zastawu;
  9. inne ogólne przywileje dotyczące rzeczy ruchomych (art. 2331 kodeksu cywilnego) oraz ogólny przywilej dotyczący wynagrodzenia;
  10. wierzytelności niezabezpieczone.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Postępowanie ochronne i postępowanie naprawcze

Postępowanie ochronne i postępowanie naprawcze wprowadzono, aby – za pomocą planu – umożliwić uratowanie przedsiębiorstwa, zachowanie jego działalności i miejsc pracy, a zarazem uregulowanie zobowiązań. Plan ochronny lub naprawczy może zostać przyjęty wyłącznie w przypadku spełnienia tych warunków.

Dłużnik w przypadku postępowania ochronnego, administrator sądowy w przypadku postępowania naprawczego lub wierzyciel, jeżeli powołano zgromadzenia wierzycieli, sporządzają projekt planu, jeżeli istnieje realna możliwość uratowania przedsiębiorstwa. Plan składa się z trzech części:

  • części gospodarczej i finansowej, w której ustala się możliwość przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa, biorąc pod uwagę rozwiązania i metody operacyjne, warunki rynkowe i dostępne środki finansowe;
  • ustalenia warunków wykonania zobowiązań oraz wszelkich gwarancji, jakich osoba zarządzająca przedsiębiorstwem musi udzielić, aby zapewnić realizację planu;
  • części socjalnej, w której określa się i uzasadnia poziom i perspektywy zatrudnienia oraz warunki socjalne przewidywane do celów kontynuowania działalności. Jeżeli w projekcie planu przewidziano zwolnienia grupowe ze względów ekonomicznych, zostaną w nim przeanalizowane kroki, które zostały już podjęte, oraz określone działania, które należy podjąć w przyszłości, aby ułatwić ponowne znalezienie zatrudnienia i zapewnić rekompensatę pracownikom zagrożonym utratą pracy.

W planie wskazuje się wszystkie zobowiązania zaciągnięte przez osoby odpowiedzialne za jego realizację, które są konieczne do przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa.

Następnie sąd wydaje postanowienie w sprawie projektu planu przedstawionego mu przez dłużnika lub wierzyciela.

Sąd przyjmuje plan ochronny lub naprawczy bądź plan sprzedaży w drodze postanowienia. Jeżeli powołano zgromadzenie wierzycieli, plan ma również charakter umowny.

Okres realizacji planu nie może przekraczać dziesięciu lat, a w przypadku rolników – piętnastu lat.

Sąd powołuje administratora sądowego lub reprezentanta wierzycieli w charakterze komisarza w celu nadzorowania procesu realizacji planu.

Przyjęcie planu kończy okres obserwacji. Dłużnik odzyskuje kontrolę nad swoim majątkiem i może ponownie zarządzać swoim przedsiębiorstwem, z zastrzeżeniem środków nałożonych na niego przez sąd w planie.

Dłużnik musi przestrzegać wszystkich postanowień planu.

W przeciwnym razie, tj. w razie niewykonania swoich zobowiązań lub zaprzestania dokonywania płatności w okresie realizacji planu ochronnego lub naprawczego, dłużnik naraża się na ryzyko uchylenia planu i ponownego wszczęcia postępowania.

Przekształcenie w likwidację sądową

Likwidację sądową można ogłosić w trakcie albo po zakończeniu okresu obserwacji, który rozpoczął się w dniu wskazanym w postanowieniu o wszczęciu postępowania ochronnego lub naprawczego.

Sąd musi ogłosić likwidację sądową niezwłocznie po tym, gdy okaże się, że dalsze prowadzenie działalności przez przedsiębiorstwo nie jest możliwe, lub gdy w toku postępowania naprawczego nie uda się przyjąć żadnego planu sprzedaży.

Wygaśnięcie zobowiązań dłużnika będącego osobą fizyczną w toku likwidacji sądowej

Dłużnik zostaje pozbawiony prawa do zarządzania swoim majątkiem od dnia ogłoszenia likwidacji sądowej do dnia zakończenia likwidacji. Po zakończeniu postępowania likwidacyjnego dłużnik odzyskuje swoje prawa i może ponownie podejmować czynności zarządcze.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Zakończenie realizacji planu ochronnego lub naprawczego nie oznacza, że wierzyciele, którzy nie zgłosili swoich wierzytelności, mogą wytoczyć powództwo przeciwko dłużnikowi.

Została wyraźnie przewidziana możliwość ponownego wszczęcia indywidualnego postępowania w wyjątkowych przypadkach. Dotyczy to wyłącznie sytuacji, w których postępowanie likwidacyjne zostanie zakończone z uwagi na niedostateczną wartość aktywów.

Termin, po upływie którego postępowanie upadłościowe uznaje się za zakończone

Okres obserwacji to okres od dnia wydania postanowienia o wszczęciu postępowania do dnia wydania postanowienia o przyjęciu planu ochronnego lub naprawczego bądź do dnia ogłoszenia likwidacji sądowej.

W toku postępowania ochronnego lub naprawczego przedsiębiorstwo kontynuuje swoją działalność w okresie obserwacji, a dłużnik co do zasady nadal zarządza swoim przedsiębiorstwem, choć z pewnymi ograniczeniami.

Jeżeli w danym przypadku istnieje realna możliwość przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa, okres obserwacji zakończy się wraz z opracowaniem planu ochronnego lub naprawczego.

Przyjęcie planu ochronnego lub naprawczego zapewnia dłużnikowi możliwość odzyskania kontroli nad przedsiębiorstwem, ale nie kończy postępowania.

Postępowanie zostaje zamknięte z chwilą zatwierdzenia sprawozdania końcowego administratora sądowego i reprezentanta wierzycieli przez sędziego-komisarza. Następnie prezes sądu wydaje postanowienie o zakończeniu postępowania. Postanowienie to jest sądowym środkiem administracyjnym i nie podlega zaskarżeniu.

W kategoriach sądowych postępowanie dobiega zatem końca z chwilą wydania postanowienia o jego zakończeniu.

Skutki postępowania nie kończą się jednak wraz z wydaniem postanowienia o jego zakończeniu, gdyż nadal realizowany jest plan ochronny lub naprawczy.

Dłużnik musi przestrzegać wszystkich postanowień planu.

W przeciwnym razie, tj. w razie niewykonania swoich zobowiązań lub zaprzestania dokonywania płatności w okresie realizacji planu ochronnego lub naprawczego, dłużnik naraża się na ryzyko uchylenia planu i ponownego wszczęcia postępowania.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Odpowiedzialność za pokrycie kosztów i wydatków poniesionych w toku postępowania spoczywa na przedsiębiorstwie będącym przedmiotem postępowania upadłościowego.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Jeżeli sąd otwiera postępowanie naprawcze lub likwidacyjne, zasadniczo uznaje się, że datą zaprzestania dokonywania płatności przez dłużnika jest data wydania postanowienia o wszczęciu postępowania.

Sąd może jednak uznać, że do zaprzestania dokonywania płatności doszło w dowolnym innym dniu w okresie 18 miesięcy przed datą wszczęcia postępowania upadłościowego.

Okres od dnia zaprzestania dokonywania płatności do dnia wszczęcia postępowania naprawczego lub likwidacyjnego określa się jako „okres istnienia podejrzenia” (okres bezskuteczności czynności prawnych).

Niektóre czynności prawne dłużnika z tego okresu, które można uznać za dokonane w celu obejścia prawa, zostaną uznane za nieważne.

Sądem posiadającym właściwość wyłączną do rozpoznania powództwa o ustalenie nieważności czynności dokonanych w tym okresie jest sąd prowadzący dane postępowanie.

Powództwo takie może wytoczyć wyłącznie administrator sądowy, reprezentant wierzycieli, likwidator lub prokurator.

Wierzyciele za pośrednictwem reprezentanta wierzycieli mogą wytoczyć indywidualne lub zbiorowe powództwo o uznanie czynności prawnych dokonanych przez dłużnika za nieważne.

Czynność jest bezskuteczna względem wszystkich osób i nieważna od początku (ex tunc).

Wyróżnia się dwanaście rodzajów nieprawidłowych czynności, które są obarczone nieważnością bezwzględną:

  • wszystkie czynności polegające na przeniesieniu prawa własności do ruchomości lub nieruchomości dokonane nieodpłatnie;
  • każda umowa wzajemna, w ramach której zobowiązania dłużnika znacznie przekraczają zobowiązania drugiej strony;
  • każda płatność, niezależnie od formy dokonania płatności, przeznaczona na spłatę długów, które nie są jeszcze wymagalne w dniu płatności;
  • każda płatność przeznaczona na spłatę wymagalnych długów dokonana w inny sposób niż w gotówce, za pomocą zbywalnych instrumentów finansowych, w drodze przelewu bankowego, za pomocą przelewu wierzytelności lub przy zastosowaniu dowolnej innej formy płatności powszechnie uznawanej w stosunkach biznesowych;
  • każde złożenie do depozytu lub przekazanie sum pieniężnych po ustanowieniu zastawu na majątku w braku prawomocnego postanowienia sądu;
  • każda hipoteka umowna, prawna lub małżeńska oraz każdy zastaw ustanowiony na majątku dłużnika w związku z wcześniej zaciągniętymi długami;
  • każdy środek służący zabezpieczeniu interesu prawnego, chyba że wpis do rejestru lub wydanie postanowienia o zajęciu nastąpiły przed zaprzestaniem dokonywania płatności;
  • każde upoważnienie i wykonanie opcji przez pracowników przedsiębiorstwa;
  • każde przekazanie rzeczy lub praw do funduszu powierniczego, chyba że takie przekazanie nastąpiło w charakterze zabezpieczenia jednocześnie zaciągniętego długu;
  • każda zmiana umowy powierniczej wywierająca wpływ na prawa lub składniki majątku, które zostały już przekazane do funduszu powierniczego w celu zabezpieczenia długów zaciągniętych przed wprowadzeniem tej zmiany;
  • jeżeli dłużnik jest osobą prowadzącą działalność na własny rachunek (auto-entrepreneur) ponoszącą odpowiedzialność w ograniczonym zakresie, każde przypisanie lub zmiana przypisania składnika majątku, z zastrzeżeniem wypłaty dochodów niepowiązanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, skutkujące uszczupleniem majątku będącego przedmiotem postępowania na rzecz innego majątku danego przedsiębiorcy;
  • poświadczone notarialnie oświadczenie o wyłączeniu z zajęcia uzyskane przez dłużnika.

Sąd ma obowiązek uznać te czynności za nieważne niezależnie od tego, czy strony działały w dobrej czy w złej wierze.

Sąd może również uznać za nieważne czynności polegające na nieodpłatnym przeniesieniu prawa własności do ruchomości lub nieruchomości oraz oświadczenie o wyłączeniu z zajęcia, jeżeli czynności tych dokonano w okresie sześciu miesięcy poprzedzających datę zaprzestania dokonywania płatności. Tego rodzaju czynności podlegają nieważności względnej (nullité facultative).

Ostatnia aktualizacja: 08/05/2020

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.
W związku z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej państwa członkowskie aktualizują obecnie niektóre strony portalu zawierające treści krajowe. Jeżeli dana strona zawiera treści, które nie zostały jeszcze dostosowane w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, jest to niezamierzone i zostanie wkrótce skorygowane.

Upadłość - Chorwacja

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

O ile przepisy prawa nie stanowią inaczej, postępowanie przedupadłościowe (predstečajni postupak) i postępowanie upadłościowe (stečajni postupak) może zostać wszczęte zarówno wobec osób prawnych, jak i wobec majątku dłużnika będącego osobą fizyczną. Zgodnie z ustawą o upadłości (Stečajni zakon) dłużnikiem będącym osobą fizyczną (dužnik pojedinac) jest osoba fizyczna podlegająca opodatkowaniu podatkiem dochodowym od działalności prowadzonej na własny rachunek zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym (Zakon o porezu na dohodak) lub osoba fizyczna podlegająca opodatkowaniu podatkiem od osób prawnych zgodnie z przepisami ustawy o podatku od osób prawnych (Zakon o porezu na dobit).

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

a) Postępowanie przedupadłościowe może zostać wszczęte, jeżeli sąd stwierdzi istnienie ryzyka niewypłacalności dłużnika, tj. jeżeli sąd uzna, że dłużnik nie będzie w stanie wywiązać się ze swoich obecnych zobowiązań w terminie ich wymagalności.

Ryzyko niewypłacalności uznaje się za istniejące, jeżeli okoliczności uzasadniające uznanie dłużnika za niewypłacalnego jeszcze nie zaistniały i jeżeli:

– zgodnie z informacjami przechowywanymi w rejestrze kolejności zaspokajania zobowiązań pieniężnych prowadzonym przez Agencję Finansową (Financijska agencija) dłużnik posiada jedno niezaspokojone zobowiązanie lub większą liczbę niezaspokojonych zobowiązań, w przypadku których istniała uzasadniona podstawa do dochodzenia ich zaspokojenia i które powinny były zostać ściągnięte – bez konieczności uzyskania zgody dłużnika – z dowolnego z jego rachunków bankowych; lub

– dłużnik opóźnia się o ponad 30 dni z wypłatą wynagrodzenia należnego pracownikom na mocy umowy o pracę, regulaminu zakładu pracy, układu zbiorowego lub zgodnie z przepisami szczególnymi lub innym aktem regulującym zobowiązania pracodawców względem pracowników; lub

– dłużnik nie zapłacił składek i podatków z tytułu wynagrodzenia, o którym mowa w poprzednim akapicie, w terminie 30 dni od dnia, w którym był zobowiązany wypłacić pracownikom należne wynagrodzenie.

b) Postępowanie upadłościowe może zostać wszczęte z chwilą ustalenia przez sąd istnienia powodu upadłości, tj. niewypłacalności lub nadmiernego zadłużenia.

Do niewypłacalności dochodzi w przypadku, gdy dłużnik jest trwale niezdolny do terminowego regulowania swoich zobowiązań płatniczych. Fakt, że dłużnik uregulował lub może być w stanie w całości lub częściowo uregulować roszczenia niektórych wierzycieli nie oznacza, że jest on wypłacalny.

Dłużnika uznaje się za niewypłacalnego w następujących przypadkach:

– jeżeli – zgodnie z informacjami przechowywanymi w rejestrze kolejności zaspokajania zobowiązań pieniężnych prowadzonym przez Agencję Finansową – posiada on jedno niezaspokojone zobowiązanie lub większą liczbę niezaspokojonych zobowiązań, które są wymagalne od ponad 60 dni, w przypadku których istnieje uzasadniona podstawa do dochodzenia ich zaspokojenia i które powinny były zostać ściągnięte – bez konieczności uzyskania zgody dłużnika – z dowolnego z jego rachunków bankowych;

– jeżeli nie wypłacił swoim pracownikom trzech kolejnych pensji na mocy umowy o pracę, regulaminu zakładu pracy, układu zbiorowego lub zgodnie z przepisami szczególnymi lub innym aktem regulującym kwestie dotyczące zobowiązań pracodawców względem pracowników.

Nadmierne zadłużenie występuje, gdy majątek dłużnika będącego osobą prawną jest mniejszy niż jego istniejące zobowiązania.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

W postępowaniu upadłościowym masa upadłości obejmuje cały majątek dłużnika w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego, jak również majątek nabyty przez niego w trakcie postępowania upadłościowego. Z masy upadłości pokrywa się koszty postępowania upadłościowego i zaspokaja wierzytelności wierzycieli dłużnika, jak również wierzytelności, których zaspokojenie zostało zabezpieczone określonymi prawami obciążającymi majątek dłużnika.

Po wszczęciu postępowania upadłościowego czynności mające na celu swobodne rozporządzanie składnikami majątku wchodzącymi w skład masy upadłości podejmowane przez osoby wcześniej upoważnione do reprezentowania dłużnika na mocy prawa lub przez dłużnika będącego osobą fizyczną nie wywołują skutków prawnych, z wyjątkiem czynności mających na celu rozporządzanie tymi składnikami majątku w sposób uregulowany w przepisach ogólnych przyjętych w celu zapewnienia zgodności z zasadą zaufania do rejestrów publicznych. Druga strona zostanie spłacona ze środków pochodzących z masy upadłości, pod warunkiem że zwiększyła ona wartość masy upadłości.

Jeżeli dłużnik będący osobą fizyczną otrzymał spadek lub zapis przed wszczęciem postępowania upadłościowego lub w trakcie takiego postępowania, wyłącznie dłużnik ma prawo przyjąć lub odrzucić taki spadek lub zapis.

Jeżeli dłużnik pozostaje w stosunku współwłasności łącznej lub w dowolnym innym stosunku prawnym z osobą trzecią lub jeżeli dłużnik tworzy spółkę osobową z osobą trzecią, podziału majątku dokonuje się poza postępowaniem upadłościowym. W celu likwidacji zobowiązań związanych z tym stosunkiem można dochodzić odrębnego zaspokojenia udziału dłużnika.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

a) Postępowanie przedupadłościowe – wyznaczenie zarządcy (povjerenik) i wyznaczenie syndyka (stečajni upravitelj) podlegają tym samym warunkom. Sąd wyznacza zarządcę postanowieniem o wszczęciu postępowania przedupadłościowego, jeżeli uzna, że w danym przypadku jest to konieczne. Zarządca zaprzestaje wykonywania swoich funkcji z dniem wydania postanowienia zatwierdzającego wypracowaną ugodę przedupadłościową, z dniem wszczęcia postępowania upadłościowego lub na mocy uchwały zgromadzenia wierzycieli.

W toku postępowania przedupadłościowego zarządca jest zobowiązany do:

1. kontrolowania działalności gospodarczej dłużnika;

2. dokonania przeglądu wykazu aktywów i pasywów dłużnika;

3. badania wiarygodności zgłaszanych wierzytelności;

4. kwestionowania wierzytelności, jeżeli ma wątpliwości co do ich autentyczności na podstawie oświadczeń wierzycieli lub z innych względów;

5. sprawowania nadzoru nad działalnością gospodarczą dłużnika, w szczególności nad jego transakcjami finansowymi, zaciąganiem zobowiązań wobec osób trzecich, emitowaniem instrumentów zabezpieczających płatności oraz sprzedażą towarów lub usług przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony majątku dłużnika;

6. wniesienia skargi do sądu, w przypadku gdy dłużnik dopuścił się naruszenia przepisów art. 67 ustawy o upadłości;

7. wydawania decyzji i zaświadczeń zgodnie z art. 69 i 71 ustawy o upadłości;

8. dbania o pełne i terminowe pokrycie kosztów postępowania przedupadłościowego;

9. podejmowania innych czynności zgodnie z przepisami ustawy o upadłości.

Od dnia wszczęcia postępowania przedupadłościowego do dnia zakończenia tego postępowania dłużnik może realizować wyłącznie płatności niezbędne dla czynności zwykłego zarządu. W tym okresie dłużnik nie jest uprawniony do spłaty zobowiązań powstałych i wymagalnych przed wszczęciem postępowania przedupadłościowego, z wyjątkiem jednak zobowiązań płatniczych brutto względem pracowników i byłych pracowników dłużnika z tytułu stosunku pracy, które stały się wymagalne przed dniem wszczęcia postępowania przedupadłościowego, odpraw do wysokości przewidzianej w obowiązujących przepisach prawa i układach zbiorowych, roszczeń o odszkodowanie z tytułu obrażeń doznanych w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, a także roszczeń opartych na wynagrodzeniach pracowników powiększonych o kwotę składek podstawowych oraz i innych świadczeń rzeczowych na mocy umów o pracę i układów zbiorowych, które stały się wymagalne po złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania przedupadłościowego, jak również innych płatności niezbędnych do podejmowania czynności zwykłego zarządu, jak przewidziano w przepisach szczególnych.

Od dnia złożenia wniosku o wszczęcie postępowania przedupadłościowego do dnia wydania postanowienia o wszczęciu postępowania przedupadłościowego dłużnik może zbyć lub obciążyć swój majątek wyłącznie za uprzednią zgodą zarządcy lub sądu, jeżeli nie wyznaczono zarządcy.

b) Postępowanie upadłościowe – syndyka (stečajni upravitelj) w postępowaniu upadłościowym wybiera się losowo z wykazu „A”, na którym figurują syndycy z okręgu właściwego sądu, chyba że przepisy ustawy o upadłości stanowią inaczej. Sąd wyznacza wybranego w ten sposób syndyka postanowieniem o wszczęciu postępowania upadłościowego. Na zasadzie odstępstwa, jeżeli w postępowaniu przedupadłościowym, które poprzedza postępowanie upadłościowe, wyznaczono zarządcę lub jeżeli w postępowaniu upadłościowym wyznaczono tymczasowego syndyka, sąd powierzy funkcję syndyka temu zarządcy lub tymczasowemu syndykowi.

Syndykowi przysługują prawa i obowiązki organów dłużnika będącego osobą prawną, chyba że przepisy ustawy o upadłości stanowią inaczej. Jeżeli dłużnik kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej w toku postępowania upadłościowego zgodnie z art. 217 ust. 2 ustawy o upadłości, przedsiębiorstwem zarządza syndyk.

Syndyk reprezentuje dłużnika. Prowadzi on sprawy dłużnika będącego osobą fizyczną wyłącznie w odniesieniu do masy upadłości i reprezentuje go, posiadając pełnomocnictwo prawne.

Syndyk jest zobowiązany do sumiennego i rzetelnego wywiązywania się z powierzonych mu obowiązków, w szczególności do:

1. prowadzenia dokumentów księgowych do dnia wszczęcia postępowania upadłościowego;

2. sporządzenia wstępnych szacunków dotyczących kosztów postępowania upadłościowego oraz przekazania ich do zatwierdzenia radzie wierzycieli;

3. utworzenia komitetu odpowiedzialnego za sporządzenie spisu inwentarza majątku;

4. sporządzenia początkowego zestawienia majątku dłużnika;

5. zarządzania z zachowaniem należytej staranności realizacją niezakończonych transakcji dłużnika oraz transakcji koniecznych do zapobieżenia utracie wartości majątku dłużnika;

6. zapewnienia zaspokojenia roszczeń dłużnika;

7. ostrożnego zarządzania sprawami dłużnika zgodnie z przepisami art. 217 ust. 2 ustawy o upadłości;

8. przekazywania chorwackiemu Funduszowi Ubezpieczeń Emerytalnych (Zavod za mirovinsko osiguranje) dokumentów dotyczących statusu osób ubezpieczonych w świetle przepisów prawa pracy;

9. gromadzenia lub odzyskiwania, z zachowaniem należytej staranności, wszelkich składników majątku i praw dłużnika wchodzących w skład masy upadłości;

10. przygotowania spłaty wierzycieli i przystąpienia do spłaty po zatwierdzeniu;

11. przekazania sprawozdania ostatecznego radzie wierzycieli;

12. dokonywania dalszych podziałów na rzecz wierzycieli;

13. reprezentowania masy upadłości po zakończeniu postępowania upadłościowego zgodnie z przepisami ustawy o upadłości.

Przynajmniej raz na trzy miesiące syndyk musi składać pisemne sprawozdania z przebiegu postępowania upadłościowego oraz stanu masy upadłości przy użyciu przewidzianego do tego celu formularza.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Jeżeli w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego wierzyciel miał prawo do potrącenia na mocy prawa lub umowy, wszczęcie postępowania upadłościowego pozostaje bez uszczerbku dla tego prawa.

Jeżeli w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego istnieje co najmniej jedna wierzytelność, która ma zostać potrącona na mocy warunku zawieszającego, która nie jest jeszcze wymagalna lub która nie ma zostać zaspokojona w taki sam sposób, potrącenie następuje po spełnieniu niezbędnych warunków. Potrącenie nie podlega zasadzie, że niezaspokojone wierzytelności stają się wymagalne w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego oraz że wierzytelności niemające charakteru pieniężnego ani ustalonej wysokości pieniężnej potrąca się w kwocie odpowiadającą oszacowaniom dokonanym w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego. Jeżeli wierzytelność, która miała zostać potrącona, stanie się wierzytelnością bezwarunkową i stanie się wymagalna, zanim można będzie dokonać potrącenia, potrącenie jest wykluczone.

Potrącenie nie jest wykluczone w przypadku wierzytelności wyrażonych w różnych walutach lub jednostkach rozliczeniowych, o ile takie waluty lub jednostki rozliczeniowe mogą być swobodnie wymieniane w miejscu rozliczenia wierzytelności użytej do potrącenia. Przeliczenia dokonuje się po kursie wymiany obowiązującym w miejscu rozliczenia w chwili otrzymania oświadczenia o potrąceniu.

Potrącenie jest niedopuszczalne:

1. jeżeli zobowiązanie wierzyciela wobec masy upadłości powstało dopiero po wszczęciu postępowania upadłościowego;

2. jeżeli wierzyciel dokonał cesji swojej wierzytelności na innego wierzyciela dopiero po wszczęciu postępowania upadłościowego;

3. jeżeli wierzyciel nabył wierzytelność w drodze cesji w terminie sześciu miesięcy przed wszczęciem postępowania przedupadłościowego lub jeżeli w terminie sześciu miesięcy przed wszczęciem postępowania upadłościowego nie wszczęto postępowania przedupadłościowego, a wierzyciel wiedział lub powinien był wiedzieć, że dłużnik stał się niewypłacalny lub że przeciwko dłużnikowi złożono wniosek o wszczęcie postępowania przedupadłościowego lub postępowania upadłościowego. W drodze odstępstwa potrącenie jest dozwolone, jeżeli wierzytelność została scedowana w związku z wykonaniem niezrealizowanej umowy lub jeżeli prawo do dochodzenia zaspokojenia wierzytelności zostało ponownie nabyte w drodze skutecznego zaskarżenia czynności prawnej podjętej przez dłużnika;

4. jeżeli wierzyciel nabył prawo do potrącenia na mocy czynności prawnej podlegającej zaskarżeniu.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Jeżeli w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego dłużnik i druga strona umowy nie wykonali w całości lub w części umowy, która jest wiążąca dla obu stron, syndyk może wykonać tę umowę zamiast dłużnika i zażądać od drugiej strony wykonania umowy. Jeżeli syndyk odmówi wykonania umowy, druga strona może dochodzić swoich roszczeń z tytułu niewykonania umowy wyłącznie jako wierzyciel w postępowaniu upadłościowym. Jeżeli druga strona umowy zwróci się do syndyka o zajęcie stanowiska w sprawie przysługującego mu prawa wyboru, syndyk musi niezwłocznie i nie później niż po posiedzeniu sprawozdawczym (izvještajno ročište) powiadomić drugą stronę listem poleconym o tym, czy zamierza zażądać wykonania umowy. W drodze odstępstwa, jeżeli druga strona mogłaby ponieść znaczną szkodę do czasu zorganizowania posiedzenia sprawozdawczego, o której poinformowała syndyka, syndyk jest zobowiązany do poinformowania drugiej strony listem poleconym o tym, czy zamierza żądać wykonania umowy, w terminie ośmiu dni. W przeciwnym razie syndyk nie ma prawa żądać wykonania umowy.

Jeżeli należne świadczenie jest podzielne i jeżeli w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego druga strona częściowo wykonała swoje świadczenie, strona taka może skorzystać ze swojego prawa do dochodzenia świadczenia wzajemnego odpowiadającego częściowemu wykonaniu umowy jako wierzyciel w postępowaniu upadłościowym nawet wówczas, gdy syndyk żąda wykonania pozostałej części świadczenia. Druga strona nie jest jednak uprawniona do dochodzenia zwrotu rzeczy, która weszła do majątku dłużnika w wyniku częściowego wykonania przez nią świadczenia przed wszczęciem postępowania upadłościowego.

Jeżeli w rejestrze nieruchomości dokonano wpisu zabezpieczającego mającego na celu zabezpieczenie nieruchomości dłużnika przed roszczeniami dotyczącymi tytułu własności do tej nieruchomości lub przed pozbawieniem dłużnika praw do tej nieruchomości lub zabezpieczenie jednego z praw przysługujących dłużnikowi lub wierzytelności przed zmianą ich treści lub stopnia uprzywilejowania, wierzyciel może dochodzić zaspokojenia swojej wierzytelności jako wierzyciel masy upadłości. To samo dotyczy również sytuacji, w której dłużnik przyjął na siebie dowolne inne zobowiązania wobec wierzyciela, a następnie nie wywiązał się z nich w całości lub częściowo. Przepis ten stosuje się odpowiednio do wpisów zabezpieczających dokonywanych w rejestrze statków, rejestrze statków będących w budowie lub rejestrze statków powietrznych.

Jeżeli przed wszczęciem postępowania upadłościowego dłużnik sprzedał wszystkie swoje ruchomości z zastrzeżeniem własności i przeniósł posiadanie tego majątku na kupującego, kupujący może żądać wykonania umowy sprzedaży. Dotyczy to również sytuacji, w której dłużnik przyjął na siebie dodatkowe zobowiązania wobec kupującego i nie wypełnił ich w całości lub w części. Jeżeli przed wszczęciem postępowania upadłościowego dłużnik nabył nieruchomość z zastrzeżeniem własności i otrzymał ją od sprzedającego w posiadanie, syndyk może skorzystać z prawa wyboru przysługującego mu zgodnie z art. 181 ustawy o upadłości.

Wynajem i dzierżawa nieruchomości lub lokali nie ustaje z chwilą wszczęcia postępowania upadłościowego. Dotyczy to również umów najmu i dzierżawy zawartych przez dłużnika w charakterze wynajmującego i dotyczących nieruchomości, które zostały przeniesione celem zabezpieczenia na osobę trzecią, która sfinansowała ich nabycie lub wytworzenie. Druga strona może korzystać z praw odnoszących się do okresu poprzedzającego wszczęcie postępowania upadłościowego oraz dochodzić odszkodowania z tytułu szkód poniesionych w rezultacie przedterminowego rozwiązania umowy wyłącznie w przypadku, gdy występuje w charakterze wierzyciela w postępowaniu upadłościowym.

Syndyk może rozwiązać umowę najmu lub dzierżawy nieruchomości lub lokali, którą dłużnik zawarł jako najemca lub dzierżawca, niezależnie od terminu obowiązywania tej umowy, z zachowaniem ustawowego okresu wypowiedzenia. Jeżeli syndyk ogłosi rozwiązanie umowy, druga strona może – jako wierzyciel w postępowaniu upadłościowym – dochodzić odszkodowania z tytułu przedterminowego rozwiązania umowy. Jeżeli w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego dłużnik nie wszedł w posiadanie nieruchomości lub lokalu, syndyk i druga strona mogą odstąpić od umowy. Jeżeli syndyk odstąpi od umowy, druga strona może – jako wierzyciel w postępowaniu upadłościowym – dochodzić odszkodowania z tytułu przedterminowego rozwiązania umowy. Każda ze stron jest zobowiązana do poinformowania drugiej strony w terminie 15 dni, na jej wniosek, o zamiarze odstąpienia od umowy. W przeciwnym razie traci prawo do odstąpienia od umowy.

Jeżeli przed wszczęciem postępowania upadłościowego dłużnik jako wynajmujący lub wydzierżawiający nieruchomość lub lokal, posiadał roszczenia z tytułu stosunku najmu lub dzierżawy w odniesieniu do kolejnego okresu, fakt ten wywołuje skutki prawne jedynie w zakresie, w jakim dotyczy czynszu za miesiąc kalendarzowy, w którym wszczęto postępowanie upadłościowe. Jeżeli postępowanie upadłościowe zostało wszczęte po piętnastym dniu danego miesiąca, istnienie takich roszczeń wywołuje również skutki prawne w kolejnym miesiącu kalendarzowym – skutki te odnoszą się w szczególności do kwestii związanych z zapłatą czynszu. Roszczenia posiadane na podstawie zajęcia są równoważne roszczeniom umownym.

Syndyk może, działając w imieniu dłużnika występującego w charakterze wydzierżawiającego lub wynajmującego, rozwiązać stosunek dzierżawy lub najmu z zachowaniem ustawowego okresu wypowiedzenia, niezależnie od okresu wypowiedzenia przewidzianego w umowie.

Osoba trzecia, na rzecz której syndyk zbył nieruchomość lub lokal wynajmowany lub dzierżawiony przez dłużnika i która w ten sposób zastępuje dłużnika w umowie dzierżawy lub najmu, może wypowiedzieć tę umowę z zachowaniem ustawowego okresu wypowiedzenia.

Jeżeli dłużnik jest najemcą lub dzierżawcą, druga strona nie może wypowiedzieć umowy najmu lub dzierżawy po złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego:

1. z powodu opóźnienia w płatnościach czynszu, do którego doszło przed wszczęciem postępowania upadłościowego;

2. z powodu pogorszenia się sytuacji finansowej dłużnika.

Wszczęcie postępowania upadłościowego nie skutkuje automatycznym rozwiązaniem umów o pracę ani umów o świadczenie usług zawartych z dłużnikiem. Wszczęcie postępowania upadłościowego stanowi szczególną, uzasadnioną podstawę do wypowiedzenia umowy o pracę. Po wszczęciu postępowania upadłościowego syndyk może, działając w imieniu dłużnika (jako pracodawcy) lub pracownika, rozwiązać umowę o pracę niezależnie od przewidzianego w umowie okresu jej obowiązywania oraz niezależnie od przepisów prawnych lub postanowień umownych dotyczących ochrony pracowników. Okres wypowiedzenia wynosi jeden miesiąc, chyba ze w ustawie przewidziano krótszy okres wypowiedzenia. Jeżeli pracownik uzna, że rozwiązanie jego umowy o pracę nie jest zgodne z prawem, może dochodzić ochrony swoich praw zgodnie z przepisami kodeksu pracy (Zakon o radu).

Aby dokończyć rozpoczęte już transakcje biznesowe oraz zapobiec potencjalnym szkodom, syndyk może, za zgodą sądu, zawrzeć nowe umowy o pracę na czas określony, które nie podlegają ograniczeniom przewidzianym w przepisach ogólnych prawa pracy w zakresie umów o pracę na czas określony. Wynagrodzenie i inne świadczenia związane z zatrudnieniem ustala syndyk, za zgodą sądu, zgodnie z przepisami prawa i układem zbiorowym pracy. Wynagrodzenia i inne świadczenia związane z zatrudnieniem, do których pracownicy staną się uprawnieni po wszczęciu postępowania upadłościowego, są zaliczane do zobowiązań masy upadłości.

Wszczęcie postępowania upadłościowego skutkuje pozbawieniem pracowników prawa do udziału w podejmowaniu decyzji. Umowy zawarte z radą pracowników nie są wiążące dla syndyka.

Wydane przez dłużnika polecenia związane z rozporządzaniem składnikami majątku wchodzącymi w skład masy upadłości wygasają z chwilą wszczęcia postępowania upadłościowego. Jeżeli osoba będąca adresatem danego polecenia, która z przyczyn od siebie niezależnych nie wiedziała o wszczęciu postępowania upadłościowego, kontynuuje pracę, polecenie uważa się za nadal obowiązujące. Wierzytelności osoby będącej adresatem polecenia związane z kontynuacją przez nią pracy uznaje się za wierzytelności wierzyciela w postępowaniu upadłościowym. Aby naprawić wyrządzone szkody, osoba, do której skierowane jest polecenie, musi kontynuować pracę po wszczęciu postępowania upadłościowego do momentu przejęcia takich czynności przez syndyka. Wierzytelności osoby będącej adresatem polecenia związane z kontynuacją przez nią pracy traktuje się tak samo jak wierzytelności wierzycieli wobec masy upadłości.

Oferty złożone dłużnikowi lub oferty złożone przez dłużnika tracą ważność z dniem wszczęcia postępowania upadłościowego, chyba że zostały przyjęte przed tym dniem.

Jeżeli chodzi o umowy o dzieło zawarte z osobą, która zobowiązała się do świadczenia określonych usług na rzecz dłużnika, a także pełnomocnictwo udzielone przez dłużnika w odniesieniu do składników majątku wchodzących w skład masy upadłości, które to pełnomocnictwo wygasa z chwilą wszczęcia postępowania upadłościowego, osoba, do której skierowane jest polecenie, ma obowiązek, w celu naprawienia szkody, kontynuować świadczenie usług po wszczęciu postępowania upadłościowego do momentu przejęcia świadczenia usług przez syndyka. Wierzytelności osoby będącej adresatem polecenia związane z kontynuacją przez nią pracy traktuje się tak samo jak wierzytelności wierzycieli wobec masy upadłości.

Postanowienia umowne, które z góry wyłączają lub ograniczają stosowanie przepisów ustawy o upadłości, nie wywołują żadnych skutków prawnych.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

a) W postępowaniu przedupadłościowym nie można wszcząć żadnego postępowania egzekucyjnego, administracyjnego ani zabezpieczającego wobec dłużnika od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania przedupadłościowego. Każde takie postępowanie będące w toku zostanie zawieszone z dniem wszczęcia postępowania przedupadłościowego. Zawieszone postępowanie zostanie podjęte na wniosek wierzycieli:

– po zawarciu ugody przedupadłościowej – w odniesieniu do wierzytelności lub części wierzytelności zakwestionowanych w postępowaniu przedupadłościowym;

– po uprawomocnieniu się postanowienia o zakończeniu postępowania przedupadłościowego.

Przepisy te nie mają zastosowania do postępowań, na które postępowanie przedupadłościowe nie wywiera wpływu, ani do postępowań mających na celu zaspokojenie wierzytelności powstałych po wszczęciu postępowania przedupadłościowego.

W postępowaniu sądowym, które zostało zawieszone z powodu wszczęcia postępowania przedupadłościowego i w którym następnie zostało wydane prawomocne postanowienie zatwierdzające wypracowaną ugodę przedupadłościową, która obejmowała wierzytelność wierzyciela, sąd kontynuuje postępowanie i oddala powództwo lub zawiesza postępowanie egzekucyjne lub zabezpieczające, z wyjątkiem zakresu, w jakim odnosi się ono do wierzytelności lub części wierzytelności, które zostały zakwestionowane w postępowaniu przedupadłościowym.

b) Postępowanie upadłościowe – po wszczęciu postępowania upadłościowego indywidualni wierzyciele nie mogą wystąpić o wszczęcie postępowania egzekucyjnego lub zabezpieczającego przeciwko dłużnikowi w odniesieniu do majątku wchodzącego w skład masy upadłości ani w odniesieniu do innych składników majątku dłużnika. Wierzyciele, którzy nie są wierzycielami w postępowaniu upadłościowym, nie są uprawnieni do dochodzenia egzekucji ani do zwrócenia się o zastosowanie środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego w odniesieniu do przyszłych wierzytelności dłużników będących osobami fizycznymi z tytułu stosunku pracy lub z tytułu świadczenia usług na podstawie innego stosunku ani w odniesieniu do powiązanych wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, z wyjątkiem egzekucji lub środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego w celu zaspokojenia wierzytelności alimentacyjnych i innych wierzytelności, które mogą zostać zaspokojone z części dochodu dłużnika uzyskiwanego z tytułu stosunku pracy, z którego nie można zaspokoić wierzytelności innych wierzycieli. Postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające będące w toku w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego zostają zawieszone. Po wznowieniu postępowania te zostają zawieszone przez sąd przeprowadzający postępowanie egzekucyjne.

Po wszczęciu postępowania upadłościowego wierzyciele uprawnieni do wystąpienia o wyłączenie części składników majątku dłużnika z masy upadłości (izlučni vjerovnici) mogą wszcząć postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające przeciwko dłużnikowi zgodnie z przepisami ogólnymi dotyczącymi postępowania egzekucyjnego w celu dochodzenia swoich praw. Zawieszone postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające, które wierzyciele wszczęli przed wszczęciem postępowania upadłościowego, zostanie podjęte i będzie prowadzone przez sąd przeprowadzający postępowanie egzekucyjne zgodnie z przepisami dotyczącymi postępowania egzekucyjnego.

Po wszczęciu postępowania upadłościowego wierzyciele z prawem odrębności (razlučni vjerovnici) nie mogą wszcząć postępowania egzekucyjnego ani postępowania zabezpieczającego. Postępowanie egzekucyjne i postępowanie zabezpieczające będące w toku w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego zostaje zawieszone. Zawieszone postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające podejmuje sąd prowadzący postępowanie upadłościowe na zasadach odnoszących się do zaspokojenia roszczeń, w odniesieniu do których istnieje prawo do odrębnego zaspokojenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.

Po wszczęciu postępowania upadłościowego dopuszcza się możliwość dokonania wpisu w rejestrze publicznym, jeżeli warunki dokonania takiego wpisu zostały spełnione przed zaistnieniem skutków prawnych wszczęcia postępowania upadłościowego.

W okresie sześciu miesięcy po wszczęciu postępowania upadłościowego nie dopuszcza się możliwości przeprowadzenia egzekucji w celu zaspokojenia wierzytelności wobec masy upadłości, które nie opierają się na czynnościach prawnych dokonanych przez syndyka.

Przepis ten nie ma zastosowania do:

1) zobowiązań masy upadłości wynikających z umowy zawierającej zobowiązania dla obu stron, którą syndyk zobowiązał się wykonać;

2) zobowiązań z tytułu umowy na czas nieokreślony po upływie pierwszego terminu, w którym syndyk mógł rozwiązać umowę;

3) zobowiązań z tytułu umowy na czas nieokreślony, jeżeli syndyk otrzymał zapłatę na rzecz masy upadłości.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

a) Postępowanie przedupadłościowe – od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania przedupadłościowego przeciwko dłużnikowi nie można wszcząć żadnego postępowania cywilnego. Każde takie postępowanie będące w toku zostanie zawieszone z dniem wszczęcia postępowania przedupadłościowego. Zawieszone postępowanie zostanie podjęte na wniosek wierzyciela:

– po zawarciu ugody przedupadłościowej – w odniesieniu do wierzytelności lub części wierzytelności zakwestionowanych w postępowaniu przedupadłościowym;

– po uprawomocnieniu się postanowienia o zakończeniu postępowania przedupadłościowego.

Przepisy te nie mają zastosowania do postępowań, na które postępowanie przedupadłościowe nie wywiera wpływu, ani do postępowań mających na celu zaspokojenie wierzytelności powstałych po wszczęciu postępowania przedupadłościowego.

W postępowaniu sądowym, które zostało zawieszone z powodu wszczęcia postępowania przedupadłościowego i w którym następnie zostało wydane prawomocne postanowienie zatwierdzające wypracowaną ugodę przedupadłościową, która obejmowała wierzytelność wierzyciela, sąd kontynuuje postępowanie i oddala powództwo lub zawiesza postępowanie egzekucyjne lub zabezpieczające, z wyjątkiem zakresu, w jakim odnosi się ono do wierzytelności lub części wierzytelności, które zostały zakwestionowane w postępowaniu przedupadłościowym.

b) Postępowanie upadłościowe – spory dotyczące majątku wchodzącego w skład masy upadłości, w tym postępowanie arbitrażowe toczące się w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego, będą prowadzone przez syndyka w imieniu i na rzecz dłużnika. Spory dotyczące wierzytelności zgłoszonych w postępowaniu upadłościowym nie mogą być kontynuowane przed ich rozpoznaniem na specjalnym posiedzeniu (ispitno ročište).

Postępowanie toczące się przeciwko dłużnikowi w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego jest kontynuowane w jego imieniu przez syndyka, jeżeli dotyczy:

1. wyłączenia składników majątku z masy upadłości;

2. odrębnego zaspokojenia wierzytelności;

3. zobowiązań masy upadłości.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

a) Postępowanie przedupadłościowe – wierzycielami dłużnika w postępowaniu przedupadłościowym są osoby, które w chwili wszczęcia postępowania przedupadłościowego mają wobec dłużnika roszczenia pieniężne. Przepisy ustawy o upadłości regulujące prawo głosu w sprawie planu likwidacyjnego stosuje się odpowiednio do prawa głosu wierzycieli w sprawie planu restrukturyzacyjnego.

Wierzyciele głosują na piśmie przy użyciu formularza do głosowania. Formularz do głosowania musi zostać przesłany do sądu najpóźniej na początku posiedzenia, na którym ma się odbyć głosowanie, i musi zostać podpisany i poświadczony przez upoważnioną osobę. Jeżeli wierzyciele nie złożą formularza do głosowania przed rozpoczęciem posiedzenia lub jeżeli złożą formularz, z którego nie będzie jednoznacznie wynikał sposób głosowania, uznaje się, że głosowali przeciwko planowi restrukturyzacyjnemu.

Wierzyciele obecni na posiedzeniu głosują na formularzu do głosowania. Jeżeli wierzyciele, którym przysługuje prawo głosu, nie skorzystają z niego na posiedzeniu, uznaje się, że głosowali przeciwko planowi restrukturyzacyjnemu.

Każda grupa wierzycieli z prawem głosu oddaje głos w przedmiocie planu restrukturyzacyjnego odrębnie. Przepisy dotyczące klasyfikacji uczestników w planie likwidacyjnego stosuje się odpowiednio do klasyfikacji wierzycieli w postępowaniu przedupadłościowym.

Przyjmuje się, że wierzyciele przyjęli plan restrukturyzacyjny, jeżeli większość spośród wszystkich wierzycieli zagłosowała za jego przyjęciem i jeżeli w każdej grupie wierzycieli, którzy zagłosowali za przyjęciem planu, suma wierzytelności jest co najmniej dwukrotnie wyższa niż suma wierzytelności wierzycieli, którzy głosowali przeciwko przyjęciu planu.

Wierzyciele, którym przysługuje prawo zbiorowe lub których prawa stanowiły jedno prawo do czasu wystąpienia przyczyny wszczęcia postępowania przedupadłościowego, uważani są za jednego wierzyciela podczas głosowania. Analogicznie traktuje się posiadaczy prawa do odrębnego zaspokojenia wierzytelności lub posiadaczy prawa użytkowania.

b) Postępowanie upadłościowe – rada wierzycieli – przed pierwszym przesłuchaniem wierzycieli sąd może radę wierzycieli i powołać jej członków w celu ochrony interesów wierzycieli w postępowaniu upadłościowym.

W radzie wierzycieli muszą być reprezentowani zarówno wierzyciele z największymi wierzytelnościami, jak i wierzyciele z niewielkimi wierzytelnościami. Ponadto w radzie wierzycieli musi być również reprezentowany przedstawiciel byłych pracowników dłużnika, chyba że wierzyciele biorą udział w postępowaniu jako wierzyciele o nieznacznych wierzytelnościach.

Wierzyciele z prawem odrębności (razlučni vjerovnici) i osoby, które nie są wierzycielami, ale które mogą wnieść wkład w prace rady dzięki swojej wiedzy fachowej, mogą zostać powołani na członków rady wierzycieli.

W skład rady wierzycieli musi wchodzić nieparzysta liczba członków, maksymalnie dziewięć osób. Jeżeli wierzycieli jest mniej niż pięciu, uprawnienia członków rady wierzycieli przysługują wszystkim wierzycielom.

Jeżeli w toku posiedzenia rozpoznawczego (ispitno ročište) okaże się, że kwota uznanych wierzytelności wierzycieli przekracza 50 mln HRK, a w dniu wszczęcia postępowania upadłościowego dłużnik posiadał umowy o pracę z ponad 20 pracownikami, sąd jest zobowiązany do zapewnienia wierzycielom możliwości podjęcia decyzji o utworzeniu rady wierzycieli.

Rada wierzycieli ma obowiązek nadzorować syndyka i wspierać go w podejmowaniu czynności zwykłego zarządu, a także monitorować realizowane operacje zgodnie z art. 217 ustawy o upadłości, badać księgi rachunkowe i inne rejestry dotyczące działalności przedsiębiorstwa oraz zlecać weryfikację obrotu i wysokości środków pieniężnych. Rada wierzycieli może przyznać niektórym ze swoich członków uprawnienia wymagane do wykonywania niektórych czynności wchodzących w zakres jej kompetencji.

W ramach przysługujących jej uprawnień rada wierzycieli jest odpowiedzialna w szczególności za:

1. badanie sprawozdań syndyka w toku postępowania upadłościowego oraz stanu masy upadłości;

2. badanie ksiąg rachunkowych oraz całej dokumentacji przejętej przez syndyka;

3. wnoszenie do sądu sprzeciwu na czynności syndyka;

4. zatwierdzanie szacunków kosztów postępowania upadłościowego;

5. opiniowanie na wniosek sądu likwidacji majątku dłużnika;

6. opiniowanie na wniosek sądu kontynuowania bieżącej działalności lub czynności dokonywanych przez dłużnika;

7. opiniowanie na wniosek sądu uznania za uzasadnione braków stwierdzonych podczas inwentaryzacji składników majątku.

(3) Rada wierzycieli musi informować wierzycieli o przebiegu postępowania oraz o stanie masy upadłości.

Zgromadzenie wierzycieli

Zgromadzenie wierzycieli zwołuje sąd. Prawo do udziału w zgromadzeniu przysługuje wszystkim wierzycielom w postępowaniu upadłościowym, wszystkim wierzycielom z prawem odrębności, syndykowi oraz dłużnikowi będącemu osobą fizyczną.

W toku posiedzenia sprawozdawczego (izvještajno ročište) lub dowolnego późniejszego posiedzenia zgromadzenie wierzycieli jest uprawnione do:

1. powołania rady wierzycieli, jeżeli jeszcze nie została powołana, zmiany jej składu lub jej rozwiązania;

2. wyznaczenia nowego syndyka;

3. podjęcia decyzji o kontynuowaniu lub zaprzestaniu działalności dłużnika oraz o trybie i warunkach likwidacji majątku dłużnika;

4. nakazania syndykowi przygotowania planu likwidacyjnego;

5. podejmowania wszelkich decyzji wchodzących w zakres kompetencji rady wierzycieli;

6. podejmowania decyzji w innych kwestiach istotnych w kontekście prowadzenia i zakończenia postępowania upadłościowego zgodnie z przepisami ustawy o upadłości.

Zgromadzenie wierzycieli ma prawo żądać do syndyka informacji i sprawozdań dotyczących aktualnej sytuacji i prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli nie ustanowiono rady wierzycieli, zgromadzenie wierzycieli może zlecić weryfikację obrotu i wysokości środków pieniężnych, jakimi zarządza syndyk.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Prawa dłużnika będącego osobą prawną wygasają z chwilą wszczęcia postępowania upadłościowego i przechodzą na syndyka. Prawa dłużnika będącego osobą fizyczną do zarządzania i rozporządzania majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości przechodzą na syndyka z chwilą wszczęcia postępowania upadłościowego.

Po wszczęciu postępowania upadłościowego syndyk musi niezwłocznie przejąć w posiadanie wszystkie składniki majątku wchodzące w skład masy upadłości i przystąpić do zarządzania nimi bez zbędnej zwłoki.

Syndyk może zwrócić się do sądu, na podstawie wykonalnego postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego, o nakazanie dłużnikowi wydania majątku oraz o zastosowanie środków egzekucyjnych umożliwiających przymusowe wykonanie tego nakazu.

Po uprawomocnieniu się postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego syndyk może zwrócić się do sądu o nakazanie osobom trzecim, w których posiadaniu znajduje się majątek wchodzący w skład masy upadłości, wydanie tego majątku. Syndyk jest zobowiązany do dołączenia do swojego wniosku tytułu prawnego do odnośnego majątku. Sąd rozpozna wniosek syndyka po wysłuchaniu osób, w których posiadaniu znajduje się majątek wchodzący w skład masy upadłości.

Syndyk sporządza wykaz poszczególnych składników majątku wchodzących w skład masy upadłości. Do współpracy z syndykiem w tym zakresie zobowiązani są dłużnik będący osobą fizyczną oraz osoby uprzednio uprawnione do reprezentowania dłużnika z mocy prawa. Syndyk musi uzyskać od tych osób niezbędne informacje, chyba że wiązałoby się to z nadmiernym wydłużeniem postępowania.

Syndyk sporządza wykaz wszystkich znanych mu wierzycieli dłużnika na podstawie ksiąg rachunkowych i dokumentacji biznesowej dłużnika, innych danych przekazanych przez dłużnika, zgłoszeń wierzytelności lub innych źródeł informacji.

Syndyk sporządza systematyczny bilans masy upadłości, uwzględniający czas wszczęcia postępowania upadłościowego, w którym majątek wchodzący w skład masy upadłości i zobowiązania dłużnika są ewidencjonowane i porównywane.

Spis inwentarza masy upadłości, wykaz wierzycieli oraz bilans majątku i zobowiązań musi zostać wniesiony do sekretariatu sądu najpóźniej na osiem dni przed planowaną datą posiedzenia sprawozdawczego (izvještajno ročište).

Wszczęcie postępowania upadłościowego pozostaje bez uszczerbku dla obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych spoczywającego na dłużniku zgodnie z przepisami prawa handlowego i podatkowego. Syndyk musi wywiązywać się z analogicznych obowiązków w odniesieniu do masy upadłości.

Syndyk musi dostarczyć do sądu sprawozdanie opisujące sytuację finansową dłużnika i zawierające informacje o przyczynach tej sytuacji najpóźniej na 15 dni przed planowaną datą posiedzenia sprawozdawczego; sprawozdanie to zostanie zamieszczone na elektronicznej tablicy ogłoszeniowej sądu (e-Oglasna ploča suda) najpóźniej na osiem dni przed planowaną datą posiedzenia sprawozdawczego.

Po zakończeniu posiedzenia sprawozdawczego syndyk musi niezwłocznie zlikwidować majątek wchodzący w skład masy upadłości, jeżeli nie będzie to sprzeczne z uchwałą zgromadzenia wierzycieli.

Syndyk musi zlikwidować majątek objęty postępowaniem upadłościowym zgodnie z uchwałami podjętymi przez zgromadzenie wierzycieli i radę wierzycieli.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Prawa dłużnika będącego osobą prawną wygasają z chwilą wszczęcia postępowania upadłościowego i przechodzą na syndyka. Prawa dłużnika będącego osobą fizyczną do zarządzania i rozporządzania majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości przechodzą na syndyka z chwilą wszczęcia postępowania upadłościowego.

Po wszczęciu postępowania upadłościowego syndyk musi niezwłocznie przejąć w posiadanie wszystkie składniki majątku wchodzące w skład masy upadłości i przystąpić do zarządzania nimi bez zbędnej zwłoki.

Syndyk może zwrócić się do sądu, na podstawie wykonalnego postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego, o nakazanie dłużnikowi wydania majątku oraz o zastosowanie środków egzekucyjnych umożliwiających przymusowe wykonanie tego nakazu.

Po uprawomocnieniu się postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego syndyk może zwrócić się do sądu o nakazanie osobom trzecim, w których posiadaniu znajduje się majątek wchodzący w skład masy upadłości, wydanie tego majątku. Syndyk jest zobowiązany do dołączenia do swojego wniosku tytułu prawnego do odnośnego majątku. Sąd rozpozna wniosek syndyka po wysłuchaniu osób, w których posiadaniu znajduje się majątek wchodzący w skład masy upadłości.

Syndyk sporządza wykaz poszczególnych składników majątku wchodzących w skład masy upadłości. Do współpracy z syndykiem w tym zakresie zobowiązani są dłużnik będący osobą fizyczną oraz osoby uprzednio uprawnione do reprezentowania dłużnika z mocy prawa. Syndyk musi uzyskać od tych osób niezbędne informacje, chyba że wiązałoby się to z nadmiernym wydłużeniem postępowania.

Syndyk sporządza wykaz wszystkich znanych mu wierzycieli dłużnika na podstawie ksiąg rachunkowych i dokumentacji biznesowej dłużnika, innych danych przekazanych przez dłużnika, zgłoszeń wierzytelności lub innych źródeł informacji.

Syndyk sporządza systematyczny bilans masy upadłości, uwzględniający czas wszczęcia postępowania upadłościowego, w którym majątek wchodzący w skład masy upadłości i zobowiązania dłużnika są ewidencjonowane i porównywane.

Spis inwentarza masy upadłości, wykaz wierzycieli oraz bilans majątku i zobowiązań musi zostać wniesiony do sekretariatu sądu najpóźniej na osiem dni przed planowaną datą posiedzenia sprawozdawczego (izvještajno ročište).

Wszczęcie postępowania upadłościowego pozostaje bez uszczerbku dla obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych spoczywającego na dłużniku zgodnie z przepisami prawa handlowego i podatkowego. Syndyk musi wywiązywać się z analogicznych obowiązków w odniesieniu do masy upadłości.

Syndyk musi dostarczyć do sądu sprawozdanie opisujące sytuację finansową dłużnika i zawierające informacje o przyczynach tej sytuacji najpóźniej na 15 dni przed planowaną datą posiedzenia sprawozdawczego; sprawozdanie to zostanie zamieszczone na elektronicznej tablicy ogłoszeniowej sądu (e-Oglasna ploča suda) najpóźniej na osiem dni przed planowaną datą posiedzenia sprawozdawczego.

Po zakończeniu posiedzenia sprawozdawczego syndyk musi niezwłocznie zlikwidować majątek wchodzący w skład masy upadłości, jeżeli nie będzie to sprzeczne z uchwałą zgromadzenia wierzycieli.

Syndyk musi zlikwidować majątek objęty postępowaniem upadłościowym zgodnie z uchwałami podjętymi przez zgromadzenie wierzycieli i radę wierzycieli.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

a) Postępowanie przedupadłościowe – wierzytelności zgłasza się właściwej jednostce Agencji Finansowej na standardowym formularzu wraz z kopiami dokumentów, z których wierzytelności te wynikają lub które stanowią dowód ich istnienia.

Administracja Podatkowa w ramach Ministerstwa Finansów (Ministarstvo financija – Porezna uprava) może zgłosić wierzytelności z tytułu podatków, podatków wyrównawczych, obowiązkowych składek ubezpieczeniowych, które na mocy obowiązującego prawa muszą zostać odprowadzone od dochodów i wynagrodzeń, a także innych wierzytelności, do których ściągnięcia Administracja Podatkowa jest uprawniona na podstawie przepisów szczególnych, poza wierzytelnościami z tytułu podatków i podatków wyrównawczych od dochodów z pracy najemnej i składkami potrącanymi od podstawy osób ubezpieczonych z tytułu stosunku pracy.

W postępowaniu przedupadłościowym pracownicy i byli pracownicy dłużnika oraz Administracji Podatkowej w ramach Ministerstwa Finansów nie mogą zgłaszać wierzytelności z tytułu stosunku pracy, odprawy, której maksymalna kwota odpowiada kwocie przewidzianej w obowiązujących przepisach lub postanowieniach układów zbiorowych, oraz wierzytelności z tytułu odszkodowania za obrażenia doznane w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej; tego rodzaju wierzytelności nie mogą być przedmiotem postępowania przedupadłościowego. Jeżeli osoba zgłaszająca wierzytelności nie zgłosiła tych wierzytelności we wniosku o wszczęcie postępowania przedupadłościowego lub jeżeli zgłosiła je w nieprawidłowy sposób, pracownikom i byłym pracownikom dłużnika oraz Administracji Podatkowej w ramach Ministerstwa Finansów przysługuje prawo do wniesienia sprzeciwu.

Zgłaszając swoje wierzytelności, wierzyciele z prawem odrębności (razlučni vjerovnici) są zobowiązani do przekazania informacji na temat przysługujących im praw, podstawy prawnej dochodzenia odrębnego zaspokojenia wierzytelności oraz części składników majątku dłużnika, do których odnosi się przysługujące im prawo do odrębnego zaspokojenia wierzytelności, a także do wydania oświadczenia w kwestii tego, czy zrzekają się przysługującego im prawa odrębności, czy też nie.

Zgłaszając swoje wierzytelności, wierzyciele uprawnieni do dochodzenia wyłączenia części składników majątku dłużnika z masy upadłości (izlučni vjerovnici) są zobowiązani do przekazania informacji na temat przysługujących im praw i podstawy prawnej dochodzenia wyłączenia części składników majątku dłużnika z masy upadłości oraz do wskazania składników majątku dłużnika, do których odnosi się przysługujące im prawo do wyłączenia.

Zgłaszając swoje wierzytelności, obydwie te kategorie wierzycieli (razlučni vjerovniciizlučni vjerovnici) muszą złożyć oświadczenie dotyczące swojej zgody lub odmowy udzielenia zgody na zawieszenie zaspokojenia ze składników majątku, których dotyczy przysługujące prawo do odrębności zaspokojenia wierzytelności, lub na zawieszenie przysługującego im prawa do wyłączenia do celów związanych z realizacją planu restrukturyzacyjnego.

Treść ugody przedupadłościowej nie może naruszać prawa wierzycieli do odrębnego zaspokojenia ze składników majątku objętych przysługujących im prawem do odrębnego zaspokojenia, chyba że postanowienia tej ugody stanowią inaczej. Jeżeli postanowienia ugody przedupadłościowej wprost stanowią inaczej, w ugodzie należy wskazać, które prawa tych wierzycieli powinny zostać ograniczone, na jak długo odroczona zostanie możliwość zaspokojenia wierzycieli oraz jakie inne przepisy dotyczące postępowania przedupadłościowego będą miały zastosowanie do tych praw.

Jeżeli wierzyciel nie zgłosi wierzytelności, ale wierzytelności ta została wskazana we wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego, wierzytelność taką uznaje się za zgłoszoną.

Dłużnik i zarządca, jeżeli został wyznaczony, muszą zająć stanowisko w sprawie roszczeń zgłoszonych przez wierzycieli. Treść takiego stanowiska przekazuje się właściwej jednostce Agencji Finansowej na standardowym formularzu, który zawiera następujące informacje na temat każdej wierzytelności:

1. numer referencyjny wierzytelności, jaki przypisano jej na liście zgłoszonych wierzytelności;

2. informacje pozwalające zidentyfikować wierzycieli;

3. kwotę zgłoszonej wierzytelności;

4. oświadczenie dłużnika i zarządcy, jeżeli został wyznaczony, w sprawie uznania lub zakwestionowania wierzytelności;

5. sporną kwotę wierzytelności;

6. okoliczności faktyczne dowodzące nieistnienia całości lub części wierzytelności spornej.

Po upływie terminu na zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonych wierzytelności dłużnik i zarządca, jeżeli został wyznaczony, nie mogą już zakwestionować zatwierdzonych przez siebie wierzytelności.

Wierzyciel może zakwestionować wierzytelność zgłoszoną przez innego wierzyciela.

Wierzytelność kwestionuje się za pomocą standardowego formularza przekazywanego właściwej jednostce Agencji Finansowej, na którym należy zawrzeć następujące informacje:

1. informacje pozwalające zidentyfikować wierzyciela kwestionującego wierzytelność;

2. numer referencyjny wierzytelności spornej, jaki przypisano jej na liście zgłoszonych wierzytelności;

3. informacje pozwalające zidentyfikować wierzyciela, który zgłosił wierzytelność sporną;

4. kwotę zgłoszonej wierzytelności spornej;

5. oświadczenie wierzyciela stanowiące, że kwestionuje wierzytelność;

6. sporną kwotę wierzytelności;

7. okoliczności faktyczne dowodzące nieistnienia całości lub części wierzytelności spornej.

Agencja Finansowa sporządza listę zgłoszonych wierzytelności oraz listę wierzytelności spornych, korzystając ze standardowego formularza.

b) Postępowanie upadłościowe – wierzytelności zgłasza się syndykowi na standardowym formularzu w dwóch egzemplarzach, do którego załącza się odpisy dokumentów stanowiących podstawę dochodzenia wierzytelności lub potwierdzających istnienie wierzytelności.

Syndyk sporządzi listę wszystkich wierzytelności pracowników i byłych pracowników dłużnika do dnia wszczęcia postępowania upadłościowego, które muszą zostać zgłoszone wraz z podaniem ich kwoty brutto i netto; syndyk musi przedłożyć dwie kopie formularza służącego do zgłaszania wierzytelności do podpisu.

Wierzytelności wierzycieli o niższym stopniu uprzywilejowania zgłasza się wyłącznie na bezpośredni wniosek sądu. Przy zgłaszaniu takich wierzytelności należy zaznaczyć, że są to wierzytelności o niskim stopniu uprzywilejowania, oraz wskazać pozycję zgłaszającego je wierzyciela w zaszeregowaniu wierzytelności.

Wierzyciele z prawem do wyłączenia (izlučni vjerovnici) muszą poinformować syndyka o tym, że przysługuje im takie prawo, wskazując stosowną podstawę prawną oraz składniki majątku, których dotyczy to prawo, a także zaznaczyć na formularzu, że przysługuje im prawo dochodzenia odszkodowania z tytułu prawa do wyłączenia.

Wierzyciele z prawem odrębności (razlučni vjerovnici) są zobowiązani do poinformowania syndyka o przysługującym im prawie do odrębnego zaspokojenia wierzytelności, wskazując stosowną podstawę prawną oraz składniki majątku, których dotyczy to prawo. Jeżeli tacy wierzyciele zgłaszają również wierzytelność jako wierzyciele w postępowaniu upadłościowym, muszą wskazać w swoim zgłoszeniu część składników majątku dłużnika w postępowaniu upadłościowym, których dotyczy przysługujące im prawo odrębności, oraz określić kwotę wierzytelności, których prawdopodobnie nie uda się zaspokoić w rezultacie zastosowania tego prawa.

Wierzyciele z prawem odrębności, którzy nie poinformują syndyka o tym prawie w odpowiednim trybie, nie tracą prawa do odrębnego zaspokojenia wierzytelności. W drodze wyjątku wierzyciele z prawem odrębności tracą przysługujące im prawo do odrębnego zaspokojenia wierzytelności i przestają być uprawnieni do dochodzenia odszkodowania lub jakiejkolwiek innej rekompensaty od dłużnika lub wierzyciela w postępowaniu upadłościowym, jeżeli przedmiot prawa odrębności został zlikwidowany w postępowaniu upadłościowym bez ich udziału, a przysługujące im prawo odrębności nie zostało wpisane do rejestru publicznego lub syndyk nie wiedział lub nie mógł wiedzieć o istnieniu tego prawa.

Zgłoszone wierzytelności są badane pod kątem ich kwot oraz kolejności zaspokojenia na posiedzeniu rozpoznawczym (ispitno ročište).

W odniesieniu do każdej zgłoszonej wierzytelności syndyk musi wskazać, czy zatwierdza ją, czy też zamierza ją zakwestionować.

Wierzytelności zakwestionowane przez syndyka, dłużnika będącego osobą fizyczną lub jednego z wierzycieli w postępowaniu upadłościowym muszą zostać zbadane odrębnie. Prawo do wyłączenia i prawo odrębności nie są przedmiotem badania.

Wierzytelność uznaje się za zatwierdzoną, jeżeli na posiedzeniu rozpoznawczym zostanie uznana przez syndyka i nie zostanie zakwestionowana przez wierzyciela w postępowaniu upadłościowym lub jeżeli zgłoszone zastrzeżenie dotyczące wierzytelności zostanie oddalone. Fakt zakwestionowania wierzytelności przez dłużnika będącego osobą fizyczną nie uniemożliwia jej zatwierdzenia.

Sąd sporządza listę zbadanych wierzytelności, podając w niej – w odniesieniu do każdej zgłoszonej wierzytelności – kwotę, w jakiej dana wierzytelność została zatwierdzona, jej pozycję w kolejności zaspokojenia oraz informacje o osobie, która zakwestionowała tę wierzytelność. Lista zawiera również informacje o wierzytelnościach zakwestionowanych przez dłużnika będącego osobą fizyczną. Sąd zamieszcza również informacje o zatwierdzeniu wierzytelności na wekslach i innych dokumentach ustanawiających dług.

Na podstawie listy zbadanych wierzytelności sąd wydaje postanowienie określające kwotę i pozycję w kolejności zaspokojenia poszczególnych zatwierdzonych lub spornych wierzytelności. W postanowieniu tym sąd postanawia również o nakazaniu stronom złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w celu zatwierdzenia lub zakwestionowania roszczeń.

Jeżeli syndyk zakwestionował wierzytelność, sąd nakaże wierzycielowi złożenie wniosku o wszczęcie postępowania sądowego przeciwko dłużnikowi w przedmiocie zatwierdzenia wierzytelności spornej.

Jeżeli jeden z wierzycieli w postępowaniu upadłościowym zakwestionował wierzytelność, która została już zatwierdzona przez syndyka, sąd nakaże wierzycielowi złożenie wniosku o wszczęcie postępowania sądowego w przedmiocie zatwierdzenia wierzytelności spornej. W toku takiego postępowania sądowego osoba kwestionująca wierzytelność działa w imieniu i na rzecz dłużnika.

W przypadku zakwestionowania wierzytelności pracowników i byłych pracowników dłużnika postępowanie sądowe w przedmiocie zatwierdzenia wierzytelności spornych wszczyna się zgodnie z przepisami ogólnymi regulującymi prowadzenie postępowań sądowych oraz zgodnie z przepisami szczególnymi dotyczącymi postępowań mających na celu rozstrzygnięcie sporów pracowniczych.

Jeżeli w odniesieniu do wierzytelności spornej wydano nakaz egzekucji, sąd nakaże stronie kwestionującej wierzytelność złożenie wniosku o wszczęcie postępowania sądowego w celu potwierdzenia zasadności zakwestionowania wierzytelności.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Płatności na rzecz wierzycieli dokonywane są za pomocą przepływów pieniężnych. Wierzyciele nieuprzywilejowani nie są brani pod uwagę przy podziale częściowym. Podziału dokonuje syndyk po uprzednim uzyskaniu każdorazowo zgody rady wierzycieli lub sądu, jeżeli nie ustanowiono rady wierzycieli.

Wierzytelności o najwyższym stopniu uprzywilejowania obejmują łączną kwotę brutto wierzytelności pracowników i byłych pracowników dłużnika powstałych do dnia wszczęcia postępowania upadłościowego i wynikające ze stosunku pracy, odprawy, których maksymalna kwota odpowiada kwocie przewidzianej w obowiązujących przepisach lub postanowieniach układów zbiorowych, oraz wierzytelności z tytułu odszkodowania za obrażenia doznane w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.

Wierzytelności zajmujące drugie miejsce pod względem stopnia uprzywilejowania obejmują wszelkie inne wierzytelności wobec dłużnika poza wierzytelnościami sklasyfikowanymi jako wierzytelności nieuprzywilejowane.

Po zaspokojeniu wierzytelności uprzywilejowanych wierzytelności nieuprzywilejowane zaspokaja się w następującej kolejności:

1. odsetki od wierzytelności wierzycieli w postępowaniu upadłościowym narosłe od momentu wszczęcia postępowania upadłościowego;

2. koszty poniesione przez poszczególnych wierzycieli w związku z ich udziałem w postępowaniu;

3. grzywny nałożone w związku z popełnieniem przestępstw lub wykroczeń oraz koszty wynikające z postępowania karnego lub postępowania w sprawach o wykroczenia;

4. roszczenia dotyczące nieodpłatnego świadczenia usług przez dłużnika;

5. wierzytelności związane ze spłatą długu zastępującego kapitał wspólnika lub podobnych roszczeń.

Niezaspokojone wierzytelności stają się wymagalne z chwilą wszczęcia postępowania upadłościowego.

Wierzytelności podlegające warunkowi zawieszającemu, który ziści się z chwilą wszczęcia postępowania upadłościowego, uznaje się za wierzytelności bezwarunkowe do momentu ziszczenia się takiego warunku.

Koszty postępowania upadłościowego i pozostałe zobowiązania masy upadłości zaspokaja się w pierwszej kolejności z masy upadłości. Syndyk zaspokaja wierzytelności zgodnie z terminami ich wymagalności.

Przed dokonaniem podziału syndyk sporządza listę wierzytelności, które zostaną wzięte pod uwagę przy podziale (plan podziału). Wierzytelności pracowników i byłych pracowników dłużnika z tytułu stosunku pracy powstałe do dnia wszczęcia postępowania upadłościowego uwzględnia się w kwocie brutto. Lista musi zawierać sumę wierzytelności oraz dostępną kwotę z masy upadłości, którą można wypłacić wierzycielom.

Wierzyciel z prawem odrębności, wobec którego dłużnik ponosi również odpowiedzialność osobistą, powinien – najpóźniej w terminie 15 dni od dnia ogłoszenia planu podziału – przedstawić syndykowi dowody potwierdzające, że zrzekł się prawa do odrębnego zaspokojenia wierzytelności, wraz z podaniem kwoty tych wierzytelności, lub że nie nastąpiło odrębne zaspokojenie. Jeżeli wierzyciel nie przedstawi takich dowodów w wyznaczonym terminie, jego wierzytelność nie zostanie wzięta pod uwagę przy podziale częściowym.

Wierzytelności objęte warunkiem zawieszającym są uwzględniane w pełnej kwocie przy podziale częściowym. Przy dokonywaniu podziału rezerwuje się część dotyczącą tych wierzytelności.

Przy podziale ostatecznym wierzytelności objęte warunkiem zawieszającym nie są brane pod uwagę, jeżeli możliwość ziszczenia się tego warunku jest na tyle odległa, że nie ma żadnej wartości materialnej w momencie podziału. W takiej sytuacji kwoty odłożone na zaspokojenie tej wierzytelności w trakcie poprzednich podziałów zostają włączone do majątku, z którego zostanie dokonany podział ostateczny.

W ramach kolejnego podziału wierzyciele, którzy nie zostali wzięci pod uwagę przy podziale częściowym, a którzy spełnili następnie warunki przewidziane w art. 275–276 ustawy o upadłości, otrzymują z salda masy upadłości kwotę odpowiadającą kwocie wypłaconej innym wierzycielom. Dopiero wówczas możliwe będzie dalsze zaspokajanie wierzytelności innych wierzycieli.

Podział ostateczny rozpocznie się z chwilą zakończenia likwidacji majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Podział ostateczny może się rozpocząć wyłącznie po uzyskaniu zgody sądu.

Jeżeli w ramach podziału ostatecznego wierzytelności wszystkich wierzycieli będą mogły zostać zaspokojone w pełnej kwocie, syndyk przekaże całą pozostałą kwotę nadwyżki dłużnikowi będącemu osobą fizyczną. Jeżeli dłużnik jest osobą prawną, syndyk przekaże każdej osobie posiadającej udział w działalności gospodarczej dłużnika część nadwyżki, która przypadłaby mu w przypadku przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego poza postępowaniem upadłościowym.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

a) Postępowanie przedupadłościowe – jeżeli wierzyciele przyjmą plan restrukturyzacyjny, sąd – na podstawie postanowienia – zatwierdzi przyjęcie planu restrukturyzacyjnego i ugodę przedupadłościową, chyba że:

– jeden z wierzycieli dostatecznie uprawdopodobni, że realizacja planu restrukturyzacyjnego ograniczy przysługujące mu prawa do zaspokojenia wierzytelności poniżej poziomu, jakiego mógłby racjonalnie oczekiwać w przypadku braku restrukturyzacji;

– w świetle postanowień planu restrukturyzacyjnego wydaje się mało prawdopodobne, aby jego realizacja zapewniła dłużnikowi możliwość uzyskania wypłacalności w terminie do końca bieżącego roku oraz w ciągu dwóch kolejnych lat kalendarzowych;

– w planie restrukturyzacyjnym nie przewidziano odzyskania kwot, które wierzyciele otrzymaliby, gdyby ich wierzytelności nie zostały zakwestionowane; lub

– w planie restrukturyzacyjnym przewidziano konwersję wierzytelności jednego wierzyciela lub większej ich liczby na kapitał zakładowy dłużnika, ale wspólnicy dłużnika nie udzielili zgody na taką konwersję zgodnie z ustawą o spółkach (Zakon o trgovačkim društvima).

Jeżeli warunki niezbędne do zatwierdzenia ugody przedupadłościowej nie zostały spełnione, sąd odroczy postanowieniem zatwierdzenie ugody przedupadłościowej i zawiesi postępowanie.

Zatwierdzona ugoda przedupadłościowa wywołuje skutki prawne zarówno w odniesieniu do wierzycieli, którzy nie uczestniczyli w postępowaniu, jak i w odniesieniu do wierzycieli, którzy brali udział w postępowaniu i których kwestionowane wierzytelności zostały następnie zatwierdzone.

Dłużnik, który osiągnął zyski z wierzytelności umorzonych na podstawie zatwierdzonej ugody przedupadłościowej, musi zatrzymać takie zyski do czasu upływu terminu na zaspokojenie wszystkich zobowiązań wynikających z ugody przedupadłościowej.

Jeżeli wierzyciel umarza wierzytelność dłużnika zgodnie z zatwierdzoną umową przedupadłościową, kwotę umorzonej wierzytelności ujmuje się jako koszt uzyskania przychodu przez wierzyciela.

b) Postępowanie upadłościowe – niezwłocznie po zakończeniu podziału ostatecznego sąd wydaje postanowienie o zamknięciu postępowania upadłościowego, które doręcza się organowi odpowiedzialnemu za prowadzenie rejestru, w którym figuruje dłużnik. Z chwilą wykreślenia z rejestru dłużnik będący osobą prawną przestaje istnieć, natomiast dłużnik będący osobą fizyczną traci status osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą, przedsiębiorcy lub osoby samozatrudnionej.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Po zamknięciu postępowania upadłościowego wszczętego wobec dłużnika będącego osobą fizyczną wierzyciele w postępowaniu upadłościowym mogą bez ograniczeń dochodzić zaspokojenia swoich pozostałych wierzytelności.

Wierzyciele w postępowaniu upadłościowym mogą dochodzić swoich wierzytelności od dłużnika na podstawie postanowienia zatwierdzającego te wierzytelności, chyba że stosowne wierzytelności zostały zatwierdzone i nie zostały zakwestionowane przez dłużnika na posiedzeniu rozpoznawczym. Wierzytelność, która została zakwestionowana w nieskuteczny sposób, uznaje się za wierzytelność bezsporną.

Na wniosek syndyka lub dowolnego z wierzycieli lub działając z urzędu, sąd nakaże kontynuowanie postępowania do celów dalszego podziału, jeżeli po przeprowadzeniu rozprawy kończącej postępowanie:

1. warunki dotyczące zastrzeżonych kwot, które mają zostać wypłacone wierzycielom, zostały spełnione;

2. kwoty wypłacone z masy upadłości zostały zwrócone do masy upadłości;

3. odkryto istnienie składników majątku wchodzących w skład masy upadłości.

Sąd nakaże kontynuowanie postępowania do celów dalszego podziału niezależnie od faktu zakończenia postępowania.

Sąd może odstąpić od dalszego podziału i przekazać wierzycielom kwotę dostępną do podziału lub przekazać znaleziony przedmiot dłużnikowi będącemu osobą fizyczną, jeżeli uzna to za stosowne, biorąc pod uwagę niewielką wysokość kwoty lub nieznaczną wartość przedmiotu oraz koszty związane z kontynuowaniem postępowania do celów dalszego podziału. Sąd może uzależnić możliwość dalszego prowadzenia postępowania celem późniejszego podziału od wniesienia płatności zaliczkowej na pokrycie kosztów tego postępowania.

Po dokonaniu późniejszego podziału sąd wyda postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego.

Po wydaniu postanowienia o dokonaniu późniejszego podziału syndyk wypłaci kwotę, którą można swobodnie rozporządzać, lub kwotę uzyskaną w rezultacie sprzedaży części masy upadłości, którą odkryto na późniejszym etapie, zgodnie z ostateczną wersją wykazu wierzycieli. Syndyk przekazuje sprawozdanie ostateczne sądowi.

Wierzyciele masy upadłości, o istnieniu wierzytelności których syndyk dowie się:

1. przy podziale częściowym po ustaleniu części masy upadłości, która ma zostać podzielona,

2. przy dokonywaniu podziału ostatecznego po zakończeniu rozprawy kończącej postępowanie,

3. przy dokonywaniu podziału środków w późniejszym terminie po opublikowaniu wykazu składników majątku, których dotyczy ten podział,

mogą wystąpić o zaspokojenie ich wierzytelności wyłącznie z salda masy upadłości pozostałego po dokonaniu podziału.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

W postępowaniu przedupadłościowym lub upadłościowym, o ile przepisy ustawy o upadłości nie stanowią inaczej, każdy wierzyciel pokrywa własne koszty.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Czynności prawne podjęte przed wszczęciem postępowania upadłościowego, które utrudniają możliwość jednolitego zaspokojenia wierzycieli w postępowaniu upadłościowym (ze szkodą dla tych wierzycieli) lub które faworyzują niektórych wierzycieli (przyznając im tym samym preferencyjne traktowanie), mogą zostać zaskarżone przez syndyka w imieniu dłużnika oraz przez wierzycieli w postępowaniu upadłościowym zgodnie z przepisami ustawy o upadłości. Za czynności prawne uznaje się również zaniechania, które doprowadziły do utraty prawa przez dłużnika lub które stały się podstawą roszczeń pieniężnych zgłoszonych przeciwko dłużnikowi, podtrzymanych lub zabezpieczonych.

Czynność prawna, na podstawie której wierzyciel uzyskuje gwarancję lub na podstawie której jego wierzytelności zostają zaspokojone w trybie i w terminie odpowiednim dla istoty przysługujących mu praw (prawidłowe zaspokojenie wierzytelności) i która została podjęta co najmniej w ciągu trzech miesięcy przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego, może zostać zaskarżona, jeżeli w chwili jej podjęcia dłużnik był niewypłacalny, a wierzyciel zdawał sobie z tego sprawę.

Czynność prawna, na podstawie której wierzyciel uzyskuje gwarancję lub na podstawie której jego wierzytelności zostają zaspokojone stosownie do istoty przysługujących mu praw, może zostać zaskarżona, jeżeli została podjęta po złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego i jeżeli wierzyciel, w chwili podjęcia tej czynności, wiedział o niewypłacalności dłużnika lub o złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego.

Uznaje się, że wierzyciel wiedział o stanie niewypłacalności lub o złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego, jeżeli wiedział lub powinien był wiedzieć o okolicznościach jasno wskazujących na to, że dłużnik jest niewypłacalny lub że złożono wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego.

Przyjmuje się, że każda osoba bliska dłużnikowi w chwili podjęcia czynności prawnej wiedziała o niewypłacalności i złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego.

Czynność prawna, na podstawie której wierzyciel, który nie był uprawniony do zgłoszenia wierzytelności lub nie był uprawniony do zgłoszenia wierzytelności w danym trybie i terminie, uzyskuje gwarancję lub na podstawie której jego wierzytelności zostają zaspokojone, może zostać zaskarżona:

1. jeżeli została dokonana w ciągu ostatniego miesiąca poprzedzającego datę złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego lub po tym dniu;

2. jeżeli została dokonana w ciągu trzeciego lub drugiego miesiąca poprzedzającego datę złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego, a dłużnik był niewypłacalny w tym okresie; lub

3. jeżeli czynność została dokonana w ciągu trzeciego lub drugiego miesiąca poprzedzającego datę złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego, a wierzyciel wiedział w chwili jej podjęcia, że mogłaby wyrządzić szkodę wierzycielom w postępowaniu upadłościowym.

Uznaje się, że wierzyciel wiedział o tym, że czynność mogłaby wyrządzić szkodę innym wierzycielom, jeżeli w chwili podjęcia czynności wiedział lub powinien był wiedzieć o okolicznościach jednoznacznie wskazujących, że podjęcie czynności mogłoby wyrządzić szkodę wierzycielom. Przyjmuje się, że każda osoba bliska dłużnikowi w chwili podjęcia czynności prawnej wiedziała o możliwości wyrządzenia szkody wierzycielom w postępowaniu upadłościowym.

Czynność prawna dłużnika, która skutkuje wyrządzeniem bezpośredniej szkody wierzycielom w postępowaniu upadłościowym, może zostać zaskarżona:

1. jeżeli została dokonana w ciągu trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego, o ile dłużnik był niewypłacalny w chwili dokonywania tej czynności, a druga strona wiedziała o niewypłacalności dłużnika; lub

2. jeżeli została dokonana po złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego, a druga strona wiedziała lub powinna była wiedzieć w chwili podejmowania tej czynności prawnej o niewypłacalności dłużnika lub o złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego.

Czynności prawne dłużnika powodujące utratę jednego z jego praw lub utrudniające korzystanie z tego prawa lub czynności, na podstawie których czynności majątkowe mogą zostać utrzymane w mocy lub mogą być prowadzone przeciwko dłużnikowi, zalicza się do czynności prawnych wyrządzających bezpośrednią szkodę wierzycielom.

Czynność prawna podjęta przez dłużnika w ciągu ostatnich dziesięciu lat poprzedzających datę złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego lub po tym dniu z zamiarem wyrządzenia szkody wierzycielom może zostać zaskarżona, jeżeli druga strona wiedziała o zamiarach dłużnika w chwili dokonania tej czynności. Istnieje domniemanie wiedzy o zamiarach, jeżeli druga strona wiedziała, że dłużnikowi groziła niewypłacalność oraz o tym, że czynność taka mogłaby wyrządzić szkodę wierzycielom.

Uznaje się, że wierzyciel wiedział o tym, że dłużnikowi grozi niewypłacalność i że dokonana przez niego czynność mogłaby wyrządzić szkodę wierzycielom, jeżeli wierzyciel ten wiedział lub powinien był wiedzieć o okolicznościach jednoznacznie wskazujących, że dłużnik był niewypłacalny oraz że dokonanie przez niego czynności mogłoby wyrządzić szkodę wierzycielom.

Umowy skutkujące powstaniem obciążeń pieniężnych zawierane między dłużnikiem a osobami bliskimi dłużnikowi mogą zostać zaskarżone, jeżeli wyrządzają bezpośrednią szkodę wierzycielom. Umowa taka nie może zostać zaskarżona, jeżeli zawarto ją ponad dwa lata przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego lub jeżeli druga strona wykaże, że w chwili zawarcia umowy nie zdawała sobie sprawy z tego, że dłużnik działa z zamiarem wyrządzenia szkody wierzycielom.

Czynność prawna dokonana przez dłużnika pod tytułem darmym lub w zamian za symboliczną kwotę może zostać zaskarżona, jeżeli została dokonana w ciągu czterech lat poprzedzających datę złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego. Czynność polegająca na wręczeniu prezentu o symbolicznej wartości nie może zostać zaskarżona.

Czynność prawną, za pomocą której wspólnik spółki zgłasza roszczenie dotyczące spłaty pożyczki zaciągniętej w celu zastąpienia kapitału lub inne podobne roszczenie, jest nieważna:

1. jeżeli skutkuje ustanowieniem gwarancji i jeżeli została dokonana w ciągu ostatnich pięciu lat poprzedzających datę złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego lub po tym dniu;

2. jeżeli prowadzi do zabezpieczenia zaspokojenia wierzytelności i jeżeli została dokonana w ciągu ostatnich pięciu lat poprzedzających datę złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego lub po tym dniu.

Czynność prawna, za pomocą której udział wspólnika cichego spółki jest mu zwracany w całości lub w części lub za pomocą której uchyla się, w całości lub w części, poniesione przez spółkę straty przypadające na tego wspólnika, może zostać zaskarżona, jeżeli umowa, w oparciu o którą dokonano tę czynność, została zawarta w okresie roku poprzedzającym datę złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego przeciwko spółce lub po tym dniu. To samo dotyczy likwidacji wspólnika cichego zgodnie z postanowieniami umowy.

W przypadku prawidłowego zaspokojenia wierzytelności płatności zrealizowane przez dłużnika za pomocą weksla nie mogą zostać odzyskane od remitenta, jeżeli – zgodnie z przepisami dotyczącymi zbywalnych papierów wartościowych – odmowa przyjęcia zapłaty przez remitenta spowodowałaby utratę jego roszczeń względem innych dłużników.

Czynność prawną uznaje się za dokonaną w chwili, w której zaczyna ona wywoływać skutki prawne.

Jeżeli ważność czynności prawnej jest uzależniona od wpisu do rejestru publicznego, księgi publicznej lub dziennika publicznego, czynność taką uznaje się za dokonaną w chwili, w której pozostałe warunki jej ważności zostały spełnione, oświadczenie dłużnika dotyczące zamiaru dokonania wpisu w takich rejestrach stało się wiążące, a druga strona złożyła wniosek o wpisanie zmiany prawnej do rejestru. Przepis ten stosuje się odpowiednio do wniosków o uprzednią rejestrację w celu zabezpieczenia prawa do zmiany prawnej.

Jeżeli czynność prawna podlega warunkowi lub terminowi, bierze się pod uwagę moment jej dokonania, a nie moment wystąpienia warunku lub upływu obowiązującego terminu.

Czynność prawna, w odniesieniu do której uzyskano tytuł wykonawczy, oraz czynność prawna dokonana w toku postępowania egzekucyjnego, może zostać zaskarżona.

Jeżeli dłużnik otrzymał w rozliczeniu świadczenie wzajemne o tej samej wartości, które weszło następnie bezpośrednio do jego majątku, czynność prawna leżąca u podstaw tego świadczenia może zostać zaskarżona wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są warunki wymagane do wyrządzenia umyślnej szkody.

Syndyk może zaskarżyć czynności prawne dłużnika w imieniu dłużnika za zgodą sądu. Sprzeciw wnosi się przeciwko osobie, na rzecz której podjęto zaskarżaną czynność prawną.

Syndyk może zaskarżyć sporne czynności prawne w terminie 18 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania upadłościowego.

Każdy wierzyciel w postępowaniu upadłościowym może zaskarżyć czynności prawne we własnym imieniu i na własny koszt, jeżeli:

– syndyk nie wniósł środka zaskarżenia wobec czynności prawnych w terminie przewidzianym w art. 212 ust. 3 ustawy o upadłości – w terminie trzech miesięcy od upływu terminu przewidzianego w art. 212 ust. 3 ustawy o upadłości;

– syndyk wycofał środek zaskarżenia wniesiony przeciwko czynnościom prawnym – w terminie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia prawomocnego postanowienia o wycofaniu środka zaskarżenia na elektronicznej tablicy ogłoszeniowej sądu (e-Oglasna ploča suda);

– wierzyciel zwrócił się wcześniej do syndyka o wydanie oświadczenia w tej kwestii, a syndyk stwierdził, że nie zamierza zaskarżać stosownych czynności prawnych – w terminie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia oświadczenia syndyka na elektronicznej tablicy ogłoszeniowej sądu;

– wierzyciel zwrócił się wcześniej do syndyka o złożenie oświadczenia, a syndyk w ciągu trzech miesięcy nie oświadczył, czy zamierza zaskarżyć odnośne czynności prawne – w terminie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia wezwania do wydania tego rodzaju oświadczenia.

Jeżeli wniosek o zaskarżenie czynności prawnych zostanie uwzględniony, zaskarżona czynność prawna nie będzie wywierała skutków prawnych względem masy upadłości, a druga strona zostanie zobowiązana do zwrócenia do masy upadłości wszelkich korzyści materialnych uzyskanych w rezultacie przeprowadzenia zaskarżonej czynności, chyba że przepisy ustawy o upadłości stanowią inaczej. Wniosek o przeprowadzenie egzekucji wydany na podstawie postanowienia uwzględniającego wniosek o zaskarżenie czynności prawnych może zostać złożony przez syndyka w imieniu i na rzecz dłużnika lub masy upadłości oraz przez wierzyciela w postępowaniu upadłościowym działającego w imieniu własnym i na rzecz dłużnika w postępowaniu upadłościowym lub masy upadłości.

Beneficjent świadczenia pod tytułem darmym lub za symboliczną opłatą musi zwrócić uzyskane korzyści wyłącznie w przypadku, gdy wzbogacił się dzięki nim, chyba że wiedział lub powinien był wiedzieć, że takie świadczenie wyrządzi szkodę wierzycielom.

Postanowienie wydane w postępowaniu odwoławczym, które stało się prawomocne, jest wiążące dla dłużnika, masy upadłości i wszystkich wierzycieli w postępowaniu upadłościowym, chyba że przepisy ustawy o upadłości stanowią inaczej.

Jeżeli sąd uwzględni wniosek o zaskarżenie czynności prawnej, strona przeciwna jest zobowiązana do zwrócenia do masy upadłości wszelkich korzyści materialnych uzyskanych w następstwie dokonania zaskarżonej czynności. Po zwróceniu tych korzyści do masy upadłości wierzyciele będący powodami w postępowaniu korzystają z prawa do odrębnego zaspokojenia swoich wierzytelności z tych korzyści proporcjonalnie do kwoty przysługujących im zatwierdzonych wierzytelności.

Od czynności prawnych dłużnika można również wnieść sprzeciw w postępowaniu w dowolnym terminie.

Sprzeciw wobec czynności prawnej można wnieść nawet przeciwko spadkobiercy lub innemu następcy prawnemu pozwanego.

Sprzeciw wobec czynności prawnej można wnieść przeciwko innym następcom prawnym strony przeciwnej:

1. jeżeli w chwili nabycia praw następca prawny zdawał sobie sprawę z istnienia okoliczności dających podstawy do zaskarżenia nabycia przez niego praw przysługujących jego poprzednikowi prawnemu;

2. jeżeli w chwili nabycia praw następca prawny był osobą bliską dłużnikowi, chyba że będzie w stanie wykazać, że nie zdawał sobie sprawy z istnienia okoliczności dających podstawy do zaskarżenia nabycia przez niego praw przysługujących jego poprzednikowi prawnemu;

3. jeżeli prawa nabyte przez następcę prawnego zostały na niego przeniesione nieodpłatnie lub za symboliczną opłatą.

Czynności prawne dokonane po wszczęciu postępowania upadłościowego zachowują ważność zgodnie z zasadami rękojmi wiary publicznej rejestrów publicznych i mogą zostać zaskarżone zgodnie z przepisami regulującymi zaskarżanie czynności prawnych dokonanych przed wszczęciem postępowania upadłościowego.

Ostatnia aktualizacja: 08/09/2020

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.
W związku z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej państwa członkowskie aktualizują obecnie niektóre strony portalu zawierające treści krajowe. Jeżeli dana strona zawiera treści, które nie zostały jeszcze dostosowane w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, jest to niezamierzone i zostanie wkrótce skorygowane.

Upadłość - Włochy

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie upadłościowe można wszcząć wobec podmiotów prowadzących działalność gospodarczą (osób fizycznych lub spółek), pod warunkiem że:

a) posiadały one majątek o wartości co najmniej 300 000,00 EUR w okresie trzech lat poprzedzających złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub zatwierdzenie układu; albo

b) uzyskiwały one roczne dochody brutto w wysokości co najmniej 200 000,00 EUR w każdym roku w okresie trzech latach poprzedzających złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub zatwierdzenie układu; albo

c) ich całkowite zadłużenie (w dniu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub zatwierdzenie układu) wynosiło co najmniej 500 000,00 EUR (niezależnie od daty powstania tego zadłużenia).

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

a) Aby można było ogłosić upadłość, przedsiębiorca musi być niewypłacalny; z wnioskiem o ogłoszenie upadłości może wystąpić:

– dłużnik;

– wierzyciel;

– prokurator.

b) Aby można było zawrzeć układ z wierzycielami (concordato preventivo), przedsiębiorca musi znajdować się w trudnej sytuacji (tj. musi mieć trudności finansowe, które nie są jednak na tyle poważne, by skutkowały jego niewypłacalnością); z wnioskiem o zatwierdzenie układu może wystąpić wyłącznie dłużnik.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

W skład masy upadłości wchodzą wszystkie składniki majątku, z wyjątkiem:

1) rzeczy i praw o charakterze ściśle osobistym;

2) świadczeń alimentacyjnych, pensji, świadczeń rentowych i emerytalnych, wynagrodzenia oraz dochodu osób niewypłacalnych uzyskiwanego z tytułu wykonywania pracy do wysokości niezbędnej do zapewnienia tym osobom i członkom ich rodziny środków utrzymania;

3) pożytków przysługujących na podstawie przepisów prawa (usufrutto legale) z majątku dzieci upadłego, majątku przeznaczonego na zaspokajanie potrzeb rodziny (fondo patrimoniale) oraz dochodu z takiego majątku, z wyjątkiem przypadków określonych w art. 170 kodeksu cywilnego;

4) przedmiotów wyłączonych z zajęcia z mocy prawa.

W skład masy upadłości wchodzi również cały majątek nabyty przez upadłego po wszczęciu postępowania, lecz masa upadłości nie obejmuje zobowiązań zaciągniętych w celu nabycia i utrzymania tego majątku.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

Syndyk (amministrazione fallimentare) – zarządca (curatore) – ma prawo/obowiązek zarządzać składnikami majątku, sprzedawać je i dzielić zyski między wierzycieli.

Upadły może zostać przesłuchany przez syndyka w celu ujawnienia informacji oraz może kwestionować środki podjęte przez syndyka i przez sędziego-komisarza, ale wyłącznie w przypadku, gdy zostały one podjęte z naruszeniem prawa (a zatem środków tych nie można zakwestionować wyłącznie ze względów praktycznych).

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Każdy, kto jest zobowiązany do zapłaty syndykowi określonej kwoty pieniężnej, może dokonać potrącenia wierzytelności (controcredito) w toku tego samego postępowania, ale wyłącznie w przypadku, gdy wierzytelności te powstały przed wszczęciem postępowania.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Syndyk może podjąć decyzję, czy należy kontynuować wykonywanie umów obowiązujących w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego czy też należy je rozwiązać.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Wierzyciele mogą podejmować czynności prawne po wszczęciu postępowania upadłościowego wyłącznie w przypadku, gdy syndyk dopuści się zaniechania, tj. (świadomie lub wskutek niedbalstwa) nie dokona danej czynności.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Jedynie syndyk jest uprawniony do prowadzenia postępowanie wszczętego przez wierzyciela przeciwko osobie, w odniesieniu do której sąd ogłosił następnie upadłość.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Rada wierzycieli, w której skład wchodzi trzech lub pięciu wierzycieli, posiada szeroko zakrojone uprawnienia obejmujące:

– zatwierdzanie transakcji, ugód, cofnięcie pozwu, uznanie praw osób trzecich, wykreślenie hipoteki, zwrot przedmiotu zastawu, zniesienie zabezpieczenia, przyjmowanie spadków i darowizn oraz wszelkie inne czynności przekraczające zwykły zarząd;

– występowanie do sądu z wnioskiem o odwołanie syndyka;

– zatwierdzenie planu likwidacji;

– upoważnienie syndyka do wykonywania umów obowiązujących w dniu ogłoszenia upadłości;

– uczestniczenie w sporządzaniu spisu inwentarza majątku upadłego;

– uzyskiwanie dostępu do wszystkich dokumentów związanych z postępowaniem;

– upoważnianie syndyka do wyłączenia z masy upadłości lub do zaniechania likwidacji jednego składnika majątku lub większej liczby składników majątku, jeżeli ich likwidacja wydaje się rażąco krzywdząca;

– zwracanie się do sędziego-komisarza o wstrzymanie sprzedaży składników majątku.

Poza wymienionymi powyżej czynnymi uprawnieniami administracyjnymi rada wierzycieli formułuje również opinie dotyczące środków podejmowanych przez sędziego-komisarza lub przez sąd, mianowicie:

– upoważnia wierzycieli (zastawników) do sprzedaży składników majątku stanowiących przedmiot zastawu (pegno);

– upoważnia sędziego-komisarza do dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa (rada wierzycieli musi wyrazić pozytywną opinię na temat dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa);

– upoważnia sędziego-komisarza do wydzierżawienia przedsiębiorstwa (rada wierzycieli musi wyrazić pozytywną opinię na temat dzierżawy).

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Syndyk może (po uzyskaniu uprzedniej zgody):

– nadal prowadzić przedsiębiorstwo;

– wydzierżawić przedsiębiorstwo;

– sprzedać wszystkie składniki majątku w celu dokonania podziału zysków między wierzycieli;

– odstąpić od sprzedaży składników majątku o niskiej wartości.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Każdy wierzyciel może wystąpić do sądu o ogłoszenie upadłości dłużnika. Nie jest konieczne, aby wierzyciel uzyskał tytuł egzekucyjny; istotne jest natomiast przedstawienie dowodów z dokumentów na poparcie roszczenia.

Wszyscy wierzyciele (w tym ci, którzy wystąpili o ogłoszenie upadłości, a sąd przychylił się do ich wniosku) muszą zgłosić swoje wierzytelności po wszczęciu postępowania upadłościowego.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Przy zgłaszaniu wierzytelności nie istnieje przymus adwokacki.

Do zgłoszenia należy załączyć dowody z dokumentów na poparcie roszczenia i należy dokonać go drogą elektroniczną (za pośrednictwem certyfikowanej poczty elektronicznej).

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Zyski ze sprzedaży składników majątku zostają podzielone między wszystkich wierzycieli stosownie do ich pozycji w kolejności zaspokajania wierzytelności. W przypadku wielu roszczeń prawo określa, które roszczenia są uprzywilejowane (roszczenia zabezpieczone hipoteką lub zastawem, ogólne lub szczególne roszczenia uprzywilejowane) w stosunku do części lub całości majątku.

Jeżeli (jak ma to miejsce w większości przypadków) zyski z likwidacji masy upadłości okażą się niewystarczające do zaspokojenia wszystkich wierzytelności, uzyskane środki zostaną podzielone nie proporcjonalnie do kwoty wierzytelności, ale zgodnie z kolejnością zaspokajania wierzytelności określoną w kodeksie cywilnym.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Postępowanie upadłościowe zostaje zakończone, gdy:

– nie zostaną zgłoszone żadne wierzytelności;

– wszystkie wierzytelności zostaną zaspokojone;

– wszystkie zyski ze sprzedaży majątku zostaną podzielone;

– zostanie potwierdzone, że nie pozostały składniki majątku, które można byłoby sprzedać, ani inne kwoty do odzyskania.

Po zakończeniu postępowania upadłościowego upadły uzyskuje na nowo zdolność procesową oraz może nabywać składniki majątku, które nie podlegają już zajęciu przez syndyka.

Postępowanie o zatwierdzenie układu z wierzycielami zostaje zakończone, gdy zawarta umowa między dłużnikiem a wierzycielami zostanie zatwierdzona, przy czym jeżeli umowa wymaga sprzedaży składników majątku (concordato liquidatorio), postępowanie jest kontynuowane w celu ich sprzedaży i zostanie zakończone z chwilą sprzedaży wszystkich składników majątku i podziału zysków z tej sprzedaży między wierzycieli.

Po zamknięciu postępowania o zatwierdzenie układu upadły zostaje zwolniony z długu.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Po zakończeniu postępowania upadłościowego wierzyciele mogą wytoczyć przeciwko dłużnikowi powództwo w celu odzyskania niezaspokojonego długu (tj. części długu, która nie została spłacona przez syndyka), chyba że dłużnik został zwolniony z długu – w takiej sytuacji wierzycielom nie przysługują żadne roszczenia przeciwko upadłemu.

Po zawarciu układu z wierzycielami wierzycielom nie przysługują żadne roszczenia przeciwko dłużnikowi. Jeżeli jednak dłużnik nie wykona swoich zobowiązań, wierzyciele mogą wystąpić o uchylenie układu; wniosek musi zostać złożony w ciągu roku.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Koszty postępowania upadłościowego są zaspokajane w toku samego postępowania i są pokrywane z zysków ze sprzedaży majątku.

Jeżeli nie ma żadnego majątku, wynagrodzenie syndyka i poniesione przez niego koszty pokrywa się z budżetu państwa.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Czynności prawne podjęte przez upadłego przed wszczęciem postępowania upadłościowego mogą zostać uznane za nieważne, jeżeli upadły dokonał ich w określonym czasie (rok lub sześć miesięcy) przed wszczęciem postępowania.

Czynności prawne dokonane przez upadłego po wszczęciu postępowania upadłościowego są nieważne.

Czynności przekraczające zwykły zarząd podjęte w trakcie zawierania układu z wierzycielami i bez zgody sądu są nieważne.

Ostatnia aktualizacja: 03/01/2020

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.
W związku z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej państwa członkowskie aktualizują obecnie niektóre strony portalu zawierające treści krajowe. Jeżeli dana strona zawiera treści, które nie zostały jeszcze dostosowane w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, jest to niezamierzone i zostanie wkrótce skorygowane.

Upadłość - Cypr

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Upadłość (ptóchevsi): postanowienie o ogłoszeniu upadłości (diátagma ptóchevsis) wydaje się wyłącznie w stosunku do osoby fizycznej, która jest niewypłacalna.

Likwidacja (ekkathárisi): postanowienie o likwidacji (diátagma ekkathárisis) wydaje się w stosunku do dowolnej osoby prawnej. Dobrowolna likwidacja (ekoúsia ekkathárisi), pozasądowa lub pod nadzorem sądu, również dotyczy osób prawnych.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

Upadłość: przepisy regulujące kwestie związane z upadłością osób fizycznych zawiera ustawa o upadłości (perí Ptóchevsis Nómos, rozdz. 5) – w ciągu ostatnich dwóch lat w ustawie tej wprowadzono znaczne zmiany, aby dostosować ją do zmieniającej się sytuacji gospodarczej i społecznej.

Jeżeli kwota zadłużenia przekracza 15 000 EUR, wniosek o ogłoszenie upadłości może wnieść wierzyciel albo sam dłużnik, pod warunkiem że stan niewypłacalności jest oczywisty, a dłużnik osobiście przebywał na Cyprze, miał miejsce zwykłego pobytu na Cyprze, prowadził działalność na Cyprze lub był członkiem spółki kapitałowej lub osobowej prowadzącej działalność na Cyprze.

Przyjmuje się, że stan niewypłacalności dłużnika jest oczywisty (práxi ptóchevsis) m.in. w przypadku, gdy:

a) wierzyciel uzyska prawomocne orzeczenie zobowiązujące dłużnika do zapłacenia określonej kwoty, a dłużnik nie wywiąże się z tego obowiązku;

b) dłużnik oświadczy, że nie jest w stanie spłacać swoich długów;

c) dłużnik złoży wniosek o ogłoszenie upadłości;

d) zostanie uznane, że plan indywidualnej spłaty zadłużenia przyjęty dla danego dłużnika nie powiódł się, lub plan ten zostanie zakończony zgodnie z przepisami ustawy o niewypłacalności osób fizycznych (perí Aferengyótitas Fysikón Prosópon Nómos).

Likwidacja spółek: spółka może zostać zlikwidowana albo z uwagi na fakt, że nie jest w stanie spłacać swojego zadłużenia, albo na mocy uchwały specjalnej spółki, która ma na celu rozwiązanie spółki w drodze likwidacji przez sprzedaż należących do niej składników majątku i spłatę całości lub części jej zadłużenia. Postanowienie o likwidacji może zostać wydane, jeżeli spółka nie jest w stanie spłacać swojego zadłużenia. Kwota pozostałego do spłaty zadłużenia musi przekraczać 5000 EUR. Wniosek o przeprowadzenie likwidacji składa wierzyciel albo jego udziałowcy/akcjonariusze.

Dobrowolna likwidacja:

Wyróżnia się trzy rodzaje dobrowolnej likwidacji:

  • dobrowolna likwidacja przeprowadzana przez wierzycieli (ekoúsia ekkathárisi apó pistotés): jest to likwidacja pozasądowa, do której dochodzi w przypadku, gdy spółka jest niewypłacalna, a jej zarząd podejmie decyzję o przeprowadzeniu likwidacji. Dobrowolna likwidacja przeprowadzana przez wierzycieli rozpoczyna się od zwołania zgromadzenia wierzycieli w celu omówienia uchwały specjalnej w przedmiocie poddania się dobrowolnej likwidacji podjętej przez walne zgromadzenie udziałowców/akcjonariuszy spółki;
  • dobrowolna likwidacja przeprowadzana przez wspólników (ekoúsia ekkathárisi apó méli): jest to również likwidacja pozasądowa, którą wszczyna się w drodze uchwały specjalnej podjętej przez walne zgromadzenie udziałowców/akcjonariuszy w momencie, w którym spółka jest wypłacalna;
  • dobrowolna likwidacja przeprowadzana pod nadzorem sądu (ekoúsia ekkathárisi ypó tin epopteía tou Dikastiríou): jeżeli spółka podjęła uchwałę o poddaniu się dobrowolnej likwidacji, sąd może wydać postanowienie o przeprowadzeniu takiej likwidacji pod swoim nadzorem.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

Upadłość: w skład masy upadłości wchodzą wszystkie składniki majątku należące do upadłego lub do których ma on uprawnienia w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego lub majątek nabyty lub uzyskany przez upadłego przed zwolnieniem go z długów, z wyjątkiem majątku, którego upadły potrzebuje, aby utrzymać siebie i członków swojej rodziny.

Majątek nabyty po wszczęciu postępowania upadłościowego a przed zwolnieniem upadłego z długów lub uchyleniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości wchodzi w skład masy upadłości.

Likwidacja: majątkiem objętym likwidacją jest majątek, który należał do spółki przed wydaniem postanowienia o likwidacji lub przed podjęciem uchwały specjalnej w przedmiocie dobrowolnej likwidacji.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

Upadłość: po ogłoszeniu upadłości urzędnik ds. upadłości (epísimos paralíptis) staje się syndykiem masy upadłości. Na późniejszym etapie postępowania funkcję syndyka (diacheiristís) można powierzyć dowolnemu licencjonowanemu doradcy ds. upadłości (adeiodotiménos sýmvoulos aferengyótitas). Zadaniem syndyka jest sprzedaż majątku upadłego i podział zysków między wierzycieli. Po przejęciu obowiązków syndyka przez urzędnika ds. upadłości lub licencjonowanego doradcę upadły zachowuje prawo własności do całego majątku, do którego jest uprawniony, ale od momentu wszczęcia postępowania upadłościowego majątkiem tym będzie rozporządzać wyłącznie syndyk.

Likwidacja: jeżeli po wydaniu postanowienia o likwidacji wierzyciele nie wyznaczą likwidatora (ekkatharistís), jego funkcję przejmuje automatycznie urzędnik ds. upadłości, chyba że na wniosek złożony do sądu przez urzędnika ds. upadłości lub w następstwie uchwały podjętej przez zgromadzenie wierzycieli lub wspólników spółki licencjonowany doradca zostanie wyznaczony na likwidatora. Zadaniem likwidatora jest sprzedaż majątku spółki podlegającej likwidacji i dokonanie podziału zysków między wierzycieli i wspólników. Chociaż po przejęciu przez urzędnika ds. upadłości lub licencjonowanego doradcę obowiązków likwidatora odpowiedzialnego za sprzedaż majątku likwidowanej osoby prawnej spółka zachowuje prawo własności do całego majątku, do którego jest uprawniona, od dnia wszczęcia postępowania likwidacyjnego zarząd majątkiem sprawuje likwidator do celów jego spieniężenia.

Dobrowolna likwidacja: w przypadku dobrowolnej likwidacji spółka od momentu wszczęcia postępowania likwidacyjnego zaprzestaje prowadzenia działalności w zakresie, w jakim jest to konieczne z punktu widzenia korzystnego przeprowadzenia likwidacji. Zadaniem likwidatora jest spieniężenie majątku likwidowanej spółki i dokonanie podziału zysków między wierzycieli i udziałowców/akcjonariuszy.

  • Dobrowolna likwidacja przeprowadzana przez wierzycieli: wierzyciele i spółka wskazują na odrębnym posiedzeniu licencjonowanego doradcę, któremu chcą powierzyć funkcję likwidatora spółki, ale w przypadku braku porozumienia między wierzycielami a spółką na likwidatora zostaje wyznaczony licencjonowany doradca nominowany przez wierzycieli.
  • Dobrowolna likwidacja przeprowadzana przez wspólników: uchwałą walnego zgromadzenia udziałowców/akcjonariuszy spółka wyznacza na likwidatora licencjonowanego doradcę, który jest odpowiedzialny za zakończenie interesów bieżących spółki i podział jej majątku. Po ustanowieniu likwidatora mandat dyrektorów spółki ustaje, chyba że walne zgromadzenie udziałowców/akcjonariuszy spółki lub likwidator wyrażą zgodę na jego utrzymanie.
  • Dobrowolna likwidacja przeprowadzana pod nadzorem sądu: przy wydawaniu postanowienia o likwidacji pod nadzorem sądu sąd może ustanowić dodatkowego likwidatora na mocy tego lub kolejnego postanowienia. Likwidator ustanowiony przez sąd posiada te same uprawnienia, spoczywają na nim te same obowiązki oraz pełni tę samą funkcję co likwidator ustanowiony na mocy uchwały specjalnej lub uchwały wierzycieli podjętej w opisany powyżej sposób.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Upadłość: prawo przewiduje możliwość potrącenia wzajemnych kredytów lub wierzytelności lub innych wzajemnych transakcji istniejących między upadłym a dowolną inną osobą przed wydaniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości, chyba że w chwili udzielania kredytu druga strona nie zdawała sobie sprawy z tego, że upadły znajduje się w stanie niewypłacalności.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Upadłość: istniejące wiążące umowy, których stroną jest upadły, pozostają w mocy, a upadły w dalszym ciągu ponosi osobistą odpowiedzialność za przestrzeganie ich warunków.

Likwidacja: istniejące wiążące umowy, których stroną jest spółka w likwidacji, pozostają w mocy. Dotyczy to również wiążących umów zawartych między spółkami będącymi przedmiotem dobrowolnej likwidacji.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Upadłość: do wytoczenia powództwa przeciwko upadłemu po wydaniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości konieczne jest uzyskanie zgody sądu.

Likwidacja: do wytoczenia powództwa przeciwko spółce w likwidacji po wydaniu postanowienia o likwidacji konieczne jest uzyskanie zgody sądu.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Upadłość: postępowania sądowe już toczące się przeciwko upadłemu są kontynuowane w standardowym trybie bez konieczności uzyskania zgody sądu.

Likwidacja: postępowania sądowe już toczące się przeciwko spółce w likwidacji mogą być kontynuowane wyłącznie za zgodą sądu. Prowadzenie takich postępowań leży wyłącznie w gestii urzędnika ds. upadłości lub likwidatora spółki.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Upadłość: aby wziąć udział w postępowaniu upadłościowym, wierzyciel musi wypełnić formularze zgłoszenia wierzytelności (epalíthevsi chréous) oraz przedstawić wszystkie dowody potwierdzające. Urzędnik ds. upadłości lub licencjonowany doradca pełniący funkcję syndyka decyduje o uznaniu lub odmowie uznania takich zgłoszonych wierzytelności. Następnie na rzecz wierzycieli wypłacana jest dywidenda w kolejności uprzywilejowania określonej w prawie upadłościowym (rozdz. 5). Po zarejestrowaniu zgłoszeń wierzytelności wierzyciele mogą brać udział w posiedzeniach zwoływanych przez urzędnika ds. upadłości lub licencjonowanego doradcę odpowiedzialnego za likwidację spółki.

Likwidacja: aby wziąć udział w postępowaniu likwidacyjnym, wierzyciel musi wypełnić formularze weryfikacji wierzytelności oraz przedstawić wszystkie dowody potwierdzające. W przypadku postępowania upadłościowego stosuje się te same procedury, z zastrzeżeniem wypłaty dywidendy zgodnie z przepisami prawa spółek (perí Etaireión Nómos, rozdz. 113).

Dotyczy to również dobrowolnej likwidacji, w szczególności dobrowolnej likwidacji przeprowadzanej przez wierzycieli, w toku której wierzyciele są bezpośrednio zaangażowani od momentu rozpoczęcia postępowania i zwołania ich zgromadzenia w celu dokonania wyboru likwidatora.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Upadłość: syndyk ma prawo oraz możliwość sprzedaży nieruchomości w dowolny sposób, jaki uzna za właściwy oraz służący interesom postępowania. Następnie na rzecz wierzycieli wypłacana jest dywidenda w kolejności uprzywilejowania określonej w prawie upadłościowym. W przypadku nieruchomości obciążonej hipoteką należy uzyskać postanowienie sądu.

Likwidacja: likwidator spółki w likwidacji może sprzedać nieruchomość należącą do tej spółki w dowolny sposób, jaki uzna za służący interesom postępowania. Następnie na rzecz wierzycieli wypłacana jest dywidenda w kolejności uprzywilejowania określonej w prawie spółek (rozdz. 113). W przypadku nieruchomości obciążonej hipoteką należy uzyskać postanowienie sądu. Te same zasady stosuje się do dobrowolnej likwidacji.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Upadłość: po ogłoszeniu upadłości wierzyciele mogą składać zgłoszenia wierzytelności, które powstały do chwili wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości lub postanowienia o likwidacji i które odnoszą się do roszczeń o ustalonej wysokości. Wierzytelności, które powstały po wydaniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości, nie są objęte zakresem postępowania upadłościowego i wierzyciele muszą wytoczyć powództwo przeciwko samemu upadłemu.

Likwidacja: po wydaniu postanowienia o likwidacji lub podjęciu uchwały specjalnej w przedmiocie dobrowolnej likwidacji wierzyciele mogą dokonać weryfikacji wierzytelności, które powstały do chwili wydania postanowienia o likwidacji lub podjęcia uchwały specjalnej i które odnoszą się do roszczeń o ustalonej wysokości. Wierzytelności, które powstały po wydaniu postanowienia o likwidacji lub podjęciu uchwały specjalnej w przedmiocie dobrowolnej likwidacji, nie są objęte zakresem postępowania likwidacyjnego i wierzyciele muszą wytoczyć powództwo przeciwko kadrze zarządzającej spółki w likwidacji.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Upadłość: po ogłoszeniu upadłości każdy z wierzycieli ma obowiązek zgłosić wierzytelności urzędnikowi ds. upadłości lub syndykowi na piśmie w terminie 35 dni od dnia ogłoszenia postanowienia. W zgłoszeniu należy podać szczegółowe informacje na temat wierzytelności, wskazać imiona i nazwiska wszystkich poręczycieli oraz wskazać, czy wierzyciel posiada zabezpieczenie. Urzędnik ds. upadłości lub syndyk muszą – w terminie 10 dni – wydać pisemne postanowienie o uznaniu lub odmowie uznania wierzytelności do celów dywidendy. Wierzyciel lub poręczyciel, którzy nie zgadzają się z postanowieniem urzędnika ds. upadłości lub syndyka, mogą je zaskarżyć do sądu w terminie 21 dni.

Likwidacja: w przypadku wydania postanowienia o likwidacji każdy z wierzycieli ma obowiązek zgłosić wierzytelności urzędnikowi ds. upadłości lub likwidatorowi na piśmie w terminie 35 dni od dnia ogłoszenia postanowienia. W zgłoszeniu należy podać szczegółowe informacje na temat wierzytelności, wskazać imiona i nazwiska wszystkich poręczycieli oraz wskazać, czy wierzyciel posiada zabezpieczenie. Urzędnik ds. upadłości lub likwidator muszą – w terminie 10 dni – wydać pisemne postanowienie o uznaniu lub odmowie uznania wierzytelności do celów dywidendy. Wierzyciel lub poręczyciel, którzy nie zgadzają się z postanowieniem urzędnika ds. upadłości lub likwidatora, mogą je zaskarżyć do sądu w terminie 21 dni. Te same zasady stosuje się do dobrowolnej likwidacji.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Upadłość: w przypadku podziału funduszów masy upadłości wierzytelności są klasyfikowane równorzędnie i proporcjonalnie w ramach każdej z kategorii („zasada równorzędności”), chyba że fundusze masy upadłości są wystarczające do spłaty wszystkich wierzycieli w całości. Kolejność zaspokojenia wierzytelności jest następująca:

  • poniesione wydatki i wynagrodzenie syndyka;
  • wynagrodzenie należne urzędnikowi ds. upadłości;
  • wydatki poniesione przez wierzyciela będącego wnioskodawcą;
  • wierzytelności uprzywilejowane;
  • wierzytelności niezabezpieczone.

Likwidacja: w przypadku podziału funduszów masy likwidacyjnej wierzytelności są klasyfikowane równorzędnie i proporcjonalnie w ramach każdej z kategorii („zasada równorzędności”), chyba że fundusze masy likwidacyjnej są wystarczające do spłaty wszystkich wierzycieli w całości. Kolejność zaspokojenia wierzytelności jest następująca:

  • poniesione wydatki i wynagrodzenie likwidatora;
  • wynagrodzenie należne urzędnikowi ds. upadłości lub likwidatorowi;
  • wydatki poniesione przez wierzyciela będącego wnioskodawcą;
  • wierzytelności uprzywilejowane;
  • zastawy na zmiennych składnikach majątkowych;
  • wierzytelności niezabezpieczone.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Upadłość: upadły może złożyć urzędnikowi ds. upadłości lub syndykowi pisemną propozycję układu (symvivasmós) z wierzycielami. Zwołuje się zgromadzenie wierzycieli, które musi przyjąć propozycję większością głosów wierzycieli reprezentujących trzy czwarte wartości wierzytelności wszystkich wierzycieli, którzy zgłosili swoje wierzytelności. W przypadku przyjęcia propozycji przez wierzycieli upadły, urzędnik ds. upadłości lub syndyk występują do sądu o zatwierdzenie układu. Zatwierdzenie układu przez sąd jest wiążące dla wszystkich wierzycieli, którzy zgłosili swoje wierzytelności. W przypadku wykonania układu zgłoszone wierzytelności uznaje się za zaspokojone w całości.

Ostateczne zakończenie postępowania upadłościowego następuje z chwilą uchylenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

Likwidacja: ostateczne zakończenie postępowania likwidacyjnego następuje z chwilą ostatecznej likwidacji lub uchylenia postanowienia o likwidacji.

Postępowanie w przedmiocie dobrowolnej likwidacji zostaje zakończone i likwidowana spółka zostaje ostatecznie rozwiązana w terminie trzech miesięcy od dnia złożenia urzędnikowi ds. upadłości końcowego sprawozdania finansowego spółki, które sporządzane jest po zakończeniu likwidacji i podziału majątku spółki.

Każdy, kto ma interes prawny w przywróceniu podmiotowości prawnej spółki rozwiązanej w drodze dobrowolnej likwidacji lub orzeczenia sądowego, może jednak wystąpić o to do sądu, składając odpowiedni wniosek w terminie dwóch lat od dnia rozwiązania.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Upadłość: w przypadku uchylenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości wierzyciele, którzy wyrazili na nie zgodę, nie uzyskawszy pełnego zaspokojenia, mają prawo do dochodzenia należnych kwot po uchyleniu postanowienia.

Likwidacja: w przypadku uchylenia postanowienia o likwidacji wierzyciele, którzy wyrazili na nie zgodę, nie uzyskawszy pełnego zaspokojenia, mają prawo do dochodzenia należnych kwot po uchyleniu postanowienia.

Każdy, kto ma interes prawny w przywróceniu podmiotowości prawnej spółki rozwiązanej w drodze dobrowolnej likwidacji lub orzeczenia sądowego, może jednak wystąpić o to do sądu, składając odpowiedni wniosek w terminie dwóch lat od dnia rozwiązania.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Upadłość: koszty wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości ponosi wierzyciel, który złożył wniosek o ogłoszenie upadłości. Honorarium należne urzędnikowi ds. upadłości wynosi 500 EUR. Wydatki poniesione w toku postępowania upadłościowego pokrywa się z masy upadłości.

Likwidacja: koszty wydania postanowienia o likwidacji ponosi wierzyciel, który złożył wniosek o wszczęcie postępowania likwidacyjnego. Honorarium należne urzędnikowi ds. upadłości wynosi 500 EUR. Wydatki poniesione w toku postępowania likwidacyjnego w związku ze sprzedażą i podziałem majątku spółki pokrywa się z masy likwidacyjnej.

Koszty złożenia dokumentów związanych z postępowaniem w przedmiocie dobrowolnej likwidacji do urzędnika ds. upadłości oraz rejestracji tych dokumentów wynoszą łącznie około 440 EUR. Wydatki poniesione w toku postępowania likwidacyjnego w związku ze sprzedażą i podziałem majątku spółki pokrywa się z masy likwidacyjnej.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Upadłość: istnieją przepisy mające zastosowanie do postępowania upadłościowego, które zezwalają syndykowi na wniesienie do sądu o odzyskanie majątku na rzecz wierzycieli. Główne przepisy dotyczą poniższych kwestii.

A. Nieuczciwe przeniesienie (dólia metavívasi)

Jeżeli syndyk lub likwidator dysponują dowodami potwierdzającymi, że własność majątku spółki lub osoby fizycznej przeniesiono nieodpłatnie albo znacznie poniżej jego faktycznej wartości, mogą wnieść do sądu o stwierdzenie nieważności nieuczciwego przeniesienia lub nieuczciwej czynności prawnej.

Aby przepis ten miał zastosowanie, przeniesienie musi zostać dokonane: a) w terminie trzech lat przed datą ogłoszenia upadłości, chyba że dokonano go w dobrej wierze i za rozsądnym wynagrodzeniem; lub b) w terminie dziesięciu lat przed datą ogłoszenia upadłości, jeżeli w chwili przeniesienia zainteresowana osoba fizyczna nie mogła spłacić wszystkich swoich długów, nie korzystając z przeniesionego majątku. Jeżeli chodzi o spółkę w likwidacji, aby czynność prawną można było uznać za nieuczciwą, musiała zostać dokonana w terminie sześciu miesięcy przed otwarciem likwidacji, tj. dniem złożenia wniosku o likwidację.

Β. Nieuczciwe uprzywilejowanie (dólia protímisi)

Jeżeli syndyk lub likwidator dysponują dowodami potwierdzającymi, że wierzyciel był traktowany w sposób uprzywilejowany, mogą wnieść do sądu o stwierdzenie nieważności tego rodzaju czynności.

Likwidacja: istnieją przepisy mające zastosowanie do postępowania likwidacyjnego, które zezwalają likwidatorowi na wniesienie do sądu o odzyskanie majątku na rzecz wierzycieli. Główne przepisy dotyczą poniższych kwestii.

A. Nieuczciwe przeniesienie

Jeżeli syndyk lub likwidator dysponują dowodami potwierdzającymi, że własność majątku spółki lub osoby fizycznej przeniesiono nieodpłatnie albo znacznie poniżej jego faktycznej wartości, mogą wnieść do sądu o stwierdzenie nieważności nieuczciwego przeniesienia lub nieuczciwej czynności prawnej.

Aby przepis ten miał zastosowanie, przeniesienie musi zostać dokonane: a) w terminie trzech lat przed datą ogłoszenia upadłości, chyba że dokonano go w dobrej wierze i za rozsądnym wynagrodzeniem; lub b) w terminie dziesięciu lat przed datą ogłoszenia upadłości, jeżeli w chwili przeniesienia osoba fizyczna nie mogła spłacić wszystkich swoich długów, nie korzystając z przeniesionego majątku. Jeżeli chodzi o spółkę w likwidacji, aby czynność prawną można było uznać za nieuczciwą, musiała zostać dokonana w terminie sześciu miesięcy przed otwarciem likwidacji, tj. dniem złożenia wniosku o likwidację.

Β. Nieuczciwe uprzywilejowanie

Jeżeli syndyk lub likwidator dysponują dowodami potwierdzającymi, że wierzyciel był traktowany w sposób uprzywilejowany, mogą wnieść do sądu o stwierdzenie nieważności tego rodzaju czynności.

Ostatnia aktualizacja: 15/06/2020

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.
W związku z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej państwa członkowskie aktualizują obecnie niektóre strony portalu zawierające treści krajowe. Jeżeli dana strona zawiera treści, które nie zostały jeszcze dostosowane w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, jest to niezamierzone i zostanie wkrótce skorygowane.

Upadłość - Litwa

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie w związku z niewypłacalnością można wszcząć wobec osób prawnych i fizycznych.

Wobec osób prawnych można wszcząć postępowanie upadłościowe, pozasądowe postępowanie upadłościowe i postępowanie restrukturyzacyjne.

Postępowanie upadłościowe lub pozasądowe postępowanie upadłościowe można wszcząć wobec osoby prawnej każdego rodzaju, z wyjątkiem jednostek budżetowych, partii politycznych, związków zawodowych i związków wyznaniowych.

Po wszczęciu postępowania upadłościowego lub pozasądowego postępowania upadłościowego majątek osoby prawnej zostaje sprzedany, a środki uzyskane ze sprzedaży przeznacza się na zaspokojenie wierzytelności przysługujących wierzycielom, zaś sama osoba prawna zostaje zlikwidowana w związku z ogłoszeniem upadłości.

Postępowanie restrukturyzacyjne można wszcząć wobec osoby prawnej każdego rodzaju, z wyjątkiem jednostek budżetowych, partii politycznych, związków zawodowych, związków wyznaniowych, instytucji kredytowych, instytucji płatniczych, instytucji pieniądza elektronicznego, zakładów ubezpieczeniowych i reasekuracyjnych, spółek zarządzających, spółek inwestycyjnych i pośredników w publicznym obrocie papierami wartościowymi. Celem postępowania restrukturyzacyjnego jest umożliwienie osobom prawnym, które borykają się z problemami finansowymi, przywrócenia wypłacalności, utrzymania i rozwoju działalności, spłaty długów i uniknięcia ogłoszenia upadłości bez przerwania działalności gospodarczej. W tym celu zobowiązania osoby prawnej, wobec której wszczęto postępowanie restrukturyzacyjne, rozkłada się na cztery lata w oparciu o plan restrukturyzacyjny, który zatwierdzają zarówno wspólnicy osoby prawnej, jak i jej wierzyciele. Okres wdrażania planu można przedłużyć o kolejny rok. Postępowania restrukturyzacyjnego nie można prowadzić w trybie pozasądowym.

Postępowanie upadłościowe można wszcząć na wniosek osoby fizycznej wobec innej osoby fizycznej, włączając rolników i osoby samozatrudnione. Nie można wszcząć pozasądowego postępowania upadłościowego wobec osoby fizycznej.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie upadłościowe można wszcząć wobec osoby prawnej, jeżeli sąd stwierdził spełnienie co najmniej jednej z poniższych przesłanek:

  • spółka jest niewypłacalna;
  • spółka zalega z płatnościami z tytułu stosunku pracy wobec pracowników;
  • spółka nie jest lub nie będzie w stanie wykonać swoich zobowiązań.

Przez niewypłacalność spółki rozumie się sytuację, w której nie jest ona w stanie wykonać swoich zobowiązań (nie spłaca długów, nie realizuje zleceń opłaconych z góry itd.), a wartość zaległych zobowiązań spółki (długi, niezrealizowane zlecenia itd.) przekracza połowę wartości księgowej jej majątku.

Pozasądowe postępowanie upadłościowe również można wszcząć wobec osoby prawnej, pod warunkiem że nie toczy się wobec niej żadne postępowania sądowe w przedmiocie roszczeń majątkowych oraz pod warunkiem że nie są prowadzone żadne czynności egzekucyjne wobec spółki na podstawie tytułów wykonawczych wydanych przez sąd lub inne organy. W pozasądowym postępowaniu upadłościowym sprawy, które należałyby do właściwości sądu, rozstrzyga zgromadzenie wierzycieli spółki.

Postępowanie restrukturyzacyjne można wszcząć wobec osoby prawnej:

  • która nie zakończyła działalności;
  • wobec której nie toczy się postępowanie upadłościowe ani której upadłość nie została już ogłoszona;
  • którą założono na co najmniej trzy lata przed złożeniem do sądu wniosku o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego;
  • jeżeli minęło co najmniej pięć lat od:

a) wydania przez sąd orzeczenia o zakończeniu postępowania restrukturyzacyjnego;

b) wydania przez sąd postanowienia o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego w związku z cofnięciem zgłoszenia wierzytelności przez wszystkich wierzycieli lub zaspokojeniem wierzytelności przysługujących wszystkim wierzycielom przez spółkę objętą restrukturyzacją przed upływem terminu określonego w planie restrukturyzacyjnym.

Postępowanie upadłościowe można wszcząć wobec osoby fizycznej, która jest niewypłacalna i działa w dobrej wierze. Sąd może ogłosić upadłość osoby fizycznej, jeżeli nie jest ona w stanie wykonać swoich zaległych zobowiązań na kwotę większą niż dwudziestopięciokrotność minimalnego miesięcznego wynagrodzenia określonego przez rząd Republiki Litewskiej.

Aby ustalić, czy osoba fizyczna działa w dobrej wierze, ocenia się, czy przedstawiła ona pełne i dokładne informacje oraz czy stała się niewypłacalna, działając w dobrej wierze, tj. czy działania podejmowane przez tę osobę na przestrzeni ostatnich trzech lat spełniają przesłanki należytej staranności oraz czy nie dopuściła świadomie do nagromadzenia zaległych zobowiązań.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

Na masę upadłości spółki, wobec której wszczęto postępowanie upadłościowe lub restrukturyzacyjne, składa się cały majątek tej spółki, bez względu na jego charakter (ruchomości lub nieruchomości, rzeczowe aktywa trwałe lub wartości niematerialne i prawne, prawa majątkowe itd.) czy położenie. W skład masy upadłości wchodzi również majątek lub dochód uzyskany przez spółkę w toku postępowania upadłościowego lub restrukturyzacyjnego – służy on do zaspokojenia wierzytelności przysługujących wierzycielom. W przypadku upadłości kolejność zaspokajania wierzytelności przysługujących wierzycielom określa prawo, natomiast w przypadku restrukturyzacji wskazuje się ją w planie restrukturyzacyjnym. W postępowaniu upadłościowym likwiduje się całą masę upadłości, a uzyskane sumy przeznacza się na pokrycie kosztów zarządu masą upadłości i zaspokojenie wierzytelności przysługujących wierzycielom. W postępowaniu restrukturyzacyjnym likwiduje się natomiast wyłącznie te składniki majątku, które wskazano w planie restrukturyzacyjnym.

Do dochodu uzyskanego z działalności spółki w upadłości stosuje się szczególną procedurę: dochód ten przeznacza się na pokrycie kosztów takiej działalności. Wszystkich rozliczeń związanych z działalnością spółki dokonuje się za pomocą specjalnego rachunku otwartego na potrzeby prowadzenia działalności gospodarczej (rachunku firmowego spółki), z którego nie można korzystać w celu dokonywania płatności na rzecz innych wierzycieli.

W przypadku upadłości osoby fizycznej uwzględnia się cały jej majątek, bez względu na jego charakter (ruchomości lub nieruchomości, rzeczowe aktywa trwałe lub wartości niematerialne i prawne, prawa majątkowe itd.) czy położenie. Z masy upadłości wyłącza się wyłącznie gotówkę znajdującą się w posiadaniu osoby fizycznej, której wartość nie przekracza jednego minimalnego miesięcznego wynagrodzenia. Wierzytelności przysługujące wierzycielom zaspokaja się ze środków uzyskanych ze sprzedaży całego majątku upadłego (z określonymi poniżej wyjątkami).

W postępowaniu upadłościowym wobec osoby fizycznej osoba fizyczna, wobec której toczy się takie postępowanie, ma prawo do wykorzystania określonej części uzyskiwanych dochodów na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb. Wysokość tej kwoty ustala sąd po wszczęciu postępowania upadłościowego, uwzględniając potrzeby osoby fizycznej i osób pozostających na jej utrzymaniu, a jeżeli sąd zatwierdzi plan przywrócenia wypłacalności osoby fizycznej, kwotę pozostającą do dyspozycji osoby fizycznej ustala się w tym planie.

Szczególny status ma również jedyny lokal mieszkalny osoby fizycznej, który jest jej niezbędny do zaspokojenia podstawowych potrzeb własnych lub osób pozostających na jej utrzymaniu, a także wszelki majątek niezbędny osobie fizycznej do prowadzenia działalności na własny rachunek lub działalności rolniczej. Upadły będący osobą fizyczną może również zachować prawo do wspomnianych składników majątku, nawet jeżeli ustanowiono na nich hipotekę, pod warunkiem że uzgodnił to z wierzycielem hipotecznym, a zachowanie tego prawa nie narusza praw innych wierzycieli.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

W postępowaniu upadłościowym wobec spółki wyznaczony syndyk (bankroto administratorius) przejmuje zarząd spółką, rozporządza majątkiem spółki, organizuje sprzedaż masy upadłości i zaspokaja wierzycieli z sum uzyskanych ze sprzedaży oraz podejmuje wszelkie czynności niezbędne do likwidacji spółki. Do głównych zadań syndyka w postępowaniu upadłościowym wobec spółki należy:

  • reprezentowanie spółki oraz ochrona interesów spółki i wszystkich jej wierzycieli;
  • przejęcie zarządu spółką w upadłości i masą upadłości;
  • rozwiązanie umów spółki, które nie będą już wykonywane (w tym umów z członkami organów zarządzających i pracownikami);
  • złożenie wniosku o przyznanie środków z Funduszu Gwarancyjnego (Garantinis fondas) w celu zaspokojenia wierzycieli/pracowników;
  • w stosownych przypadkach – zawarcie tymczasowych umów o pracę lub o świadczenie usług niezbędnych do celów postępowania upadłościowego;
  • sprawdzenie wierzytelności zgłoszonych przez wierzycieli i przekazanie listy wierzytelności sądowi do zatwierdzenia;
  • nadzorowanie działalności spółki w upadłości;
  • sprawdzenie transakcji przeprowadzonych przez spółkę w ciągu trzech lat poprzedzających wszczęcie postępowania upadłościowego;
  • zaskarżenie do sądu transakcji spółki, jeżeli są one sprzeczne z celami operacyjnymi spółki i mogły przyczynić się do tego, że spółka nie jest w stanie wykonywać swoich zobowiązań wobec wierzycieli;
  • w stosownych przypadkach – wniesienie do sądu o orzeczenie umyślnego doprowadzenia spółki do upadłości;
  • zwołanie zgromadzenia wierzycieli;
  • sporządzanie sprawozdań z działalności i przedkładanie ich zgromadzeniu wierzycieli;
  • sporządzanie i składanie rocznego i okresowego sprawozdania finansowego spółki;
  • wykonywanie orzeczeń sądu i uchwał zgromadzenia wierzycieli;
  • przekazywanie informacji na temat postępowania upadłościowego;
  • organizowanie sprzedaży majątku spółki w upadłości;
  • wykorzystanie sum uzyskanych w toku postępowania upadłościowego w celu zaspokojenia wierzycieli;
  • dokonywanie wszelkich czynności niezbędnych do likwidacji i wyrejestrowania spółki.

W przypadku restrukturyzacji spółki wyznacza się zarządcę (restruktūrizavimo administratorius), który działa jako profesjonalny doradca i niezależna osoba nadzorująca czynności w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Do głównych zadań zarządcy należy:

  • udział w sporządzaniu i ocenie planu restrukturyzacyjnego przedsiębiorstwa oraz dopilnowanie, aby plan restrukturyzacyjny został sporządzony, przedłożony do zatwierdzenia i wykonany przed upływem terminów wyznaczonych przez sąd;
  • sporządzenie pisemnej opinii na temat wykonalności projektu planu restrukturyzacyjnego;
  • nadzorowanie działalności organów zarządzających spółki objętej restrukturyzacją w zakresie, w jakim działalność ta dotyczy wykonania planu restrukturyzacyjnego, zawiadamianie członków organów zarządzających spółki o zidentyfikowanych uchybieniach w ich działalności oraz wyznaczenie terminu na usunięcie takich uchybień, a także wniesienie do sądu o odwołanie organów zarządzających spółki;
  • zwoływanie posiedzeń członków spółki i właścicieli podmiotów reprezentujących organ, który wykonuje prawa i obowiązki właściciela przedsiębiorstwa państwowego lub gminnego, oraz uczestnictwo w tych spotkaniach bez prawa głosu;
  • przekazywanie informacji dotyczących postępowania restrukturyzacyjnego i zawiadamianie sądu o postępach w wykonywaniu planu restrukturyzacyjnego.

Zarządca – wraz z organami zarządzającymi restrukturyzowanej spółki – odpowiada za wykonanie planu restrukturyzacyjnego zatwierdzonego przez sąd.

W przypadku upadłości osoby fizycznej wyznaczony syndyk zarządza majątkiem osoby fizycznej, organizuje jego sprzedaż i przeznacza uzyskane w ten sposób sumy na zaspokojenie wierzycieli. Do głównych zadań syndyka w postępowaniu upadłościowym wobec osoby fizycznej należy:

  • zarządzanie majątkiem osoby fizycznej i środkami na rachunku depozytowym;
  • księgowanie wszystkich sum otrzymanych przez osobę fizyczną i ewidencjonowanie ich wykorzystania;
  • organizowanie sprzedaży majątku osoby fizycznej i zaspokajanie wierzytelności;
  • zwoływanie zgromadzenia wierzycieli i uczestnictwo w jego obradach bez prawa głosu;
  • przekazywanie osobie fizycznej informacji na temat postępowania upadłościowego i złożenie sprawozdania z wykonania planu przywrócenia wypłacalności;
  • inicjowanie zmian w planie przywrócenia wypłacalności;
  • reprezentowanie osoby fizycznej w postępowaniu w celu odzyskania majątku w imieniu upadłego będącego osobą fizyczną i podejmowanie czynności w celu odzyskania wierzytelności od dłużników;
  • ochrona praw i uzasadnionych interesów osoby fizycznej i wszystkich wierzycieli;
  • ocena zasadności prowadzenia działalności na własny rachunek lub działalności rolniczej przez osobę fizyczną.

Osoba fizyczna, wobec której toczy się postępowanie upadłościowe, ma obowiązek dołożyć wszelkich starań, aby zaspokoić wierzytelności przysługujące wierzycielom. W tym celu upadły musi – w miarę możliwości – mieć pracę lub prowadzić inną dochodową działalność, aktywnie poszukiwać zatrudnienia lub szukać lepiej płatnej pracy, przeznaczyć dochód na zaspokojenie wierzytelności przysługujących wierzycielom oraz sporządzić i – po zatwierdzeniu przez sąd – wykonać plan przywrócenia wypłacalności, a także współpracować z wyznaczonym syndykiem.

W toku postępowania upadłościowego upadły będący osobą fizyczną ma prawo uzyskać informacje od syndyka, uczestniczyć w obradach zgromadzenia wierzycieli i zaskarżać niezgodne z prawem uchwały zgromadzenia, żądać zmiany syndyka oraz dochodzić odszkodowania, jeżeli syndyk nie wykonuje swoich obowiązków prawidłowo.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

W przypadku upadłości zarówno osób prawnych, jak i osób fizycznych zabrania się potrącania wierzytelności upadłego z wierzytelnością wierzyciela od chwili wydania przez sąd postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego, z wyjątkiem potrąceń dozwolonych przepisami prawa podatkowego dotyczącymi potrąceń w przypadku nadpłaty podatku (różnica podatkowa).

Od dnia wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego wobec spółki na mocy postanowienia sądu do dnia wydania przez sąd postanowienia o zatwierdzeniu planu restrukturyzacyjnego zawiesza się wszelkie potrącenia wierzytelności spółki z wierzytelnościami wierzycieli. Po wydaniu postanowienia potrącenia takie są możliwe na zasadach określonych w planie restrukturyzacyjnym, który zatwierdził sąd.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

W postępowaniu upadłościowym wobec spółki – w ciągu 30 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o wszczęciu postępowania upadłościowego – wyznaczony syndyk zawiadamia zainteresowane osoby że obowiązujące umowy przedsiębiorstwa (z wyjątkiem umów o pracę i umów dających prawo do roszczenia ze strony spółki w upadłości) nie będą wykonywane i że należy je uznać za wygasłe.

Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu o wszczęciu postępowania upadłościowego organy zarządzające spółki tracą uprawnienia, a syndyk zarządzający spółką rozwiązuje umowy o pracę lub umowy cywilnoprawne z członkami rady nadzorczej i zarządu spółki w drodze oświadczenia o wypowiedzeniu umowy, z zachowaniem 15-dniowego okresu wypowiedzenia.

Syndyk zawiadamia innych pracowników o tym, że zawarte z nimi umowy o pracę zostaną wkrótce rozwiązane, w ciągu trzech dni roboczych od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o wszczęciu postępowania upadłościowego wobec spółki i rozwiązuje umowy o pracę zawarte z pracownikami w ciągu 15 dni od wystosowania takiego zawiadomienia. Ze zwolnionymi pracownikami, którzy nadal są niezbędni do celów postępowania upadłościowego wobec spółki, zawiera się umowy o pracę na czas określony. Wymaganą liczbę takich pracowników w podziale na stanowiska ustala zgromadzenie wierzycieli.

Restrukturyzacja pozostaje bez wpływu na obowiązujące umowy osoby prawnej. Wszelkie zawarte umowy ocenia się pod kątem ich zasadności, a w planie restrukturyzacyjnym przewiduje się zasady rozwiązania nierentownych umów. Rozwiązuje się je na zasadach ogólnych, ponieważ w prawie nie przewidziano żadnych przepisów szczególnych dotyczących rozwiązywania umów w toku postępowania restrukturyzacyjnego.

W postępowaniu upadłościowym wobec osoby fizycznej umowy podlegające rozwiązaniu oraz umowy, które będą dalej obowiązywać, określa się w planie przywrócenia wypłacalności. Jeżeli sąd zatwierdzi plan przywrócenia wypłacalności, osoba fizyczna, wobec której toczy się postępowanie upadłościowe, ma obowiązek zawiadomić zainteresowane osoby o rozwiązaniu umów zgodnie z planem przywrócenia wypłacalności.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

W przypadku postępowania upadłościowego wobec spółki lub osoby fizycznej wierzytelności przysługujące poszczególnym wierzycielom przenosi się na wyznaczonego syndyka. Następnie wierzytelności te zatwierdza sąd, zaś spory w przedmiocie podstawy faktycznej lub kwoty konkretnych wierzytelności rozstrzyga się w postępowaniu upadłościowym.

W przypadku postępowania restrukturyzacyjnego wobec spółki wierzytelności powstałe przed wszczęciem postępowania zgłasza się wyznaczonemu zarządcy w terminie wskazanym przez sąd. Następnie wierzytelności te zatwierdza sąd, zaś spory w przedmiocie podstawy faktycznej lub kwoty konkretnych wierzytelności rozstrzyga się w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Wierzyciele zgłaszają również wierzytelności powstałe po wszczęciu postępowania restrukturyzacyjnego, a spory dotyczące tych wierzytelności rozstrzyga się na zasadach ogólnych.

Po wszczęciu postępowania upadłościowego lub restrukturyzacyjnego komornik zawiesza czynności egzekucyjne i postępowanie egzekucyjne oraz przekazuje tytuły wykonawcze do sądu, który wszczął dane postępowanie upadłościowe lub restrukturyzacyjne.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Jeżeli przed wydaniem postanowienia o wyznaczeniu terminu rozprawy w sprawie o roszczenia pieniężne wobec pozwanego sąd poweźmie wiadomość, że wobec pozwanego wszczęto postępowanie upadłościowe, zawiesza postępowanie w sprawie o roszczenia i przekazuje sprawę sądowi prowadzącemu postępowanie upadłościowe.

W innych przypadkach, mianowicie a) gdy sąd wydał już postanowienie o wyznaczeniu terminu rozprawy w sprawie o roszczenia, zanim powziął wiadomość o wszczęciu postępowania upadłościowego wobec pozwanego, lub b) gdy wobec pozwanego wszczęto postępowanie restrukturyzacyjne, nie ma podstaw do przekazania sprawy o roszczenia sądowi prowadzącemu odnośne postępowanie upadłościowe lub restrukturyzacyjne.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Do najważniejszych praw wierzycieli w postępowaniu upadłościowym wobec spółki należą prawa do:

  • wniesienia do sądu wniosku o ogłoszenie upadłości niewypłacalnej spółki;
  • uchwalenia wszczęcia pozasądowego postępowania upadłościowego;
  • zgłoszenia wierzytelności wyznaczonemu syndykowi w terminie wyznaczonym przez sąd;
  • udziału w zgromadzeniu wierzycieli i głosowania w sprawie:
    • zatwierdzenia sprawozdań z działalności przedłożonych przez syndyka;
    • zatwierdzenia i zmiany szacunku kosztów zarządu;
    • zatwierdzenia ceny sprzedaży majątku spółki;
    • zatwierdzenia rocznego sprawozdania finansowego sporządzonego w trakcie postępowania upadłościowego wobec spółki;
    • działalności spółki (kontynuowania, wznowienia, ograniczenia i zakończenia działalności, zatwierdzenia szacunku kosztów itd.);
    • liczby i stanowisk pracowników, którzy powinni być zatrudnieni w trakcie postępowania upadłościowego wobec spółki;
    • wynagrodzenia syndyka;
    • zawarcia układu;
    • wniosku o odwołanie syndyka;
    • innych kwestii;
  • otrzymywania – zgodnie z procedurą określoną przez zgromadzenie wierzycieli – informacji na temat postępów w postępowaniu upadłościowym wobec spółki od syndyka;
  • zaskarżenia czynności prawnych dokonanych przez spółkę (skarga pauliańska);
  • wniesienia do sądu o orzeczenie umyślnego doprowadzenia spółki do upadłości;
  • zaskarżenia uchwał zgromadzenia wierzycieli;
  • wniesienia do sądu o odwołanie syndyka;
  • uzyskania zaspokojenia przysługujących im wierzytelności z majątku spółki w upadłości i uzyskiwanych przez nią dochodów.

Do najważniejszych praw wierzycieli w postępowaniu upadłościowym wobec osoby fizycznej należą prawa do:

  • zgłoszenia syndykowi – w terminie wyznaczonym przez sąd – wierzytelności, które powstały przed wszczęciem postępowania upadłościowego wobec osoby fizycznej;
  • wniesienia o zaspokojenie wierzytelności na zasadach przewidzianych w planie;
  • udziału w zgromadzeniu wierzycieli (po przyjęciu planu przywrócenia wypłacalności upadłego będącego osobą fizyczną zgromadzenie wierzycieli należy zwoływać co najmniej raz na sześć miesięcy) i głosowania w sprawie:
    • skarg wierzycieli na czynności syndyka;
    • wymogu złożenia przez syndyka sprawozdań z czynności;
    • zatwierdzenia i zmiany szacunku kosztów zarządu masą upadłości;
    • zatwierdzenia ceny sprzedaży majątku upadłego;
    • działalności na własny rachunek lub działalności rolniczej osoby fizycznej (kontynuowania, rozpoczęcia, wznowienia, ograniczenia, zakończenia działalności itd.);
    • wniosków o zaktualizowanie planu przywrócenia wypłacalności;
    • wniosku o zmianę syndyka;
    • innych kwestii;
  • otrzymywania – zgodnie z procedurą określoną przez zgromadzenie wierzycieli – informacji na temat postępów w postępowaniu upadłościowym od syndyka;
  • udzielenia wsparcia w wykonywaniu zaległych zobowiązań;
  • przedstawiania wniosków dotyczących planu przywrócenia wypłacalności;
  • występowania do zgromadzenia wierzycieli z wnioskiem w sprawie czynności lub zmiany syndyka bądź zaproponowania innego kandydata na stanowisko syndyka;
  • zaskarżenia uchwał zgromadzenia wierzycieli w ciągu 14 dni od dnia, w którym wierzyciel powziął lub powinien był powziąć wiadomość o podjęciu takich uchwał;
  • wniesienia do sądu o zakończenie postępowania upadłościowego wobec osoby fizycznej;
  • wniesienia do sądu o odwołanie syndyka;
  • uzyskania zaspokojenia przysługujących im wierzytelności z majątku upadłego będącego osobą fizyczną i uzyskiwanych przez niego dochodów.

Do najważniejszych praw wierzycieli w postępowaniu restrukturyzacyjnym wobec spółki należą prawa do:

  • zgłoszenia wyznaczonemu zarządcy wierzytelności, które powstały przed wszczęciem postępowania restrukturyzacyjnego wobec dłużnika;
  • udziału w zgromadzeniu wierzycieli i głosowania w sprawie:
    • zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego;
    • odwołania zarządcy i zaproponowania innego kandydata na stanowisko zarządcy;
    • wniosku o ograniczenie uprawnień organów zarządzających spółki;
    • wniosku o zakończenie postępowania restrukturyzacyjnego wobec spółki w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania planu restrukturyzacyjnego;
    • wniosku o przedłużenie okresu wykonania planu restrukturyzacyjnego;
    • innych kwestii;
  • otrzymywania od organów zarządzających spółki i zarządcy informacji na temat restrukturyzacji spółki, z wyjątkiem informacji objętych tajemnicą handlową/przemysłową;
  • udzielenia wsparcia w wykonywaniu zaległych zobowiązań;
  • przedkładania zarządcy lub organom zarządzającym spółki propozycji dotyczących planu restrukturyzacyjnego;
  • występowania do zgromadzenia wierzycieli z wnioskiem w sprawie czynności lub zmiany zarządcy;
  • zaskarżenia uchwał zgromadzenia/komitetu wierzycieli w ciągu 14 dni od dnia, w którym wierzyciel powziął lub powinien był powziąć wiadomość o podjęciu takich uchwał;
  • uzyskania zaspokojenia wierzytelności w okresie restrukturyzacji.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

W przypadku spółki w upadłości od chwili uprawomocnienia się postanowienia sądu o wszczęciu postępowania upadłościowego organy zarządzające takiej spółki tracą uprawnienia, a wyznaczony syndyk zarządza spółką w upadłości i rozporządza jej majątkiem oraz dysponuje środkami spółki zgromadzonymi na rachunkach bankowych. Syndyk organizuje sprzedaż majątku upadłej spółki i sprzedaje jego składniki bądź przenosi je na wierzycieli. Poszczególne rodzaje składników majątku sprzedaje się na różnych zasadach. Przykładowo nieruchomości, w tym nieruchomości obciążone hipoteką, i składniki majątku o wartości powyżej 250-krotności podstawowego świadczenia socjalnego sprzedaje się w drodze aukcji publicznej, zaś łatwo psujące się produkty sprzedaje się po cenie ustalonej przez syndyka na podstawie cen rynkowych. Zasady i cenę sprzedaży pozostałych składników majątku ustala zgromadzenie wierzycieli spółki w upadłości. Ponadto do sprzedaży niektórych rodzajów składników majątku (takich jak papiery wartościowe i materiały promieniotwórcze) mają zastosowanie dodatkowe wymogi regulacyjne.

W trakcie restrukturyzacji spółki jej organy zarządzające w dalszym ciągu nadzorują działalność spółki i rozporządzają jej majątkiem, ale mają obowiązek stosować się do zatwierdzonego planu restrukturyzacyjnego. W trakcie restrukturyzacji działalność organów zarządzających spółki nadzoruje wyznaczony przez sąd zarządca. W okresie od wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego do zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego (tj. w okresie przygotowywania planu restrukturyzacyjnego) zabrania się – bez zgody sądu – sprzedaży, przeniesienia własności lub użyczenia spółki lub jej części, jej aktywów trwałych, nieruchomości sklasyfikowanych jako aktywa płynne lub praw własności, natomiast restrukturyzowana spółka nie może udzielać gwarancji ani poręczenia ani w żaden inny sposób zabezpieczać wykonania zobowiązań przez inne osoby.

Osoba fizyczna, wobec której toczy się postępowanie upadłościowe, nie może rozporządzać majątkiem znajdującym się w jej posiadaniu. Majątkiem osoby fizycznej, wobec której toczy się postępowanie upadłościowe, rozporządza syndyk działający zgodnie z zatwierdzonym przez sąd planem przywrócenia wypłacalności osoby fizycznej. Osoba fizyczna, wobec której toczy się postępowanie upadłościowe, może rozporządzać wyłącznie miesięczną kwotą przyznaną jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb, a także środkami, które są jej niezbędne do kontynuowania działalności. Wysokość kwoty niezbędnej do zaspokojenia podstawowych potrzeb upadłego w okresie od wszczęcia postępowania upadłościowego do zatwierdzenia planu przywrócenia wypłacalności ustala sąd; po zatwierdzeniu planu przywrócenia wypłacalności wspomnianą kwotę określa się w planie.

W toku postępowania upadłościowego wobec osoby fizycznej sprzedaż majątku celem zaspokojenia wierzytelności przysługujących wierzycielom prowadzi zarządca zgodnie z procedurą i terminami wyznaczonymi w planie przywrócenia wypłacalności. Wyjściową cenę sprzedaży poszczególnych składników majątku zatwierdza zgromadzenie wierzycieli, uwzględniając cenę sprzedaży składników majątku określoną w planie przywrócenia wypłacalności i cenę rynkową sprzedawanych składników majątku. Składniki majątku można sprzedać po cenie niższej niż cena określona w planie przywrócenia wypłacalności wyłącznie za zgodą upadłego będącego osobą fizyczną.

Nieruchomości, w tym nieruchomości obciążone hipoteką, sprzedaje się w drodze aukcji publicznej (nie dotyczy to nieruchomości, których cena wyjściowa jest niższa niż koszty przeprowadzenia aukcji publicznej). Zgromadzenie wierzycieli ustala cenę składników majątku, których nie udało się sprzedać na dwóch aukcjach publicznych, a także cenę i tryb sprzedaży pozostałych składników majątku. Składniki majątku, których nie udało się sprzedać, przekazuje się wierzycielom na ich wniosek i za zgodą zgromadzenia wierzycieli.

Jeżeli z osobą fizyczną zamieszkują małoletnie dzieci (w tym dzieci przysposobione) lub osoby, nad którymi sprawuje ona opiekę/pieczę, nieruchomość będąca jedynym miejscem zamieszkania tych osób (niezależnie od tego, czy została obciążona hipoteką) można sprzedać na podstawie orzeczenia sądu nie wcześniej niż po upływie 6 miesięcy od dnia zatwierdzenia planu. W tym okresie osoba fizyczna musi znaleźć nowy lokal mieszkalny, który zakupi lub wynajmie. Osoba fizyczna ma prawo uzgodnić z wierzycielem hipotecznym zatrzymanie tytułu prawnego do nieruchomości obciążonej hipoteką (będącej zwykle miejscem zamieszkania) do chwili zakończenia postępowania upadłościowego. Nieruchomości takiej nie można sprzedać.

Do procedury sprzedaży niektórych rodzajów składników majątku (takich jak papiery wartościowe i materiały promieniotwórcze) mogą mieć zastosowanie dodatkowe wymogi regulacyjne.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Wszczęcie postępowania upadłościowego wobec spółki skutkuje zazwyczaj zakończeniem prowadzonej przez nią działalności gospodarczej – ma to na celu zapobieżenie zgłaszaniu nowych wierzytelności przeciwko spółce w związku z tą działalnością. Jeżeli spółka kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej po wszczęciu postępowania upadłościowego (jest to możliwe, w przypadku gdy kontynuowanie działalności ogranicza straty), wierzytelności zgłaszane w związku z działalnością prowadzoną przez spółkę zaspokaja się z dochodów uzyskanych z takiej działalności. Wszelkie wierzytelności, których nie uda się zaspokoić z tych dochodów, uznaje się za wierzytelności kategorii trzeciej zaspokajane na zasadach ogólnych (zob. również odpowiedź na pytanie 13).

Wierzytelności powstałe po rozpoczęciu restrukturyzacji spółki zaspokaja się na zasadach ogólnych, ponieważ nie obowiązują żadne przepisy szczególne w tym zakresie.

Po wszczęciu postępowania upadłościowego wobec osoby fizycznej sąd zatwierdza i uznaje zgłaszane przez wierzycieli wierzytelności dotyczące działalności na własny rachunek lub działalności rolniczej upadłego, a także zobowiązania zaciągnięte przez upadłego będącego osobą fizyczną na potrzeby prowadzenia tego rodzaju działalności lub przeprowadzenia postępowania upadłościowego. Po uznaniu takich wierzytelności dokonuje się aktualizacji planu przywrócenia wypłacalności upadłego będącego osobą fizyczną. Inne wierzytelności zgłoszone po wszczęciu postępowania upadłościowego wobec osoby fizycznej zaspokaja się na zasadach ogólnych, ponieważ nie obowiązują żadne przepisy szczególne w tym zakresie.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

W przypadku upadłości osób prawnych i osób fizycznych oraz w przypadku restrukturyzacji osób prawnych sąd wszczynający postępowanie upadłościowe lub restrukturyzacyjne wyznacza termin zgłaszania wierzytelności syndykowi lub zarządcy wyznaczonemu w danym postępowaniu upadłościowym lub restrukturyzacyjnym oraz przekazania stosownych dowodów na potwierdzenie tych wierzytelności. W przypadku postępowania upadłościowego wobec osoby prawnej lub postępowania restrukturyzacyjnego wyznacza się nieprzekraczalny termin 45 dni, natomiast w przypadku postępowania upadłościowego wobec osoby fizycznej wyznacza się termin nie krótszy niż 15 dni, ale nie dłuższy niż 30 dni. Wyznaczony syndyk lub zarządca sprawdza zgłoszone wierzytelności oraz – jeżeli nie zakwestionowano ich istnienia ani kwoty – przedstawia je sądowi do zatwierdzenia. Sprzeciw co do odmowy uznania wszystkich lub części wierzytelności przez syndyka lub zarządcę rozpoznaje sąd. Orzeczenie sądu uznające wierzytelność zgłoszoną przez wierzyciela podlega zaskarżeniu. W przypadku uchybienia wyznaczonemu przez sąd terminowi do zgłoszenia wierzytelności istnieje możliwość jego przedłużenia, jeżeli przyczyny uchybienia zostaną uznane za uzasadnione.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Wierzytelności zabezpieczone zastawem lub hipoteką zaspokaja się w pierwszej kolejności z sum uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości dłużnika obciążonej hipoteką lub przez przeniesienie nieruchomości obciążonej hipoteką na wierzyciela. Jeżeli wartość nieruchomości obciążonej hipoteką jest niewystarczająca do zaspokojenia wierzyciela hipotecznego, pozostałą niezaspokojoną część wierzytelności uznaje się za wierzytelność kategorii trzeciej do celów postępowania upadłościowego wobec osoby prawnej lub za wierzytelność kategorii drugiej do celów postępowania restrukturyzacyjnego lub postępowania upadłościowego wobec osoby fizycznej. W przypadku upadłości osoby fizycznej możliwe jest zawarcie ugody o odstąpieniu od sprzedaży nieruchomości obciążonej hipoteką. W takim przypadku w planie przywrócenia wypłacalności przewiduje się dokonywanie comiesięcznych płatności na rzecz wierzyciela hipotecznego.

Jeżeli sumy uzyskane ze sprzedaży nieruchomości obciążonych hipoteką będą większe niż sumy niezbędne do zaspokojenia wierzyciela hipotecznego, pozostałą ich część przeznacza się na zaspokojenie wierzytelności przysługujących pozostałym wierzycielom.

Wierzytelności przysługujące pozostałym wierzycielom zaspokaja się etapami zgodnie z ich kategorią zaspokojenia.

W postępowaniu upadłościowym wobec osób prawnych wierzytelności zaspokaja się w dwóch etapach. Na pierwszym etapie wierzytelności przysługujące wierzycielom zaspokaja się bez odsetek i kar za opóźnienia w płatności, a na drugim etapie pokrywa się odsetki i kary. Na każdym etapie wierzytelności należące do niższej kategorii zaspokaja się dopiero po pełnym zaspokojeniu na danym etapie wierzytelności należących do wyższej kategorii. Jeżeli masa upadłości jest niewystarczająca do pełnego zaspokojenia wierzytelności należących do określonej kategorii na danym etapie, wierzytelności takie zaspokaja się proporcjonalnie do kwoty należnej poszczególnym wierzycielom.

Wierzytelności kategorii pierwszej to wierzytelności pracownicze z tytułu stosunku pracy; wierzytelności odszkodowawcze z tytułu kalectwa lub innego uszczerbku na zdrowiu, choroby zawodowej lub śmierci w wyniku wypadku w miejscu pracy (tego rodzaju wierzytelności można zaspokoić z Funduszu Gwarancyjnego); oraz wierzytelności przedsiębiorstw rolnych żądających zapłaty za sprzedane produkty rolne (do 40 proc. tego rodzaju wierzytelności można zaspokoić ze środków budżetu państwa przeznaczonych na ten cel przez Ministerstwo Rolnictwa).

Wierzytelności kategorii drugiej to wierzytelności z tytułu podatków i innych płatności na rzecz państwa oraz z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne; wierzytelności z tytułu kwot pieniężnych pożyczonych w imieniu państwa oraz z tytułu pożyczek zabezpieczonych gwarancją udzieloną przez państwo lub przez instytucję gwarancyjną objętą gwarancją państwową; a także wierzytelności z tytułu dofinansowanie z funduszy Unii Europejskiej i budżetu państwa.

Wszystkie pozostałe wierzytelności stanowią wierzytelności kategorii trzeciej.

W postępowaniu restrukturyzacyjnym wierzytelności zaspokaja się w dwóch etapach. Na pierwszym etapie wierzytelności przysługujące wierzycielom zaspokaja się bez odsetek i kar za opóźnienia w płatności, a na drugim etapie pokrywa się odsetki i kary.

Wierzytelności kategorii pierwszej to wierzytelności pracownicze z tytułu stosunku pracy; wierzytelności odszkodowawcze z tytułu kalectwa lub innego uszczerbku na zdrowiu, choroby zawodowej lub śmierci w wyniku wypadku w miejscu pracy; wierzytelności osób fizycznych i prawnych żądających zapłaty za produkty rolne dostarczone w celu ich przetworzenia; a także wierzytelności zabezpieczone zastawem lub hipoteką, których wysokość nie przekracza wartości przedmiotu zabezpieczenia i które nie podlegają sprzedaży w toku restrukturyzacji.

Wierzytelności kategorii drugiej to pozostałe wierzytelności przysługujące wierzycielom, z wyjątkiem wierzytelności kategorii trzeciej i wierzytelności zabezpieczonych, w przypadku których aktywa stanowiące przedmiot zabezpieczenia nie są oferowane na sprzedaż w toku restrukturyzacji.

Wierzytelności związane z pożyczkami udzielonymi w toku restrukturyzacji, które nie zostały zabezpieczone, zaspokaja się po zaspokojeniu wierzytelności kategorii pierwszej, ale przed zaspokojeniem wierzytelności kategorii drugiej.

Wierzytelności kategorii trzeciej to wierzytelności niezwiązane ze stosunkiem pracy zgłaszane przez udziałowców/akcjonariuszy spółki objętej restrukturyzacją, którzy stali się jej wierzycielami przed wszczęciem postępowania restrukturyzacyjnego i którzy – samodzielnie albo wspólnie z innymi udziałowcami/akcjonariuszami – sprawują kontrolę nad spółką objętą restrukturyzacją.

Na każdym etapie wierzytelności należące do niższej kategorii zaspokaja się dopiero po pełnym zaspokojeniu na danym etapie wierzytelności należących do wyższej kategorii. Jeżeli masa upadłości jest niewystarczająca do pełnego zaspokojenia wierzytelności należących do określonej kategorii na danym etapie, wierzytelności takie zaspokaja się proporcjonalnie do kwoty należnej poszczególnym wierzycielom.

W postępowaniu upadłościowym wobec osób fizycznych wierzytelności zaspokaja się w dwóch etapach. Na pierwszym etapie wierzytelności przysługujące wierzycielom zaspokaja się bez odsetek i kar za opóźnienia w płatności, a na drugim etapie pokrywa się odsetki i kary.

Wierzytelności kategorii pierwszej to wierzytelności pracownicze z tytułu stosunku pracy; wierzytelności odszkodowawcze z tytułu kalectwa lub innego uszczerbku na zdrowiu, choroby zawodowej lub śmierci w wyniku wypadku w miejscu pracy (tego rodzaju wierzytelności można zaspokoić z Funduszu Gwarancyjnego); wierzytelności z tytuł świadczeń alimentacyjnych na rzecz dzieci; oraz wierzytelności przedsiębiorstw rolnych żądających zapłaty za sprzedane produkty rolne (tego rodzaju wierzytelności można zaspokoić ze specjalnych środków przeznaczonych na ten cel przez litewskie Ministerstwo Rolnictwa).

W postępowaniu upadłościowym wobec osoby fizycznej wierzytelności z tytułu prowadzenia działalności na własny rachunek lub działalności rolniczej oraz wierzytelności z tytułu zobowiązań zaciągniętych w związku z prowadzeniem działalności na własny rachunek lub kosztów zarządu masą upadłości zaspokaja się po zaspokojeniu wierzytelności kategorii pierwszej, a przed zaspokojeniem wierzytelności kategorii drugiej.

Wszystkie pozostałe wierzytelności stanowią wierzytelności kategorii drugiej.

Na każdym etapie wierzytelności należące do niższej kategorii zaspokaja się dopiero po pełnym zaspokojeniu na danym etapie wierzytelności należących do wyższej kategorii. Jeżeli masa upadłości jest niewystarczająca do pełnego zaspokojenia wierzytelności należących do określonej kategorii na danym etapie, wierzytelności takie zaspokaja się proporcjonalnie do kwoty należnej poszczególnym wierzycielom.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

W toku postępowania upadłościowego wobec osób prawnych możliwe jest zawarcie układu z wierzycielami. Po podpisaniu takiego układu postępowanie upadłościowe zostaje zakończone, a spółka kontynuuje prowadzenie działalności, wykonując postanowienia układu.

W postępowaniu upadłościowym wobec osób prawnych układ z wierzycielami można zawrzeć na dowolnym etapie postępowania przed uprawomocnieniem się orzeczenia sądu w przedmiocie likwidacji spółki z powodu jej upadłości. Z wnioskiem o zawarcie takiego układu mogą wystąpić wierzyciele, syndyk i właściciele spółki. Syndyk musi zaproponować wierzycielom zawarcie układu, zanim rozpocznie się odzyskiwanie należności z majątku właściciela spółki z nieograniczoną odpowiedzialnością (w przypadku gdy spółka nie dysponuje żadnym majątkiem lub gdy jej majątek jest niewystarczający do pokrycia kosztów prawnych i kosztów zarządu oraz do zaspokojenia wierzytelności przysługujących wierzycielom). W układzie należy wskazać: ustępstwa wierzycieli na korzyść spółki, wierzytelności przysługujące wierzycielom, zobowiązania spółki, tryb i terminy zaspokojenia wierzytelności przysługujących wierzycielom oraz odpowiedzialność w przypadku niewywiązania się z układu.

Układ z wierzycielami uznaje się za zawarty, jeżeli podpiszą go wierzyciele, których niezaspokojone wierzytelności stanowią co najmniej dwie trzecie wartości wszystkich wierzytelności niezaspokojonych do dnia zawarcia układu. Układ zatwierdza sąd lub – w przypadku pozasądowego postępowania upadłościowego – notariusz.

W przypadku restrukturyzacji spółki i upadłości osoby fizycznej zawarcie układu z wierzycielami nie jest możliwe, chociaż sąd może zakończyć postępowanie restrukturyzacyjne i postępowanie upadłościowe wobec osoby fizycznej, jeżeli wierzyciele cofną zgłoszenie wierzytelności lub jeżeli dłużnik zaspokoi wszystkie wierzytelności zatwierdzone przez sąd i uwzględnione w planie restrukturyzacyjnym lub w planie przywrócenia wypłacalności osoby fizycznej.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Po zbyciu majątku spółki w przypadku ogłoszenia jej upadłości spółka ulega likwidacji i zostaje wykreślona z rejestru osób prawnych. Wszelkie pozostałe niezaspokojone wierzytelności wierzycieli pozostają niezaspokojone. Jeżeli po likwidacji spółki dojdzie do ujawnienia jakiegokolwiek majątku spółki, przeznacza się go na zaspokojenie wszelkich pozostałych niezaspokojonych wierzytelności przysługujących wierzycielom.

W przypadku restrukturyzacji spółka kontynuuje zwykłą działalność, a wierzyciele mają takie same prawa, jakie przysługiwałyby im względem normalnie funkcjonującego przedsiębiorstwa.

Po zakończeniu postępowania upadłościowego wobec osoby fizycznej wierzyciele mają prawo dochodzić od takiej osoby zaspokojenia wszelkich pozostałych niezaspokojonych wierzytelności odszkodowawczych z tytułu kalectwa lub innego uszczerbku na zdrowiu, wierzytelności z tytułu świadczeń alimentacyjnych na rzecz dzieci, wierzytelności z tytułu grzywien na rzecz państwa za wykroczenia lub przestępstwa administracyjne popełnione przez osobę fizyczną oraz wierzytelności odszkodowawczych z tytułu szkody wyrządzonej przestępstwem, a także wszelkich pozostałych niezaspokojonych wierzytelności zabezpieczonych zastawem lub hipoteką (jeżeli majątku będącego przedmiotem zabezpieczenia nie wystawiono na sprzedaż w postępowaniu upadłościowym). Wszelkie pozostałe niezaspokojone wierzytelności wyszczególnione w planie przywrócenia wypłacalności umarza się, a wierzyciele tracą prawo do dochodzenia ich zaspokojenia.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

W przypadku postępowania upadłościowego wobec osoby prawnej koszty zarządu, w tym wszelkie koszty poniesione w toku postępowania upadłościowego, pokrywa się ze środków własnych spółki. Jeżeli spółka nie dysponuje żadnymi środkami lub jeżeli środki, którymi dysponuje, są niewystarczające do pokrycia kosztów zarządu masą upadłości, koszty takie może pokryć osoba, która złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości spółki. Ewentualnie można wyznaczyć syndyka, który zgodzi się wziąć na siebie ryzyko związane z tym, że sumy uzyskane w postępowaniu upadłościowym mogą okazać się niewystarczające do pokrycia kosztów prawnych i kosztów zarządu masą upadłości – w takiej sytuacji koszty zarządu zostaną pokryte ze środków tego zarządcy.

Po wszczęciu postępowania upadłościowego wobec spółki sąd wyznacza kwotę, którą syndyk może przeznaczyć na pokrycie kosztów zarządu taką spółką do czasu zatwierdzenia przez zgromadzenie wierzycieli szacunku kosztów zarządu. W odniesieniu do kolejnych okresów szacunek kosztów zarządu masą upadłości zatwierdza zgromadzenie wierzycieli spółki w upadłości. Syndyk nie ma prawa przekroczyć zatwierdzonego szacunku kosztów zarządu, z wyjątkiem sytuacji, w której – wskutek wystąpienia niemożliwych do przewidzenia okoliczności – konieczne jest podjęcie pilnych działań w celu ochrony interesów spółki i jej wierzycieli.

Jeżeli chodzi o postępowanie restrukturyzacyjne, koszty zarządu – w tym wszelkie koszty poniesione w toku postępowania restrukturyzacyjnego – pokrywa się ze środków własnych spółki.

Wszczynając postępowanie restrukturyzacyjne, sąd zatwierdza szacunek kosztów zarządu na okres od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o wszczęciu postępowania restrukturyzacyjnego do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu zatwierdzającego plan restrukturyzacyjny. Wysokość kosztów restrukturyzacji na kolejny okres określa się w zatwierdzonym planie restrukturyzacyjnym.

Koszty zarządu masą upadłości w postępowaniu upadłościowym wobec osoby fizycznej pokrywa się z wszelkiego rodzaju środków, jakimi dysponuje osoba fizyczna, w tym z sum uzyskanych w toku postępowania upadłościowego. Szacunek kosztów zarządu zatwierdza i zmienia zgromadzenie wierzycieli, podczas gdy wysokość wynagrodzenia syndyka określa umowa o świadczenie usług zawarta między osobą fizyczną a syndykiem.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Każdą dokonaną przez dłużnika czynność prawną naruszającą prawa wierzycieli może zaskarżyć wyznaczony syndyk/zarządca lub jeden z wierzycieli, występując ze skargą pauliańską. Termin do wystąpienia ze skargą pauliańską, który wynosi jeden rok, liczy się od daty, w którym czynność prawna dłużnika została lub powinna była zostać ujawniona. Do skutecznego zaskarżenia czynności przez wystąpienie ze skargą pauliańską konieczne jest spełnienie wszystkich poniższych przesłanek:

  1. wierzycielowi musi przysługiwać niepodważalne i ważne prawo do dochodzenia zaspokojenia wierzytelności, tj. wynikające z niewykonania albo nienależytego wykonania zobowiązania przez dłużnika;
  2. zaskarżona czynność musi naruszać prawa wierzyciela. Czynność narusza prawa wierzycieli, jeżeli prowadzi do niewypłacalności dłużnika, skutkuje uprzywilejowaniem innego wierzyciela przez wypłacalnego dłużnika lub – mimo że nie prowadzi do niewypłacalności dłużnika – zmienia (zmniejsza) zdolność dłużnika do wykonania zobowiązań względem wierzyciela, np. wskutek obniżenia wartości majątku dłużnika (do takiej sytuacji może dojść na przykład wówczas, gdy cena, za którą sprzedano dany składnik majątku, jest wyraźnie niższa od ceny rynkowej);
  3. dłużnik nie był zobowiązany do dokonania zaskarżonej czynności;
  4. dłużnik nie działał w dobrej wierze, ponieważ zdawał sobie sprawę, że wskutek czynności dojdzie do naruszenia praw wierzycieli;
  5. osoba trzecia, która zawarła z dłużnikiem dwustronną transakcję za wynagrodzeniem, nie działała w dobrej wierze.

Ponadto możliwość zbycia majątku dłużnika w toku postępowania upadłościowego lub restrukturyzacyjnego jest ograniczona z mocy prawa (zob. również odpowiedź na pyt. 10), a czynności dokonane przez dłużnika z naruszeniem tego ograniczenia są nieważne od chwili ich dokonania.

Ostatnia aktualizacja: 10/06/2020

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.
W związku z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej państwa członkowskie aktualizują obecnie niektóre strony portalu zawierające treści krajowe. Jeżeli dana strona zawiera treści, które nie zostały jeszcze dostosowane w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, jest to niezamierzone i zostanie wkrótce skorygowane.

Upadłość - Luksemburg

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

W Wielkim Księstwie Luksemburga wyróżnia się osiem rodzajów postępowań dotyczących niewypłacalności (les procédures d’insolvabilité).

Trzy z nich mają zastosowanie wyłącznie do przedsiębiorców (osób fizycznych i prawnych):

  1. postępowanie upadłościowe (la procédure de faillite), uregulowane w kodeksie spółek handlowych (Code de Commerce), ma na celu likwidację majątku przedsiębiorcy, który stał się niewypłacalny i utracił zdolność kredytową;
  2. postępowanie układowe (le concordat préventif de faillite), o którym mowa w ustawie z dnia 14 kwietnia 1886 r. o postępowaniu układowym (loi du 14 avril 1886 concernant le concordat préventif de la faillite), to postępowanie, z którego – na określonych warunkach – mogą skorzystać dłużnicy spełniający warunki upadłości. Jeżeli chodzi o zawarcie układu przez pozostawienie wierzycielom aktywów dłużnika należących do masy upadłości, celem tego postępowania jest – tak jak w postępowaniu upadłościowym – likwidacja majątku przedsiębiorcy, który pozostawił im swoje aktywa. Różnica między tym postępowaniem a postępowaniem upadłościowym polega jednak na tym, że przedsiębiorca unika skutków postępowania upadłościowego;
  3. zarząd komisaryczny (la procédure de gestion contrôlée), o którym mowa w rozporządzeniu Wielkiego Księcia z dnia 24 maja 1935 r. w sprawie zarządu komisarycznego (arrêté grand-ducal du 24 mai 1935 instituant la gestion contrôlée), ma na celu przeprowadzenie restrukturyzacji działalności gospodarczej przedsiębiorcy, który o jego ustanowienie wystąpił. Z tego postępowania mogą jednak skorzystać również ci przedsiębiorcy, którzy pragną, aby ich aktywa zostały spieniężone w możliwie najkorzystniejszy sposób.

Poza tymi postępowaniami w prawie luksemburskim (art. 593 i nast. kodeksu spółek handlowych) przewidziano postępowanie, dzięki któremu przedsiębiorcy mogą – na określonych warunkach – uzyskać moratorium w spłacie zadłużenia.

  1. Czwarte z kolei postępowanie, określane jako postępowanie oddłużeniowe (la procédure de surendettement), przeznaczone jest wyłącznie dla osób fizycznych niebędących przedsiębiorcami. Postępowanie to wprowadzono ustawą z dnia 8 stycznia 2013 r. o restrukturyzacji nadmiernego zadłużenia (loi du 8 janvier 2013 sur le surendettement), a jego celem jest umożliwienie wnioskodawcom naprawy ich sytuacji finansowej poprzez sporządzenie planu spłaty zobowiązań.

Wyróżnia się ponadto szczególne postępowania dotyczące niewypłacalności w odniesieniu do dla notariuszy, instytucji kredytowych, zakładów ubezpieczeń i przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania (postępowania te znalazły się poza zakresem niniejszego opracowania, ponieważ mają one zastosowanie wyłącznie do osób wykonujących szczególne zawody lub prowadzących działalność w określonym sektorze).

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

1. Postępowanie upadłościowe

Postępowanie upadłościowe sąd wszczyna na wniosek dłużnika, na wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika złożony przez co najmniej jednego wierzyciela bądź z urzędu.

Przedsiębiorcy składają wniosek o ogłoszenie upadłości w sekretariacie sądu okręgowego (tribunal d’arrondissement) właściwego w sprawach gospodarczych dla miejsca zamieszkania lub siedziby statutowej przedsiębiorcy. Wniosek ten należy złożyć w terminie jednego miesiąca od dnia wystąpienia przesłanek ogłoszenia upadłości.

Jeżeli co najmniej jeden wierzyciel dłużnika postanowił złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy, powinien zwrócić się do komornika sądowego (huissier de justice), który wzywa tego przedsiębiorcę do stawienia się przed sądem okręgowym właściwym w sprawach gospodarczych w terminie ośmiu dni (wezwanie w trybie pilnym, assignation à date fixe), aby sąd rozpoznał podstawy wniosku o ogłoszenie upadłości.

Sąd może wszcząć postępowanie upadłościowe również z urzędu, na podstawie dostępnych mu informacji. Wówczas sąd ma obowiązek – za pośrednictwem sekretariatu sądu – wezwać osobę, wobec której wszczął postępowanie upadłościowe, na posiedzenie niejawne (chambre du conseil) w celu złożenia wyjaśnień.

Przed ogłoszeniem upadłości przedsiębiorcy sąd okręgowy właściwy w sprawach gospodarczych (zwany dalej „sądem gospodarczym” – tribunal de commerce) obowiązany jest ustalić, czy osoba lub spółka, której dotyczy postępowanie, spełnia następujące trzy wymogi:

  • posiada status przedsiębiorcy – jest osobą fizyczną, która w ramach swojej zwykłej działalności zawodowej (głównej albo dodatkowej) prowadzi działalność uznawaną przez przepisy prawa za działalność gospodarczą (np. działalność, o której mowa w art. 2 kodeksu spółek handlowych), albo osobą prawną posiadającą jedną z form prawnych, o których mowa w zmienionej ustawie z dnia 10 sierpnia 1915 r. o spółkach handlowych (loi modifiée du 10 août 1915 concernant les sociétés commerciales) (np. société anonyme – spółka akcyjna, société à responsabilité limitée – spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółdzielnia itd.);
  • zaprzestała spłaty swoich zobowiązań – oznacza to, że nie spłaca wymagalnych zobowiązań bezspornych (np. nie płaci wynagrodzeń, składek na ubezpieczenie społeczne itd.), przy czym nie bierze się w tym względzie pod uwagę zobowiązań terminowych, warunkowych lub niezupełnych; oraz
  • utraciła zdolność kredytową – przedsiębiorca nie może już zaciągnąć kredytu w banku bądź zobowiązań u swoich dostawców lub wierzycieli.

Chociaż do stwierdzenia, że przedsiębiorca stał się niewypłacalny, wystarczy zasadniczo, że odmówił spłaty choćby jednego bezspornego i wymagalnego zobowiązania (bez względu na jego wysokość) lub nie był w stanie takiego zobowiązania uregulować, samo wystąpienie zwykłych, przejściowych problemów z płynnością finansową nie wskazuje jeszcze, że znajduje się on w stanie upadłości, o ile przedsiębiorca ten zdoła uzyskać finansowanie, które pozwoli mu kontynuować działalność i wykonywać swoje zobowiązania.

2. Postępowanie układowe

Z postępowania układowego mogą skorzystać wyłącznie „dłużnicy, którzy znaleźli się w niekorzystnej sytuacji oraz wykazują dobrą wiarę”. O tym, czy dłużnik spełnia te przesłanki, rozstrzyga sąd na podstawie oceny okoliczności faktycznych sprawy.

Po otrzymaniu wniosku sąd gospodarczy wyznacza jednego ze swoich sędziów do przeprowadzenia oceny sytuacji wnioskodawcy, a następnie sporządzenia z tej oceny sprawozdanie.

Na podstawie tego sprawozdania sąd może, ale nie ma takiego obowiązku, przyznać przedsiębiorcy odroczenie spłaty, tak aby mógł on przedstawić wierzycielom propozycje układowe.

3. Zarząd komisaryczny

Dłużnik będący przedsiębiorcą powinien złożyć uzasadniony wniosek do sądu gospodarczego, w którego okręgu znajduje się jego główne miejsce prowadzenia działalności lub – w przypadku spółki – siedziba statutowa.

Przedsiębiorca może ubiegać się o ustanowienie zarządu komisarycznego, jeżeli utracił zdolność kredytową lub nie jest w stanie spłacić wszystkich swoich zobowiązań. Ponadto we wniosku należy określić sposób restrukturyzacji działalności dłużnika albo korzystne spieniężenie jego aktywów. Wreszcie zgodnie z orzecznictwem dłużnicy powinni postępować zgodnie z dobrą wiarą. W tym kontekście sąd może w ramach swojej władzy dyskrecjonalnej ocenić, czy w świetle okoliczności faktycznych sprawy przedsiębiorca jest w dobrej wierze, co jest warunkiem koniecznym dopuszczenia go do tego postępowania.

4. Nadmierne zadłużenie

Nadmierne zadłużenie dotyczące osób fizycznych jest sytuacją, w której dłużnik posiadający miejsce zamieszkania na terytorium Wielkiego Księstwa Luksemburga wyraźnie nie jest w stanie regulować wszystkich wymagalnych oraz krótkoterminowych zobowiązań niezwiązanych z działalnością gospodarczą, ani wywiązać się z solidarnego zobowiązania zabezpieczenia lub spłaty zadłużenia osoby fizycznej prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą lub spółki, o ile de facto ani de iure nie zarządzał tą spółką.

Postępowanie wspólnej spłaty zobowiązań obejmuje trzy następujące etapy:

  • postępowanie ugodowe (la phase du règlement conventionnel), prowadzone przed Komisją Mediacyjną w sprawach Nadmiernego Zadłużenia (Commission de médiation en matière de surendettement);
  • sądowe postępowanie naprawcze (la phase du redressement judiciaire), prowadzone przez sąd pokoju (juge de paix) właściwy dla miejsca zamieszkania nadmiernie zadłużonego dłużnika;
  • postępowanie likwidacyjne dotyczące majątku osobistego dłużnika (la phase du rétablissement personnel), tzw. „upadłość osobista” (faillite civile), prowadzone przez sąd pokoju właściwy dla miejsca zamieszkania nadmiernie zadłużonego dłużnika.

Należy mieć na uwadze, że postępowanie likwidacyjne dotyczące majątku osobistego dłużnika, które ma charakter subsydiarny względem pozostałych dwóch etapów postępowania wspólnej spłaty zobowiązań, można przeprowadzić jedynie wówczas, gdy nadmiernie zadłużony dłużnik znajduje się w sytuacji nieodwracalnej, tj. wówczas, gdy dłużnik nie jest w stanie wdrożyć:

  • środków przewidzianych w planie spłaty zobowiązań przyjętym w postępowaniu ugodowym; lub
  • środków zaproponowanych przez Komisję Mediacyjną w ramach planu spłaty zobowiązań przyjętego w postępowaniu ugodowym; oraz
  • środków określonych w sądowym postępowaniu naprawczym.

Należy również zauważyć, że wnioski o wszczęcie postępowania układowego należy adresować do przewodniczącego Komisji Mediacyjnej.

Formularz wniosku o wszczęcie postępowania ugodowego można pobrać ze strony internetowej pod adresem: Link otworzy się w nowym okniehttps://justice.public.lu/fr/creances/surendettement.html

Ponadto wierzyciele nadmiernie zadłużonego dłużnika zgłaszają swoje wierzytelności do Biura Informacji i Porad w sprawach Nadmiernego Zadłużenia (Service d’information et de conseil en matière de surendettement).

Link otworzy się w nowym oknieFormularz wniosku można pobrać pod adresem: Link otworzy się w nowym okniehttps://justice.public.lu/fr/creances/surendettement.html.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

1. Postępowanie upadłościowe

Po wydaniu przez sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości upadły automatycznie traci prawo zarządu wszystkimi składnikami swojego majątku, nawet tymi, które mogą mu zostać zwrócone po ogłoszeniu przez sąd upadłości.

Utrata prawa zarządu dotyczy wszystkich rzeczy ruchomych i nieruchomości upadłego. Celem tego mechanizmu jest ochrona interesów ogółu wierzycieli.

Ogólnie rzecz biorąc, po przybyciu do pomieszczeń upadłego syndyk (curateur) sporządza spis inwentarza znajdujących się tam składników majątku. Sporządzając spis, syndyk powinien zadbać o podział składników majątku na te, które należą do upadłego i te, do których osoby trzecie mogą zgłaszać różne roszczenia.

Spieniężając aktywa (rzeczy ruchome i nieruchomości) dłużnika, syndyk ma zadbać o jak najlepsze uwzględnienie interesów ogółu wierzycieli. Sprzedaż tych składników przez syndyka wymaga uzyskania zezwolenia sądu. Rzeczy ruchome i nieruchomości upadłego podlegają sprzedaży na zasadach określonych w kodeksie spółek handlowych. Zyski ze sprzedaży tych aktywów w ramach postępowania dotyczącego niewypłacalności należy złożyć na specjalnie do tego celu utworzonym rachunku bankowym.

2. Nadmierne zadłużenie

Sąd sporządza ocenę sytuacji finansowej i społecznej dłużnika w celu zweryfikowania wierzytelności oraz wyceny aktywów i pasywów.

Po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania likwidacyjnego dotyczącego majątku osobistego dłużnika i stwierdzeniu, czy są aktywa podlegające spieniężeniu sąd przystępuje do likwidacji majątku dłużnika.

Sąd orzeka w sprawie wszystkich spornych wierzytelności i nakazuje likwidację majątku osobistego dłużnika. Spieniężeniu nie podlegają jedynie przedmioty codziennego użytku oraz składniki majątku osobistego, które są dłużnikowi niezbędne do pracy zarobkowej. Majątek nadmiernie zadłużonego dłużnika likwiduje się w postępowaniu likwidacyjnym dotyczącym majątku osobistego dłużnika zgodnie z celem przewidzianym w przepisach prawa, którym jest naprawa sytuacji finansowej dłużnika poprzez umożliwienie godnego życia jemu oraz członkom jego gospodarstwa domowego.

W całym postępowaniu likwidacyjnym prawa dłużnika oraz czynności w imieniu dłużnika względem jego majątku wykonuje wyznaczony przez sąd syndyk (liquidateur).

W terminie sześciu miesięcy syndyk (liquidateur) ma obowiązek sprzedać aktywa dłużnika w sposób polubowny lub przeprowadzić sprzedaż przymusową.

Skutki postępowania likwidacyjnego dotyczącego majątku osobistego dłużnika:

  1. jeżeli zyski z likwidacji majątku dłużnika w postępowaniu likwidacyjnym są wystarczające do zaspokojenia roszczeń wierzycieli, sąd zamyka postępowanie;
  2. jeżeli zyski z likwidacji majątku dłużnika w postępowaniu likwidacyjnym nie wystarczają do zaspokojenia roszczeń wierzycieli, sąd wydaje postanowienie o zamknięciu postępowania z powodu niewystarczających aktywów;
  3. jeżeli dłużnik nie ma innych aktywów poza przedmiotami codziennego użytku i składnikami majątku osobistego, które są niezbędne do pracy zarobkowej, sąd zamyka postępowanie z powodu niewystarczających aktywów;
  4. jeżeli aktywa stanowią wyłącznie rzeczy pozbawione wartości rynkowej lub ich sprzedaż pociągnęłaby za sobą nieproporcjonalnie wysokie koszty względem ich wartości rynkowej, sąd zamyka postępowanie z powodu niewystarczających aktywów.

Zamknięcie postępowania z powodu niewystarczających aktywów powoduje umorzenie wszystkich zobowiązań dłużnika niezwiązanych z jego działalnością gospodarczą.

Z umorzenia zobowiązań dłużnika niezwiązanych z działalnością gospodarczą wyłącza się jednak następujące rodzaje długów:

  • długi spłacone przez współdłużnika lub przez poręczyciela zamiast dłużnika;
  • długi, o których mowa w art. 46 ustawy, tj. bieżące świadczenia z tytułu zobowiązań alimentacyjnych oraz świadczenia odszkodowawcze przyznane ofiarom umyślnych przestępstw z użyciem przemocy w związku z doznanym przez nie uszczerbkiem na zdrowiu.

Długi, o których mowa w art. 46 ustawy, mogą jednak zostać umorzone, jeżeli wierzyciel zgodził się na odroczenie ich spłaty, restrukturyzację lub ich umorzenie.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

1. Postępowanie upadłościowe

Po wydaniu przez sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości upadły automatycznie traci prawo zarządu wszelkimi swoimi aktywami, w tym nawet tymi, które mogą mu przypaść.

Po wydaniu takiego postanowienia majątek dłużnika trafia pod zarząd syndyka.

Jeżeli upadły jest osobą prawną, w skład masy upadłości wchodzą wszystkie aktywa i pasywa spółki, z wyłączeniem praw udziałowych wspólników tej spółki.

Syndyków wybiera się spośród osób, które cechują się odpowiednim zmysłem oraz uczciwością i wiarygodnością w zarządzaniu.

W praktyce sędziowie sądów okręgowych właściwych w sprawach gospodarczych wybierają syndyków z wykazu adwokatów (avocats). Sąd może jednak wyznaczyć syndyka również spośród notariuszy lub biegłych rewidentów / audytorów, o ile wymaga tego interes upadłego.

Tak jak w przypadku wszystkich postępowań z udziałem przedsiębiorców sądem właściwym w sprawach upadłościowych jest sąd gospodarczy.

To zatem do obowiązków sądu gospodarczego należy wydanie postanowienia o ogłoszeniu upadłości, określenie daty zaprzestania regulowania zobowiązań, wyznaczenie poszczególnych uczestników postępowania (sędziego-komisarza (juge-commissaire), syndyka (curateur)), wyznaczenie terminu do zgłaszania wierzytelności oraz przygotowanie sprawozdania z weryfikacji wierzytelności, a także wydanie postanowienia o zamknięciu postępowania upadłościowego.

Zarządzanie majątkiem dłużnika powierza się wyznaczonemu przez sąd syndykowi, który odpowiada za likwidację tego majątku i podział zysków z likwidacji między poszczególnych wierzycieli zgodnie z zasadami dotyczącymi wierzytelności uprzywilejowanych i wierzytelności zabezpieczonych rzeczowo.

Sędzia-komisarz odpowiada za nadzór nad czynnościami podejmowanymi w związku z upadłością, zarządzaniem majątkiem i jego likwidacją. Na rozprawie sędzia-komisarz zgłasza wszelkie ewentualne spory oraz zarządza wdrożenie środków pilnych, niezbędnych do zabezpieczenia i zachowania składników masy upadłości. Sędzia-komisarz przewodniczy również zgromadzeniom wierzycieli upadłego.

Po ogłoszeniu upadłości przez sąd upadły przedsiębiorca traci prawo zarządu swoim majątkiem oraz nie może już regulować płatności lub zawierać umów ani podejmować innych czynności dotyczących tego majątku.

2. Nadmierne zadłużenie

Jeżeli chodzi o zobowiązania dłużnika i skutki wszczęcia postępowania wspólnej spłaty dla jego majątku, należy mieć na uwadze, że dłużnik poddany jest obowiązkowi należytego postępowania.

W okresie należytego postępowania dłużnik obowiązany jest:

  • współpracować z organami i podmiotami uczestniczącymi w postępowaniu poprzez wyrażenie zgody na dobrowolne podawanie wszelkich informacji o swoim majątku, swoich dochodach i długach oraz wszelkich zmianach swojej sytuacji;
  • prowadzić, w miarę możliwości, działalność zarobkową w sposób odpowiadających swoim zdolnościom;
  • nie pogarszać swojej niewypłacalności oraz sumiennie podejmować czynności służące zmniejszeniu swojego zadłużenia;
  • nie faworyzować konkretnego wierzyciela, z wyjątkiem wierzycieli alimentacyjnych w zakresie zobowiązań bieżących, wynajmujących w zakresie zobowiązań bieżących z tytułu czynszu za lokal spełniający podstawowe potrzeby dłużnika, dostawców towarów i usług niezbędnych do prowadzenia godnego życia, a także wierzycieli w zakresie egzekucji bieżących zobowiązań odszkodowawczych wynikających z popełnienia umyślnego przestępstwa z użyciem przemocy, wywołującego uszczerbek na zdrowiu;
  • wywiązywać się z podjętych w postępowaniu zobowiązań.

W postępowaniu przewidziano dwa rodzaje organów w zależności od tego, czy jest to postępowanie ugodowe czy postępowanie sądowe.

Postępowanie ugodowe prowadzi Komisja Mediacyjna. Członków Komisji Mediacyjnej powołuje minister. Komisja, w skład której wchodzą m.in. przewodniczący i sekretarz, zbiera się co najmniej raz na kwartał. Kandydaci na członków Komisji Mediacyjnej mają obowiązek przedstawić stosowne dokumenty, w tym m.in. zaświadczenia z rejestru karnego. Powołani członkowie mają prawny obowiązek zawiadomić ministra o wszelkich toczących się przeciwko nim postępowaniach karnych lub o wydanych przeciwko nim wyrokach skazujących, co umożliwi mu wyznaczenie innych osób na ich miejsce. Członkowie Komisji Mediacyjnej otrzymują diety w wysokości 10 EUR za jedno posiedzenie, zaś przewodniczący – w wysokości 20 EUR za jedno posiedzenie.

Komisja Mediacyjna rozstrzyga w szczególności w zakresie wniosków o wszczęcie postępowania oraz o dopuszczalności zgłoszonych wierzytelności. Ponadto Komisja zatwierdza lub zmienia projekty zawartych ugód, które są jej przedkładane po zakończeniu czynności wyjaśniających przez Biuro Informacji i Porad w sprawach Nadmiernego Zadłużenia (zwane dalej „Biurem”).

Jeżeli w terminie sześciu miesięcy od dnia uwzględnienia przez Komisję wniosku o wszczęcie postępowania zainteresowane strony nie przyjmą zaproponowanej ugody, Komisja sporządza protokół, w którym informuje o niepowodzeniu postępowania ugodowego. W terminie dwóch miesięcy od dnia opublikowania tego protokołu w rejestrze dłużnik może wnieść do sądu okręgowego właściwego dla jego miejsca zamieszkania o wszczęcie sądowego postępowania naprawczego. Jeżeli we wskazanym terminie dłużnik nie złoży takiego wniosku, ponowny wniosek o wszczęcie postępowania wspólnej spłaty zobowiązań będzie mógł złożyć dopiero po upływie dwóch lat od dnia ogłoszenia protokołu w rejestrze.

W razie wszczęcia sądowego postępowania naprawczego strony zostaną wezwane do stawiennictwa przed sądem pokoju, który może zażądać od nich przedstawienia wszelkich dokumentów lub informacji umożliwiających ustalenie majątku dłużnika (jego aktywów i pasywów).

Na podstawie otrzymanych informacji sąd sporządza plan naprawczy, który obejmuje środki umożliwiające dłużnikowi uregulowanie zobowiązań.

Sporządzony przez sąd plan naprawczy obowiązuje przez maksymalnie siedem lat i może zostać uchylony jedynie w nielicznych przypadkach (w szczególności gdy dłużnik nie przestrzega nałożonych na niego przez plan naprawczy zobowiązań).

3. Zarząd komisaryczny

W ramach zarządu komisarycznego dłużnik traci swoje uprawnienia decyzyjne na rzecz komisarzy (commissaires), których zadaniem jest sporządzenie spisu inwentarza oraz planu restrukturyzacyjnego albo planu likwidacji i podziału aktywów. Ponadto dłużnik nie może podejmować czynności, które utrudniałyby powołanym w tym postępowaniu komisarzom wykonywanie obowiązków.

4. Postępowanie układowe

W postępowaniu układowym dłużnik nie może sprzedać ani obciążyć hipoteką żadnego składnika majątku ani zaciągnąć jakiegokolwiek zobowiązania bez zgody sędziego delegowanego (juge délégué). Sędzia delegowany sporządza spis inwentarza i bada sytuację przedsiębiorstwa, w razie konieczności korzystając z pomocy biegłych.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Poszczególne rodzaje postępowań, które wskazano powyżej, nie powodują wygaśnięcia wierzytelności uprzywilejowanych, z wyjątkiem postępowania układowego.

1. Postępowanie układowe

Wierzyciele posiadający wierzytelności zabezpieczone rzeczowo, którzy biorą udział w głosowaniu nad układem, tracą status wierzycieli uprzywilejowanych (art. 10 ustawy z dnia 14 kwietnia 1886 r.).

2. Postępowanie upadłościowe

Jeżeli chodzi o upadłość, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jeżeli sąd ogłosił upadłość dłużnika, nie można już dokonać potrącenia ustawowego, sądowego ani umownego, nawet pomiędzy istniejącymi już wierzytelnościami, jeżeli do tej chwili nie spełniały jednego z trzech kryteriów, tj. bezsporności, wymagalności i jednorodności. Chociaż ogłoszenie upadłości może uniemożliwić dokonanie potrącenia ustawowego, nie należy stąd twierdzić, że taka sytuacja wystąpi w sposób bezwzględny lub z mocą wsteczną. Ogłoszenie upadłości nie wpływa na możliwość potrącenia ustawowego, jeżeli stosowne przesłanki zostały spełnione przed wszczęciem przez sąd postępowania upadłościowego. Sąd Apelacyjny (Cour d’appel) orzekł, że „znajdowanie się w okresie pomiędzy zaprzestaniem regulowania zobowiązań a wszczęciem postępowania nie stoi na przeszkodzie w dokonywaniu takich potrąceń. Dokonanie potrącenia ustawowego jest możliwe mimo zaprzestania płatności. Nie stanowi ono czynności dłużnika, ponieważ potrącenie następuje bez jego wiedzy; taka sytuacja nie wchodzi w zakres zastosowania art. 445 kodeksu spółek handlowych”.

Jeżeli chodzi o potrącenie sądowe, sąd nie może go ustanowić po wszczęciu postępowania zbiorowego. Można go jednak dokonać w okresie pomiędzy zaprzestaniem regulowania zobowiązań a wszczęciem postępowania, o ile postanowienie ustanawiające je uprawomocniło się (nie można już go zaskarżyć). Wówczas potrącenie staje się skuteczne dopiero w dniu wydania tego postanowienia.

Jeżeli chodzi o potrącenie umowne, jest ono oczywiście niedopuszczalne po wszczęciu postępowania zbiorowego. Nie można go dokonać również w okresie pomiędzy zaprzestaniem regulowania zobowiązań a wszczęciem postępowania, ponieważ zgodnie z art. 445 kodeksu spółek handlowych taki sposób świadczenia jest wadliwy i w konsekwencji powoduje nieważność czynności z mocy prawa [1].

Należy jednak mieć na uwadze, że w ustawie z dnia 5 sierpnia 2005 r. o zabezpieczeniach finansowych (loi du 5 août 2005 sur les garanties financières) przewidziano szczególne odstępstwa od opisanych powyżej zasad dotyczące np. umów potrącenia, które strony mogą zawrzeć w dniu wszczęcia postępowania dotyczącego niewypłacalności (lub nawet w późniejszym terminie – zob. art. 18 i nast. ustawy z dnia 5 sierpnia 2005 r. o zabezpieczeniach finansowych).

3. Zarząd komisaryczny

Jeżeli chodzi o zarząd komisaryczny, postępowanie układowe lub moratorium w spłacie zadłużenia, dokonywanie takich potrąceń po utracie przez dłużnika prawa do rozporządzania swoimi majątkiem oraz do wykonywania swoich praw jest niedopuszczalne.


[1] „La compensation comme garantie d’une créance sur un débiteur en faillite”, Pierre HURT, J.T., 2010, s. 30.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Jednym z głównych problemów, z którymi borykają się syndycy po wszczęciu przez sąd postępowania upadłościowego, są obowiązujące umowy, które zostały zawarte przed ogłoszeniem upadłości. Przyjmuje się, że te obowiązujące umowy pozostają w mocy do czasu ich rozwiązania przez syndyka, z wyjątkiem umów o pracę, które w dniu ogłoszenia upadłości wygasają automatycznie [art. 12-1 kodeksu pracy (Code du travail)].

Rozważając możliwość tymczasowego dalszego obowiązywania takich umów, syndyk bierze pod uwagę interesy różnych stron. Jeżeli umowa zawiera postanowienia, zgodnie z którymi wygasa ona w razie ogłoszenia upadłości jednej ze stron, syndyk ma obowiązek zdecydować, czy zamierza zakwestionować zastosowanie tych postanowień (mając na uwadze, że ważność tych postanowień jest kwestią sporną; np. w Belgii w odniesieniu do umów najmu komercyjnego takie postanowienia uważa się za nieważne).

W każdym razie decyzja o utrzymaniu w mocy lub rozwiązaniu tych umów należy zasadniczo wyłącznie do syndyka. Jeżeli druga strona umowy zakwestionuje decyzję syndyka, powołując się na automatyczne wygaśnięcie umowy wskutek ogłoszenia upadłości kontrahenta, syndyk prawdopodobnie będzie zmuszony wziąć udział w postępowaniu sądowym, którego wynik jest niepewny, a które wiąże się z kolejnymi kosztami obciążającymi masę upadłości [1].


[1] Źródła: „Les procédures collectives au Luxembourg”, Yvette HAMILIUS i Brice HELLINCKX (autorzy rozdziału 3), Editions Larcier, 2014, s. 86.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

1. Postępowanie układowe, postępowanie upadłościowe, moratorium w spłacie zadłużenia i zarząd komisaryczny

Jeżeli chodzi o postępowanie układowe, postępowanie upadłościowe, moratorium w spłacie zadłużenia i zarząd komisaryczny, czynności egzekucyjne wobec przedsiębiorcy i jego majątku ulegają zawieszeniu. W Wielkim Księstwie Luksemburga nie ma jednak przepisów prawa zakazujących wierzycielom podejmowania czynności zmierzających do zachowania integralności majątku ich dłużnika.

We wszystkich tych postępowaniach dłużnik nie może swobodnie rozporządzać swoim majątkiem. „Od chwili wydania przez sąd orzeczenia o ogłoszeniu upadłości do chwili zamknięcia postępowania nie można skutecznie dokonać żadnej czynności prawnej wobec samego upadłego względem majątku, który wchodzi w skład masy upadłości” (Lux. 12 stycznia 1935 r., Pas. 14, s. 27). „Wierzyciele nieuprzywilejowani oraz wierzyciele posiadający ogólną wierzytelność uprzywilejowaną nie mogą w okresie upadłości pozwać upadłego ani nawet syndyka, lecz mają jedynie możliwość zgłoszenia wierzytelności lub wytoczenia powództwa o uznanie ich wierzytelności” (Cass. 13 listopada 1997 r., Pas. 30, s. 265).

W niektórych przypadkach można jednak podejmować pewne czynności w zakresie rozporządzania majątkiem – za aprobatą osoby wyznaczonej przez sąd gospodarczy (dotyczy to moratorium w spłacie zadłużenia lub zarządu komisarycznego).

Ponadto na mocy orzeczenia o ogłoszeniu upadłości długi, które nie były należne, stają się wymagalne, a odsetki od nich przestają być naliczane.

2. Nadmierne zadłużenie

Jeżeli chodzi o postępowanie wspólnej spłaty zobowiązań, uwzględnienie przez Komisję Mediacyjną wniosku dłużnika powoduje automatyczne zawieszenie wszelkich czynności egzekucyjnych prowadzonych przeciwko majątkowi dłużnika, z wyjątkiem czynności dotyczących zobowiązań alimentacyjnych. Ponadto przestają być naliczane odsetki, a długi, które nie były należne, stają się wymagalne.

Jeżeli postępowanie ugodowe zakończy się niepowodzeniem, sąd pokoju prowadzący postępowanie może zawiesić wszelkie czynności egzekucyjne na tych samych warunkach co wskazane powyżej.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Jeżeli chodzi o postępowania sądowe będące w toku w chwili wszczęcia przez sąd postępowania dotyczącego niewypłacalności, syndyk może je kontynuować. W takich przypadkach powodowie powinni jednak włączyć syndyka do postępowania, jako jedynego uprawnionego do skutecznej reprezentacji upadłego dłużnika.

Jeżeli sąd uzna roszczenia wobec dłużnika, wierzyciele, którzy wnieśli przeciw niemu powództwa przed ogłoszeniem upadłości, uzyskują zabezpieczenie (titre), które będą mogli wykorzystać w postępowaniu likwidacyjnym majątku dłużnika. Egzekucja przymusowa tego tytułu nie jest jednak możliwa, ponieważ wskutek ogłoszenia upadłości dłużnik traci prawo zarządu swoim majątkiem.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

1. Postępowanie upadłościowe

Wierzycieli powiadamia się o upadłości ich dłużnika, publikując zawiadomienie o upadłości w co najmniej jednej gazecie wydawanej w Luksemburgu. Następnie wierzyciele powinni zgłosić wierzytelności wraz z zabezpieczeniami (titres) w sekretariacie sądu okręgowego właściwego w sprawach gospodarczych w terminie określonym w orzeczeniu o ogłoszeniu upadłości. Urzędnik sądowy rejestruje wierzytelności i wydaje potwierdzenie ich przyjęcia.

Zgłoszenia wierzytelności powinny być podpisane. Należy w nich podać nazwiska, imiona, wykonywane zawody i adresy wierzycieli oraz kwoty wierzytelności, ich podstawy oraz wszelkie gwarancje lub zabezpieczenia związane z wierzytelnością. Następnie poszczególne wierzytelności są weryfikowane w obecności syndyka, upadłego dłużnika i sędziego-komisarza.

W razie sporów w ramach tej procedury sąd może wezwać wierzycieli do stawiennictwa w celu wyjaśnienia szczegółów dotyczących przysługujących im wierzytelności oraz ich podstaw lub dokładnej kwoty podczas przesłuchania (examen contradictoire).

Jeżeli syndyk ustalił, że są aktywa w majątku dłużnika, które można podzielić między wierzycieli, wzywa ich do stawienia się na posiedzeniu, podczas którego przedstawia sprawozdanie rachunkowe, zaś wierzyciele mają możliwość wyrażenia opinii na temat planu podziału.

Jeżeli aktywa są niewystarczające, sąd wydaje postanowienie o zamknięciu postępowania upadłościowego.

Jeżeli syndyk nie wywiązał się ze swoich obowiązków w sposób zadowalający wierzycieli, mogą oni wnieść zażalenie do sędziego-komisarza, który w razie potrzeby może powołać innego syndyka.

2. Zarząd komisaryczny

W ramach zarządu komisarycznego komisarze mają obowiązek przedstawić wierzycielom szczegółowe informacje na temat planu restrukturyzacyjnego lub planu likwidacji majątku.

Wierzyciele mogą zostać wówczas poproszeni o przedstawienie uwag. W terminie 15 dni od dnia uzyskania tych informacji wierzyciele powinni poinformować sekretariat o swojej decyzji dotyczącej przyjęcia planu. Nie można go wdrożyć, jeżeli na jego przyjęcie nie zgodzi się ponad połowa wierzycieli, których wierzytelności stanowią więcej niż połowę pasywów dłużnika.

3. Postępowanie układowe

W postępowaniu układowym zwołuje się zgromadzenie wierzycieli, aby umożliwić im omówienie propozycji układowych przedstawionych przez sędziego delegowanego. W związku z tym wierzyciele powinni zgłosić swoje wierzytelności i określić, czy przyjmują propozycje układowe.

Następnie wierzyciele mogą również przedstawić uwagi na posiedzeniu zorganizowanym w celu przyjęcia układu. Mogą oni również złożyć zażalenie na postanowienie w sprawie zatwierdzenia układu, jeżeli nie zostali zaproszeni na zgromadzenie wierzycieli lub jeżeli zagłosowali przeciwko przyjęciu propozycji układowych.

4. Nadmierne zadłużenie

W postępowaniu ugodowym w pierwszej kolejności wierzyciele powinni zgłosić swoje wierzytelności do Biura Informacji i Porad w sprawach Nadmiernego Zadłużenia. Następnie wierzyciele mogą czynnie uczestniczyć w procesie przyjęcia ugody przez to Biuro.

W dalszej kolejności Komisja Mediacyjna w sprawach Nadmiernego Zadłużenia zwołuje zgromadzenie wierzycieli i przedstawia propozycje zawarte w ugodzie. Aby ugodę można było uznać za przyjętą, za jej przyjęciem powinno opowiedzieć się co najmniej 60% wierzycieli, których wierzytelności stanowią 60% wszystkich wierzytelności. Brak stanowiska wierzycieli oznacza udzielenie zgody.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Syndycy w postępowaniu upadłościowym reprezentują zarówno upadłego, jak i ogół wierzycieli. W ramach tych podwójnych kompetencji nie tylko odpowiadają oni za zarządzanie majątkiem upadłego, ale mają również prawo nadzoru – jako powodowie lub pozwani – nad wszelkimi czynnościami podejmowanymi w celu zachowania majątku, który ma służyć jako zabezpieczenie interesów wierzycieli, a także do odzyskania lub pomnożenia tego majątku we wspólnym interesie wierzycieli (Sąd Apelacyjny, 2 lipca 1880 r., Pas. 2, s. 49).

Syndyk może podejmować wszelkie czynności względem wspólnego zabezpieczenia wierzycieli, którym jest majątek upadłego, tj. czynności służące odzyskaniu, ochronie lub likwidacji tego majątku (Sąd Apelacyjny, 25 lutego 2015 r., Pas. 37, s. 483).

Jeżeli chodzi o umowy, które obowiązywały po wydaniu przez sąd orzeczenia o ogłoszeniu upadłości, syndyk ma obowiązek zdecydować, czy umowy te należy rozwiązać, czy też – jeżeli mogą przynieść zysk – lepszym rozwiązaniem byłoby ich utrzymanie w mocy w celu późniejszej spłaty zobowiązań upadłego.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Wszyscy wierzyciele powinni zgłosić swoje wierzytelności niezależnie od ich rodzaju oraz bez względu na to, czy są one wierzytelnościami uprzywilejowanymi. Wyjątkiem w tym postępowaniu są jednak wierzytelności masy upadłości, tj. wierzytelności, które powstały po wszczęciu postępowania upadłościowego oraz w związku z prowadzeniem tego postępowania (np. koszty wynagrodzenia syndyka, czynsz należny po ogłoszeniu upadłości itd.).

Jeżeli chodzi o wierzytelności masy upadłości powstałe po wszczęciu przez sąd postępowania dotyczącego niewypłacalności i które wynikają z zarządu tą masą lub kontynuowania niektórych działań przedsiębiorstwa w upadłości, są one zaspokajane przed podziałem pozostałych aktywów pomiędzy wierzycieli masy. Wierzytelności masy upadłości mają zatem we wszystkich przypadkach pierwszeństwo przed wierzytelnościami pozostałymi.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

1. Postępowanie upadłościowe

W postępowaniu upadłościowym orzeczenie o ogłoszeniu upadłości publikuje się na różne sposoby (w prasie, wpis w rejestrze prowadzonym w sądzie gospodarczym), tak aby wierzyciele upadłego dłużnika mogli dowiedzieć się o sytuacji dłużnika oraz się ujawnić (art. 472 kodeksu spółek handlowych).

Następnie wierzyciele powinni zgłosić swoje wierzytelności w sekretariacie sądu gospodarczego oraz przedłożyć dokumenty na ich potwierdzenie (art. 496 kodeksu spółek handlowych).

Formularz, za pomocą którego wierzyciele mogą zgłosić swoje wierzytelności, jest dostępny w internecie pod adresem: Link otworzy się w nowym okniehttp://www.justice.public.lu/fr/creances/declaration-creance/index.html

Syndyk odpowiedzialny za likwidację masy weryfikuje wierzytelności i może je kwestionować (art. 500 kodeksu spółek handlowych).

Każda zakwestionowana zgłoszona wierzytelność podlega rozpatrzeniu przez sąd.

Jeżeli jednak zaistnieją kwestie sporne należące do kategorii spraw nierozpatrywanych przez sąd okręgowy orzekający w sprawach gospodarczych, podlegają one rozpoznaniu przez właściwy sąd, który wyda orzeczenie co do istoty sprawy. Kieruje się je również do rozpoznania przez sąd okręgowy właściwy w sprawach gospodarczych, który zgodnie z art. 504, określa, do jakiej wysokości roszczeń wierzyciel sporny może brać udział w negocjowaniu układu (art. 502).

2. Postępowanie układowe

W postępowaniu układowym dłużnik, który wnosi o zawarcie układu, ma obowiązek wskazać we wniosku dane osobowe i adresy wierzycieli oraz kwoty ich wierzytelności (art. 3 ustawy z dnia 14 kwietnia 1886 r.).

Wierzyciele otrzymują przesyłką poleconą zawiadomienie (art. 8 ustawy z 14 kwietnia 1886 r.) zawierające wezwanie do udziału w zgromadzeniu wierzycieli w celu głosowania nad układem.

Wezwanie to publikuje się również w prasie.

Na zgromadzeniu tym wierzyciele zgłaszają swoje wierzytelności, podając ich wysokość.

Jak wskazano powyżej, wierzyciele zabezpieczeni rzeczowo, którzy biorą udział w głosowaniu nad układem, tracą status wierzycieli uprzywilejowanych (art. 10 ustawy z dnia 14 kwietnia 1886 r.).

3. Moratorium w spłacie zadłużenia

Jeżeli chodzi o moratorium w spłacie zadłużenia dłużnik również ma obowiązek przedstawić wykaz wierzycieli, podając ich siedzibę lub miejsca zamieszkania wraz z kwotami przysługujących im wierzytelności.

Wezwanie do udziału w zgromadzeniu przesyła się wierzycielom przesyłką poleconą (art. 596 kodeksu spółek handlowych). Wezwanie to ogłasza się również w prasie.

Na zgromadzeniu, na które wierzyciele zostali wezwani, są oni obowiązani zgłosić przysługujące im wierzytelności, wskazując ich kwoty (art. 597 kodeksu spółek handlowych).

4. Zarząd komisaryczny

W ramach zarządu komisarycznego wierzytelności nie zgłasza się, ani nie przyjmuje. We wniosku o ustanowienie zarządu komisarycznego dłużnik wskazuje sądowi dane swoich wierzycieli.

Następnie sąd zawiadamia tych wierzycieli o planie restrukturyzacyjnym lub planie likwidacji aktywów sporządzonym przez wyznaczonych przez sąd komisarzy.

5. Postępowanie oddłużeniowe

W terminie jednego miesiąca od dnia ogłoszenia zawiadomienia dotyczącego wspólnej spłaty zobowiązań wierzyciele nadmiernie zadłużonego dłużnika obowiązani są zgłosić przysługujące im wierzytelności do Biura Informacji i Porad w sprawach Nadmiernego Zadłużenia.

Zgłoszenie wierzytelności wymaga spełnienia kryteriów określonych w art. 6 i 7 rozporządzenia Wielkiego Księcia z dnia 17 stycznia 2014 r. wykonującego ustawę z dnia 8 stycznia 2013 r. o nadmiernym zadłużeniu (règlement grand-ducal du 17 janvier 2014 portant exécution de la loi du 8 janvier 2013 concernant le surendettement).

Wierzyciele mogą skorzystać z Link otworzy się w nowym oknieformularza zgłoszenia.

Dopuszczalność zgłaszanych wierzytelności bada Komisja Mediacyjna.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Zgodnie z podstawową zasadą prawa upadłościowego każdy wierzyciel otrzymuje taki sam udział, proporcjonalnie do kwoty przysługującej mu wierzytelności.

Niektórych wierzycieli zabezpieczonych lub wierzycieli uprzywilejowanych, zaspokaja się w pierwszej kolejności.

Wierzyciele uprzywilejowani są zaspokajani w kolejności określonej w ustawie, zgodnej z porządkiem publicznym (właściciele wynajmujący nieruchomości, wierzyciele hipoteczni, wierzyciele zabezpieczeni zastawem na przedsiębiorstwie, a w szczególności Skarb Państwa w najszerszym rozumieniu tego pojęcia).

Co do zasady syndyk stosuje przepisy art. 2096–2098 oraz art. 2101 i art. 2102 kodeksu cywilnego (Code civil).

Syndyk ma obowiązek zweryfikować każdą wierzytelność, stosując przepisy prawa i orzecznictwo.

Aktywa netto przysługujące wierzycielom nieuprzywilejowanym należy podzielić w sposób proporcjonalny zgodnie z art. 561 akapit pierwszy kodeksu spółek handlowych.

Po zapoznaniu się z wysokością opłat określonych przez sąd oraz kwoty pozostałej do podziału między wierzycieli nieuprzywilejowanych i ustaleniu przez sąd kolejności wierzycieli uprzywilejowanych syndyk sporządza plan podziału aktywów, który w pierwszej kolejności przedkłada sędziemu-komisarzowi. Zgodnie z art. 533 kodeksu spółek handlowych syndyk przesyła przesyłką poleconą wszystkim wierzycielom wezwanie na posiedzenie w celu przedstawienia im sprawozdania finansowego. Do tego wezwania syndyk załącza kopię planu podziału aktywów.

Wezwanie na posiedzenie doręcza upadłemu komornik sądowy (huissier) lub ogłasza się je w jednej z luksemburskich gazet.

Jeżeli żaden z wierzycieli nie zakwestionuje sprawozdania finansowego syndyka, syndyk sporządza protokół z posiedzenia na podstawie planu podziału aktywów i przedkłada go do podpisu sędziemu-komisarzowi oraz sekretarzowi (greffier).

Po przedstawieniu sprawozdania finansowego syndyk spłaca wierzycieli.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

1. Postępowanie upadłościowe

W postępowaniu upadłościowym po dokonaniu spłat syndyk może złożyć wniosek o zamknięcie postępowania upadłościowego, będący dla sądu podstawą do jego zakończenia.

Zgodnie z art. 536 kodeksu spółek handlowych wierzyciele nie mogą dochodzić roszczeń od upadłego, którego sąd nie uznał za winnego doprowadzenia do swojej upadłości wskutek niedbalstwa lub umyślnego działania, co stanowi czyn zagrożony odpowiedzialnością karną, chyba że w ciągu siedmiu lat od dnia wydania orzeczenia o zamknięciu postępowania z powodu niewystarczających aktywów jego sytuacja majątkowa ulegnie poprawie.

Zgodnie z art. 586 kodeksu spółek handlowych upadły, który w pełni wywiązał się ze wszystkich wymagalnych zobowiązań, głównych, jak i odsetek i kosztów, może uzyskać rehabilitację, wnosząc o to do Sądu Najwyższego (Cour supérieure de justice).

2. Postępowanie układowe, moratorium w spłacie zadłużenia, zarząd komisaryczny

Jeżeli chodzi o postępowanie układowe, moratorium w spłacie zadłużenia oraz zarząd komisaryczny, sąd zamyka postępowanie orzeczeniem o zastosowaniu odpowiedniego środka.

Sąd może nałożyć na upadłego dłużnika sankcje przewidziane w kodeksie cywilnym lub w kodeksie karnym.

Jeżeli sąd uzna, że upadły doprowadził do swojej upadłości, dopuszczając się rażącego niedbalstwa, może zakazać mu prowadzenia działalności gospodarczej, czy to bezpośrednio, czy za pośrednictwem innej osoby. Zakaz ten dotyczy również objęcia w spółce funkcji pozwalającej na podejmowanie w niej decyzji.

Inne sankcje przewidziane w kodeksie cywilnym, które sąd może nałożyć w odniesieniu do upadłości spółek handlowych, obejmują możliwość rozszerzenia upadłości na osoby sprawujące funkcje kierownicze w spółce oraz możliwość wytoczenia powództwa na podstawie art. 1382 i 1383 kodeksu cywilnego (odpowiedzialność odszkodowawcza na zasadach ogólnych), a także art. 59 i 192 ustawy o spółkach handlowych (loi sur les sociétés commerciales).

Sąd może nałożyć na upadłego również sankcje przewidziane w kodeksie karnym (bankructwo przestępcze).

W postępowaniu układowym dłużnik, który skorzystał z tego trybu, ma obowiązek spłacić zobowiązania względem wierzycieli, jeżeli jego sytuacja majątkowa poprawiła się (art. 25 ustawy z dnia 14 kwietnia 1886 r. o postępowaniu układowym).

W postępowaniu układowym nie bierze się pod uwagę następujących kategorii zobowiązań:

  • podatków i innych należności wobec państwa;
  • wierzytelności uprzywilejowanych i zabezpieczonych hipotekami lub zastawami;
  • zobowiązań alimentacyjnych.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Jeżeli po zamknięciu postępowania dotyczącego niewypłacalności pozostały aktywa, wierzyciele otrzymują pełne kwoty lub proporcjonalną część kwot przysługujących im wierzytelności zgodnie z warunkami podziału, które sąd przyjął w orzeczeniu zamykającym postępowanie.

Jeżeli sąd nie uznał upadłego za winnego przestępstwa bankructwa zwykłego albo podstępnego, wierzyciele nie mogą dochodzić od niego swoich roszczeń, chyba że w ciągu siedmiu lat od dnia wydania orzeczenia zamykającego postępowanie upadłościowe sytuacja majątkowa dłużnika poprawiła się.

Wierzyciele mogą również wytoczyć powództwo na podstawie art. 1382 i 1383 kodeksu cywilnego, powołując się na odpowiedzialność odszkodowawczą na zasadach ogólnych osób sprawujących funkcje kierownicze w podmiocie upadłym, lub powództwo na podstawie art. 59 i 192 ustawy o spółkach handlowych (odpowiedzialność dyrektorów i członków zarządu w zakresie sprawowanego mandatu).

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Koszty wniosku o ogłoszenie upadłości stanowią część kosztów masy upadłości.

Ponieważ są to koszty poniesione w związku z prowadzeniem postępowania upadłościowego, pokrywa się je z masy upadłości przed podziałem przez syndyka pozostałych aktywów pomiędzy poszczególnych wierzycieli.

W art. 1 i 2 ustawy z dnia 29 marca 1893 r. o pomocy prawnej i postępowaniu upadłościowym (loi du 29 mars 1893 concernant l’assistance judiciaire et la procédure en débet) określono poszczególne koszty wynikające z wymogów formalnych postępowania dotyczącego niewypłacalności oraz uregulowano kolejność ich pokrywania, w razie gdy aktywa są niewystarczające.

Właściwy sąd okręgowy ustala wynagrodzenie syndyka na podstawie rozporządzenia Wielkiego Księcia z dnia 18 lipca 2003 r. (règlement grand-ducal du 18 juillet 2003).

Syndyk ma obowiązek sporządzić zestawienie kosztów i wynagrodzenia na podstawie odzyskanych aktywów i złożyć je w sądzie okręgowym właściwym w sprawach gospodarczych.

W art. 536-1 akapit drugi kodeksu spółek handlowych określono, że koszty i wynagrodzenia w postępowaniach upadłościowych zakończonych z powodu niewystarczających aktywów pokrywa Administracja Podatków Pośrednich (Administration de l’Enregistrement) na warunkach określonych w ustawie z dnia 29 marca 1893 r. o pomocy prawnej i postępowaniu upadłościowym.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

1. Postępowanie upadłościowe

Wydając orzeczenie o ogłoszeniu upadłości, sąd może postanowić, że datą zaprzestania regulowania przez upadłego zobowiązań jest data wcześniejsza od daty ogłoszenia upadłości. Data ta nie może jednak zostać określona wcześniej niż w okresie sześciu miesięcy poprzedzających wydanie tego orzeczenia.

Aby zapewnić ochronę interesów wierzycieli, okres pomiędzy zaprzestaniem regulowania zobowiązań a wydaniem tego orzeczenia określa się mianem „stanu niewypłacalności”.

Niektóre czynności dokonane w tym okresie, które mogą naruszać prawa wierzycieli, będą nieważne. Chodzi tutaj w szczególności o:

  • wszelkie czynności, których przedmiotem są rzeczy ruchome lub nieruchomości zbyte przez upadłego pod tytułem darmym lub odpłatnie – za cenę sprzedaży, która jest wyraźnie niższa niż wartość danego składnika majątkowego;
  • wszelkie świadczenia w gotówce lub świadczenia dokonane przelewem bankowym, w ramach umowy sprzedaży, potrącenia lub w inny sposób w celu uregulowania długów jeszcze niewymagalnych;
  • wszelkie świadczenia inne niż w gotówce lub świadczenia dokonane za pomocą weksli w celu spłaty długów wymagalnych;
  • wszelkie hipoteki lub wszelkie inne prawa rzeczowe przyznane przez dłużnika na poczet długów zaciągniętych przed zaprzestaniem regulowania zobowiązań.

Jeżeli chodzi o inne czynności, zasada nieważności nie jest jednak stosowana automatycznie.

W związku z tym niektóre świadczenia dokonane przez dłużnika na poczet długów wymagalnych oraz wszelkie inne czynności odpłatne w stanie niewypłacalności mogą być nieważne, jeżeli zostanie udowodnione, że osoby trzecie, na rzecz których tych świadczeń dokonano lub które negocjowały z upadłym, wiedziały o zaprzestaniu przez dłużnika regulowania zobowiązań.

Jeżeli wierzyciel wie, że dłużnik nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań, nie może podejmować działań w celu zapewnienia sobie uprzywilejowanego traktowania z naruszeniem interesów ogółu wierzycieli.

Link otworzy się w nowym oknieHipoteki i prawa uprzywilejowane (droits d’hypothèque et de privilège), które zostały skutecznie uzyskane, można zarejestrować do dnia wydania przez sąd orzeczenia o ogłoszeniu upadłości. Prawa zarejestrowanie w ciągu 10 dni poprzedzających dzień zaprzestania regulowania zobowiązań lub po upływie tego okresu mogą jednak zostać uznane za nieważne, jeżeli od dnia sporządzenia aktu notarialnego ustanawiającego hipotekę do dnia rejestracji upłynęło ponad 15 dni.

Ponadto wszelkie czynności dokonane podstępnie lub świadczenia dokonane ze szkodą dla wierzycieli, tj. takie, których dłużnik dokonał, będąc w pełni świadomym szkody, jaką te czynności lub świadczenia wyrządzą wierzycielowi (tj. obniżenie wartości masy upadłości, niezastosowanie się do kolejności zaspokajania wierzytelności itd.), są nieważne bez względu na datę ich dokonania.

Pojęcie stanu niewypłacalności nie ma zastosowania do umów o ustanowienie zabezpieczenia finansowego ani do przyszłych wierzytelności przeniesionych na jednostkę specjalnego przeznaczenia do celów sekurytyzacji.

2. Postępowanie układowe

W postępowaniu układowym dłużnik nie może przenieść ani obciążyć hipoteką żadnego składnika majątku. Nie może także zaciągnąć żadnych zobowiązań bez zgody sędziego delegowanego.

3. Zarząd komisaryczny

Od dnia wydania przez sąd orzeczenia dotyczącego wyznaczenia sędziego delegowanego w celu sporządzenia spisu inwentarza przedsiębiorstwa przedsiębiorca nie może – pod rygorem nieważności takich czynności – przenosić ruchomych składników majątkowych, ustanawiać na nich zastawów ani hipotek, zaciągać w związku z nimi zobowiązań ani przyjmować takich składników bez pisemnej zgody sędziego delegowanego.

Należy również pamiętać, że zgodnie z ustawą o zarządzie komisarycznym przedsiębiorca, który zataił część swojego majątku, zawyżył kwotę swoich zobowiązań lub dopuścił do udziału w postępowaniu wierzycieli, którzy zawyżyli kwotę przysługujących im wierzytelności, podlegają odpowiedzialności karnej.

4. Nadmierne zadłużenie

W stosownych przypadkach sędzia może wyznaczyć osoby odpowiedzialne za udzielenie pomocy socjalnej lub edukacyjnej bądź wsparcia w zakresie zarządzania finansami w celu zapewnienia, by część dochodu dłużnika, której nie przeznaczono na spłatę długów, została wykorzystana zgodnie z jej przeznaczeniem.

W ramach swoich obowiązków służbowych osoby te są upoważnione do stosowania wszelkich środków, aby zapobiec wykorzystaniu tej części dochodów do celów niezgodnych z jej przeznaczeniem lub zapobiec naruszeniu interesów gospodarstwa domowego dłużnika.

Ostatnia aktualizacja: 29/10/2019

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.
W związku z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej państwa członkowskie aktualizują obecnie niektóre strony portalu zawierające treści krajowe. Jeżeli dana strona zawiera treści, które nie zostały jeszcze dostosowane w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, jest to niezamierzone i zostanie wkrótce skorygowane.

Upadłość - Węgry

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowania w związku z niewypłacalnością wobec osób prawnych reguluje ustawa XLIX z 1991 r. o postępowaniu upadłościowym i likwidacyjnym (ustawa o upadłości).

Ustawa o upadłości reguluje dwa rodzaje postępowań w związku z niewypłacalnością: postępowanie upadłościowe i postępowanie likwidacyjne.

Postępowanie upadłościowe jest postępowaniem restrukturyzacyjnym, którego celem jest zawieszenie płatności dokonywanych przez dłużnika, któremu grozi niewypłacalność, w celu zawarcia ugody, jak również podjęcia próby wykonania ugody w celu przywrócenia jego wypłacalności.

Postępowanie likwidacyjne jest postępowaniem, którego celem jest zaspokojenie roszczeń wierzycieli zgodnie z przepisami szczególnymi, gdy niewypłacalny dłużnik zostaje zlikwidowany bez następcy prawnego, w postępowaniu mającym na celu podział całej masy upadłości dłużnika między wierzycieli. Postępowanie likwidacyjne musi jednak zostać zakończone, jeżeli dłużnik spłaci wszystkie swoje długi i koszty postępowania lub jeżeli zawrze ugodę ze swoimi wierzycielami w sprawie warunków restrukturyzacji zadłużenia – zatwierdzoną następnie przez sąd.

Prawo przewiduje na przykład przepisy szczególne, w tym częściowo klauzule derogacyjne, w odniesieniu do węgierskich oddziałów przedsiębiorstw z siedzibami statutowymi za granicą, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i przedsiębiorstw sektora finansowego (instytucji kredytowych, przedsiębiorstw finansowych, zakładów ubezpieczeń, firm inwestycyjnych, publicznych składów).

Postępowania upadłościowego nie można wszcząć wobec przedsiębiorstw sektora finansowego, ale organy nadzorcze mogą interweniować już na wczesnych etapach pogarszania się sytuacji finansowej takich przedsiębiorstw, aby uniknąć ich niewypłacalności; ponadto konieczne jest utworzenie funduszy (fundusz odszkodowawczy, fundusz ochrony inwestorów, fundusz gwarantowania depozytów) w celu ochrony klientów i wypłacania im odszkodowań.

W przypadku przedsiębiorstw sektora finansowego Węgierski Bank Narodowy, w ramach swoich kompetencji jako organu nadzoru finansowego, może wystąpić do sądu o ogłoszenie upadłości takich przedsiębiorstw po cofnięciu zezwolenia dla danego przedsiębiorstwa na prowadzenie działalności.

Ustawa o organizacjach społeczeństwa obywatelskiego zawiera pewne odstępstwa dotyczące postępowania upadłościowego i likwidacyjnego wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego (stowarzyszeń, fundacji); w przeciwnym razie zastosowanie mają przepisy ustawy o upadłości.

Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia osób fizycznych (upadłość konsumencka)

Ustawa CV z 2015 r. o restrukturyzacji zadłużenia osób fizycznych weszła w życie w dniu 1 września 2015 r. Celem ustawy jest określenie ram prawnych restrukturyzacji zadłużenia przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony przed upadłością przez współpracę dłużnika z jego wierzycielami. Ustawa chroni przede wszystkim dłużników hipotecznych, w szczególności tych, którzy mają długoterminowe zaległości, mają wielu wierzycieli, a ich nieruchomość mieszkalna może być przedmiotem sprzedaży przymusowej.

Postępowanie rozpoczyna się jako postępowanie pozasądowe i jest koordynowane przez pierwszego wierzyciela hipotecznego. Sądowe postępowanie upadłościowe wszczyna się wyłącznie w przypadku braku porozumienia pozasądowego. W pierwszej kolejności celem postępowania sądowego jest również osiągniecie ugody, ale jeżeli nie zostanie ona przegłosowana, sąd ustala warunki restrukturyzacji zadłużenia.

Rząd utworzył Państwowy Urząd ds. Niewypłacalności Rodzin. Organizacja ta odgrywa istotną rolę w postępowaniu w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia. Urząd ds. Niewypłacalności Rodzin sprawdza, czy dłużnik spełnia wymogi ustawowe, prowadzi państwowy rejestr danych dotyczących postępowań i zatrudnia syndyków masy upadłości rodziny. Syndycy masy upadłości rodziny realizują na rzecz sądu zadania z zakresu przygotowania i wsparcia w toku restrukturyzacji zadłużenia przed sądem, wykonują postanowienia sądu, zapewniają wsparcie dłużnikowi, nadzorują zarząd majątkiem dłużnika oraz dokonują sprzedaży zbywalnych składników majątku dłużnika i zaspokojenia wierzycieli.

W rezultacie udanej restrukturyzacji zadłużenia nie można dochodzić od dłużnika długów umorzonych w toku postępowania, zaś wierzyciele otrzymują określoną część swoich wierzytelności w przewidywalnym terminie.

Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia osób fizycznych nie zostało jeszcze notyfikowane na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848.

Zgodnie z ustawą o upadłości o wszczęcie postępowania upadłościowego może wnioskować zadłużony podmiot, jeżeli uzyska zgodę swojego głównego organu decyzyjnego; w takim postępowaniu obowiązuje przymus adwokacki. Dłużnik nie może złożyć takiego wniosku, jeżeli toczy się przeciwko niemu postępowanie upadłościowe lub jeżeli sąd pierwszej instancji nakazał likwidację dłużnika. Warunki i terminy składania nowego wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego są następujące: zaspokojenie roszczeń wierzyciela, które istniały lub powstały w trakcie poprzedniego postępowania upadłościowego, upływ dwóch lat od zakończenia ostatniego postępowania upadłościowego lub, jeżeli poprzedni wniosek został odrzucony z urzędu, upływ jednego roku od ogłoszenia orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.

Co do zasady, jeżeli dłużnik jest niewypłacalny, postępowanie likwidacyjne może zostać wszczęte na wniosek dłużnika bądź wierzycieli lub – w niektórych przypadkach określonych w ustawie o upadłości – z urzędu przez sąd. W ustawie o upadłości wyraźnie określono, kto może wnieść wniosek o postępowanie likwidacyjne, i ustalono zasady postępowania wszczynanego na wniosek lub z urzędu.

W obu przypadkach jest to postępowanie zbiorowe w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia – wierzyciele dłużnika muszą uczestniczyć w postępowaniu i nie mogą ubiegać się o zaspokojenie swoich roszczeń w inny sposób ani w innym postępowaniu prowadzonym przeciwko dłużnikowi.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie upadłościowe:

Wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego może złożyć dyrektor dłużnika; obowiązuje przymus adwokacko-radcowski.

W każdym momencie wobec dłużnika można wszcząć tylko jedno postępowanie upadłościowe i nie może on być również podmiotem toczącego się postępowania likwidacyjnego. Nowe postępowanie upadłościowe można wszcząć jedynie wówczas, gdy dłużnik spłacił swoje długi, których dochodzono we wcześniejszym postępowaniu, a od tego czasu upłynęły mniej niż dwa lata. Jeżeli sąd z urzędu odrzucił poprzedni wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego z powodu braków formalnych, nowego postępowania upadłościowego nie można wszcząć przez rok.

Postępowanie likwidacyjne

Wniosek o wszczęcie postępowania likwidacyjnego może złożyć dłużnik, wierzyciel, syndyk, który uczestniczył we wcześniejszym dobrowolnym postępowaniu likwidacyjnym, oraz, w przypadkach przewidzianych prawem, sąd lub organ administracyjny. Na przykład sąd wszczyna postępowanie likwidacyjne, jeżeli w postępowaniu upadłościowym nie osiągnięto ugody lub jeżeli sąd gospodarczy – w ramach swojej właściwości w zakresie kontroli legalności rejestrów publicznych – nakazuje rozwiązanie spółki, która poważnie naruszyła przepisy prawa.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

Majątek dłużnika wchodzący w skład masy upadłości jest sumą wszystkich aktywów trwałych i obrotowych w rozumieniu przepisów dotyczących rachunkowości.

Każde zwiększenie majątku w trakcie postępowania upadłościowego również wchodzi w skład masy upadłości.

Dłużnik zachowuje prawa związane z zarządem majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości, ale odbywa się to pod nadzorem syndyka. W postępowaniu likwidacyjnym dłużnik nie zachowuje praw związanych z zarządem masą upadłości – prawa te są przenoszone na likwidatora. Likwidator jest przedstawicielem prawnym zadłużonego podmiotu i pod nadzorem sądu wpisuje do rejestru i klasyfikuje wierzytelności wierzycieli, dokonuje likwidacji aktywów i podziału zysków między wierzycieli.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

W rozumieniu ustawy o upadłości dłużnikiem w postępowaniu upadłościowym i likwidacyjnym może być podmiot gospodarczy wskazany w ustawie. W postępowaniu upadłościowym dłużnik sam wnosi o wszczęcie postępowania i może kontynuować działalność gospodarczą. Kadra kierownicza i właściciele dłużnika nie są ograniczeni w wykonywaniu swoich praw, ale prawa te są wykonywane bez uszczerbku dla praw przysługujących syndykowi na mocy prawa. Dłużnik rejestruje i klasyfikuje wierzytelności we współpracy z syndykiem, wraz z którym przygotowuje program i propozycję w sprawie negocjacji dotyczących zawarcia układu w celu przywrócenia lub zachowania wypłacalności. Układ obejmuje porozumienie między dłużnikiem a wierzycielami dotyczące warunków spłaty zadłużenia i wszystkich innych kwestii, które dłużnik i wierzyciele uważają za istotne do celów restrukturyzacji.

W odniesieniu do postępowania upadłościowego lub likwidacyjnego do dnia wszczęcia takiego postępowania wierzyciel oznacza osobę posiadającą zaległe roszczenia pieniężne lub majątkowe, które wynikają z prawomocnego i wykonalnego orzeczenia sądu lub ostatecznej i wykonalnej decyzji organu publicznego bądź które są uznawane lub niekwestionowane przez dłużnika. W postępowaniu upadłościowym wierzyciel oznacza również osobę, której wierzytelność, która stała się wymagalna w trakcie postępowania upadłościowego lub po jego zakończeniu, została zarejestrowana przez syndyka, a w postępowaniu likwidacyjnym osobę, której wierzytelność została zarejestrowana przez likwidatora.

Syndyk w postępowaniu upadłościowym jest osobą prawną wyznaczoną przez sąd, która jest upoważniona do wykonywania zadań zarządcy. Syndyk ma obowiązek wyznaczyć swojego pracownika o odpowiednich kwalifikacjach do wykonywania wspomnianych zadań. Obowiązkiem tej osoby jest monitorowanie działalności gospodarczej dłużnika w celu uzgodnienia układu przy jednoczesnym zwróceniu uwagi na interesy wierzycieli, wpisywanie wierzytelności wierzycieli do rejestru, współpraca w zakresie opracowywania propozycji układu i kontrasygnowanie protokołów decyzji przyjmowanych podczas negocjacji dotyczących zawarcia układu.

Likwidatorem jest podmiot likwidacyjny wyznaczony przez sąd (tj. osoba prawna uprawniona do wykonywania zadań zarządcy), który jest przedstawicielem prawnym likwidowanego podmiotu. Jednocześnie zapewnia on wykonanie praw wierzycieli i przejmuje zadania powierzone mu na podstawie przepisów prawa. Prawo nakłada na likwidatorów surowe wymagania osobowe i zawodowe oraz narzuca im obowiązek regularnego doskonalenia zawodowego.

Likwidator wyznacza zarządcę w postępowaniu w związku z niewypłacalnością do przeprowadzenia czynności likwidacyjnych.

Nazwę likwidatora oraz imię i nazwisko zarządcy w postępowaniu w związku z niewypłacalnością wpisuje się również do sądowego rejestru osób prawnych.

Postępowania upadłościowe i likwidacyjnenieprocesowymi postępowaniami cywilnymi prowadzonymi przed sądem. W sprawach nieuregulowanych w ustawie o upadłości zastosowanie mają przepisy kodeksu postępowania cywilnego, z odstępstwami wynikającymi ze specyfiki postępowania nieprocesowego. Postępowanie upadłościowe wszczyna sąd, zaś postępowanie likwidacyjne wszczyna sąd w wyniku ogłoszenia upadłości dłużnika lub w innych przypadkach określonych w prawie bądź na wniosek innego sądu, organu publicznego lub syndyka. Po wszczęciu postępowania sąd wyznacza syndyka lub likwidatora z wykazu likwidatorów. W przypadku wszczęcia postępowania likwidacyjnego sąd wyznacza na wniosek wierzycieli likwidatora, który posiada uprawnienia tymczasowego zarządcy, w celu nadzorowania działalności dłużnika do chwili zarządzenia likwidacji.

Sprzeciw zgłoszony wobec działań lub zaniechań ze strony syndyka lub likwidatora jest rozpatrywany przez sąd. W razie niezgodnych z prawem działań lub zaniechań sąd nakazuje syndykowi lub likwidatorowi prowadzenie działań zgodnie z prawem; w razie naruszenia prawa syndyk lub likwidator jest wyłączony z postępowania, a w jego miejsce wyznacza się nowego syndyka lub likwidatora.

W postępowaniu upadłościowym dłużnik korzysta z ochrony przed upadłością: postępowanie egzekucyjne przeciwko niemu zostaje zawieszone, a on sam korzysta z zawieszenia płatności lub moratorium na spłatę wcześniej zaciągniętych długów.

Jeżeli większość podmiotów przewidziana w ustawie o upadłości zatwierdzi ugodę i jeżeli ugoda spełnia wymogi ustawowe, sąd zatwierdza taką ugodę, a tym samym staje się ona wiążąca dla dłużnika.

Jeżeli ugoda nie zostanie zawarta, sąd zarządza likwidację dłużnika z urzędu.

Dłużnik i wierzyciele mogą osiągnąć porozumienie również w postępowaniu likwidacyjnym. Sąd wyznacza datę negocjacji dotyczących zawarcia układu w postępowaniu likwidacyjnym; jeżeli ugoda zostanie przegłosowana i będzie zgodna z prawem, sąd ją zatwierdzi. W postępowaniu likwidacyjnym warunkiem zatwierdzenia dobrowolnej ugody jest ustanie niewypłacalności dłużnika na podstawie ugody oraz rozliczenie wierzytelności uprzywilejowanych, jak również dostępność środków na pokrycie takich wierzytelności.

Sąd orzeka o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego lub likwidacyjnego.

Jeżeli w wyniku zakończenia postępowania likwidacyjnego dłużnik zostaje bez następcy prawnego, po otrzymaniu zawiadomienia z sądu sąd gospodarczy wykreśla zlikwidowanego dłużnika z rejestru działalności gospodarczej lub, w zależności od przypadku, z rejestru organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

W postępowaniu likwidacyjnym wypłata wynagrodzenia pracowników jest gwarantowana przez Funduszu Gwarancji Wynagrodzeń na warunkach określonych w ustawie o Funduszu Gwarancji Wynagrodzeń.

Skutki prawne wszczęcia postępowania:

Zgodnie z ustawą o upadłości w postępowaniu upadłościowym sąd, na wniosek dłużnika, podejmuje działania w celu ogłoszenia w oficjalnym biuletynie handlowym informacji o udzieleniu niezwłocznego tymczasowego zawieszenia płatności. Następnie wniosek jest rozpatrywany co do istoty sprawy, po czym sąd oddala wniosek z urzędu w przypadkach przewidzianych prawem lub, w przeciwnym razie, wszczyna postępowanie upadłościowe. Postępowanie upadłościowe rozpoczyna się od publikacji postanowienia sądu w tej sprawie w oficjalnym biuletynie handlowym. Wszczęcia postępowania upadłościowego powoduje, że płatności dłużnika zostają zawieszone z tytułu zaspokojenia roszczeń pieniężnych. Okres ten kończy się (z kilkoma wyjątkami) drugiego dnia roboczego następującego po 120 dniu o godzinie 00:00 i może zostać przedłużone maksymalnie o 365 dni. W okresie zawieszenia płatności reguluje się wyłącznie wierzytelności określone w ustawie, nie występują skutki prawne niewykonania lub opóźnienia w wykonaniu zobowiązań płatniczych, a odzyskiwanie należności pieniężnych od dłużnika zostaje zawieszone, tak aby dłużnik miał rzeczywistą możliwość opracowania programu przywrócenia wypłacalności i spłaty swoich długów.

Jeżeli sąd ogłosi niewypłacalność dłużnika w związku z wystąpieniem którejkolwiek przyczyny niewypłacalności określonej w ustawie, zarządza w drodze orzeczenia likwidację dłużnika, a po uprawomocnieniu się orzeczenia wyznacza likwidatora w drodze postanowienia ogłoszonego w oficjalnym biuletynie handlowym, w którym publikuje się również wezwanie wierzycieli do zgłoszenia ich wierzytelności. Prawa własności ustają w chwili wszczęcia postępowania likwidacyjnego, którego celem jest ochrona składników masy upadłości, zaś od dnia rozpoczęcia likwidacji czynności prawnych względem majątku dłużnika może dokonywać wyłącznie likwidator, który działa jako przedstawiciel dłużnika. Z dniem wszczęcia postępowania likwidacyjnego wszystkie długi podmiotu gospodarczego stają się wymagalne.

Celem likwidacji jest podział wszystkich składników majątku dłużnika między jego wierzycieli; należy również zakończyć postępowanie egzekucyjne dotyczące majątku będącego przedmiotem postępowania likwidacyjnego. Postępowania procesowe i nieprocesowe wszczęte przed dniem rozpoczęcia likwidacji są kontynuowane przed sądem orzekającym w sprawie. Po wszczęciu likwidacji wszelkie roszczenia pieniężne względem masy upadłości mogą być zaspokojone tylko w postępowaniu likwidacyjnym. Zakazy cesji i obciążania nieruchomości lub innych składników majątku dłużnika ustają w dniu rozpoczęcia likwidacji, natomiast z dniem sprzedaży majątku ustają prawa wykupu i opcje kupna oraz prawa hipoteczne. Osoba, której przysługują określone uprawnienia, może zaspokoić swoje roszczenie z kaucji gwarancyjnej złożonej przez dłużnika do dnia rozpoczęcia likwidacji, ale pozostała jej część musi zostać przekazana likwidatorowi.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

W postępowaniu likwidacyjnym każdy wierzyciel może dochodzić roszczeń od dłużnika wyłącznie przez przystąpienie do postępowania; nie można wnieść o potrącenie na drodze pozasądowej, z wyjątkiem kompensowania upadłościowego stosowanego na podstawie międzynarodowych konwencji handlowych. Jeżeli jednak między wierzycielem a dłużnikiem toczy się postępowanie sporne, wierzyciel może dokonać potrącenia swoich długów wobec dłużnika z wierzytelnościami, które zgłosił w toku tego postępowania.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Wszczęcie postępowania likwidacyjnego samo w sobie nie wywołuje skutków prawnych polegających na rozwiązaniu umów, które zostały wcześniej zawarte przez dłużnika. W toku postępowania umowy mogą zostać rozwiązane, przy czym w postępowaniu upadłościowym odbywa się to pod nadzorem syndyka, a w postępowaniu likwidacyjnym dokonuje tego likwidator jako przedstawiciel prawny dłużnika. Likwidator ma prawo rozwiązać umowę ze skutkiem natychmiastowym lub od niej odstąpić.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Nie można dochodzić egzekucji z majątku dłużnika, a wierzyciel, któremu przysługują prawa z tytułu ograniczonego prawa rzeczowego, nie może sprzedać majątku będącego przedmiotem zabezpieczenia (zálog); wierzytelności zaspokajane są w postępowaniu upadłościowym.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Postępowania wszczęte uprzednio są kontynuowane przed sądami, przed które wytoczono powództwo. Jeżeli dłużnik przegrał sprawę, strona wygrywająca uczestniczy w postępowaniu likwidacyjnym jako wierzyciel. Jeżeli dłużnik wygrał sprawę, majątek dłużnika lub kwoty należne dłużnikowi zostają włączone do masy upadłości. Szereg przepisów ustawy o upadłości nakłada na syndyka lub likwidatora obowiązek informowania wierzycieli.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Wierzyciele mogą utworzyć zgromadzenia wierzycieli lub wybrać przedstawiciela wierzycieli, z którymi likwidator musi się konsultować i których musi informować oraz którzy muszą w sposób wyraźny lub dorozumiany wyrazić zgodę na dokonanie niektórych czynności.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Likwidator może sprzedać majątek dłużnika oferentowi proponującemu najwyższą cenę w ramach procedury sprzedaży publicznej za pośrednictwem zweryfikowanego portalu sprzedaży w internecie.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Zarówno w przypadku wcześniejszych długów, jak i długów powstałych po wszczęciu postępowania upadłościowego, wierzyciel może dochodzić swoich roszczeń, zgłaszając je w postępowaniu upadłościowym lub likwidacyjnym jako wierzyciel.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Zarządca (syndyk w postępowaniu upadłościowym lub likwidator w postępowaniu likwidacyjnym) wpisuje do rejestru wierzytelności wierzyciela i zgłasza wierzytelności sporne do sądu, który prowadzi postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Likwidator przeznacza wpływy ze sprzedaży majątku będącego przedmiotem zabezpieczenia (zálog) – po potrąceniu określonych wydatków – na spłatę wierzyciela korzystającego z tego zabezpieczenia. Pozostałą kwotę dzieli się między wierzycieli zgodnie z podziałem masy upadłościowej, uwzględniając kolejność zaspokajania wierzycieli określoną w ustawie o upadłości, i w oparciu o śródokresowy bilans likwidacyjny lub bilans zamknięcia likwidacji.

Wpływy ze sprzedaży innych aktywów mogą zostać podzielone po zatwierdzeniu śródokresowego bilansu likwidacyjnego lub bilansu zamknięcia likwidacji, z uwzględnieniem zatwierdzonego przez sąd planu podziału majątku i kolejności zaspokajania wierzycieli określonej w ustawie o upadłości.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Dłużnik może zawrzeć ugodę z wierzycielami zarówno w postępowaniu upadłościowym, jak i w postępowaniu likwidacyjnym. Jeżeli ugoda jest zgodna z prawem, sąd zatwierdza ją i orzeka zakończenie postępowania. W takich przypadkach dłużnik kontynuuje swoją działalność. Roszczenia wierzycieli są zaspokajane w sposób i w zakresie określonym w ugodzie, a dłużnik jest zwolniony z obowiązku zapłaty nadwyżki.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

W postępowaniu upadłościowym zakończonym w wyniku ugody zatwierdzonej sąd roszczenia wierzycieli zaspokaja się w sposób i zgodnie z harmonogramem przewidzianym w ugodzie. Jeżeli dłużnik nie przestrzega postanowień ugody, wierzyciele mogą złożyć wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego lub o likwidację dłużnika.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Wierzyciele uiszczają opłatę rejestracyjną. Złożenie wniosku o wszczęcie postępowania w związku z upadłością (postępowania upadłościowego lub likwidacyjnego) podlega opłacie. Pozostałe koszty i wydatki ponosi dłużnik.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Likwidator lub wierzyciele mogą zakwestionować takie transakcje w drodze wytoczenia powództwa oraz zażądać stwierdzenia bezskuteczności transakcji. Majątek odzyskany w ten sposób przez dłużnika zalicza się do masy upadłości.

Likwidator lub wierzyciele mogą wnieść pozew przeciwko byłym członkom kadry kierowniczej dłużnika w związku z ich działaniami na szkodę interesów wierzycieli, opierając się na tym, że po zaistnieniu sytuacji stwarzającej ryzyko niewypłacalności byli członkowie kadry kierowniczej nie uwzględnili interesów wierzycieli przy wykonywaniu swoich funkcji kierowniczych, zmniejszając w ten sposób majątek podmiotu gospodarczego i utrudniając pełne zaspokojenie roszczeń wierzycieli, lub nie uregulowali opłat środowiskowych. W przypadku udowodnienia tych faktów były członek kadry kierowniczej dłużnika musi wypłacić odszkodowanie wierzycielom za wyrządzone szkody.

Ostatnia aktualizacja: 03/12/2018

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.
W związku z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej państwa członkowskie aktualizują obecnie niektóre strony portalu zawierające treści krajowe. Jeżeli dana strona zawiera treści, które nie zostały jeszcze dostosowane w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, jest to niezamierzone i zostanie wkrótce skorygowane.

Upadłość - Malta

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe) i postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Zgodnie z prawem krajowym można wyróżnić dwie kategorie podmiotów, w odniesieniu do których można wszcząć postępowanie upadłościowe, tj. spółki handlowe i przedsiębiorców. W odniesieniu do tych dwóch kategorii podmiotów stosuje się różne przepisy. Do spółek handlowych zaliczamy spółki jawne (partnerships en nom collectif), spółki komandytowe (partnerships en commandite) oraz spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Postępowanie upadłościowe można wszcząć przeciwko wszystkim wymienionym powyżej kategoriom osób (fizycznych i prawnych), jednak w takim przypadku zastosowanie będą miały odmienne procedury, zasady i przepisy. Postępowanie w związku z niewypłacalnością (rozdział 13 Zbioru praw Malty) można bowiem wszcząć przeciwko spółkom jawnym i spółkom komandytowym oraz przeciwko przedsiębiorcom. Do celów postępowania w związku z niewypłacalnością spółki jawne i spółki komandytowe uznaje się za przedsiębiorców. Termin „przedsiębiorca” został zdefiniowany w rozdziale 13 i oznacza dowolną osobę, która – z racji wykonywanego zawodu – prowadzi we własnym imieniu działalność gospodarczą; termin ten obejmuje również wszelkiego rodzaju spółki handlowe.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Wobec spółek kapitałowych można wszcząć postępowanie restrukturyzacyjne w trybie art. 327–329B rozdziału 386 – ustawa o spółkach z 1995 r.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Spółka kapitałowa, która nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań, może – na podstawie stosownej uchwały zgromadzenia wspólników lub rady dyrektorów bądź na wniosek dowolnego z jej obligatariuszy, wierzyciela lub wierzycieli bądź udziałowca lub udziałowców odpowiedzialnych z racji częściowo opłaconych udziałów – wystąpić do sądu o rozwiązanie spółki, a następnie o przeprowadzenie jej likwidacji. W tym kontekście należy spełnić następujące warunki określone w art. 214 ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozdziału 386.

Spółkę kapitałową uznaje się za niezdolną do regulowania swoich zobowiązań:

a) jeżeli wymagalne zadłużenie spółki pozostało w całości lub częściowo niespłacone po upływie dwudziestu czterech tygodni od dnia wykonania skierowanego przeciwko spółce tytułu wykonawczego z wykorzystaniem dowolnego środka egzekucyjnego wskazanego w art. 273 kodeksu organizacji i postępowania cywilnego; lub

b) jeżeli zostanie udowodnione w sposób zadowalający dla sądu, że spółka nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań, w tym również zobowiązań warunkowych i przyszłych.

Sąd zapewni stronom możliwość przedstawienia argumentów, po czym rozstrzygnie, czy istnieją przesłanki ogłoszenia upadłości – jeżeli tak, sąd nakaże rozwiązanie spółki, a za datę ogłoszenia upadłości spółki zostanie uznana data wniesienia do sądu wniosku w trybie art. 223 rozdziału 386.

W okresie między wydaniem przez sąd postanowienia o rozwiązaniu spółki w przypadku upadłości a wniesieniem do sądu wniosku o ogłoszenie upadłości sąd może w dowolnym momencie powołać zarządcę tymczasowego i powierzyć mu obowiązek zarządzania majątkiem lub działalnością spółki, w zależności od uprawnień przyznanych mu przez sąd w postanowieniu, na mocy którego został on powołany. Zarządca tymczasowy pełni swoją funkcję do chwili wydania postanowienia o likwidacji lub do chwili oddalenia wniosku o przeprowadzenie likwidacji, chyba że zrezygnuje on z pełnienia powierzonej mu funkcji lub zostanie odwołany przez sąd z uzasadnionych przyczyn przed upływem tego terminu.

Upadłość – dobrowolna likwidacja z udziałem wierzycieli

Poza sytuacją opisaną powyżej spółka kapitałowa może dobrowolnie poddać się likwidacji, jeżeli członkowie rady dyrektorów spółki uznają, że aktywa spółki są niewystarczające do pokrycia jej zobowiązań – w takim przypadku zostanie zwołane zgromadzenie wierzycieli w celu powołania syndyka masy upadłości (insolvency practitioner) (lub komisji likwidacyjnej), który cieszy się zaufaniem wierzycieli i który będzie odpowiedzialny za przeprowadzenie likwidacji spółki bez konieczności wszczynania postępowania sądowego. Stosowne przepisy w tym zakresie zawiera rozdz. 386 art. 277 i nast.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Wniosek do sądu o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego (w rozumieniu art. 329B, rozdz. 386) może złożyć spółka na podstawie nadzwyczajnej uchwały wspólników, członkowie rady dyrektorów działający na podstawie uchwały rady dyrektorów lub wierzyciele spółki, których wierzytelności stanowią ponad połowę wszystkich wierzytelności spółki, jeżeli spółka nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań lub jeżeli istnieje duże prawdopodobieństwo, że nie będzie tego w stanie uczynić. Podobnie jak powyżej, spółkę kapitałową uznaje się za niezdolną do regulowanie swoich zobowiązań:

a) jeżeli wymagalne zadłużenie spółki pozostało w całości lub częściowo niespłacone po upływie dwudziestu czterech tygodni od dnia wykonania skierowanego przeciwko spółce tytułu wykonawczego z wykorzystaniem dowolnego środka egzekucyjnego wskazanego w art. 273 kodeksu organizacji i postępowania cywilnego; lub

b) jeżeli zostanie udowodnione w sposób zadowalający dla sądu, że spółka nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań, w tym zobowiązań warunkowe i przyszłych.

Sąd orzeknie, czy daną spółkę należy poddać restrukturyzacji, wydając postanowienie o przywróceniu rentowności spółki w terminie dwudziestu dni roboczych od dnia wniesienia do sądu wniosku o objęcie spraw spółki zarządem na okres wyznaczony przez sąd (obecnie okres ten wynosi rok i może zostać przedłużony o kolejny rok; biorąc jednak pod uwagę przygotowywane zmiany, przewiduje się skrócenie tego okresu do czterech miesięcy z możliwością jego wydłużania o kolejne czteromiesięczne okresy, maksymalnie do dwunastu miesięcy).

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Każdy wierzyciel, niezależnie od tego, czy jego wierzytelność jest długiem o charakterze handlowym czy długiem innego rodzaju, nawet jeżeli nie stał się on jeszcze wymagalny, może wystąpić o przeprowadzenie postępowania w związku z niewypłacalnością przed Pierwszą Izbą Sądu Cywilnego (First Hall of the Civil Court) w trybie uproszczonym przeciwko dłużnikowi lub jego pełnomocnikowi, wnosząc o wydanie orzeczenia stwierdzającego, że dany dłużnik jest niewypłacalny.

Przesłanką uznania za niewypłacalnego jest wstrzymanie spłaty zadłużenia przez dłużnika. Sąd ogłosi niewypłacalność i powoła co najmniej jednego zarządcę do wykonywania funkcji przypisanych im w kodeksie spółek handlowych (rozdział 13 Zbioru praw Malty).

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe) (w tym dobrowolna likwidacja z udziałem wierzycieli)

Likwidacja obejmie wszystkie aktywa spółki w celu pokrycia zobowiązań dłużnika. Nie dokonuje się rozróżnienia między aktywami, które już wcześniej wchodziły w skład majątku dłużnika, a aktywami, które przechodzą na dłużnika po wszczęciu postępowania upadłościowego.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

W postępowaniu w związku z niewypłacalnością prowadzonym w odniesieniu do przedsiębiorców oraz spółek jawnych i spółek komandytowych w skład majątku podlegającego likwidacji mogą wchodzić wszystkie aktywa, zarówno ruchomości, jak i nieruchomości. Po wydaniu orzeczenia o niewypłacalności upadły zostaje z mocy prawa pozbawiony możliwości rozporządzania całością swojego majątku, niezależnie od tego, czy majątek ten jest związany z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, czy też nie, z zastrzeżeniem prawa do zachowania niezbędnych środków utrzymania.

Składniki majątku wchodzą w posiadanie zarządcy, który ma z kolei prawo do ich sprzedaży lub do przeniesienia praw do tych składników majątku za zgodą sądu. Łatwo psujące się składniki majątku upadłego sprzedaje się za pośrednictwem licencjonowanego licytatora po uzyskaniu zgody sądu.

Uzyskanie zgody sądu jest również konieczne w przypadku towarów niepsujących się i innych składników majątku.

W takich okolicznościach sędzia zleci podjęcie środków, które uzna za najkorzystniejsze z punktu widzenia interesu upadłego i wierzycieli, w stosownych przypadkach upoważniając zarządcę do wznowienia działalności prowadzonej przez upadłego lub do pomnożenia jego aktywów, o ile działania te będą również leżały w interesie wierzycieli.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Z chwilą orzeczenia przez sąd rozwiązania spółki kapitałowej z uwagi na jej upadłość sąd powołuje syndyka (insolvency practitioner).

Zgodnie z wymogami przewidzianymi w rozdziale 386 syndykiem musi być osoba fizyczna posiadająca uprawnienia adwokata, biegłego rewidenta lub audytora lub osoba zarejestrowana w rejestrze spółek jako właściwa do pełnienia funkcji syndyka.

Kolejne ograniczenie jest związane z faktem, że syndyk nie może sprawować zarządu w odniesieniu do spółki, jeżeli zajmował stanowisko dyrektora lub sekretarza tej spółki lub jeżeli zajmował jakiekolwiek inne stanowisko w tej spółce lub w związku z tą spółką w dowolnym momencie w ciągu czterech lat poprzedzających rozwiązanie spółki.

Sąd dysponuje szeroko zakrojoną swobodą uznania przy wyznaczaniu osoby zobowiązanej do pokrycia wynagrodzenia syndyka. Co do zasady wynagrodzenie syndyka pokrywa się z aktywów spółki. Jeżeli jednak aktywa spółki okażą się niewystarczające, sąd może nakazać dokonanie takiej płatności innym (powiązanym) osobom w sposób określony przez sąd.

Zgodnie z art. 296 rozdz. 386 uprawnienia kadry zarządzającej spółki (członków jej rady dyrektorów i jej sekretarza) wygasają w chwili powołania syndyka, a zatem ani członkowie rady dyrektorów spółki – w tym ich przedstawiciele – ani sekretarz spółki nie będą uprawnieni do podejmowania czynności w imieniu i na rzecz spółki w likwidacji. Syndyk sprawuje pieczę lub kontrolę nad wszystkimi składnikami majątku i wszelkimi prawami, co do których istnieją uzasadnione przesłanki, by przypuszczać, że należą do spółki.

Zgodnie z art. 238 rozdz. 386 po uzyskaniu zgody sądu lub komisji likwidacyjnej syndyk w postępowaniu likwidacyjnym prowadzonym przez sąd jest uprawniony do:

a) wytaczania powództw lub odpowiadania na powództwa lub do działania w imieniu i na rzecz spółki w innych postępowaniach sądowych;

b) prowadzenia działalności spółki w zakresie, w jakim może to być konieczne do zapewnienia jej korzystnej likwidacji;

c) wypłacania wierzycielom środków stosownie do kolejności zaspokajania ich wierzytelności ustalonej zgodnie z przepisami ustawy;

d) zawierania wszelkiego rodzaju ugód lub porozumień z wierzycielami, osobami podającymi się za wierzycieli lub osobami twierdzącymi, że przysługuje im roszczenie – istniejące lub przyszłe, pewne lub warunkowe, uznane lub należne w formie odszkodowania od spółki – lub roszczenie, które może stanowić podstawę do pociągnięcia spółki do odpowiedzialności, oraz do kierowania wszelkich tego rodzaju kwestii do rozstrzygnięcia w postępowaniu arbitrażowym;

e) wzywania udziałowców odpowiedzialnych z racji częściowo opłaconych udziałów likwidowanej spółki lub domniemanych udziałowców do przekazania środków oraz zawierania ugody lub porozumienia w kwestii roszczeń istniejących lub przyszłych, pewnych lub warunkowych, uznanych lub należnych w formie odszkodowania od spółki, zobowiązań i roszczeń spółki istniejących lub domniemanych między spółką a danym udziałowcem odpowiedzialnym z racji częściowo opłaconych udziałów likwidowanej spółki lub domniemanym udziałowcem lub innym dłużnikiem lub domniemanym dłużnikiem oraz we wszelkich innych kwestiach w jakikolwiek sposób powiązanych z aktywami spółki lub likwidacją spółki lub wywierających wpływ na aktywa spółki lub na proces jej likwidacji na uzgodnionych warunkach, a także przyjmowania wszelkiego rodzaju zabezpieczenia z tytułu tego rodzaju wezwań do przekazania środków, pokrycia zadłużenia, wywiązania się z zobowiązań lub spełnienia roszczeń, jak również do umarzania całości tego rodzaju zobowiązań;

f) reprezentowania spółki we wszystkich kwestiach i podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do przeprowadzenia likwidacji spółki i podziału składników jej majątku.

Ponadto sąd może – w przypadku niepowołania komisji likwidacyjnej – przyznać syndykowi prawo do wykonywania uprawnień wskazanych w lit. a) lub b) powyżej bez uprzedniego uzyskania zgody sądu.

Co do zasady syndyk w postępowaniu likwidacyjnym prowadzonym przez sąd jest uprawniony do:

a) sprzedaży ruchomości i nieruchomości spółki, w tym wszelkich przysługujących jej praw, w drodze publicznej licytacji lub w drodze umowy prywatnej oraz przeniesienia prawa własności do części lub całości majątku spółki;

b) podejmowania wszelkich czynności i sporządzania – w imieniu i na rzecz spółki – wszelkich aktów, pokwitowań i innych dokumentów;

c) pozyskiwania wszelkich niezbędnych środków pieniężnych pod zabezpieczenie majątku spółki;

d) ustanawiania pełnomocnika w celu działania w jego imieniu w charakterze syndyka do określonych celów.

Korzystanie przez syndyka z uprawnień przewidzianych w niniejszym artykule w postępowaniu likwidacyjnym prowadzonym przez sąd podlega kontroli ze strony sądu, przy czym każdy wierzyciel lub wspólnik odpowiedzialny z racji częściowo opłaconych udziałów likwidowanej spółki może zwrócić się do sądu w kwestii jakiekolwiek faktycznego lub potencjalnego wykonania któregokolwiek z tych uprawnień.

W okresie przejściowym między wydaniem przez sąd postanowienia o rozwiązaniu spółki w postępowaniu upadłościowym a wniesieniem do sądu wniosku o ogłoszenie upadłości, jeżeli sąd powołał zarządcę tymczasowego, uprawnienia członków kadry kierowniczej spółki wygasają w zakresie, w jakim sąd powierzy takiemu zarządcy obowiązek zarządzania majątkiem lub działalnością spółki, w zależności od uprawnień przyznanych mu przez sąd w postanowieniu, na podstawie którego powołano zarządcę tymczasowego.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Jeżeli chodzi o przepisy art. 329B ust. 6 lit. a), rozdz. 386, w okresie, w którym obowiązuje postanowienie o przywróceniu rentowności (restrukturyzacji), spółka kapitałowa kontynuuje swoją zwykłą działalność pod nadzorem nadzorcy szczególnego (special controller).

Nadzorca szczególny musi być osobą fizyczną, co do której sąd potwierdzi, że dysponuje ona udokumentowanymi kwalifikacjami i doświadczeniem w zarządzaniu przedsiębiorstwami, jest kompetentna do objęcia tej funkcji i wyraża zgodę na jej objęcie, a także stwierdzi brak konfliktu interesów w związku z jej powołaniem.

Wynagrodzenie nadzorcy szczególnego pokrywa spółka. W postanowieniu o powołaniu nadzorcy szczególnego sąd wyznacza termin nieprzekraczający dziesięciu dni roboczych od dnia wydania postanowienia o przywróceniu rentowności spółki kapitałowej, w którym spółka musi wnieść określoną kwotę pieniężną do sądu lub zapewnić inną stosowną gwarancję lub inne odpowiednie rozwiązanie, które sąd uzna za wystarczające do pokrycia wynagrodzenia nadzorcy szczególnego oraz opłat związanych z jego powołaniem.

Z chwilą powołania nadzorcy szczególnego zawiesza się wszelkie uprawnienia przysługujące spółce zgodnie z jakimikolwiek przepisami prawa lub zgodnie z postanowieniami jej aktu założycielskiego i statutu lub umowy spółki, chyba że nadzorca szczególny udzieli zgody na wykonywanie takich uprawnień przez spółkę; zgoda taka może mieć charakter ogólny albo może dotyczyć ściśle określonych uprawnień. W braku takiej zgody nadzorcy szczególnemu przysługują wszystkie wspomniane powyżej uprawnienia.

Co do zasady nadzorca szczególny jest uprawniony do:

a) sprawowania pieczy lub kontroli nad wszystkimi składnikami majątku spółki kapitałowej, co oznacza, że staje się on odpowiedzialny za zarządzanie i sprawowanie nadzoru nad czynnościami podejmowanymi przez spółkę, jej działalnością gospodarczą i składnikami jej majątku;

b) odwoływania – po uprzednim poinformowaniu sądu – dowolnego dyrektora spółki i powoływania dowolnej osoby fizycznej na stanowisko osoby zarządzającej spółką;

c) zatrudniania osób w celu świadczenia usług operacyjnych lub administracyjnych i obciążania spółki kosztami związanymi z koniecznością pokrycia wynagrodzenia tych osób oraz kosztów związanych z ich zatrudnieniem; oraz

d) zwoływania wszelkich zgromadzeń wspólników lub wierzycieli spółki.

Ponadto po uprzednim uzyskaniu wyraźnej zgody sądu nadzorca szczególny jest uprawniony do:

(i) zaciągania dowolnych zobowiązań obciążających spółkę na okres dłuższy niż sześć miesięcy;

(ii) rozwiązywania stosunku pracy z pracownikami spółki w zakresie, w jakim uzna to za konieczne do zapewnienia kontynuowania działalności przez spółkę w całości lub części.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Jak wyjaśniono powyżej, w odniesieniu do przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą we własnym imieniu oraz spółek osobowych prawem właściwym są przepisy tytułu kodeksu spółek handlowych dotyczącego niewypłacalności.

Jeżeli chodzi o uprawnienia zarządcy w postępowaniu w związku z niewypłacalnością, zarządcę takiego określa się mianem „administratora” (curator). Termin ten odnosi się do osoby lub osób, które sąd uzna za kompetentne do rzetelnego wywiązywania się z obowiązków związanych z pełnieniem tej funkcji, przy czym administratorem może być również krewny upadłego lub jego wierzyciel.

Administrator w ramach wykonywania swoich obowiązków przejmuje cały majątek upadłego oraz wszelkiego rodzaju prawa przysługujące upadłemu. Ponadto administrator podejmuje wszelkie niezbędne kroki w celu zabezpieczenia praw upadłego wobec jego dłużników, a także dokonuje wpisu w rejestrze publicznym wszelkich zastawów ustanowionych na majątku dłużników upadłego. Administrator odpowiada wobec upadłego za podejmowane przez siebie działania.

Do obowiązków administratora należy również wytaczanie powództw o zapłatę długów należnych upadłemu, ale zgodnie z prawem administratorzy nie mogą zawierać żadnych układów ani kierować żadnych spraw do arbitrażu bez uzyskania pisemnej zgody większości wierzycieli (biorąc pod uwagę wysokość przysługujących im wierzytelności) oraz zezwolenia sędziego.

W terminie miesiąca od wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości administrator sporządza spis inwentarza majątku upadłego.

Każdy wierzyciel ma prawo do wglądu w tego rodzaju spis, a upadły jest zobowiązany do udzielenia pomocy w jego sporządzeniu.

Spis inwentarza zawiera faktyczny wykaz składników majątku upadłego wraz z ich opisem i wyceną.

Administrator nie może rozporządzać majątkiem bez zgody sądu, a całe postępowanie jest poddane kontroli publicznej. Sporządza się wykaz zysków ze sprzedaży dokonanej przez administratora w imieniu upadłego lub spółki osobowej; należy również należycie udokumentować wszystkie rachunki i faktury.

Do uprawnień sądu należy żądanie od administratorów, upadłego i wierzycieli przedstawienia pod przysięgą wszelkich informacji, jakie sąd może uznać za niezbędne.

Jeżeli chodzi o uprawnienia dłużnika (pod tym pojęciem rozumiana jest upadła osoba fizyczna lub spółka osobowa), dłużnik ma prawo nadzorować, czy administrator prowadzi sprawy związane z niewypłacalnością prawidłowo i zgodnie z prawem.

Dłużnik ma prawo do poinformowania sądu o nieprawidłowościach, jeżeli tego rodzaju czynności podejmowane przez administratora nie są zgodne z warunkami ustalonymi w orzeczeniu sądu lub jeżeli jego sprawy są prowadzone w sposób niewłaściwy.

Księgi i dokumentacja upadłego są dostępne do wglądu w każdym czasie, co oznacza również, że dłużnik ma prawo do zapoznawania się z czynnościami podejmowanymi przez administratora powołanego przez sąd, ich kontrolowania i nadzorowania.

Dłużnik jest również uprawniony na mocy prawa do otrzymywania regularnego wsparcia tytułem środków utrzymania, co oznacza, że sąd umożliwi przydzielenie dłużnikowi przez administratora środków pochodzących z jego własnego majątku, które będą stanowiły środki utrzymania dla dłużnika oraz jego rodziny, o ile nie istnieje domniemanie, że upadły działał w sposób nieuczciwy.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Postępowanie upadłościowe i postępowanie restrukturyzacyjne (spółki kapitałowe) / postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Zgodnie z rozdziałem 459 wszelkie postanowienie dotyczące nettingu upadłościowego lub wszelkie inne postanowienia umowne przewidujące potrącenie lub kompensowanie kwot należnych od jednej ze stron na rzecz drugiej strony w odniesieniu do kredytów wzajemnych, długów wzajemnych lub innych wzajemnych transakcji lub dotyczące tych kwestii są wykonalne zgodnie z ich warunkami, zarówno przed wystąpieniem stanu niewypłacalności lub ogłoszeniem upadłości, jak i w późniejszym terminie, w odniesieniu do długów wzajemnych, kredytów wzajemnych lub innych wzajemnych transakcji, które zaciągnięto lub przeprowadzono przed wystąpieniem stanu niewypłacalności u jednej ze stron lub ogłoszeniem upadłości przez jedną ze stron, wobec:

a) stron umowy;

b) każdego poręczyciela lub każdej osoby udzielającej zabezpieczenia na rzecz którejkolwiek ze stron umowy;

c) zarządcy, syndyka, administratora, nadzorcy, nadzorcy szczególnego lub jakiegokolwiek innego podmiotu działającego na rzecz którejkolwiek ze stron umowy; oraz

d) wierzycieli stron umowy.

Powyższe zasady nie mają zastosowania do żadnych umów w zakresie nettingu upadłościowego, które zawarto w czasie, w którym druga strona wiedziała lub powinna była wiedzieć o złożeniu wniosku o rozwiązanie i likwidację spółki kapitałowej z powodu upadłości lub o tym, że spółka kapitałowa podjęła kroki formalne zgodnie z prawem właściwym w celu doprowadzenia do jej rozwiązania i likwidacji z powodu upadłości.

Nie mają one również zastosowania wówczas, gdy upadła strona jest osobą fizyczną (a nie przedsiębiorcą) lub spółką handlową inną niż spółka kapitałowa (spółką jawną lub spółką komandytową), a druga strona wiedziała lub powinna była wiedzieć o zdarzeniach o tym samym charakterze, co zdarzenia wskazane w poprzednim akapicie, związanych z upadłą stroną.

Żadnego uprawnienia lub pełnomocnictwa przyznanego w umowie w zakresie wykonania jakiegokolwiek postanowienia dotyczącego nettingu upadłościowego nie można odwołać poprzez złożenie oświadczenia o niewypłacalności lub upadłości przez jakąkolwiek inną stronę umowy.

Rozdział ten stanowi ponadto, że niezależnie od przepisów jakiegokolwiek innego prawa krajowego nic nie ogranicza ani nie opóźnia zastosowania żadnego z postanowień umownych przewidujących potrącenie lub kompensowanie, które w przeciwnym wypadku byłyby skuteczne, lub dotyczących potrącenia lub kompensowania, przy czym żadne orzeczenie wydane przez sąd, żaden warrant, nakaz sądowy ani inne podobne orzeczenie wydane przez sąd lub inny organ ani żadne postępowanie nie wywołują skutków w tym względzie. Niezależnie jednak od postanowień zawartych w niniejszym akapicie żadna przesłanka nie może uniemożliwić zastosowania jakiegokolwiek innego prawa, które sprawiłoby, że kompensowanie lub potrącenie w danym przypadku byłoby nieskuteczne z powodu oszustwa lub z jakichkolwiek innych podobnych względów, ani zapewnić skuteczności kompensowania lub potrącenia, jeżeli jakiekolwiek postanowienie umowy zawartej między zainteresowanymi stronami powodowałoby nieważność kompensowania lub potrącenia z powodu oszustwa lub z jakiegokolwiek innego podobnego względu.

Prawo przewiduje, że strony umowy mogą zgodnie z prawem:

  • uzgodnić dowolny system lub mechanizm, który umożliwiłby im przekształcenie zobowiązania niepieniężnego w zobowiązanie pieniężne o równoważnej wartości oraz wycenę takiego zobowiązania do celów jakiegokolwiek potrącenia lub kompensowania;
  • uzgodnić kurs wymiany lub inną metodę wykorzystywaną do ustalenia kursu wymiany, który będzie stosowany w celu przeprowadzenia wszelkich potrąceń lub dokonania kompensacji, jeżeli kwoty, w stosunku do których należy zastosować potrącenie lub kompensowanie, są wyrażone w różnych walutach, oraz ustalić walutę, w której należy dokonać płatności kwoty netto;
  • uzgodnić, że dowolne transakcje lub inne czynności przeprowadzone zgodnie z jakąkolwiek umową, określone indywidualnie lub przez odniesienie do rodzaju lub klasy transakcji lub czynności, traktowane są jako pojedyncza transakcja lub czynność do celów związanych z postanowieniami umownymi dotyczącymi potrącenia lub kompensowania i że wszystkie tego rodzaju transakcje lub operacje traktowane są jako pojedyncza transakcja lub czynność przeprowadzana przez strony lub ewentualnego zarządcę, syndyka, administratora, nadzorcę lub nadzorcę szczególnego lub inny podmiot działający na rzecz stron oraz dowolny sąd.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Przepisy art. 303 rozdz. 386 przewidują, że przywileje, zastawy (hypothec) lub inne obciążenia, przeniesienie własności lub inne rodzaje rozporządzenia majątkiem lub prawami oraz wszelkie płatności, czynności egzekucyjne lub inne czynności odnoszące się do majątku lub praw dokonane lub przeprowadzone przez spółkę kapitałową lub w stosunku do spółki kapitałowej oraz wszelkie zobowiązania zaciągnięte przez spółkę kapitałową w terminie sześciu miesięcy od dnia rozwiązania spółki kapitałowej uznaje się za nieuczciwe uprzywilejowanie wierzycieli niezależnie od tego, czy tego rodzaju transakcja ma charakter odpłatny, czy nieodpłatny, jeżeli jest to transakcja zawierana poniżej wartości rynkowej lub jeżeli zapewnia ona uprzywilejowanie. W tego rodzaju przypadkach (w przypadku nieuczciwego uprzywilejowania) transakcja jest nieważna.

Zaniżenie wartości definiuje się w następujący sposób:

a) spółka kapitałowa zawiera transakcję poniżej wartości rynkowej, jeżeli:

(i) spółka kapitałowa dokonuje darowizny lub zawiera transakcję na warunkach, zgodnie z którymi nie otrzyma w zamian żadnej zapłaty; lub

(ii) spółka kapitałowa zawiera transakcję, w przypadku której wysokość zapłaty wyrażona w środkach pieniężnych lub w ich odpowiednikach jest znacznie niższa niż wysokość wyrażona w środkach pieniężnych lub w ich odpowiednikach zapłaty uiszczonej przez spółkę kapitałową.

Uprzywilejowanie definiuje się w następujący sposób:

b) spółka kapitałowa uprzywilejowuje osobę, jeżeli:

(i) osoba ta jest jednym z wierzycieli spółki kapitałowej, udziela zabezpieczenia lub jest gwarantem w odniesieniu do jakichkolwiek długów spółki kapitałowej lub innych ciążących na niej zobowiązań; oraz

(ii) spółka kapitałowa podejmuje wszelkie czynności lub zezwala na podjęcie wszelkich czynności, których skutek w obydwu sytuacjach polega na zapewnieniu tej osobie pozycji, która w przypadku likwidacji spółki kapitałowej z powodu upadłości byłaby korzystniejsza niż pozycja, w jakiej osoba ta znalazłaby się w braku działania lub zaniechania.

Wyjątek od powyższego stanowi sytuacja, w której osoba, na rzecz której dokonano, przeprowadzono lub zrealizowano transakcję, udowodni, że nie wiedziała ani nie miała powodu, by przypuszczać, że spółka kapitałowa zostanie rozwiązana z powodu upadłości.

Nie istnieje żaden przepis z wyjątkiem powyższego, który miałby bezpośredni skutek dla umów.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Żadne przepisy doraźne (ad-hoc enactments) nie regulują skutków postępowania restrukturyzacyjnego w odniesieniu do umów.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Zgodnie z kodeksem spółek handlowych, w szczególności z jego art. 485, każdą czynność polegającą na przeniesieniu tytułu własności lub każde zaciągnięte zobowiązanie lub odrzucenie spadku dokonane przez upadłego pod tytułem darmym lub odpłatnym, których celem jest oszukanie wierzycieli, można unieważnić.

W przeciwieństwie do ustawy o spółkach kapitałowych kodeks spółek handlowych nie określa terminu, jaki został wskazany w art. 303, rozdz. 386 Zbioru praw Malty.

Jeżeli w wymienionych powyżej przypadkach zostanie udowodnione, że upadły wiedział o istnieniu okoliczności dających podstawy do złożenia oświadczenia o niewypłacalności, czynności takie można unieważnić.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Po wszczęciu postępowania upadłościowego (rozwiązanie spółki kapitałowej orzeczeniem sądowym z powodu upadłości) nie można wytaczać powództw ani wszczynać postępowań (zakaz wszczynania postępowań) przeciwko spółce kapitałowej ani w odniesieniu do jej majątku, chyba że za zgodą sądu oraz na warunkach ustalonych przez sąd. Prawo nie określa, w których sprawach sąd zezwoliłby na wytoczenie powództwa lub kontynuowanie postępowania sądowego przez wierzyciela, jednak co do zasady w toku postępowania upadłościowego majątkiem spółki kapitałowej zarządza się w zorganizowany sposób na korzyść wszystkich wierzycieli i poszczególni wierzyciele nie powinni mieć możliwości uzyskania korzyści poprzez wytoczenie powództwa przeciwko spółce.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Prawo krajowe przewiduje możliwość zawieszenia postępowania restrukturyzacyjnego (w sprawie przywrócenia rentowności spółki kapitałowej). Przepisy art. 329B ust. 4 rozdz. 386 stanowią, że po złożeniu wniosku o restrukturyzację (o przywrócenie rentowności spółki kapitałowej), o ile go nie oddalono, lub w toku procedury w przywracania rentowności spółki kapitałowej:

a) zawiesza się wszelkie wnioski o likwidację oczekujące na rozpoznanie oraz możliwość składania nowych wniosków;

b) nie można wydać ani wykonać żadnego orzeczenia o rozwiązaniu i wynikającej z niego likwidacji spółki kapitałowej;

c) zawiesza się egzekucję roszczeń o charakterze pieniężnym wobec spółki kapitałowej oraz naliczanie od nich jakichkolwiek odsetek;

d) w okresie trwania umowy najmu żaden wynajmujący ani inna osoba, na rzecz której płatny jest czynsz, nie może skorzystać z prawa do rozwiązania umowy najmu w odniesieniu do pomieszczeń wynajmowanych spółce kapitałowej w związku z niewypełnianiem przez spółkę kapitałową jakiegokolwiek warunku umowy najmu tych pomieszczeń, chyba że za zgodą sądu oraz pod warunkami, jakie sąd uzna za właściwe;

e) nie można podjąć żadnych kroków w celu wykonania zabezpieczenia ustanowionego na majątku spółki kapitałowej lub przywrócenia posiadania rzeczy znajdujących się w posiadaniu spółki kapitałowej na mocy umowy najmu z opcją zakupu, chyba że za zgodą sądu oraz pod warunkami, jakie sąd uzna za właściwe;

f) nie można zastosować żadnego środka służącego zabezpieczeniu interesu prawnego ani środka egzekucyjnego wskazanego w rozdziale 16 kodeksu organizacji i postępowania cywilnego w stosunku do spółki kapitałowej lub jej majątku, chyba że za zgodą sądu oraz pod warunkami, jakie sąd uzna za właściwe;

oraz

g) nie można wszcząć ani kontynuować postępowania sądowego przeciwko spółce kapitałowej lub w odniesieniu do jej majątku, chyba że za zgodą sądu oraz pod warunkami, jakie sąd uzna za właściwe.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Zgodnie z rozdz. 13 art. 500 w toku postępowania w związku z niewypłacalnością prowadzonemu przeciwko przedsiębiorcy lub spółce osobowej po powołaniu administratora przez sąd wszystkie powództwa wytoczone przeciwko osobie i majątkowi upadłego można wytaczać tylko przeciwko administratorowi/administratorom, a nie przeciwko samemu upadłemu lub upadłej spółce osobowej.

Wierzyciel ma prawo dowiedzieć się, sprawdzić i zweryfikować, w jaki sposób administrator prowadzi sprawy upadłego, a także wystąpić do sądu w przypadku naruszenia jego praw przez administratora/administratorów.

W toku postępowania restrukturyzacyjnego sąd może wedle własnego uznania wydać postanowienie tymczasowe w celu zapewnienia czasu potrzebnego na poprawę sytuacji upadłego / spółki osobowej.

W przeciwieństwie jednak do postępowania dotyczącego przywrócenia rentowności spółki kapitałowej wierzyciele wciąż mogą wytaczać powództwa przeciwko administratorowi reprezentującemu upadłego przedsiębiorcę lub upadłą spółkę osobową.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Po wszczęciu postępowania upadłościowego (rozwiązanie spółki kapitałowej orzeczeniem sądowym z powodu upadłości) nie można kontynuować żadnego powództwa ani postępowania (nakaz zawieszenia) przeciwko spółce kapitałowej lub w odniesieniu do jej majątku, chyba że za zgodą sądu oraz na warunkach ustalonych przez sąd. Prawo nie określa, w których sprawach sąd zezwoliłby na wytoczenie powództwa lub kontynuowanie postępowania sądowego przez wierzyciela, jednak co do zasady w toku postępowania upadłościowego majątkiem spółki kapitałowej zarządza się w zorganizowany sposób na korzyść wszystkich wierzycieli i poszczególni wierzyciele nie powinni mieć możliwości uzyskania korzyści poprzez wytoczenie powództwa przeciwko spółce.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Prawo krajowe przewiduje możliwość zawieszenia postępowania restrukturyzacyjnego (w sprawie przywrócenia rentowności spółki kapitałowej). Przepisy art. 329B ust. 4 rozdz. 386 stanowią, że po złożeniu wniosku o restrukturyzację (o przywrócenie rentowności spółki kapitałowej), o ile go nie oddalono, lub w toku procedury przywracania rentowności spółki kapitałowej:

a) zawiesza się wszelkie wnioski o likwidację oczekujące na rozpoznanie oraz możliwość składania nowych wniosków;

b) nie można wydać ani wykonać żadnego orzeczenia o rozwiązaniu i wynikającej z niego likwidacji spółki kapitałowej;

c) zawiesza się egzekucję roszczeń o charakterze pieniężnym wobec spółki kapitałowej oraz naliczanie od nich jakichkolwiek odsetek;

d) w okresie trwania umowy najmu żaden wynajmujący ani inna osoba, na rzecz której płatny jest czynsz, nie może skorzystać z prawa do rozwiązania umowy najmu w odniesieniu do pomieszczeń wynajmowanych spółce kapitałowej w związku z niewypełnianiem przez spółkę kapitałową jakiegokolwiek warunku umowy najmu tych pomieszczeń, chyba że za zgodą sądu oraz pod warunkami, jakie sąd uzna za właściwe;

e) nie można podjąć żadnych kroków w celu wykonania zabezpieczenia ustanowionego na majątku spółki kapitałowej lub przywrócenia posiadania rzeczy znajdujących się w posiadaniu spółki kapitałowej na mocy umowy najmu z opcją zakupu, chyba że za zgodą sądu oraz pod warunkami, jakie sąd uzna za właściwe;

f) nie można zastosować żadnego środka służącego zabezpieczeniu interesu prawnego ani środka egzekucyjnego wskazanego w rozdziale 16 kodeksu organizacji i postępowania cywilnego w stosunku do spółki kapitałowej lub jej majątku, chyba że za zgodą sądu oraz pod warunkami, jakie sąd uzna za właściwe;

oraz

g) nie można wszcząć ani kontynuować postępowania sądowego przeciwko spółce kapitałowej lub w odniesieniu do jej majątku, chyba że za zgodą sądu oraz pod warunkami, jakie sąd uzna za właściwe.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

W przepisach prawa krajowego zawartych w kodeksie spółek handlowych nie przewidziano żadnej możliwości zawieszenia postępowania. Na wniosek administratora można jednak zwrócić się do sądu, aby wniesiony do sądu wniosek został rozpoznany przez tego samego sędziego, który prowadzi postępowanie w związku z niewypłacalnością, w celu zapewnienia sędziemu możliwości zarządzania sprawami upadłego i prowadzenia spraw upadłego, w celu ochrony praw i obowiązków upadłego oraz w celu zapewnienia rozpoznania sprawy i wydania postanowienia w kwestii praw, o których mowa we wniosku wniesionym przez wierzyciela.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Wierzyciele mogą przystępować do postępowania upadłościowego, jeżeli uprawdopodobnią interes prawny i wówczas będą mogli zgłaszać twierdzenia w postępowaniu przed sądem.

O toczącym się postępowaniu wierzycieli informuje zarządca, który zwołuje również zgromadzenia, podczas których mogą oni przedstawiać swoje opinie w sprawie.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Przepisy rozdz. 386 art. 329B stanowią wyraźnie, że zarówno sąd, jak i nadzorca szczególny są zobowiązani m.in. do działania w najlepszym interesie wierzycieli.

Nadzorca szczególny jest również zobowiązany do zwołania zgromadzenia wierzycieli, z których pierwsze musi się odbyć najpóźniej w terminie miesiąca od daty powołania nadzorcy.

Podczas takich zgromadzeń nadzorca szczególny jest zobowiązany do powołania wspólnej rady wierzycieli i wspólników spółki, która będzie odpowiedzialna za doradzanie nadzorcy szczególnemu i udzielanie mu wsparcia w zakresie zarządzania sprawami, działalnością i składnikami majątku spółki oraz przy przywracaniu jej rentowności.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Wierzyciele mogą przystępować do postępowania w związku z niewypłacalnością, jeżeli uprawdopodobnią interes prawny i wówczas będą mogli zgłaszać twierdzenia w postępowaniu przed sądem.

O toczącym się postępowaniu wierzycieli informuje administrator, który zwołuje również zgromadzenia, podczas których mogą oni przedstawiać swoje opinie w sprawie.

Wierzyciele są również uprawnieni do głosowania w sprawie zaproponowanego planu podziału – zatwierdzenie planu wymaga uzyskania zgody wierzycieli, których wierzytelności wynoszą trzy czwarte wszystkich wierzytelności i którzy udowodnili swoje roszczenie.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Zarządca może sprzedać składniki majątku spółki, uzyskując najkorzystniejszą ofertę dla spółki.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Nadzorca szczególny może zbyć składniki majątku spółki wyłącznie po uzyskaniu wyraźnej zgody sądu lub zgodnie z planem przywracania rentowności zatwierdzonym następnie przez sąd z poprawkami lub bez poprawek. Sąd każdorazowo określi lub zatwierdzi metodę zbycia składników majątku spółki.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

W toku postępowania w związku z niewypłacalnością administrator zbywa składniki majątku spółki, uzyskując najkorzystniejszą ofertę dla spółki, po uzyskaniu zgody sądu.

Przy przywracaniu rentowności spółki osobowej lub upadłego zgodnie z rozdz. 13 art. 498 administrator musi przestrzegać postanowień planu przywracania rentowności, przy czym sędzia dysponuje szeroko zakrojoną swobodą uznania przy zarządzaniu podjęcia takich działań, jakie uzna za najkorzystniejsze, biorąc pod uwagę interes upadłego i wierzycieli.

Wierzyciel może jednak wyrazić sprzeciw wobec takiej swobody uznania sędziego, jeżeli uprawdopodobni, że zarządzone działania nie leżą w interesie wierzycieli.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Nie dokonuje się żadnego rozróżnienia między roszczeniami wniesionymi po wszczęciu postępowania upadłościowego a roszczeniami istniejącymi przed wszczęciem tego postępowania. Jeżeli w toku postępowania upadłościowego okaże się jednak, że składniki majątku spółki są niewystarczające do pokrycia jej zobowiązań, sąd może wydać postanowienie w sprawie kolejności pokrywania z majątku spółki kosztów, opłat i wydatków poniesionych w związku z rozwiązaniem i likwidacją spółki – w takim przypadku sąd uwzględnia następującą ogólną kolejność pokrywania kosztów:

a) wydatki należycie naliczone lub poniesione przez syndyka lub zarządcę w związku z zachowaniem, likwidacją lub windykacją jakichkolwiek składników majątku spółki;

b) wszelkie inne wydatki poniesione lub płatności zrealizowane przez syndyka lub z jego upoważnienia, uwzględniając wydatki poniesione lub płatności zrealizowane w związku z prowadzeniem spraw spółki;

c) w stosownych przypadkach, wynagrodzenie zarządcy tymczasowego;

d) koszty poniesione przez wnioskodawcę oraz dowolną inną osobę wskazaną we wniosku, które zostały dopuszczone przez sąd;

e) w stosownych przypadkach, wynagrodzenie specjalnego zarządzającego;

f) wszelkie kwoty należne na rzecz osoby zatrudnionej w celu sporządzenia bilansu likwidacyjnego lub sprawozdania finansowego lub osoby udzielającej wsparcia przy sporządzaniu takiego bilansu lub sprawozdania;

g) wszelkie wskazane w postanowieniu sądu środki na pokrycie kosztów wniesienia wniosku o zwolnienie z obowiązku przekazania bilansu likwidacyjnego lub przedłużenie terminu na przekazanie takiego bilansu;

h) wszelkie niezbędne wydatki poniesione przez zarządcę w toku sprawowanego przez niego zarządu, w tym wszelkie wydatki poniesione przez członków komisji likwidacyjnej lub ich pełnomocników i zatwierdzone przez zarządcę;

i) wynagrodzenie wszelkich osób zatrudnionych przez zarządcę w celu świadczenia jakichkolwiek usług na rzecz spółki kapitałowej zgodnie z wymaganiami lub zezwoleniami zawartymi w rozdziale 386;

j) wynagrodzenie syndyka oraz zarządcy.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Nie dotyczy.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Nie dokonuje się żadnego rozróżnienia między roszczeniami wniesionymi po wszczęciu postępowania w związku z niewypłacalnością a roszczeniami istniejącymi przed wszczęciem tego postępowania. Jeżeli w toku postępowania w związku z niewypłacalnością okaże się jednak, że składniki majątku spółki są niewystarczające do pokrycia jej zobowiązań, sąd może wydać postanowienie w sprawie kolejności pokrywania z majątku spółki kosztów, opłat i wydatków poniesionych w związku z rozwiązaniem i likwidacją spółki – w takim przypadku sąd uwzględnia następującą ogólną kolejność pokrywania kosztów:

a) wydatki należycie naliczone lub poniesione przez administratora w związku z zachowaniem, likwidacją lub windykacją jakichkolwiek składników majątku spółki;

b) wszelkie inne wydatki poniesione lub płatności zrealizowane przez administratora lub z jego upoważnienia, uwzględniając wydatki poniesione lub płatności zrealizowane w związku z prowadzeniem spraw spółki;

c) w stosownych przypadkach, wynagrodzenie administratora;

d) koszty poniesione przez wnioskodawcę oraz dowolną inną osobę wskazaną we wniosku, które zostały dopuszczone przez sąd;

e) w stosownych przypadkach, wynagrodzenie specjalnego zarządzającego i urzędnika rejestrowego;

f) wszelkie kwoty należne na rzecz osoby zatrudnionej w celu sporządzenia bilansu likwidacyjnego lub sprawozdania finansowego lub osoby udzielającej wsparcia przy sporządzaniu takiego bilansu lub sprawozdania;

g) wszelkie wskazane w postanowieniu sądu środki na pokrycie kosztów wniesienia wniosku o zwolnienie z obowiązku przekazania bilansu likwidacyjnego lub przedłużenie terminu na przekazanie takiego bilansu;

h) wszelkie niezbędne wydatki poniesione przez administratora w toku sprawowanego przez niego zarządu, w tym wszelkie wydatki poniesione przez członków ewentualnej komisji likwidacyjnej lub ich pełnomocników i zatwierdzone przez administratora.

Po pokryciu tych kosztów wierzytelności wierzycieli zabezpieczonych zaspokaja się zgodnie z datą rejestracji ich roszczenia; po zaspokojeniu wierzytelności wszystkich wierzycieli zabezpieczonych zaspokaja się wszystkich pozostałych wierzycieli zgodnie z kolejnością rejes