Przeprowadzenie dowodu w drodze wideokonferencji

Rumunia
Autor treści:
European Judicial Network
Europejska sieć sądowa (w sprawach cywilnych i handlowych)

1 Czy istnieje możliwość przeprowadzenia dowodu z wykorzystaniem wideokonferencji z udziałem sądu we wzywającym państwie członkowskim lub też bezpośrednio przez sąd tego państwa członkowskiego? Jeżeli tak, jakie obowiązują w tym względzie procedury lub przepisy krajowe?

Tak. W tym przypadku stosuje się przepisy ustawy nr 189/2003 o międzynarodowej pomocy prawnej w sprawach cywilnych i handlowych, a ściślej rzecz biorąc – przepisy art. 25 ust. 1 i 3 i art. 35 ust. 3.

Wezwany rumuński organ sądowy może rozważyć możliwość wszczęcia postępowania szczególnego na wniosek wzywającego organu sądowego, pod warunkiem że nie jest ono sprzeczne z prawem rumuńskim. Sąd rumuński informuje wzywający organ sądowy o terminie i miejscu przeprowadzenia postępowania w sprawie wniosku o pomoc prawną; może też wyrazić zgodę na udział zagranicznych sędziów w tym postępowaniu. Zgodnie z art. 3 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1206/2001 z dnia 28 maja 2001 r. Ministerstwo Sprawiedliwości jest podmiotem odpowiedzialnym za rozstrzyganie wniosków złożonych na podstawie art. 17 tego rozporządzenia.

Wideokonferencję należy przeprowadzić w obecności sędziego sądu rejonowego właściwego dla miejsca, w którym dowód ma zostać przeprowadzony, w obecności tłumacza ustnego, o ile zachodzi taka potrzeba. Sędzia musi zweryfikować tożsamość osoby, która ma zostać przesłuchana, oraz zapewnić zgodność z podstawowymi zasadami prawa rumuńskiego.

2 Czy istnieją jakieś ograniczenia co do rodzaju osób, jakie można przesłuchać w drodze wideokonferencji – np. czy w ten sposób można przesłuchać wyłącznie świadków czy też inne osoby, np. biegłych lub strony?

Nie. W postępowaniu w sprawie wniosku o pomoc prawną przewidziano możliwość przesłuchania świadków lub innych uczestników postępowania (art. 17 ustawy nr 189/2003 o międzynarodowej pomocy prawnej w sprawach cywilnych i handlowych).

Zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy nr 189/2003 o międzynarodowej pomocy prawnej w sprawach cywilnych i handlowych wniosek o pomoc prawną może jednak zostać oddalony, jeżeli osoba, która ma zostać przesłuchana, nie będzie mogła złożyć zeznań ze względu na pewne ograniczenia przewidziane w prawie rumuńskim lub w przypadku gdy pisma, które mają zostać przekazane lub zbadane, nie mogą być rozpowszechniane.

Ponadto zgodnie z art. 315, 316 i 317 nowego kodeksu postępowania cywilnego następujące kategorie osób nie mogą być przesłuchiwane w charakterze świadków: krewni i powinowaci do trzeciego stopnia pokrewieństwa/powinowactwa włącznie, małżonkowie, byli małżonkowie, narzeczeni lub osoby pozostające we wspólnym pożyciu, osoby pozostające ze sobą we wrogich stosunkach lub osoby mające szczególny interes względem jednej ze stron, osoby pozbawione zdolności do czynności prawnych oraz osoby skazane za krzywoprzysięstwo. Strony mogą jednak uzgodnić w sposób wyraźny albo dorozumiany, że następujące kategorie osób będą również mogły zostać przesłuchane w charakterze świadków: krewni lub powinowaci do trzeciego stopnia pokrewieństwa/powinowactwa włącznie, małżonkowie, byli małżonkowie, narzeczeni lub osoby pozostające we wspólnym pożyciu, osoby pozostające ze sobą we wrogich stosunkach lub osoby mające szczególny interes względem jednej ze stron.

W sprawach sądowych dotyczących pochodzenia dziecka, rozwodu i innych relacji rodzinnych dopuszcza się także możliwość przesłuchania krewnych i powinowatych do trzeciego stopnia pokrewieństwa/powinowactwa włącznie, z wyjątkiem zstępnych.

Następujące kategorie osób są zwolnione z obowiązku składania zeznań:
1. osoby duchowne, lekarze, farmaceuci, prawnicy, notariusze, komornicy, mediatorzy, położne i pielęgniarki oraz przedstawiciele wszelkich innych zawodów zobowiązanych z mocy prawa do zachowania poufności lub do nieujawniania informacji uzyskanych w pracy lub w toku wykonywania obowiązków zawodowych z uwagi na spoczywającą na nich tajemnicę zawodową, nawet jeżeli nie wykonują już swojego zawodu;
2. sędziowie, prokuratorzy i urzędnicy publiczni, nawet jeżeli nie wykonują już swojego zawodu, jeżeli przedmiotem zeznań są informacje niejawne, które uzyskali w trakcie sprawowania urzędu;
3. osoby, które – ze względu na udzielane przez siebie odpowiedzi – mogą narazić siebie, swoich krewnych lub powinowatych do trzeciego stopnia pokrewieństwa/powinowactwa włącznie lub swoich małżonków, byłych małżonków, narzeczonych lub osoby, z którymi pozostawały we wspólnym pożyciu, na odpowiedzialność karną lub hańbę.
Osoby te, z wyjątkiem osób duchownych, mogą jednak złożyć zeznania, jeżeli zostaną zwolnione z obowiązku zachowania poufności lub tajemnicy zawodowej przez stronę zainteresowaną utrzymaniem tej tajemnicy, chyba że obowiązujące przepisy stanowią inaczej. Sędziowie, prokuratorzy i urzędnicy publiczni mogą również złożyć zeznania, jeżeli organ lub instytucja, w których są lub byli zatrudnieni, wyrazi na to zgodę.

3 Jakie ewentualne ograniczenia istnieją w odniesieniu do rodzaju dowodu, jaki można przeprowadzić w drodze wideokonferencji?

Nie istnieją żadne ograniczenia w tym zakresie. Zgodnie z art. 17 ustawy nr 189/2003 o międzynarodowej pomocy prawnej w sprawach cywilnych i handlowych w toku postępowania w sprawie wniosku o pomoc prawną dopuszcza się możliwość przesłuchiwania świadków lub innych uczestników postępowania, pozyskiwania dokumentów, sporządzania opinii biegłych oraz przeprowadzania badania lub pozyskiwania innych dokumentów lub informacji niezbędnych do rozstrzygnięcia danej sprawy.

4 Czy istnieją jakieś ograniczenia co do miejsca przesłuchania osoby przy wykorzystaniu wideokonferencji – np. czy musi się ono odbyć w sądzie?

Nie istnieją żadne ograniczenia w tym zakresie. Dowód przeprowadza jednak sąd rozpoznający daną sprawę zgodnie z art. 16, art. 261 ust. 1 i art. 314 nowego kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli ze względów obiektywnych dowód można przeprowadzić wyłącznie poza miejscem, w którym sąd ma swoją siedzibę, dopuszcza się możliwość przeprowadzenia dowodu w toku postępowania w sprawie wniosku o pomoc prawną przez sąd tej samej instancji lub nawet przez sąd niższej instancji, jeżeli w danym miejscu nie powołano sądu tej samej instancji. Sąd, do którego skierowano wniosek o pomoc prawną, przeprowadza dowód w obecności stron albo nawet pod ich nieobecność, o ile strony zostały wezwane zgodnie z obowiązującymi przepisami; na sądzie tym spoczywają takie same obowiązki proceduralne, jak na sądzie, który wystosował wniosek. Jednocześnie świadek, który – z powodu choroby lub innej poważnej przeszkody – nie może stawić się przed sądem, może zostać przesłuchany w miejscu, w którym przebywa, o ile strony zostały wezwane.

5 Czy dozwolone jest rejestrowanie przesłuchań przeprowadzanych w drodze wideokonferencji, a jeżeli tak, to czy dostępne są w tym celu odpowiednie środki?

Tak, rejestrowanie przesłuchań jest dozwolone zgodnie z art. 13 ustawy nr 304/2004 o organizacji wymiaru sprawiedliwości, z późniejszymi zmianami.

6 W jakim języku powinno być prowadzone przesłuchanie: a) w przypadku wniosków na mocy art. 10-12; oraz b) w przypadku bezpośredniego przeprowadzania dowodu na mocy art. 17?

a) W języku rumuńskim.

b) W języku rumuńskim, ponieważ rumuński sąd wezwany powinien sporządzić protokół przesłuchania zawierający informacje o terminie i miejscu przeprowadzenia przesłuchania, tożsamości przesłuchiwanej osoby, odebranych przyrzeczeniach, warunkach technicznych przesłuchania itp.

7 Jeżeli konieczna jest obecność tłumacza, kto odpowiada za zapewnienie jego obecności w przypadku obydwu rodzajów przesłuchań i gdzie tłumacz powinien się znajdować?

Zgodnie z art. 27 ustawy nr 189/2003 o międzynarodowej pomocy prawnej w sprawach cywilnych i handlowych sąd wzywający odpowiada za zapewnienie obecności tłumaczy ustnych. Rumuński sąd wezwany może w stosownych przypadkach ułatwić znalezienie tłumacza ustnego języka rumuńskiego, przekazując sądowi wzywającemu listę tłumaczy ustnych.

8 Jaką procedurę stosuje się przy organizacji przesłuchania oraz powiadamianiu osoby, która ma zostać przesłuchana, o terminie i miejscu przesłuchania? Z jakim wyprzedzeniem należy ustalić termin przesłuchania, aby osoba, która ma zostać przesłuchana, otrzymała powiadomienie z odpowiednim wyprzedzeniem?

Powiadomienie należy przekazać z co najmniej miesięcznym i maksymalnie trzymiesięcznym wyprzedzeniem.

W tym przypadku stosuje się przepisy ustawy nr 189/2003 o międzynarodowej pomocy prawnej w sprawach cywilnych i handlowych, a ściślej rzecz biorąc – przepisy art. 25 ust. 3. Sąd rumuński informuje wzywający organ sądowy o terminie i miejscu przeprowadzenia postępowania w sprawie wniosku o pomoc prawną. Zgodnie z art. 261 ust. 4 nowego kodeksu postępowania cywilnego sąd, do którego skierowano wniosek o pomoc prawną, przeprowadza dowód w obecności stron albo nawet pod ich nieobecność, o ile strony zostały wezwane zgodnie z obowiązującymi przepisami; na sądzie tym spoczywają takie same obowiązki, proceduralne, jak na sądzie, który wystosował wniosek.

Z uwagi jednak na fakt, że w stosunkach z podmiotami zagranicznymi stosuje się dwie procedury (doręczanie dokumentów przy przeprowadzaniu dowodu), stwierdzono, że termin ten powinien w praktyce wynosić co najmniej jeden miesiąc i nie więcej niż 3 miesiące, zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi:

– realizacji wniosku o doręczenie, o którym mowa w rozporządzeniu nr 1393/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 listopada 2007 r. dotyczącym doręczania w państwach członkowskich dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych i handlowych („doręczanie dokumentów”), w celu zapewnienia co najmniej jednego miesiąca na faktyczne zrealizowanie wniosku o doręczenie dokumentów pocztą za potwierdzeniem odbioru;

– obowiązków sądu wzywającego w zakresie realizowania wniosków sądu wezwanego o przekazanie dodatkowych informacji lub wniesienie zaliczki/depozytu itp. zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 1206/2001 z dnia 28 maja 2001 r. w sprawie współpracy między sądami państw członkowskich przy przeprowadzaniu dowodu w sprawach cywilnych lub handlowych.

Wynika to z konieczności zapewnienia czasu na przetłumaczenie korespondencji z sądem lub ze świadkiem oraz na wysłanie pism za granicę, ze znacznego obciążenia pracą oraz – co nie jest mniej istotne – harmonogramu wideokonferencji.

9 Jakie koszty wiążą się z wykorzystaniem wideokonferencji do przeprowadzenia dowodu i jak powinny one być pokrywane?

Oszacowanie kosztów nie jest możliwe, ponieważ różnią się one w zależności od terminu i państwa. Należy je uiścić przelewem bankowym na rachunek sądu apelacyjnego, jako drugiej jednostki zatwierdzającej, lub na rachunek sądu rejonowego, jako trzeciej jednostki zatwierdzającej. Zagraniczny sąd wzywający pokrywa wydatki poniesione przez rumuński sąd wezwany w związku z nawiązaniem połączenia wideo, udostępnieniem połączenia w państwie wzywającym, wynagrodzeniem tłumaczy ustnych i biegłych oraz należnościami przysługującymi świadkom, a także wydatki poniesione w związku z koniecznością odbycia podróży do państwa wzywającego.

10 Jakie ewentualne wymogi powinny zostać spełnione, aby zagwarantować poinformowanie osoby przesłuchiwanej bezpośrednio przez sąd wzywający, że występuje ona na zasadzie dobrowolności?

Osoba, która ma zostać przesłuchana, powinna również zostać wezwana zgodnie z przepisami nowego rumuńskiego kodeksu postępowania cywilnego. Osoba ta powinna zostać poinformowana, że przesłuchanie odbywa się na zasadzie dobrowolności w wezwaniu wydanym przez sąd wezwany lub w innym dowolnym dokumencie – na podstawie postanowienia zatwierdzającego przeprowadzenie dowodu przez sąd wzywający.

Zgodnie z art. 261 ust. 4 nowego kodeksu postępowania cywilnego sąd, do którego skierowano wniosek o pomoc prawną, przeprowadza dowód w obecności stron albo nawet pod ich nieobecność, o ile strony zostały wezwane zgodnie z obowiązującymi przepisami; na sądzie tym spoczywają takie same obowiązki proceduralne, jak na sądzie, który wystosował wniosek.

11 Jaką procedurę stosuje się w celu zweryfikowania tożsamości osoby, która ma zostać przesłuchana?

Zgodnie z art. 318 nowego kodeksu postępowania cywilnego przed złożeniem zeznań sędzia przewodniczący zwraca się do świadka o podanie nazwiska, imienia, zawodu, adresu i wieku, a także o wskazanie, czy jest krewnym lub powinowatym jednej ze stron postępowania, a jeśli tak – jaki stopień pokrewieństwa/powinowactwa łączy go z tą stroną – oraz czy świadczy usługi na rzecz którejkolwiek ze stron. Następnie sędzia przewodniczący poucza świadka o konieczności złożenia przyrzeczenia i objaśnia znaczenie tej czynności.

12 Jakie wymogi powinny zostać spełnione przy odbieraniu przysięgi i jakie informacje od sądu wzywającego są konieczne, kiedy przysięga jest wymagana przy bezpośrednim przeprowadzaniu dowodu na mocy art. 17?

Zgodnie z art. 319 i 320 nowego rumuńskiego kodeksu postępowania cywilnego przed złożeniem zeznań świadek składa przyrzeczenie o następującej treści: „Przyrzekam, że będę mówił(-a) prawdę, niczego nie ukrywając z tego, co mi jest wiadome. Tak mi dopomóż Bóg!”.

Świadek składa przyrzeczenie, trzymając prawą dłoń na krzyżu lub na Biblii. Jeżeli chodzi o istotę boską przywoływaną w treści przyrzeczenia, zmienia się ona w zależności od wyznania świadka. Powyższe przepisy nie mają zastosowania w przypadku świadka wyznającego inną religię niż chrześcijaństwo.

Świadek, który nie wyznaje żadnej religii, składa przyrzeczenie o następującej treści: „Przyrzekam na mój honor i sumienie, że będę mówił(-a) prawdę, niczego nie ukrywając z tego, co mi jest wiadome”.

Świadkowie, którzy nie mogą złożyć przyrzeczenia ze względu na swoje sumienie lub wyznanie, wypowiadają następujące słowa przed sądem: „Zobowiązuję się mówić prawdę, niczego nie ukrywając z tego, co mi jest wiadome”.

Piśmienne osoby nieme i głuchonieme składają przyrzeczenie, przepisując tekst przyrzeczenia i podpisując je, osoby z upośledzeniem słuchu wypowiadają treść przyrzeczenia, a niepiśmienne osoby nieme i głuchonieme składają przyrzeczenie przy pomocy tłumacza języka migowego.

Po złożeniu przyrzeczenia przez świadka sędzia przewodniczący poucza świadka o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Wszystkie te kwestie odnotowuje się w pisemnym oświadczeniu.

Dzieci, które nie ukończyły 14. roku życia i które nie są zdolne do podejmowania samodzielnych decyzji w momencie przeprowadzania przesłuchania, mogą zostać przesłuchane bez konieczności złożenia przyrzeczenia, o ile nie są objęte zakazem składania zeznań, przy czym sąd poucza takie osoby, że powinny mówić prawdę, i bierze pod uwagę ich szczególny status przy ocenie składanych przez nie zeznań.

13 Przy pomocy jakich środków zapewnia się w miejscu przeprowadzania wideokonferencji obecność osoby do kontaktów, do której sąd wzywający może się zwracać w razie potrzeby, oraz osoby, która jest dostępna w dniu przesłuchania i zajmuje się obsługą sprzętu do przeprowadzenia wideokonferencji oraz rozwiązuje ewentualne problemy techniczne?

Osobami wyznaczonymi do kontaktów mogą być informatycy pracujący w sądach apelacyjnych, urzędnicy sądowi lub sędziowie. Około 144 spośród 244 sądów dysponuje pomieszczeniami do organizowania wideokonferencji. W każdym z tych 144 sądów znajdują się dwa pomieszczenia do organizowania wideokonferencji.

14 Czy od sądu wzywającego wymaga się przekazania jakichkolwiek informacji dodatkowych?

Ostatnia aktualizacja: 01/06/2017

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.

Twoje uwagi

Za pomocą tego formularza możesz przesłać nam swoje komentarze i uwagi na temat nowej strony