Parental responsibility - child custody and contact rights

Parental responsibility means all rights and obligations towards a child and its assets. Although this concept varies between the Member States, it usually covers custody and visiting rights. If you are an international couple with one or more children and are now separating, you will need to agree the custody arrangements for them.

Where to start?

What is custody? What are visiting rights?

As long as the parents live together, they usually hold custody over their children jointly. However, if the parents get divorced or split up, they need to decide how this responsibility will be exercised in the future.

The parents may decide that the child shall live alternately with both parents, or with one parent. In the latter case, the other parent usually has a right to visit the child at certain times.

Custody rights also cover other rights and duties linked to the education and care of the child, including the right to look after the child and his/her assets. The parents usually have the parental responsibility for a child, but parental responsibility may also be given to an institution to which the child is entrusted.

Who decides on the custody and visiting rights?

The parents may decide on these matters by mutual agreement. A mediator or lawyer can help if the parents do not manage to reach an agreement. Visit the link at the bottom of this page to find a mediator.

If the parents are unable to reach an agreement they may have to go to court. The court may decide that both parents shall have custody over the child (joint custody) or that one of the parents shall have custody (single custody). In the case that only one parent has custody, the court may decide on visiting rights for the other parent.

In the case of an international couple, EU rules determine which court has the responsibility to deal with the case. Visit the link at the bottom of this page to find the responsible court.

The main aim is to avoid both parents addressing the court in their own country and two decisions being issued for the same case. The principle is that the responsible court is the court in the country where the child habitually resides.

Will the decision of the court be enforced in the other EU country?

A mechanism for the recognition and enforcement of decisions ensures that the decision of the court is applied in other EU countries once it has been issued. This makes it easier for those with parental responsibility to exercise their rights.

In particular, a judgment on access rights will be recognised in another EU Member State without any special procedure being required, thus supporting the relationship between the child and both parents.

Which EU rules apply?

The rules settling cross-border matters between children and their parents are part of the Brussels IIa Regulation. These rules apply equally to all children, whether they are born in wedlock or not. The Brussels IIa Regulation is the cornerstone of EU judicial cooperation in matrimonial matters and matters of parental responsibility. The Regulation has applied since 1 March 2005 in all EU countries except Denmark.

Please select the relevant country's flag to obtain detailed national information.

Related links

Last update: 18/01/2019

This page is maintained by the European Commission. The information on this page does not necessarily reflect the official position of the European Commission. The Commission accepts no responsibility or liability whatsoever with regard to any information or data contained or referred to in this document. Please refer to the legal notice with regard to copyright rules for European pages.
The Commission is in the process of updating some of the content on this website in the light of the withdrawal of the United Kingdom from the European Union. If the site contains content that does not yet reflect the withdrawal of the United Kingdom, it is unintentional and will be addressed.

Γονική μέριμνα - Βέλγιο

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Η γονική μέριμνα είναι μηχανισμός δικαστικής προστασίας και εκπροσώπησης του τέκνου μέχρι την ενηλικίωση ή τη χειραφέτησή του. Αφορά το πρόσωπο και την περιουσία του τέκνου. Η γονική μέριμνα διέπεται από τα άρθρα 371 έως 387ter και το άρθρο 203 του Αστικού Κώδικα.

Η γονική μέριμνα ασκείται αυτοδικαίως από τους νόμιμους γονείς του τέκνου, δηλαδή τα πρόσωπα που θεωρούνται ως τέτοια από τον νόμο λόγω πατρότητας, μητρότητας ή συμμητρότητας που θεμελιώνεται εξ αίματος, λόγω υιοθεσίας ή από τον νόμο. Αν οι βιολογικοί γονείς δεν αναγνωρίζονται νομικά ως νόμιμοι γονείς του τέκνου, δεν δικαιούνται να ασκήσουν τη γονική μέριμνα.

Το τέκνο παραμένει υπό τη μέριμνα του πατέρα ή της μητέρας του μέχρι την ενηλικίωση (18 έτη) ή τη χειραφέτησή του. Οι αποφάσεις για τη διαμονή, τη συντήρηση, την υγεία, την επίβλεψη, την εκπαίδευση, την ανατροφή ή την ανάπτυξη του τέκνου αποτελούν ευθύνη των γονέων (άρθρο 203 του Αστικού Κώδικα).

Το περιεχόμενο της γονικής μέριμνας διακρίνεται στην εξουσία επί του προσώπου του τέκνου, στη διοίκηση της περιουσίας του και σε συγκεκριμένα προνόμια γονικής μέριμνας. Η εξουσία επί του προσώπου του τέκνου διαιρείται στο «δικαίωμα επιμέλειας», το οποίο συνίσταται στη «διαβίωση» με το τέκνο (δηλαδή, στη φροντίδα του τέκνου, στην επίβλεψή του και στη λήψη εκπαιδευτικών αποφάσεων που συνδέονται με την παρουσία του στο σπίτι), και στο δικαίωμα στην εκπαίδευση (που συνίσταται στη λήψη αποφάσεων σχετικά με τη συντήρηση, την εκπαίδευση και την ανατροφή του τέκνου). Στο επίπεδο της διοίκησης της περιουσίας του τέκνου, διακρίνεται το δικαίωμα διαχείρισης της περιουσίας του και το δικαίωμα νόμιμης κάρπωσης αυτής. Τα ιδιαίτερα προνόμια αφορούν τα χαρακτηριστικά των γονέων σχετικά με τον γάμο, την υιοθεσία και τη χειραφέτηση του τέκνου.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Η γονική μέριμνα επί του ανηλίκου τέκνου ασκείται συνήθως από κοινού από καθέναν από τους δύο γονείς του ανηλίκου. Ανεξάρτητα από το αν οι γονείς ζουν μαζί και από το αν είναι παντρεμένοι ή όχι, αν η συγγένεια με το τέκνο έχει θεμελιωθεί για καθέναν από αυτούς, οι γονείς ασκούν από κοινού (και οι δύο) τα διάφορα προνόμια της γονικής μέριμνας (άρθρα 373 και 374 του Αστικού Κώδικα).

Εάν η γονική σχέση δεν έχει θεμελιωθεί σε σχέση με τον πατέρα ή τη μητέρα ή αν ένας από αυτούς έχει αποβιώσει, απουσιάζει ή είναι ανίκανος να εκφράσει τη βούλησή του, ο άλλος γονέας ασκεί τη γονική μέριμνα κατ’ αποκλειστικότητα.

Έναντι καλόπιστων τρίτων, κάθε γονέας θεωρείται ότι ενεργεί με τη συγκατάθεση του άλλου όταν εκτελεί μόνος του πράξεις γονικής μέριμνας (άρθρο 373 του Αστικού Κώδικα).

Αν δεν υπάρχει συμφωνία των γονέων για τον διακανονισμό της διαμονής του τέκνου και για σημαντικές αποφάσεις σχετικά με την υγεία, την εκπαίδευση, την ανατροφή, τον ελεύθερο χρόνο και τον θρησκευτικό ή φιλοσοφικό του προσανατολισμό ή αν θεωρεί τη συμφωνία αυτή αντίθετη προς το συμφέρον του τέκνου, το δικαστήριο οικογενειακών διαφορών μπορεί να αναθέσει την αποκλειστική άσκηση της γονικής μέριμνας σε έναν από τους γονείς.

Στην περίπτωση αυτή, ο άλλος γονέας διατηρεί, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις, 1) δικαίωμα επίβλεψης, δηλαδή το δικαίωμα να ενημερώνεται για την κατάσταση του τέκνου και να προσφεύγει στο αρμόδιο δικαστήριο οικογενειακών διαφορών αν θεωρεί ότι ο άλλος γονέας δεν σέβεται τα συμφέροντα του τέκνου 2) δικαίωμα προσωπικής επικοινωνίας με το τέκνο. Ο γονέας δεν μπορεί να στερηθεί το δικαίωμα προσωπικής επικοινωνίας με το τέκνο του παρά μόνο για πολύ σοβαρούς λόγους (άρθρο 374 του Αστικού Κώδικα).

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Εάν δεν υπάρχει πατέρας ή μητέρα που να είναι σε θέση να ασκήσει τη γονική μέριμνα, ενεργοποιείται η διαδικασία της επιτροπείας (άρθρο 375 του Αστικού Κώδικα).

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Ο χωρισμός ή το διαζύγιο των γονέων δεν επηρεάζει, καταρχήν, τους κανόνες που διέπουν την ανάθεση της γονικής μέριμνας. Ο νομικός κανόνας συνίσταται στην κοινή άσκηση της γονικής μέριμνας από τον καθέναν από τους δύο γονείς του τέκνου (βλέπε σημείο 2). Αυτό σημαίνει ότι και οι δύο ασκούν και συνεχίζουν να ασκούν τα επιμέρους στοιχεία του περιεχομένου της γονικής μέριμνας και κανείς γονέας δεν μπορεί να λάβει μόνος του απόφαση που θα εμπόδιζε την άσκηση από τον άλλο γονέα των δικών του προνομίων. Συνεπώς, πρέπει να λαμβάνει την συγκατάθεση του άλλου γονέα, καθώς χωρίς αυτήν δεν μπορεί να ενεργήσει. Ωστόσο, όσον αφορά, για παράδειγμα, τη διαμονή του τέκνου, ο γονέας με τον οποίο διαμένει το παιδί θα λαμβάνει εκείνη την στιγμή αποφάσεις σχετικά με τα ωράρια, τους κανόνες ευγένειας κ.λπ.

Οι γονείς μπορούν να συμφωνήσουν σχετικά με τους τρόπους άσκησης της γονικής μέριμνας, με σεβασμό προς το συμφέρον του τέκνου.

Διαφορετικά, επιλαμβάνεται το αρμόδιο δικαστήριο οικογενειακών διαφορών, το οποίο μπορεί να αποφασίσει να αναθέσει την άσκηση της γονικής μέριμνας αποκλειστικά σε έναν από τους γονείς (βλέπε σημείο 2).

Είναι απαραίτητο να καθοριστούν οι λεπτομέρειες της διαμονής του τέκνου, ο τόπος εγγραφής του στα δημοτολόγια και οι τρόποι συμβολής των γονέων στη συντήρηση, την εκπαίδευση και την ανατροφή του τέκνου.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Οι γονείς δεν υποχρεούνται να εμφανιστούν ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου οικογενειακών διαφορών και μπορούν να συνάψουν ιδιωτική συμφωνία για να διευθετήσουν το ζήτημα της γονικής μέριμνας του τέκνου. Για να λάβουν βοήθεια, οι γονείς μπορούν ανά πάσα στιγμή, ακόμη και κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, να προσφύγουν σε διαπιστευμένο και ειδικά εκπαιδευμένο διαμεσολαβητή (δικηγόρο, συμβολαιογράφο ή άλλο διαπιστευμένο διαμεσολαβητή) (άρθρο 1730 του Δικαστικού Κώδικα).

Εάν θελήσουν να εκτελέσουν αυτή την απόφαση, αν υπάρξει σχετική ανάγκη, οι γονείς υποχρεούνται να υποβάλουν αυτή τη συμφωνία στο αρμόδιο δικαστήριο οικογενειακών διαφορών, το οποίο θα εξετάσει αν εξυπηρετείται το συμφέρον του τέκνου.

Σε περίπτωση διαζυγίου λόγω ισχυρού κλονισμού (βλ. ενότητα «Διαζύγιο - Βέλγιο»), οι γονείς μπορούν, ανά πάσα στιγμή κατά την διάρκεια της διαδικασίας, να ζητήσουν από το δικαστήριο οικογενειακών διαφορών να επικυρώσει τη συμφωνία για τα προσωρινά μέτρα που αφορούν τα τέκνα. Ο δικαστής μπορεί να αρνηθεί να την επικυρώσει, αν η συμφωνία αυτή είναι αντίθετη προς τα συμφέροντα των τέκνων.

Σε περίπτωση συναινετικού διαζυγίου (βλ. ενότητα «Διαζύγιο - Βέλγιο»), οι διάδικοι πρέπει να αναφέρουν στις συμφωνίες τους, που προηγούνται του διαζυγίου, τα μέτρα που αφορούν τη γονική μέριμνα (άσκηση της γονικής μέριμνας, δικαίωμα επικοινωνίας με το τέκνο, διοίκηση της περιουσίας του) και τον τρόπο με τον οποίο καθένας από αυτούς θα συμβάλει στη συντήρηση, την εκπαίδευση, την υγεία, την ανατροφή και την ανάπτυξη του τέκνου κατά τη διάρκεια του διαζυγίου και μετά από αυτό. Η εισαγγελική αρχή γνωμοδοτεί και το αρμόδιο δικαστήριο οικογενειακών διαφορών δύναται να καταργήσει ή να τροποποιήσει διατάξεις αντίθετες προς τα συμφέροντα των ανηλίκων τέκνων. Το δικαστήριο οικογενειακών διαφορών εκδίδει το διαζύγιο και επικυρώνει τις συμφωνίες που αφορούν τα ανήλικα τέκνα.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Μόλις υποβληθεί η αίτηση, ο γραμματέας ενημερώνει τα μέρη για τη δυνατότητα προσφυγής σε διαμεσολάβηση, συνδιαλλαγή ή οποιαδήποτε άλλη μορφή εναλλακτικής επίλυσης διαφορών (άρθρο 1253ter/1 του Δικαστικού Κώδικα). Επιπλέον, ο δικαστής μπορεί να προτείνει ανά πάσα στιγμή στα μέρη να εξετάσουν κατά πόσον είναι δυνατή η συνδιαλλαγή ή η διαμεσολάβηση και, με τη συγκατάθεσή τους, να αναβάλει την υπόθεση, για να επιτρέψει στα μέρη να εξετάσουν κατά πόσον μπορούν να συναφθούν συμφωνίες ή αν μια διαμεσολάβηση μπορεί να τους προσφέρει λύση, ή να παραπέμψει την υπόθεση στο τμήμα φιλικού διακανονισμού (άρθρο 1253ter/3 του Δικαστικού Κώδικα).

Σε περίπτωση συμφωνίας των διαδίκων, το δικαστήριο εγκρίνει τη συμφωνία αυτή, υπό την προϋπόθεση ότι δεν είναι προδήλως αντίθετη προς το συμφέρον του τέκνου (άρθρο 1253ter/2 του Δικαστικού Κώδικα).

Οποιοδήποτε μέρος μπορεί επίσης να προτείνει την προσφυγή σε διαμεσολάβηση ανεξάρτητα από οποιαδήποτε δικαστική διαδικασία (άρθρο 1730 του Δικαστικού Κώδικα). Η συμφωνία αυτή, που επιτυγχάνεται μέσω διαπιστευμένου διαμεσολαβητή, μπορεί επίσης να εγκριθεί υπό τους προαναφερθέντες όρους.

Τέλος, τα μέρη μπορούν πάντοτε να συμβουλεύονται εμπειρογνώμονες (κοινωνικό λειτουργό, ψυχολόγο, παιδοψυχίατρο), για να λάβουν εμπεριστατωμένη γνωμάτευση, ή να ζητήσουν να διοριστεί πραγματογνώμονας στο πλαίσιο της δικαστικής διαδικασίας. Σύμφωνα με την παραπάνω διαδικασία, η εισαγγελική αρχή μπορεί να ζητήσει την παρέμβαση της κοινωνικής υπηρεσίας προκειμένου να συλλέξει πληροφορίες για τα τέκνα, ενώ το δικαστήριο οικογενειακών διαφορών λαμβάνει υπόψη την γνώμη που διατυπώνουν τα τέκνα (άρθρο 1253ter/6 του Δικαστικού Κώδικα).

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Ελλείψει συμφωνίας ή σε περίπτωση μερικής συμφωνίας μεταξύ των γονέων ή σε περίπτωση αντίθεσης της συμφωνίας αυτής προς το συμφέρον του τέκνου, το δικαστήριο οικογενειακών διαφορών αποφαίνεται για την άσκηση της γονικής μέριμνας, λαμβάνοντας υπόψη τις επιθυμίες που εκφράστηκαν από τους γονείς και από το τέκνο, αν η ηλικία του το επιτρέπει, καθώς επίσης την κατάσταση και τις περιστάσεις της υπόθεσης. Μεταξύ των ερωτημάτων που υποβάλλονται στο δικαστήριο είναι τα ακόλουθα:

- η από κοινού ή αποκλειστική άσκηση της γονικής μέριμνας (βλέπε σημείο 2),

- ο τόπος εγγραφής του τέκνου στο δημοτολόγιο (=τόπος κατοικίας του),

- οι λεπτομέρειες για τη διαμονή του (Ελλείψει συμφωνίας, στην περίπτωση άσκησης γονικής μέριμνας από κοινού, προτιμάται η διαμονή του τέκνου εξίσου στην κατοικία του κάθε γονέα, αν το ζητήσει ένας τουλάχιστον από τους γονείς. Αν αυτή δεν είναι η πλέον κατάλληλη λύση, εξετάζεται η δυνατότητα της διευρυμένης δευτερεύουσας διαμονής ή μελετώνται άλλες λύσεις. Το αρμόδιο δικαστήριο οικογενειακών διαφορών θα λάβει υπόψη τις συγκεκριμένες περιστάσεις και τα συμφέροντα του τέκνου και των γονέων),

- η συμβολή στη διατροφή (Κάθε γονέας υποχρεούται να αναλάβει, ανάλογα με τις δυνατότητές του, τα έξοδα διαμονής, συντήρησης, υγείας, επίβλεψης, εκπαίδευσης, ανατροφής και ανάπτυξης του τέκνου).

Το αρμόδιο δικαστήριο οικογενειακών διαφορών μπορεί επίσης να αποφανθεί για την εκπαίδευση και την ανατροφή του τέκνου. Τα μέρη μπορούν ακόμη να προσφύγουν για συγκεκριμένα θέματα όπως την κατανομή των διακοπών μεταξύ γονέων, την από κοινού καταβολή ορισμένων δαπανών, την εγγραφή σε σχολείο κ.λπ. Αυτό εξαρτάται από την εκάστοτε περίπτωση.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Το γεγονός ότι ένας από τους γονείς ασκεί κατ’ αποκλειστικότητα την γονική μέριμνα δεν του δίνει εν λευκώ εξουσιοδότηση να λαμβάνει αποφάσεις που αφορούν το τέκνο. Πρέπει να εξεταστεί τι συμφωνήθηκε στην κάθε περίπτωση. Επιπλέον (βλ. σημείο 2), ο άλλος γονέας διατηρεί το δικαίωμα επίβλεψης της εκπαίδευσης του τέκνου.

Η μετακίνηση του τέκνου χωρίς να έχει ειδοποιηθεί ο άλλος γονέας δύναται να επηρεάσει τη διαμονή του τέκνου, το δικαίωμα προσωπικής επικοινωνίας με το τέκνο κ.λπ. Στην περίπτωση αυτή, ο γονέας που δεν έχει ειδοποιηθεί ή διαφωνεί μπορεί να προσφύγει στο αρμόδιο δικαστήριο οικογενειακών διαφορών (άρθρα 374 και 387bis του Αστικού Κώδικα) ή, σε περίπτωση απόλυτης έκτακτης ανάγκης, στη διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων (άρθρο 584 παράγραφος 4 του Δικαστικού Κώδικα).

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Βλ. σημείο 2. Αυτό σημαίνει ότι οι γονείς ασκούν και συνεχίζουν να ασκούν και οι δύο τα επιμέρους στοιχεία του περιεχομένου της γονικής μέριμνας (άσκηση της «επιμέλειας» του τέκνου, άσκηση του δικαιώματος εκπαίδευσης του τέκνου, άσκηση του δικαιώματος διοίκησης και νόμιμης κάρπωσης της περιουσίας του τέκνου) και ότι κανείς γονέας δεν μπορεί να λάβει μόνος του απόφαση που θα εμπόδιζε την άσκηση από τον άλλο γονέα των δικών του προνομίων. Συνεπώς, πρέπει να λαμβάνει την συγκατάθεση του άλλου γονέα, καθώς χωρίς αυτήν δεν μπορεί να ενεργήσει. Ωστόσο, όσον αφορά, για παράδειγμα, την «επιμέλεια» του τέκνου, ο γονέας με τον οποίο διαμένει το τέκνο θα λαμβάνει εκείνη τη στιγμή αποφάσεις σχετικά με τα ωράρια, τους κανόνες ευγένειας κ.λπ. Έναντι καλόπιστων τρίτων, κάθε γονέας θεωρείται ότι ενεργεί με τη συγκατάθεση του άλλου όταν εκτελεί μόνος του πράξεις της εν λόγω μέριμνας (άρθρο 373 του Αστικού Κώδικα).

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Σύμφωνα με το άρθρο 572bis παράγραφος 4 του Δικαστικού Κώδικα, οι αιτήσεις που αφορούν τη γονική μέριμνα, τη διαμονή ή το δικαίωμα προσωπικής επικοινωνίας σχετικά με ανήλικα τέκνα εξετάζονται από το αρμόδιο δικαστήριο οικογενειακών διαφορών. Τα έγγραφα που πρέπει να επισυνάπτονται στην αίτηση διαφέρουν ανάλογα με την προσφυγή.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Ορισμένες υποθέσεις που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του δικαστηρίου οικογενειακών διαφορών, όπως οι περιπτώσεις που αφορούν τη γονική μέριμνα, το δικαίωμα διαμονής και το δικαίωμα προσωπικής επικοινωνίας, θεωρούνται επείγουσες από τον νόμο και μπορούν να εισαχθούν με αγωγή κατ’ αντιμωλία, με κλήτευση ή με από κοινού προσφυγή. Το δικαστήριο αποφασίζει κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων. Εάν η υπόθεση εισαχθεί με κλήτευση, η προθεσμία είναι τουλάχιστον 2 ημέρες (βλέπε άρθρο 1035 παράγραφος 2 του Δικαστικού Κώδικα). Στις άλλες περιπτώσεις, η εισαγωγική ακρόαση πραγματοποιείται το αργότερο εντός 15 ημερών από την κατάθεση της αγωγής στην γραμματεία (άρθρο 1253ter/4 παράγραφος 2 του Δικαστικού Κώδικα).

Σε όλες τις περιπτώσεις που αφορούν ανήλικα τέκνα, τα μέρη πρέπει να εμφανίζονται αυτοπροσώπως στην εισαγωγική ακρόαση, αλλά και στις ακροάσεις όπου συζητούνται θέματα που αφορούν τα τέκνα καθώς και στις επ’ ακροατηρίου συζητήσεις (άρθρο 1253ter/2 παράγραφοι 1 και 2 του Δικαστικού Κώδικα). Επιπλέον, όλοι οι ανήλικοι έχουν το δικαίωμα ακρόασης σε θέματα που αφορούν τη γονική μέριμνα, το δικαίωμα διαμονής και το δικαίωμα προσωπικής επικοινωνίας (άρθρο 1004/1 παράγραφος 1 του Δικαστικού Κώδικα).

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Ισχύουν οι κανόνες του κοινού δικαίου (βλ. ενότητα «Νομική συνδρομή - Βέλγιο»).

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Στο πλαίσιο συναινετικού διαζυγίου όπου τα μέρη συμφώνησαν για τους όρους της γονικής μέριμνας, ο εισαγγελέας γνωμοδότησε και το δικαστήριο οικογενειακών διαφορών επικύρωσε τις συμφωνίες και εξέδωσε το διαζύγιο, δεν υπάρχει καταρχήν λόγος να ασκηθεί έφεση.

Σε άλλες περιπτώσεις, είναι δυνατόν να ασκηθεί έφεση κατά απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα εντός προθεσμίας ενός καταρχήν μηνός. Η προθεσμία αυτή αρχίζει από την επίδοση ή την κοινοποίηση της απόφασης (έφεση κατά απόφασης εκδοθείσας επί μονομερούς αίτησης). Ορισμένες φορές, για την έναρξη της προθεσμίας λαμβάνεται υπόψη η ημερομηνία έκδοσης της απόφασης (π.χ. σε περίπτωση έφεσης από την εισαγγελική αρχή).

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Το δικαστήριο οικογενειακών διαφορών που έχει καθορίσει τις περιόδους διαμονής του τέκνου σε καθέναν από τους γονείς του ή που έχει ορίσει το δικαίωμα προσωπικής επικοινωνίας ενός γονέα ή ακόμη και ενός τρίτου με το τέκνο είναι αρμόδιο να συνοδεύει εκ των υστέρων την απόφασή του με αναγκαστικά μέτρα (άρθρο 387ter, παράγραφος 1 εδάφιο 5 του Αστικού Κώδικα). Το δικαστήριο καθορίζει τη φύση αυτών των μέτρων και τις μεθόδους άσκησής τους λαμβάνοντας υπόψη το συμφέρον του τέκνου και ορίζει, αν το κρίνει απαραίτητο, τα πρόσωπα που επιτρέπεται να συνοδεύουν τον δικαστικό επιμελητή για την εκτέλεση της απόφασής του. Το δικαστήριο οικογενειακών διαφορών μπορεί να διατάξει χρηματική ποινή προκειμένου να εξασφαλίσει την τήρηση της απόφασής του.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Από την 1η Μαρτίου 2005, σύμφωνα με τον κανονισμό αριθ. 2201/2003 «Βρυξέλλες ΙΙα», όλες οι αποφάσεις σχετικά με τη γονική μέριμνα που λαμβάνονται σε κράτος μέλος (εκτός από τη Δανία) αναγνωρίζονται, καταρχήν, αυτοδικαίως. Ωστόσο, με εξαίρεση τις αποφάσεις που αφορούν το δικαίωμα επικοινωνίας και τις αποφάσεις επιστροφής του τέκνου σε περίπτωση απαγωγής, η εκτέλεση απαιτεί την υποβολή αίτησης κήρυξης εκτελεστότητας στο δικαστήριο οικογενειακών διαφορών, το οποίο θα αποφασίσει κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων.

Ωστόσο, αυτή η απλοποιημένη διαδικασία δεν εφαρμόζεται στις αποφάσεις που εκδόθηκαν πριν από την ημερομηνία αυτή εκτός διαδικασίας διαζυγίου. Στην περίπτωση αυτή, πρέπει να ακολουθείται η συνήθης διαδικασία αναγνώρισης και εκτέλεσης.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να προσφύγει στο δικαστήριο οικογενειακών διαφορών για να επιτύχει τη μη αναγνώριση απόφασης που εκδόθηκε στο εξωτερικό. Το δικαστήριο μπορεί να αναστείλει τη διαδικασία αν η σχετική απόφαση αποτελεί αντικείμενο προσφυγής στη χώρα έκδοσής της.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Τα βελγικά δικαστήρια εφαρμόζουν καταρχήν το δίκαιο της συνήθους διαμονής του τέκνου.

Ωστόσο, εφαρμόζεται το δίκαιο του κράτους του οποίου το τέκνο έχει την ιθαγένεια αν το δίκαιο της συνήθους διαμονής δεν παρέχει την προστασία που απαιτείται για το πρόσωπο ή την περιουσία του τέκνου. Το βελγικό δίκαιο εφαρμόζεται σε περίπτωση που αποδεικνύεται αδύνατο, ουσιαστικά ή νομικά, να ληφθούν τα μέτρα που προβλέπονται από το ισχύον αλλοδαπό δίκαιο.

Τελευταία επικαιροποίηση: 28/06/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Βουλγαρία

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Οι νομικοί όροι που χρησιμοποιούνται στη βουλγαρική νομοθεσία για τη γονική μέριμνα και την επιμέλεια είναι «γονεϊκά δικαιώματα και υποχρεώσεις» και «άσκηση γονεϊκών δικαιωμάτων». Οι ανωτέρω έννοιες περιλαμβάνουν όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των γονέων έναντι των τέκνων τους.

Στο βουλγαρικό δίκαιο γίνεται διάκριση μεταξύ των ανηλίκων που δεν έχουν συμπληρώσει το 14ο έτος της ηλικίας τους και εκείνων που είναι από 14 έως 18 ετών. Τα γονεϊκά δικαιώματα ισχύουν και για τις δύο ηλικιακές ομάδες τέκνων.

Σε περίπτωση υιοθεσίας, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις που ισχύουν, αφενός, για το θετό τέκνο και τους κατιόντες του και, αφετέρου, για τον θετό γονέα και τους συγγενείς του, είναι όμοια με εκείνα που ισχύουν μεταξύ συγγενών εξ αίματος, ενώ τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις μεταξύ του θετού τέκνου και των κατιόντων του, αφενός, και των εξ αίματος συγγενών τους, αφετέρου, παύουν να ισχύουν.

Στη δικαστική απόφαση έκδοσης διαζυγίου το δικαστήριο οφείλει να αποφανθεί επίσης σχετικά με την άσκηση των γονεϊκών δικαιωμάτων, τις προσωπικές σχέσεις και τη διατροφή των τέκνων που έχουν γεννηθεί εντός του γάμου, καθώς επίσης σχετικά με τη χρήση της οικογενειακής κατοικίας, με γνώμονα το συμφέρον των τέκνων.

Το δικαστήριο αποφασίζει ποιος σύζυγος θα ασκεί τα γονεϊκά δικαιώματα και διατάσσει μέτρα σχετικά με την άσκηση των εν λόγω δικαιωμάτων, τις προσωπικές σχέσεις μεταξύ των τέκνων και των γονέων του και τη διατροφή των τέκνων. Το δικαστήριο αποφασίζει ποιος γονέας θα ασκεί τα γονεϊκά δικαιώματα λαμβάνοντας υπόψη όλες τις περιστάσεις, έχοντας ως γνώμονα το συμφέρον του τέκνου, και ακούει τις απόψεις τόσο των γονέων όσο και του τέκνου, εφόσον αυτό έχει συμπληρώσει το 10ο έτος της ηλικίας του.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Κατά γενικό κανόνα, οι δύο γονείς ασκούν τα γονεϊκά δικαιώματα από κοινού και ευθύνονται εις ολόκληρον.

Ο νόμος περιέχει ρητές διατάξεις σχετικά με τα δικαιώματα επικοινωνίας των παππούδων και γιαγιάδων με το τέκνο.

Τα ανήλικα τέκνα υποχρεούνται να διαμένουν με τους γονείς τους, εφόσον δεν επιτάσσεται άλλως για σημαντικούς λόγους. Σε περίπτωση μη τήρησης αυτής της υποχρέωσης, το δικαστήριο διατάσσει την επιστροφή του τέκνου στους γονείς του, κατόπιν αιτήσεως των γονέων και κατόπιν ακρόασης του τέκνου, εφόσον αυτό έχει συμπληρώσει το 10ο έτος της ηλικίας του.

Κάθε γονέας μπορεί να εκπροσωπεί τέκνο το οποίο δεν έχει συμπληρώσει το 14ο έτος της ηλικίας του και να συναινεί στη λήψη νομικών μέτρων σε σχέση με τέκνο ηλικίας 14 έως 18 ετών, με μόνο γνώμονα το συμφέρον του τέκνου.

Η κινητή και ακίνητη περιουσία ανήλικου τέκνου, με εξαίρεση τα αναλώσιμα αντικείμενα, υπόκειται σε κατάσχεση και σύσταση εμπράγματου βάρους και γενικά μπορεί να εκποιηθεί με άδεια του τοπικού δικαστηρίου του συνήθους τόπου διαμονής του τέκνου, εφόσον αυτό κρίνεται απαραίτητο ή είναι προφανώς προς το συμφέρον του τέκνου. Δωρεά, παραίτηση από δικαίωμα, δανεισμός και παροχή εγγυήσεων υπέρ τρίτων μέσω ενεχύρου, υποθήκης ή άλλης εξασφάλισης, είναι άκυρα εφόσον διενεργούνται από ανήλικο τέκνο.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Σε περίπτωση που η συμπεριφορά ενός γονέα θέτει σε κίνδυνο την προσωπικότητα, ανατροφή, υγεία ή περιουσία του τέκνου, το τοπικό δικαστήριο διατάσσει μέτρα για την προστασία των συμφερόντων του τέκνου, αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν αίτησης του άλλου γονέα ή του εισαγγελέα, καθώς και για την παροχή κατάλληλης στέγης για το τέκνο, όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο.

Αντίστοιχα μέτρα διατάσσονται επίσης όταν ο γονέας αδυνατεί να ασκήσει τα γονεϊκά δικαιώματα λόγω παρατεταμένης σωματικής ή ψυχικής ασθένειας, μακροχρόνιας απουσίας, ή εφόσον συντρέχουν άλλοι αντικειμενικοί λόγοι. Τα γονεϊκά δικαιώματα μπορεί να αφαιρεθούν από τον γονέα στις ακόλουθες ιδιαίτερα σοβαρές περιπτώσεις: ο γονέας δεν φροντίζει το τέκνο και δεν καταβάλλει διατροφή για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς εύλογη αιτία ή έχει τοποθετήσει το τέκνο σε ειδικό ίδρυμα και δεν το έχει αναλάβει εντός έξι μηνών από την ημερομηνία κατά την οποία όφειλε να το πράξει.

Επισπεύδεται δικαστική διαδικασία για την αφαίρεση των γονεϊκών δικαιωμάτων ενώπιον του τοπικού δικαστηρίου, αυτεπαγγέλτως ή με αίτημα του άλλου γονέα ή του εισαγγελέα. Σε όλες τις περιπτώσεις περιορισμού ή αφαίρεσης των γονεϊκών δικαιωμάτων το δικαστήριο αποφασίζει επίσης τους όρους της προσωπικής σχέσης μεταξύ γονέων και τέκνων.

Το δικαστήριο μπορεί να αποκαταστήσει τα γονεϊκά δικαιώματα σε περίπτωση που προκύψουν νέες περιστάσεις ή κατόπιν αιτήματος του γονέα.

Το δικαστήριο ενημερώνει αυτεπαγγέλτως τη δημοτική αρχή του τόπου κατοικίας του γονέα σχετικά με την αφαίρεση των γονεϊκών δικαιωμάτων ή τη μεταγενέστερη αποκατάστασή τους προκειμένου να διοριστεί ασκών την επιμέλεια ανηλίκου 14 έως 18 ετών ή κηδεμόνας ανηλίκου κάτω των 14 ετών.

Κατόπιν αιτήματος της Διεύθυνσης Κοινωνικής Πρόνοιας, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει τη φιλοξενία τέκνου σε χώρο εκτός της οικογενειακής του στέγης σε περίπτωση που οι γονείς έχουν αποβιώσει, είναι άγνωστοι, έχουν αφαιρεθεί από αυτούς τα γονεϊκά δικαιώματα, ασκούν περιορισμένα γονεϊκά δικαιώματα ή δεν φροντίζουν το τέκνο για μεγάλο χρονικό διάστημα για αντικειμενικούς λόγους ή χωρίς βάσιμο λόγο, ή σε περίπτωση που το τέκνο είναι θύμα ενδοοικογενειακή βία και υφίσταται σοβαρή απειλή κατά της σωματικής, ψυχικής, ηθικής, διανοητικής ή κοινωνικής του ανάπτυξης. Το τέκνο τοποθετείται σε ίδρυμα κοινωνικής πρόνοιας ή σε ανάδοχη οικογένεια, μεταξύ άλλων και στις περιπτώσεις του άρθρου 11 της Σύμβασης της Χάγης του 1996 για την προστασία των παιδιών.

Το δικαστήριο μπορεί να διατάξει την τοποθέτηση του τέκνου σε συγγενική ή ανάδοχη οικογένεια ή σε εξειδικευμένο ίδρυμα. Ενόσω εκκρεμεί η απόφαση του δικαστηρίου, η αρμόδια Διεύθυνση Κοινωνικής Πρόνοιας του τόπου διαμονής του τέκνου επισπεύδει διοικητική διαδικασία προσωρινής φιλοξενίας του τέκνου.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Σε περίπτωση που συνοικούντες γονείς διαφωνούν σε θέματα που άπτονται γονεϊκών δικαιωμάτων, η διαφορά παραπέμπεται στο τοπικό δικαστήριο, όπου εκφράζουν τις απόψεις τους τόσο οι γονείς όσο και το τέκνο, εφόσον κρίνεται απαραίτητο. Η απόφαση του δικαστηρίου υπόκειται σε έφεση σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες.

Σε περίπτωση που μη συνοικούντες γονείς διαφωνούν σχετικά με το ποιος θα ασκεί την επιμέλεια του τέκνου, η διαφορά παραπέμπεται στο τοπικό δικαστήριο του τόπου συνήθους διαμονής του τέκνου, το οποίο παρέχει στο τέκνο τη δυνατότητα να εκφράσει τις απόψεις του εφόσον έχει συμπληρώσει το 10ο έτος της ηλικίας του. Η απόφαση του δικαστηρίου υπόκειται σε έφεση σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Οι γονείς έχουν δικαίωμα να καταρτίσουν εξωδίκως συμφωνία σχετικά με τη χορήγηση και άσκηση των γονεϊκών δικαιωμάτων και τους όρους επικοινωνίας του τέκνου με τον γονέα ο οποίος δεν ασκεί γονεϊκά δικαιώματα, ωστόσο η συγκεκριμένη συμφωνία δεν είναι νομικά δεσμευτική. Παρά την ύπαρξη σχετικής εξωδικαστικής συμφωνίας, οποιοσδήποτε από τους δύο γονείς μπορεί να επισπεύσει δικαστική διαδικασία σχετικά με την άσκηση των γονεϊκών δικαιωμάτων ή του δικαιώματος επικοινωνίας του με το τέκνο, το δε δικαστήριο ορίζει τους όρους άσκησης των γονεϊκών δικαιωμάτων για το μέλλον, χωρίς να δεσμεύεται από την εξωδικαστική συμφωνία μεταξύ των γονέων. Το ίδιο νομικό πλαίσιο ισχύει και για την επικοινωνία του τέκνου με τον γονέα ο οποίος δεν ασκεί την επιμέλεια και δεν συνοικεί με το τέκνο.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Σύμφωνα με τον νόμο περί διαμεσολάβησης, οι οικογενειακές διαφορές υπάγονται σε διαμεσολάβηση, ωστόσο η συμφωνία σχετικά με την άσκηση των γονεϊκών δικαιωμάτων καθίσταται νομικά δεσμευτική μόνον εφόσον επικυρωθεί ρητά από το δικαστήριο σύμφωνα με τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Το δικαστήριο μπορεί να αποφανθεί επί παντός ζητήματος το οποίο φέρεται ενώπιόν του, μεταξύ άλλων σχετικά με: τον τόπο συνήθους διαμονής του τέκνου, τον γονέα ο οποίος θα ασκεί τα γονεϊκά δικαιώματα, τους όρους επικοινωνίας του τέκνου με τον άλλο γονέα, τα δικαιώματα επισκέψεων/επικοινωνίας του γονέα, την υποχρέωση καταβολής διατροφής για το τέκνο, την επιλογή του σχολείου, το όνομα του τέκνου κλπ. Βλέπε απαντήσεις στις ερωτήσεις 3 και 4.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Γενικά, ο γονέας που ασκεί τα γονεϊκά δικαιώματα λαμβάνει τις αποφάσεις που αφορούν στην καθημερινότητα του τέκνου, όπως είναι για παράδειγμα σχετικά με το σχολείο στο οποίο αυτό θα φοιτήσει. Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται η συναίνεση και των δύο γονέων, λόγου χάρη για την έκδοση εγγράφων ταυτοποίησης του τέκνου, ή όταν το τέκνο χρειάζεται να μεταβεί εκτός του τόπου δικαιοδοσίας, ανεξαρτήτως της διάρκειας ή του σκοπού του ταξιδιού, συμπεριλαμβανομένων των διακοπών.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Στην περίπτωση που οι γονείς του τέκνου δεν συνοικούν, το δικαστήριο πρέπει να εκδώσει απόφαση σχετικά με το ποιος γονέας θα ασκεί τα γονεϊκά δικαιώματα και σχετικά με τον τρόπο επικοινωνίας του τέκνου με τον άλλο γονέα. Με την επιφύλαξη των ανωτέρω, δεν ισχύουν περιορισμοί ως προς τη δικαστική κατάρτιση συμφωνίας μεταξύ των γονέων στην οποία θα προβλέπονται εκτενέστερα δικαιώματα επικοινωνίας μεταξύ του τέκνου και του άλλου γονέα σε σχέση με τη συνήθη πρακτική. Όπως γίνεται δεκτό στη νομολογία αλλά και εν γένει από τα μέρη σε γαμικές διαφορές, κατά κανόνα η επικοινωνία του τέκνου με τον άλλο γονέα ορίζεται σε δύο ή περισσότερες μη εργάσιμες ημέρες ανά μήνα, και σε συγκεκριμένο αριθμό εβδομάδων κατά τη διάρκεια των σχολικών διακοπών.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Αρμόδιο είναι το τοπικό δικαστήριο του τόπου συνήθους διαμονής του εναγομένου. Εφόσον η αίτηση συνδέεται και με αίτημα διατροφής του τέκνου, ο αιτών μπορεί να την καταθέσει και στο δικαστήριο του δικού του τόπου συνήθους διαμονής.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Οι διαφορές που αφορούν θέματα γονεϊκών δικαιωμάτων εκδικάζονται σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες της δικονομίας.

Στις περιπτώσεις που το ζήτημα εξετάζεται στο πλαίσιο διαδικασίας έκδοσης διαζυγίου, οποιοσδήποτε γονέας μπορεί να ζητήσει τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων σε σχέση με την άσκηση των γονεϊκών δικαιωμάτων και τους όρους επικοινωνίας του τέκνου με τον άλλο γονέα.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Τα διάδικα μέρη μπορούν να λάβουν νομική αρωγή σύμφωνα με τους γενικούς όρους και προϋποθέσεις χορήγησης νομικής αρωγής που προβλέπονται στον νόμο περί νομικής αρωγής.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Οι αποφάσεις του τοπικού δικαστηρίου υπόκεινται σε έφεση ενώπιον του περιφερειακού δικαστηρίου σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες, εντός δύο εβδομάδων από τη λήψη αντιγράφου της απόφασης.

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Οι δικαστικές αποφάσεις εκτελούνται σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, ο οποίος περιέχει ρητές διατάξεις σχετικά με την υποχρέωση εκτέλεσης ή αποχής από συγκεκριμένες πράξεις και σχετικά με την υποχρέωση παράδοσης του τέκνου. Η απόφαση εκτελείται από δημόσιο ή ιδιωτικό δικαστικό επιμελητή της επιλογής του αιτούντος.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Το εφαρμοστέο δίκαιο είναι ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, καθώς και το άρθρο 621 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (σε ισχύ από τις 24 Ιουλίου 2007).

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Το εφαρμοστέο δίκαιο είναι ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, καθώς και το άρθρο 622 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (σε ισχύ από τις 24 Ιουλίου 2007).

Γενική δικαιοδοσία έχει το τοπικό δικαστήριο του τόπου διαμονής του αντιδίκου, ή, σε περίπτωση που ο τελευταίος δεν έχει διεύθυνση μόνιμης κατοικίας στη Βουλγαρία, του τόπου συνήθους διαμονής του ενδιαφερομένου, ή σε περίπτωση που ο τελευταίος δεν έχει τόπο συνήθους διαμονής στη Βουλγαρία, το Δικαστήριο της πόλης της Σόφιας.

Επίσης, στο Δικαστήριο της πόλης της Σόφιας υποβάλλεται η αίτηση αναγνώρισης και εκτέλεσης απόφασης αλλοδαπού δικαστηρίου ή απόφασης αλλοδαπής αρχής σχετικά με την άσκηση των γονεϊκών δικαιωμάτων ή την αποκατάσταση γονεϊκών δικαιωμάτων σε περίπτωση παράνομης μετακίνησης τέκνου σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση του 1980 για την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε θέματα επιμέλειας των τέκνων και για την αποκατάσταση της επιμέλειάς τους, η οποία υπεγράφη στο Λουξεμβούργο στις 20 Μαΐου 1980 (επικυρώθηκε με νόμο, βλ. βουλγαρική Εφημερίδα της Κυβέρνησης [ДВ] αριθ. 21 του 2003 (ДВ αριθ. 104 του 2003) («Σύμβαση του Λουξεμβούργου»). Το Δικαστήριο συνεδριάζει δημόσια με τη συμμετοχή εκπροσώπου του Υπουργείου Δικαιοσύνης ή του αιτούντος, των διαδίκων ή αντιτιθέμενων μερών της αλλοδαπής απόφασης και του εισαγγελέα. Το Δικαστήριο ακούει τις απόψεις του τέκνου, εφόσον υπάρξει σχετικό αίτημα της Διεύθυνσης Κοινωνικών Ασφαλίσεων του δήμου όπου κατοικεί το τέκνο. Η διαδικασία αναγνώρισης και εκτέλεσης απόφασης αλλοδαπού δικαστηρίου ή αρχής αναστέλλεται στις ακόλουθες περιπτώσεις: εκκρεμεί απόφαση επί της ουσίας της διαφοράς, και η εν λόγω διαδικασία επισπεύσθηκε μετά το πέρας σχετικής διαδικασίας στο κράτος στο οποίο εξεδόθη η σχετική απόφαση. Η ίδια διαδικασία ισχύει όταν εκκρεμεί η αναγνώριση και/ή εκτέλεση από τα δικαστήρια της Βουλγαρίας άλλης απόφασης δικαστηρίου ή αρχής σχετικά με την άσκηση των γονεϊκών δικαιωμάτων. Το σχετικό δικαστήριο ειδοποιείται άμεσα και ο δικαστής πρέπει να αποφανθεί εντός ενός μήνα από την ειδοποίηση.

Η απόφαση του δικαστηρίου πρέπει να εκδοθεί εντός ενός μήνα από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης και υπόκειται σε έφεση ενώπιον του Εφετείου της Σόφιας, του οποίου η απόφαση είναι τελεσίδικη.

Η ίδια διαδικασία ισχύει επίσης για αιτήσεις αναγνώρισης και εκτέλεσης αποφάσεων που έχουν εκδοθεί μετά την απομάκρυνση τέκνου, εφόσον το δικαστήριο κρίνει ότι η απομάκρυνση ήταν παράνομη. Η αναγνώριση και εκτέλεση απόφασης που έχει εκδοθεί σε άλλο κράτος το οποίο είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση του Λουξεμβούργου είτε απορρίπτεται σύμφωνα με τα άρθρα 8 και 9 εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 10 παράγραφος 1 της Σύμβασης, είτε γίνεται δεκτή μόνο στο μέτρο που η απόφαση είναι εκτελεστή στο κράτος στο οποίο έχει εγκριθεί. Η ίδια διαδικασία ισχύει σε υποθέσεις που διέπονται από τη Σύμβαση της Χάγης σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία ως προς τη γονική ευθύνη και τα μέτρα προστασίας των παιδιών.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Οι σχέσεις μεταξύ γονέων και τέκνων διέπονται από τη νομοθεσία του κράτους στο οποίο τα μέρη έχουν τη συνήθη διαμονή τους. Εάν δεν υπάρχει κοινός τόπος συνήθους διαμονής, οι σχέσεις τους διέπονται από τη νομοθεσία του κράτους του τόπου συνήθους διαμονής ή της εθνικότητας του τέκνου, με κριτήριο την ευνοϊκότερη για το τέκνο νομοθεσία. Τα ζητήματα κηδεμονίας και επιμέλειας διέπονται από τη νομοθεσία του κράτους όπου έχει τη συνήθη διαμονή του το πρόσωπο το οποίο τελεί υπό κηδεμονία ή επιμέλεια. Οι σχέσεις του προσώπου που τελεί υπό κηδεμονία ή επιμέλεια με το πρόσωπο που την ασκεί, διέπονται από τη νομοθεσία η οποία ίσχυε κατά τον χρόνο στον οποίο το εν λόγω πρόσωπο ετέθη υπό κηδεμονία ή επιμέλεια.

Τελευταία επικαιροποίηση: 17/10/2016

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Τσεχική ∆ηµοκρατία

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Ο όρος «γονική μέριμνα» προβλέπεται στον Αστικό Κώδικα (νόμος αριθ. 89/2012). Ο όρος περικλείει ένα σύνολο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των γονέων που συνίστανται στα εξής:

  • φροντίδα του τέκνου, ιδίως φροντίδα για την υγεία και τη σωματική, συναισθηματική, διανοητική και ηθική ανάπτυξή του,
  • προστασία του τέκνου,
  • διατήρηση προσωπικής επικοινωνίας με το τέκνο,
  • διασφάλιση της ανατροφής και της εκπαίδευσής του,
  • καθορισμός του τόπου κατοικίας του,
  • εκπροσώπηση του τέκνου και διαχείριση της περιουσίας του.

Η γονική μέριμνα ξεκινά από τη γέννηση του τέκνου και λήγει όταν το τέκνο αποκτά πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα. Η διάρκεια και το αντικείμενο της γονικής μέριμνας μπορούν να μεταβληθούν μόνο με δικαστική απόφαση. Η γονική μέριμνα ασκείται από τους γονείς με γνώμονα το συμφέρον του τέκνου. Προτού λάβουν μια απόφαση που έχει αντίκτυπο στα συμφέροντα του τέκνου, οι γονείς παρέχουν στο τέκνο κάθε αναγκαία πληροφορία, ώστε αυτό να μπορέσει να σχηματίσει τη δική του γνώμη σχετικά με το θέμα και να ενημερώσει τους γονείς του σχετικά αυτό δεν ισχύει εάν το τέκνο δεν είναι σε θέση να δεχθεί τις πληροφορίες ή εάν δεν είναι σε θέση να σχηματίσει τη δική του γνώμη ή δεν είναι σε θέση να ενημερώσει τους γονείς του για τη γνώμη του. Οι γονείς αποδίδουν ιδιαίτερη προσοχή στη γνώμη του τέκνου και τη λαμβάνουν υπόψη κατά τη λήψη της απόφασης. Η γονική μέριμνα ασκείται από τους γονείς σε σχέση με το τέκνο κατά τρόπο και στην έκταση που αντιστοιχούν στο επίπεδο ανάπτυξης του τέκνου. Εάν οι γονείς λαμβάνουν απόφαση σχετικά με την εκπαίδευση ή την εργασία του τέκνου, λαμβάνουν επίσης υπόψη τη γνώμη, τις ικανότητες και τις δεξιότητές του.

Έως ότου το τέκνο αποκτήσει δικαιοπρακτική ικανότητα, οι γονείς του έχουν το δικαίωμα να το καθοδηγούν με τη χρήση εκπαιδευτικών μέτρων αντίστοιχων προς τις εξελισσόμενες δυνατότητές του, συμπεριλαμβανομένων περιορισμών που στοχεύουν στην προστασία της ηθικής, της υγείας και των δικαιωμάτων του τέκνου καθώς και των δικαιωμάτων άλλων προσώπων και της δημόσιας τάξης. Το τέκνο οφείλει να συμμορφώνεται με τα εν λόγω μέτρα. Εκπαιδευτικοί πόροι μπορούν να χρησιμοποιούνται μόνο με τη μορφή και στην έκταση που αρμόζουν στις περιστάσεις, εφόσον δεν θέτουν σε κίνδυνο την υγεία ή την ανάπτυξη του τέκνου και δεν θίγουν την ανθρώπινη αξιοπρέπειά του.

Εξυπακούεται ότι όλοι οι ανήλικοι οι οποίοι δεν διαθέτουν πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα μπορούν να εκτελούν δικαιοπραξίες αντίστοιχες προς το διανοητικό επίπεδο και την ωριμότητα της βούλησης ανηλίκων της ηλικίας τους. Οι γονείς έχουν την υποχρέωση και το δικαίωμα να εκπροσωπούν το τέκνο στις δικαιοπραξίες για τις οποίες το τέκνο δεν διαθέτει δικαιοπρακτική ικανότητα. Οι γονείς εκπροσωπούν το τέκνο από κοινού, αλλά κάθε γονέας μπορεί να ενεργεί χωριστά εάν ένας εκ των γονέων ενεργήσει καλόπιστα μόνος έναντι τρίτου σε σχέση με θέμα που αφορά το τέκνο, τεκμαίρεται ότι ο εν λόγω γονέας ενεργεί με τη συγκατάθεση του άλλου γονέα. Ένας γονέας δεν μπορεί να εκπροσωπεί τέκνο του εάν κάτι τέτοιο θα μπορούσε να οδηγήσει σε σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ γονέα και τέκνου ή μεταξύ τέκνων των ίδιων γονέων. Σε μια τέτοια περίπτωση, το δικαστήριο διορίζει κηδεμόνα για το τέκνο. Εάν οι γονείς δεν μπορούν να συμφωνήσουν ποιος εξ αυτών θα εκπροσωπήσει το τέκνο σε δικαιοπραξία, το δικαστήριο αποφασίζει –κατόπιν αίτησης ενός εκ των γονέων– ποιος εκ των γονέων θα ενεργήσει νόμιμα για λογαριασμό του τέκνου και με ποιον τρόπο.

Οι γονείς έχουν υποχρέωση και δικαίωμα διαχείρισης της περιουσίας του τέκνου επιδεικνύοντας τη δέουσα επιμέλεια. Πρέπει να χειρίζονται με ασφάλεια κεφάλαια τα οποία ενδέχεται να μην θεωρούνται απαραίτητα για την κάλυψη δαπανών που σχετίζονται με την περιουσία του τέκνου. Στις δικαιοπραξίες που αφορούν επιμέρους τμήματα της περιουσίας του τέκνου, οι γονείς ενεργούν ως εκπρόσωποί του ένας γονέας δεν μπορεί να εκπροσωπεί το τέκνο του εάν κάτι τέτοιο μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ γονέα και τέκνου ή μεταξύ τέκνων των ίδιων γονέων. Σε μια τέτοια περίπτωση, το δικαστήριο διορίζει κηδεμόνα για το τέκνο. Εάν ένας γονέας αθετήσει την υποχρέωση επίδειξης της δέουσας επιμέλειας κατά τη διαχείριση της περιουσίας του τέκνου, υπέχει αλληλέγγυα και εις ολόκληρον υποχρέωση αποκατάστασης της ζημίας που υπέστη το τέκνο. Εάν οι γονείς δεν συμφωνούν σε κρίσιμα ζητήματα που αφορούν τη διαχείριση της περιουσίας του τέκνου, το δικαστήριο αποφασίζει κατόπιν αίτησης ενός εκ των γονέων. Για τους γονείς απαιτείται η συμφωνία του δικαστηρίου όταν οι δικαιοπραξίες αφορούν υφιστάμενη ή μελλοντική περιουσία του τέκνου ή επιμέρους τμήματα της εν λόγω περιουσίας, εκτός εάν πρόκειται για συνήθη θέματα ή εάν, παρότι είναι ασυνήθιστα, αφορούν αμελητέα ποσά της περιουσίας.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Η γονική μέριμνα αποτελεί υποχρέωση αμφοτέρων των γονέων. Κάθε γονέας υπέχει την εν λόγω υποχρέωση, εκτός εάν του έχει αφαιρεθεί η γονική μέριμνα. Δεν έχει σημασία αν οι γονείς του τέκνου έχουν τελέσει γάμο ή όχι και αν το τέκνο γεννήθηκε στο πλαίσιο ή εκτός του γάμου των γονέων του.

Οι γονείς ασκούν τη γονική μέριμνα με αμοιβαία συμφωνία. Εάν η καθυστέρηση στη λήψη απόφασης επί θέματος που αφορά το τέκνο μπορεί να ενέχει κινδύνους, ένας εκ των γονέων μπορεί να λάβει την απόφαση και/ή να παράσχει τη συγκατάθεσή του μόνος οφείλει, ωστόσο, να ενημερώσει αμελλητί τον άλλο γονέα σχετικά με την κατάσταση. Εάν ένας εκ των γονέων ενεργήσει καλόπιστα μόνος έναντι τρίτου σε σχέση με θέμα που αφορά το τέκνο, τεκμαίρεται ότι ο εν λόγω γονέας ενεργεί με τη συγκατάθεση του άλλου γονέα. Εάν οι γονείς δεν συμφωνούν επί θέματος που είναι σημαντικό για το τέκνο, ιδίως σε σχέση με τα συμφέροντά του, το δικαστήριο αποφασίζει, κατόπιν αίτησης ενός εκ των γονέων το ίδιο ισχύει εάν ένας γονέας αποκλειστεί από τον άλλο γονέα από τη λήψη απόφασης σχετικά με σημαντικό θέμα για το τέκνο. Σημαντικά θέματα θεωρούνται ειδικότερα ο καθορισμός του τόπου κατοικίας του και η επιλογή της εκπαίδευσης ή της εργασίας του τέκνου, αλλά όχι συνήθεις ιατρικές και παρόμοιες διαδικασίες.

Το δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει να αναστείλει τη γονική μέριμνα εάν οι γονείς αδυνατούν να την ασκήσουν λόγω σοβαρών περιστάσεων και εάν μπορεί να θεωρηθεί ότι κάτι τέτοιο είναι αναγκαίο για το συμφέρον του τέκνου. Εάν ένας γονέας δεν ασκεί δεόντως τη γονική μέριμνα και το συμφέρον του τέκνου απαιτεί κάτι τέτοιο, το δικαστήριο μπορεί να περιορίσει τη γονική του μέριμνα ή την άσκησή της και να καθορίσει ταυτόχρονα την έκταση του εν λόγω περιορισμού. Εάν ένας γονέας κάνει κατάχρηση της γονικής μέριμνας ή της άσκησής της και/ή παραμελεί σοβαρά τη γονική μέριμνα ή την άσκησή της, το δικαστήριο μπορεί να του αφαιρέσει τη γονική μέριμνα. Εάν ένας γονέας τελέσει αδίκημα εκ προθέσεως κατά του τέκνου του ή εάν ένας γονέας χρησιμοποιεί το τέκνο του –το οποίο δεν υπέχει ποινική ευθύνη– για την τέλεση αδικήματος, το δικαστήριο αξιολογεί, ειδικότερα αν συντρέχουν λόγοι για την αφαίρεση της γονικής μέριμνας από τον συγκεκριμένο γονέα.

Εάν ένας εκ των γονέων έχει αποβιώσει ή είναι άγνωστος ή εάν ένας εκ των γονέων δεν ασκεί τη γονική μέριμνα και/ή έχει ανασταλεί η άσκηση της γονικής μέριμνας από αυτόν, τη γονική μέριμνα ασκεί ο άλλος γονέας το ίδιο ισχύει, εάν η γονική μέριμνα ή η άσκησή της από έναν εκ των γονέων έχει περιοριστεί. Εάν κανένας από τους γονείς δεν έχει πλήρη γονική μέριμνα, εάν έχει ανασταλεί η άσκηση της γονικής μέριμνας από αμφότερους τους γονείς και/ή εάν η γονική μέριμνα επηρεάζεται με έναν από τους προαναφερθέντες τρόπους, αλλά διαφορετικά για κάθε γονέα, το δικαστήριο διορίζει επίτροπο του παιδιού, ο οποίος έχει τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα των γονέων ή ασκεί τις εν λόγω υποχρεώσεις και τα εν λόγω δικαιώματα αντί των γονέων. Εάν η γονική μέριμνα ή η άσκησή της έχει περιοριστεί, το δικαστήριο διορίζει κηδεμόνα για το τέκνο.

Εάν ένα παιδί υιοθετηθεί, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τη γονική μέριμνα μεταβιβάζονται στον θετό γονέα κατά τον χρόνο έναρξης ισχύος της νόμιμης απόφασης περί υιοθεσίας.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Εάν το δικαστήριο αποφασίσει να περιορίσει τη δικαιοπρακτική ικανότητα ενός γονέα, αποφασίζει επίσης σχετικά με την ασκούμενη από αυτόν γονική μέριμνα. Η άσκηση γονικής μέριμνας από ανήλικο που είναι γονέας, αλλά δεν έχει αποκτήσει ακόμη πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα μέσω δήλωσης ή γάμου, αναστέλλεται έως ότου ο ανήλικος αποκτήσει πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα αυτό δεν ισχύει όσον αφορά την άσκηση των υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων φροντίδας του τέκνου, εκτός εάν το δικαστήριο αποφασίσει για τον εν λόγω γονέα ότι η άσκηση της συγκεκριμένης υποχρέωσης και του συγκεκριμένου δικαιώματος αναστέλλεται έως ότου ο γονέας αποκτήσει πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα. Η άσκηση της γονικής μέριμνας από γονέα του οποίου η δικαιοπρακτική ικανότητα έχει περιοριστεί στον συγκεκριμένο τομέα, αναστέλλεται κατά τη διάρκεια του περιορισμού της δικαιοπρακτικής του ικανότητας, εκτός εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι, για λόγους που σχετίζονται με το πρόσωπό του, ο γονέας διατηρεί την υποχρέωση και το δικαίωμα φροντίδας του τέκνου και προσωπικής επικοινωνίας με το τέκνο.

Απουσία αμφότερων των γονέων που πρέπει να ασκούν πλήρη γονική μέριμνα έναντι του τέκνου τους, το δικαστήριο διορίζει επίτροπο για το τέκνο. Ο επίτροπος έχει έναντι του τέκνου ουσιαστικά όλες τις υποχρεώσεις και όλα τα δικαιώματα του γονέα του, αλλά δεν υπέχει υποχρέωση διατροφής έναντι του τέκνου. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, το εύρος των υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων μπορεί να οριστεί διαφορετικά, λαμβανομένων υπόψη ζητημάτων που σχετίζονται με το πρόσωπο του επιτρόπου ή την κατάσταση του τέκνου, καθώς και τον λόγο για τον οποίο οι γονείς δεν έχουν όλες τις σχετικές υποχρεώσεις και όλα τα σχετικά δικαιώματα. Ο επίτροπος πρέπει να διαθέτει πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα και ο τρόπος ζωής του πρέπει να εγγυάται ότι είναι σε θέση να εκτελεί προσηκόντως τον ρόλο του. Το δικαστήριο μπορεί επίσης να διορίσει δύο πρόσωπα –τα οποία είναι κατά κανόνα έγγαμο ζευγάρι– για να αναλάβουν τα καθήκοντα του επιτρόπου. Εάν αυτό δεν αντιβαίνει στο συμφέρον του τέκνου, το δικαστήριο διορίζει ως επίτροπο πρόσωπο το οποίο ορίζει ένας εκ των γονέων. Διαφορετικά, το δικαστήριο διορίζει ως επίτροπο συγγενή ή πρόσωπο το οποίο βρίσκεται κοντά στο τέκνο ή στην οικογένειά του, εκτός εάν ένας γονέας αποκλείσει ρητώς το συγκεκριμένο πρόσωπο. Εάν δεν υπάρχει τέτοιο πρόσωπο, το δικαστήριο διορίζει επίτροπο άλλο κατάλληλο πρόσωπο. Εάν κανένα φυσικό πρόσωπο δεν μπορεί να διοριστεί επίτροπος για το τέκνο, το δικαστήριο διορίζει ως επίτροπο μια αρχή αρμόδια για την κοινωνική και νομική προστασία των παιδιών έως ότου διορίσει διαφορετικό επίτροπο για το τέκνο ή έως ότου ένας επίτροπος αποδεχθεί τα σχετικά καθήκοντα. Ο επίτροπος τελεί υπό την εποπτεία του δικαστηρίου. Καταρτίζει απογραφή περιουσιακών στοιχείων κατά την έναρξη και τη λήξη της άσκησης των καθηκόντων του. Υποβάλλει τακτικές εκθέσεις στο δικαστήριο σχετικά με το τέκνο και την ανάπτυξή του καθώς και σχετικά με τη διαχείριση της περιουσίας του. Κάθε απόφαση του επιτρόπου πρέπει να εγκρίνεται από το δικαστήριο, εκτός εάν αφορά συνήθη θέματα.

Μια άλλη δυνατότητα είναι να ανατεθεί η φροντίδα του τέκνου σε ανάδοχους γονείς. Η αναδοχή συνίσταται στην προσωπική φροντίδα του τέκνου άλλου προσώπου ωστόσο, δεν περιλαμβάνει την αποδοχή από κάποιον του τέκνου άλλου προσώπου ως δικού του, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της υιοθεσίας. Κατά την ανατροφή ενός παιδιού, ο ανάδοχος γονέας ασκεί τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα των γονέων εντός εύλογων ορίων. Υποχρεούται και δικαιούται να αποφασίζει μόνο για καθημερινά ζητήματα που αφορούν το παιδί, να το εκπροσωπεί στα εν λόγω θέματα και να διαχειρίζεται την περιουσία του. Οφείλει να ενημερώνει τους γονείς του παιδιού σχετικά με τα σημαντικά θέματα που το αφορούν. Εάν το απαιτούν οι περιστάσεις, το δικαστήριο καθορίζει πρόσθετες υποχρεώσεις και πρόσθετα δικαιώματα για τον ανάδοχο γονέα. Οι γονείς του παιδιού διατηρούν τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματά τους που απορρέουν από τη γονική μέριμνα, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος προσωπικής και τακτικής επικοινωνίας καθώς και του δικαιώματος λήψης πληροφοριών σχετικά με το τέκνο τους, με εξαίρεση τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα που ο νόμος αναθέτει στον ανάδοχο γονέα, εκτός εάν το δικαστήριο αποφασίσει διαφορετικά για λόγους που πρέπει να εξεταστούν ειδικώς. Ο ανάδοχος γονέας δεν υπέχει υποχρέωση διατροφής έναντι του παιδιού.

Ο ανάδοχος γονέας πρέπει να διασφαλίζει κατάλληλη φροντίδα, να διαμένει στην Τσεχική Δημοκρατία και να συμφωνήσει να αναλάβει την αναδοχή του παιδιού. Συνήθως είναι συγγενής, αλλά μπορεί επίσης να είναι άλλο πρόσωπο σε συνεννόηση με το οποίο μια αρχή για την κοινωνική και νομική προστασία των παιδιών έχει εξασφαλίσει την αναδοχή (για τον σκοπό αυτό, το περιφερειακό δικαστήριο διατηρεί στοιχεία που αποδεικνύουν την καταλληλότητα υποψηφίων να γίνουν ανάδοχοι γονείς). Το δικαστήριο μπορεί να τοποθετήσει ένα παιδί σε ανάδοχη οικογένεια προσωρινά (για παράδειγμα, όσο διαρκεί η παραμονή ενός γονέα σε εγκατάσταση θεραπείας) ή επ’ αόριστον. Με τον τρόπο αυτό, η τοποθέτηση σε ανάδοχη οικογένεια μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση κρίσης στην οικογένεια ή στη διασφάλιση φροντίδας σε εναλλακτικό οικογενειακό περιβάλλον. Για τη μείωση του αριθμού των παιδιών που τοποθετούνται σε ιδρύματα ή παρόμοιου τύπου εγκαταστάσεις, η αναδοχή προηγείται της ανάθεσης της φροντίδας του παιδιού σε ίδρυμα. Ο ανάδοχος γονέας λαμβάνει επιδόματα αναδοχής από το κράτος (για παράδειγμα, ένα ποσό για την κάλυψη των αναγκών του παιδιού, ένα ποσό στη λήξη της αναδοχής, αμοιβή ανάδοχου γονέα κ.λπ.)

Επιπλέον, ο Αστικός Κώδικας προβλέπει τον θεσμό της ανάθεσης της επιτροπείας ενός παιδιού σε άλλο πρόσωπο, εάν κανένας εκ των γονέων ούτε άλλος επίτροπος μπορεί να αναλάβει προσωπικά τη φροντίδα του παιδιού. Η εν λόγω επιτροπεία δεν αποτελεί εναλλακτική δυνατότητα της αναδοχής ούτε φροντίδα η οποία πρέπει να προηγηθεί της υιοθεσίας. Προτιμάται αντί της ανάθεσης της φροντίδας του παιδιού σε ίδρυμα. Το πρόσωπο στο οποίο ανατίθεται η φροντίδα του παιδιού πρέπει να διασφαλίζει κατάλληλη φροντίδα, να διαμένει στην Τσεχική Δημοκρατία και να συμφωνήσει να αναλάβει την προσωπική φροντίδα του παιδιού. Οι υποχρεώσεις και τα δικαιώματα του προσώπου στο οποίο ανατίθεται η φροντίδα καθορίζονται από το δικαστήριο κατά τα λοιπά, εφαρμόζεται, κατά περίπτωση, η νομοθεσία για την αναδοχή.

Οι γονείς, ως νόμιμοι αντιπρόσωποι, μπορούν –για τον χειρισμό των υποθέσεων του τέκνου τους, εκτός εάν πρόκειται για θέματα προσωπικού χαρακτήρα– να υπογράψουν συμφωνία εκπροσώπησης από πρόσωπο με ειδικές γνώσεις ή, για παράδειγμα, από άλλο κατάλληλο πρόσωπο. Εάν το τέκνο υπογράψει συμφωνία εκπροσώπησης, αυτή δεν επηρεάζει τη νόμιμη εκπροσώπησή του από τους γονείς. Εάν οι νόμιμοι και οι συμβατικώς διορισμένοι αντιπρόσωποι δεν μπορούν να συμφωνήσουν, το δικαστήριο αποφασίζει με γνώμονα το συμφέρον του τέκνου.

Εάν η ανατροφή του τέκνου, η σωματική, διανοητική ή ψυχική του κατάσταση και/ή η κατάλληλη ανάπτυξή του απειλούνται ή διαταράσσονται σε βαθμό αντίθετο προς το συμφέρον του και/ή εάν συντρέχουν σοβαροί λόγοι για τους οποίους οι γονείς δεν μπορούν να διασφαλίσουν την ανατροφή του τέκνου, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει, ως αναγκαίο μέτρο, την ανάθεση της φροντίδας του σε ίδρυμα. Θα πράξει κάτι τέτοιο ιδίως σε περιπτώσεις στις οποίες προηγούμενα μέτρα δεν θεράπευσαν το πρόβλημα. Στο πλαίσιο αυτό, το δικαστήριο εξετάζει πάντοτε κατά πόσον αρμόζει να δοθεί προτεραιότητα στην ανάθεση της φροντίδας του παιδιού σε φυσικό πρόσωπο. Η ανάθεση της φροντίδας του παιδιού σε ίδρυμα μπορεί να διαταχθεί για μέγιστο διάστημα τριών ετών, αλλά μπορεί να παραταθεί (περισσότερες φορές), εάν εξακολουθούν να υφίστανται οι λόγοι για τους οποίους διατάχθηκε η ανάθεση της φροντίδας του σε ίδρυμα (κάθε φορά για μέγιστο διάστημα τριών ετών). Εάν εξέλιπαν οι λόγοι για τους οποίους διατάχθηκε η ανάθεση της φροντίδας του παιδιού σε ίδρυμα, ή εάν μπορεί να παρασχεθεί στο παιδί φροντίδα εκτός ιδρύματος, το δικαστήριο ακυρώνει αμελλητί την ανάθεση της φροντίδας στο ίδρυμα και αποφασίζει ταυτόχρονα σε ποιον θα ανατεθεί η φροντίδα του παιδιού ανάλογα με τις περιστάσεις.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Η λήψη απόφασης σχετικά με τη μέριμνα του τέκνου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την έκδοση του διαζυγίου των γονέων του. Κατά τη λήψη της συγκεκριμένης απόφασης, το δικαστήριο εξετάζει το συμφέρον του τέκνου το δικαστήριο αποκλίνει και δεν ζητεί την αμοιβαία συναίνεση των γονέων μόνον εφόσον κάτι τέτοιο είναι απαραίτητο για το συμφέρον του τέκνου. Το δικαστήριο μπορεί να αναθέσει τη μέριμνα του τέκνου σε έναν εκ των γονέων ή επιμερισμένα ή από κοινού στους δύο γονείς το δικαστήριο μπορεί επίσης να αναθέσει τη μέριμνα του τέκνου σε πρόσωπο άλλο από τους γονείς του, εφόσον κάτι τέτοιο είναι απαραίτητο για το συμφέρον του τέκνου. Το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη: την προσωπικότητα του τέκνου, ειδικότερα τις δεξιότητες και τις ικανότητές του σε σχέση με τις δυνατότητες ανάπτυξής του τον τρόπο ζωής των γονέων του τον συναισθηματικό προσανατολισμό και το ιστορικό του τέκνου την ικανότητα καθενός από τους γονείς να το αναθρέψουν την παρούσα και την προβλεπόμενη σταθερότητα του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος στο οποίο πρέπει να ζει το τέκνο και τους συναισθηματικούς δεσμούς του τέκνου με τα αδέλφια, τους παππούδες/γιαγιάδες, άλλους συγγενείς του ή άλλα μη συγγενικά πρόσωπα. Το δικαστήριο θα λαμβάνει πάντοτε υπόψη ποιος από τους γονείς φρόντισε κατάλληλα το τέκνο έως τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή και ενδιαφέρθηκε κατάλληλα για τη συναισθηματική, διανοητική και ηθική του διαπαιδαγώγηση, καθώς και ποιος από τους γονείς παρέχει στο τέκνο καλύτερες ευκαιρίες για υγιή και επιτυχημένη ανάπτυξη. Το δικαστήριο δίνει επίσης έμφαση στο δικαίωμα του τέκνου να λαμβάνει φροντίδα από αμφότερους τους γονείς και να διατηρεί προσωπική επικοινωνία με κάθε γονέα, στο δικαίωμα του άλλου γονέα στον οποίο δεν ανατέθηκε η μέριμνα του τέκνου να λαμβάνει τακτική ενημέρωση για το παιδί, και λαμβάνει επίσης υπόψη τη δυνατότητα του γονέα να συμφωνήσει με τον άλλο γονέα για την ανατροφή του τέκνου. Το δικαστήριο δύναται επίσης να αποφασίσει να εγκρίνει συμφωνία μεταξύ των γονέων, εκτός εάν είναι εμφανές ότι η συμφωνηθείσα μέθοδος άσκησης της γονικής μέριμνας δεν συνάδει με το συμφέρον του τέκνου.

Εάν οι γονείς ανηλίκου που δεν διαθέτει πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα δεν ζουν μαζί, και εάν δεν μπορούν να συμφωνήσουν σχετικά με τη φροντίδα του τέκνου τους, το δικαστήριο αποφασίζει επί του θέματος αυτεπαγγέλτως. Λαμβάνει την απόφασή του με βάση κανόνες ανάλογους με εκείνους που ισχύουν για τη μέριμνα του τέκνου σε περίπτωση διαζυγίου των γονέων.

Ο γονέας που ασκεί τη γονική μέριμνα και ο άλλος γονέας αποφασίζουν από κοινού τον τρόπο επικοινωνίας του δεύτερου με το τέκνο. Το δικαστήριο ρυθμίζει την επικοινωνία γονέα και τέκνου εάν οι γονείς δεν μπορούν να συμφωνήσουν ή εάν κάτι τέτοιο απαιτείται ως πιο συμφέρον για την ανατροφή του τέκνου και τις σχέσεις στην οικογένεια. Σε αιτιολογημένες περιπτώσεις το δικαστήριο δύναται να καθορίσει τον τόπο επικοινωνίας του γονέα και του τέκνου. Εάν είναι αναγκαίο για το συμφέρον του τέκνου, το δικαστήριο περιορίζει το δικαίωμα ενός γονέα σε προσωπική επικοινωνία με το τέκνο και/ή απαγορεύει την εν λόγω επικοινωνία.

Εάν οι περιστάσεις μεταβληθούν, το δικαστήριο τροποποιεί την απόφαση σχετικά με την άσκηση των υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων που απορρέουν από τη γονική μέριμνα, ακόμη και αυτεπαγγέλτως.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Σε περίπτωση διαζυγίου των γονέων, στη συμφωνία των γονέων σχετικά με τη μέθοδο άσκησης της γονικής μέριμνας πρέπει να ρυθμίζεται με ποιον τρόπο καθένας από τους γονείς θα φροντίζει το τέκνο μετά το διαζύγιο. Με τη συμφωνία αυτή, οι γονείς μπορούν επίσης να ρυθμίσουν την επικοινωνία μεταξύ των γονέων και του τέκνου. Η συμφωνία των γονέων υπόκειται στην έγκριση του δικαστηρίου, το οποίο την εγκρίνει εκτός εάν είναι εμφανές ότι η συμφωνηθείσα μέθοδος άσκησης της γονικής μέριμνας δεν συνάδει με το συμφέρον του τέκνου. Το ίδιο ισχύει για συμφωνία των γονέων εάν οι γονείς του τέκνου δεν ζουν μαζί.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Για την προστασία του συμφέροντος του τέκνου, κατά τη διαδικασία που αφορά τη γονική μέριμνα ανηλίκου, το δικαστήριο καθοδηγεί τους γονείς για την εξεύρεση συμβιβαστικής λύσης. Το δικαστήριο μπορεί να επιβάλει στους γονείς να συμμετάσχουν σε συναντήσεις εξωδικαστικού συμβιβασμού ή διαμεσολάβησης ή οικογενειακής θεραπείας για μέγιστο διάστημα 3 μηνών ή μπορεί να τους επιβάλει να συμμετάσχουν σε συναντήσεις με ειδικό παιδοψυχολόγο.

Επιπλέον, μπορεί να γίνει χρήση των υπηρεσιών των κέντρων συμβουλευτικής σε θέματα γάμου και οικογενειακά θέματα, τα οποία παρέχουν βοήθεια μέσω ειδικών ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών.

Εξάλλου, μια αρχή αρμόδια για την κοινωνική και νομική προστασία των παιδιών μπορεί να πείσει ή να ενημερώσει έναν γονέα που δεν σέβεται τα δικαιώματα του τέκνου ή του άλλου γονέα (π.χ. όσον αφορά τη φροντίδα, την τακτική επικοινωνία) σχετικά με την ισχύουσα νομοθεσία και τις συνέπειες της συμπεριφοράς του. Μια αρχή αρμόδια για την κοινωνική και νομική προστασία των παιδιών μπορεί επίσης να επιβάλει στους γονείς την υποχρέωση προσφυγής σε ειδικούς συμβούλους, εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να επιλύσουν τα προβλήματα που σχετίζονται με την ανατροφή του τέκνου τους χωρίς τη συμβουλή ειδικών, ιδίως όσον αφορά διαφορές σχετικά με την ανατροφή ή τα δικαιώματα επικοινωνίας με το τέκνο.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις, το δικαστήριο μπορεί, κατόπιν αίτησης των γονέων, να αποφασίσει ειδικότερα σχετικά με τα ακόλουθα θέματα που αφορούν τις σχέσεις γονέων και τέκνων:

α.   δικαιώματα προσωπικού χαρακτήρα (π.χ. το δικαίωμα καθορισμού του ονόματος και του επωνύμου του τέκνου ή το δικαίωμα συναίνεσης στην υιοθεσία του τέκνου),

β.   φροντίδα του τέκνου και ρύθμιση της επικοινωνίας με το τέκνο,

γ.   εναλλακτικές μορφές φροντίδας του τέκνου (π.χ. κηδεμονία, επιτροπεία από τρίτο, αναδοχή, ανάθεση της φροντίδας σε ίδρυμα),

δ.   υποχρεώσεις διατροφής,

ε.   εκπροσώπηση και διαχείριση της περιουσίας του τέκνου, συγκατάθεση στις δικαιοπραξίες του τέκνου,

στ. θέματα σημαντικά για το τέκνο, στα οποία οι γονείς δεν μπορούν να συμφωνήσουν (σημαντικά θέματα θεωρούνται, ιδίως, ο καθορισμός του τόπου κατοικίας του και η επιλογή της εκπαίδευσης ή της εργασίας του τέκνου, αλλά όχι συνήθεις ιατρικές και παρόμοιες διαδικασίες).

Συνήθως το δικαστήριο αποφασίζει σε ποιον θα αναθέσει τη μέριμνα του τέκνου ενδεχομένως δε ρυθμίζει και την επικοινωνία με το τέκνο καθώς και θέματα διατροφής.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Η φροντίδα του τέκνου αποτελεί μόνον ένα μέρος των υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων που περικλείει η έννοια της γονικής μέριμνας. Εάν ένας γονέας στον οποίο δεν ανατέθηκε η φροντίδα του τέκνου διατηρεί τη γονική μέριμνα, χωρίς αυτή να έχει περιοριστεί ή ανασταλεί, ο εν λόγω γονέας εξακολουθεί να ασκεί τη γονική μέριμνα σε σχέση με άλλα στοιχεία της και διατηρεί το δικαίωμα να αποφασίζει για σημαντικά θέματα που αφορούν το τέκνο. Η γονική μέριμνα ασκείται από τους γονείς με αμοιβαία συμφωνία και με γνώμονα το συμφέρον του τέκνου. Εάν υπάρχει κίνδυνος αθέτησης υποχρεώσεων κατά τη λήψη απόφασης σχετικά με θέμα που αφορά το τέκνο, ένας από τους γονείς μπορεί να λάβει την απόφαση και/ή να δώσει τη συγκατάθεσή του μόνος οφείλει, ωστόσο, να ενημερώσει αμελλητί τον άλλο γονέα σχετικά με την κατάσταση.

Εάν οι γονείς δεν συμφωνούν επί θέματος που είναι σημαντικό για το τέκνο, ιδίως σε σχέση με τα συμφέροντά του, το δικαστήριο αποφασίζει, κατόπιν αίτησης ενός εκ των γονέων το ίδιο ισχύει εάν ένας γονέας αποκλειστεί από τον άλλο γονέα από τη λήψη απόφασης σχετικά με σημαντικό θέμα για το τέκνο. Το δικαστήριο αποφασίζει επίσης, κατόπιν αίτησης ενός εκ των γονέων, εάν οι γονείς δεν μπορούν να αποφασίσουν ποιος εξ αυτών θα εκπροσωπεί το τέκνο σε δικαιοπραξίες ή σε σημαντικά θέματα που αφορούν τη διαχείριση της περιουσίας του τέκνου.

Οι γονείς οφείλουν να ενημερώνουν ο ένας τον άλλο για κάθε σημαντικό θέμα που αφορά το τέκνο και τα συμφέροντά του.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Στον Αστικό Κώδικα γίνεται διάκριση μεταξύ της ανάθεσης της επιμέλειας του τέκνου σε έναν από τους γονείς του, υπό καθεστώς επιμερισμένης επιμέλειας ή από κοινού επιμέλειας, και της ανάθεσης της επιμέλειας σε άλλο πρόσωπο εκτός των γονέων του. Όταν λαμβάνει απόφαση για την ανάθεση της επιμέλειας του τέκνου, το δικαστήριο αποφασίζει με γνώμονα το συμφέρον του τέκνου. Το δικαστήριο μπορεί να μην εκδώσει απόφαση σχετικά με την επιμερισμένη επιμέλεια ή την από κοινού επιμέλεια, εάν οι γονείς μπορούν να επικοινωνούν και να συνεργάζονται μεταξύ τους.

Από κοινού επιμέλεια (από κοινού ανατροφή)

Αυτός ο τρόπος ρύθμισης της επιμέλειας του τέκνου σημαίνει ότι εν προκειμένω δεν υπάρχει ειδική απόφαση ανάθεσης της επιμέλειας του τέκνου σε έναν εκ των γονέων. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι στην από κοινού επιμέλεια ένας γονέας μπορεί, π.χ., να μεριμνά για τις εκπαιδευτικές ανάγκες του τέκνου και ο άλλος για τις αθλητικές του δραστηριότητες και/ή ένας γονέας μπορεί να επικεντρώνεται στις γλωσσικές σπουδές του τέκνου, ενώ ο άλλος γονέας επικεντρώνεται στις εξωσχολικές δραστηριότητες του τέκνου. Αμφότεροι οι γονείς μεριμνούν για την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και την κάλυψη των υλικών αναγκών του τέκνου (π.χ. μαγείρεμα, καθαριότητα, ένδυση κ.λπ.). Για την από κοινού άσκηση της επιμέλειας του τέκνου, είναι απαραίτητο οι γονείς να συμφωνούν επ’ αυτής.

Επιμερισμένη επιμέλεια (εκ περιτροπής ανατροφή)

Η επιμερισμένη επιμέλεια σημαίνει ότι η μέριμνα του τέκνου ανατίθεται εκ περιτροπής σε καθέναν από τους γονείς για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Το δικαστήριο καθορίζει επίσης τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που μπορεί να ασκεί ο γονέας κατά τα εν λόγω διαστήματα.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Αγωγή η οποία αφορά τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα των γονέων πρέπει να κατατεθεί στο τοπικό δικαστήριο (στην Πράγα στο τοπικό δικαστήριο, στο Μπρνο στο δημοτικό δικαστήριο) στη δικαιοδοσία του οποίου βρίσκεται η κατοικία του ανηλίκου και, εάν ο ανήλικος δεν έχει μόνιμη διεύθυνση, στο τοπικό δικαστήριο στη δικαιοδοσία του οποίου βρίσκεται ο τόπος όπου διαμένει. Σε θέματα που αφορούν ανηλίκους, το δικαστήριο μπορεί επίσης να λαμβάνει αποφάσεις αυτεπαγγέλτως.

Οι προϋποθέσεις άσκησης της αγωγής εξαρτώνται από το είδος της αγωγής. Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, πρέπει να αναφέρονται το όνομα, το επώνυμο και η διεύθυνση των διαδίκων, ή τα στοιχεία του πιστοποιητικού γέννησης των διαδίκων και των αντιπροσώπων τους, περιγραφή των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών, μνεία των αποδεικτικών στοιχείων στα οποία στηρίζεται ο ενάγων και του αιτήματος του ενάγοντος βάσει των συγκεκριμένων αποδεικτικών στοιχείων, καθώς και το δικαστήριο στο οποίο ασκείται η αγωγή.

Η αγωγή πρέπει να συνοδεύεται από όλα τα σημαντικά έγγραφα που αφορούν την επίμαχη διαφορά – π.χ., πιστοποιητικό γέννησης, πιστοποιητικό γάμου, τυχόν προηγούμενες δικαστικές αποφάσεις που αφορούν το τέκνο κ.λπ. Η αγωγή πρέπει να κατατεθεί σε έντυπη μορφή με τον απαιτούμενο αριθμό αντιγράφων, ώστε ένα αντίγραφο να παραμείνει στο δικαστήριο και κάθε διάδικος να λάβει επίσης από ένα αντίγραφο, εφόσον είναι απαραίτητο.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Το δικαστήριο μπορεί να ξεκινήσει διαδικασία σχετικά με την επιμέλεια ανηλίκου ακόμη και αυτεπαγγέλτως.

Με προσωρινή απόφαση το δικαστήριο μπορεί, ακόμη και πριν από την έκδοση της απόφασης επί της ουσίας της υπόθεσης, εφόσον αυτό είναι απαραίτητο για την προσωρινή ρύθμιση των σχέσεων των διαδίκων ή εάν υπάρχουν φόβοι ότι κινδυνεύει η εκτέλεση δικαστικής απόφασης, να επιβάλει σε έναν διάδικο την καταβολή της απαραίτητης διατροφής και/ή να αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου σε έναν από τους γονείς ή σε πρόσωπο που καθορίζει το δικαστήριο. Προσωρινή απόφαση εκδίδεται συνήθως κατόπιν αίτησης ωστόσο, εάν μπορεί να κινηθεί αυτεπάγγελτη διαδικασία επί της ουσίας της υπόθεσης (και, επομένως, διαδικασία που αφορά την επιμέλεια ανηλίκου), μπορεί επίσης να ληφθεί αυτεπαγγέλτως προσωρινή απόφαση. Εκτός εάν ο νόμος προβλέπει διαφορετικά, το αρμόδιο καθ’ ύλην δικαστήριο είναι επίσης αρμόδιο να εκδώσει προσωρινή απόφαση. Η αίτηση έκδοσης προσωρινής απόφασης πρέπει να πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 42 παράγραφος 4 και του άρθρου 75 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (νόμος αριθ. 99/1963, όπως τροποποιήθηκε), και ειδικότερα να περιέχει: μνεία του δικαστηρίου στο οποίο κατατίθεται η αίτηση τα στοιχεία του αιτούντος και το αντικείμενο της αίτησης, δηλαδή περιγραφή των πραγματικών περιστατικών που δικαιολογούν την προτεινόμενη προσωρινή απόφαση το αίτημα της αίτησης, δηλαδή το αντικείμενο της προσωρινής απόφασης που ζητεί ο αιτών αναφορά στο γεγονός ότι είναι αναγκαίο να ρυθμιστούν προσωρινά οι σχέσεις των διαδίκων ή στον κίνδυνο μη εκτέλεσης δικαστικής απόφασης καθώς και μνεία της ημερομηνίας κατάθεσης της αίτησης και υπογραφή του αιτούντος ή του αντιπροσώπου του. Τα έγγραφα στα οποία αναφέρεται ο αιτών πρέπει να επισυνάπτονται στην αίτησή του. Γενικά, στις προσωρινές αποφάσεις, για την εξασφάλιση της αποκατάστασης ζημίας ή άλλης απώλειας η οποία θα επέλθει λόγω της προσωρινής απόφασης, ο αιτών πρέπει να καταθέσει, το αργότερο την ημέρα που καταθέτει στο δικαστήριο την αίτηση προσωρινής απόφασης, ασφάλεια καθορισμένου ποσού. Ωστόσο, στην περίπτωση προσωρινής απόφασης σε υπόθεση διατροφής ή προσωρινής απόφασης την οποία το δικαστήριο μπορεί να εκδώσει αυτεπαγγέλτως, δεν απαιτείται η κατάθεση ασφάλειας. Το δικαστήριο εκδίδει την προσωρινή απόφαση αμελλητί. Εάν δεν υπάρχει κίνδυνος αθέτησης υποχρεώσεων, το δικαστήριο μπορεί να κρίνει αίτηση προσωρινής απόφασης εντός 7 ημερών από την υποβολή της. Το δικαστήριο αποφασίζει χωρίς ακρόαση των διαδίκων. Με την έκδοση της προσωρινής απόφασης, το δικαστήριο επιβάλλει στον αιτούντα να καταθέσει στο δικαστήριο αγωγή για την κίνηση διαδικασίας εντός ορισμένης προθεσμίας. Μπορεί επίσης να ορίσει ότι η προσωρινή απόφαση ισχύει μόνον για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.

Ο νόμος περί έκτακτων δικαστικών διαδικασιών (νόμος αριθ. 292/2013, όπως τροποποιήθηκε) ρυθμίζει την έκδοση έκτακτης προσωρινής απόφασης στην περίπτωση που ο ανήλικος στερείται κατάλληλης φροντίδας, ανεξάρτητα από το κατά πόσον υπάρχει κάποιο πρόσωπο στο οποίο έχει ανατεθεί η επιμέλεια του τέκνου, ή εάν η ζωή του, η φυσιολογική του ανάπτυξη ή άλλο σημαντικό συμφέρον του απειλείται σοβαρά ή έχει διαταραχθεί. Σε μια τέτοια περίπτωση, το δικαστήριο ρυθμίζει, με προσωρινή απόφαση την οποία μπορεί να εκδώσει μόνον κατόπιν αίτησης που υποβάλλεται από αρχή αρμόδια για την κοινωνική και νομική προστασία των παιδιών, τις σχέσεις του τέκνου για ορισμένο χρονικό διάστημα διατάσσοντας την τοποθέτησή του σε κατάλληλο περιβάλλον, το οποίο ορίζεται στην απόφαση. Μέσω της συγκεκριμένης προσωρινής απόφασης, το τέκνο μπορεί να τοποθετηθεί προσωρινά σε ανάδοχη οικογένεια για το διάστημα κατά το οποίο ο γονέας δεν μπορεί να το φροντίζει για σοβαρούς λόγους ή, μετά τη λήξη του διαστήματος αυτού, το τέκνο μπορεί να τεθεί υπό επιμέλεια προτού υιοθετηθεί, οι γονείς μπορεί να υποχρεωθούν να συναινέσουν στην υιοθεσία ή μπορεί να αποφασιστεί ότι δεν απαιτείται η συγκατάθεση των γονέων στην υιοθεσία. Το δικαστήριο αποφασίζει επί της αίτησης προσωρινής απόφασης αμελλητί και το αργότερο εντός 24 ωρών από την κατάθεσή της. Η απόφαση εκτελείται αμέσως μόλις εκδοθεί, το δε δικαστήριο συνεργάζεται με τις αρμόδιες δημόσιες αρχές για την εκτέλεσή της.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Βάσει του νόμου περί δικαστικών τελών (νόμος αριθ. 549/1991, όπως τροποποιήθηκε), οι διαδικασίες που αφορούν την κηδεμονία και την επιμέλεια ανηλίκων απαλλάσσονται τελών. Αυτό σημαίνει ότι ο ενάγων που καταθέτει αγωγή σχετικά με τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα του γονέα δεν υποχρεούται στην καταβολή δικαστικών τελών.

Υπό ορισμένες προϋποθέσεις, μπορεί να διοριστεί νόμιμος αντιπρόσωπος δωρεάν ή με μειωμένη αμοιβή. Το δικαστήριο μπορεί να διορίσει αντιπρόσωπο κατόπιν αιτήματος διαδίκου, ο οποίος αναμένεται ότι θα απαλλαγεί πλήρως ή μερικώς από τα δικαστικά τέλη από το δικαστήριο, εάν αυτό είναι απαραίτητο, για παράδειγμα για την προστασία των συμφερόντων του. Εάν είναι απαραίτητο για την προστασία των συμφερόντων του διαδίκου, το δικαστήριο διορίζει δικηγόρο ο οποίος θα τον εκπροσωπήσει. Ο διορισμός αντιπροσώπου πρέπει να δικαιολογείται από την κατάσταση του διαδίκου (στην πράξη, όταν πρόκειται για δύσκολη οικονομική ή κοινωνική κατάσταση, ενώ πρέπει πάντοτε να λαμβάνονται υπόψη οι ειδικές περιστάσεις της υπόθεσης) και δεν πρέπει να υπάρχει αυθαίρετη ή προδήλως αποτυχημένη επιβολή ή προστασία δικαιωμάτων.

Ο νόμος σχετικά με την παροχή νομικής συνδρομής σε διασυνοριακές διαφορές εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης (νόμος αριθ. 629/2004, όπως τροποποιήθηκε) ρυθμίζει την πρόσβαση σε νομική συνδρομή για τις νομικές διαδικασίες σε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις οποίες συμμετέχει φυσικό πρόσωπο που κατοικεί σε άλλο κράτος μέλος. Η εν λόγω συνδρομή αφορά τις νομικές διαδικασίες στα στάδια της δίκης και της εκτέλεσης.

Ο νόμος σχετικά με το νομικό επάγγελμα (νόμος αριθ. 85/1996, όπως τροποποιήθηκε) καθορίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να ζητηθεί δωρεάν διορισμός νομικού συμβούλου απευθείας από τον τσεχικό δικηγορικό σύλλογο.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Ναι, είναι δυνατή η άσκηση έφεσης κατά απόφασης που αφορά γονική μέριμνα. Τα τοπικά δικαστήρια είναι πρωτοβάθμια δικαστήρια τα οποία επιλαμβάνονται υποθέσεων σχετικών με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη γονική μέριμνα. Τα περιφερειακά δικαστήρια (ή το δημοτικό δικαστήριο της Πράγας) επιλαμβάνονται εφέσεων κατά αποφάσεων των πρωτοβάθμιων δικαστηρίων. Έφεση κατά δικαστικής απόφασης μπορεί να κατατεθεί εντός 15 ημερών από την παραλαβή της έγγραφης απόφασης από το δικαστήριο του οποίου η απόφαση προσβάλλεται μέσω της έφεσης, εκτός αντίθετης διάταξης του νόμου (για παράδειγμα, δεν επιτρέπεται η άσκηση έφεσης κατά δικαστικής απόφασης που εγκρίνει τη συμφωνία των γονέων σχετικά με τη γονική μέριμνα). Έφεση θεωρείται ότι κατατέθηκε εμπρόθεσμα, ακόμη και μετά την παρέλευση της δεκαπενθήμερης προθεσμίας, εάν ο εκκαλών ακολούθησε εσφαλμένες πληροφορίες τις οποίες του παρέσχε το εφετείο.

Πρέπει να τονιστεί ότι ορισμένες αποφάσεις ενδέχεται να είναι προσωρινά εκτελεστές – επομένως, μπορούν να εκτελεστούν ακόμη και αν ασκήθηκε έφεση εναντίον τους. Αποφάσεις οι οποίες επιβάλλουν την καταβολή διατροφής και αποφάσεις οι οποίες παρατείνουν τη διάρκεια μέτρου με παιδευτικό χαρακτήρα μέσω του οποίου ένα τέκνο εξαιρέθηκε προσωρινά από την επιμέλεια των γονέων του ή άλλου προσώπου, είναι προσωρινά εκτελεστές.

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Στην Τσεχική Δημοκρατία απαιτείται η κατάθεση αίτησης για την εκτέλεση απόφασης που αφορά τη γονική μέριμνα ανηλίκου. Η διαδικασία που εφαρμόζεται για την εκτέλεση απόφασης προβλέπεται στον νόμο περί έκτακτων δικαστικών διαδικασιών (νόμος αριθ. 292/2013, όπως τροποποιήθηκε).

Αρμόδιο για τη σχετική διαδικασία είναι το τακτικό δικαστήριο στη δικαιοδοσία του οποίου υπάγεται ο ανήλικος και αυτό είναι το τοπικό δικαστήριο (το τοπικό δικαστήριο στην Πράγα, το δημοτικό δικαστήριο στο Μπρνο) του τόπου κατοικίας του ανηλίκου βάσει της συμφωνίας των γονέων ή δικαστικής απόφασης ή άλλων κρίσιμων πραγματικών περιστατικών. Η αίτηση πρέπει να περιέχει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες (τον δικαιούχο και τον υπόχρεο, το αντικείμενο και το περιεχόμενο της υποχρέωσης του υπόχρεου και την προθεσμία εκτέλεσης της σχετικής υποχρέωσης και προσδιορισμό του εκτελεστού τίτλου, δηλαδή της απόφασης που πρόκειται να εκτελεστεί).

Προτού διατάξει την εκτέλεση της απόφασης, το δικαστήριο μπορεί, εάν εκτιμά ότι συντρέχουν ειδικοί λόγοι για κάτι τέτοιο και/ή εάν ο υπόχρεος δεν ενημερώθηκε για τις συνέπειες της αθέτησης μιας υποχρέωσης, να καλέσει τον υπόχρεο να συμμορφωθεί με την απόφαση ή τη συμφωνία και να τον ενημερώσει για τις δυνατότητες εκτέλεσης της απόφασης μέσω της επιβολής προστίμων ή της απομάκρυνσης του τέκνου. Το δικαστήριο μπορεί επίσης να ζητήσει από την αρμόδια αρχή για την κοινωνική και νομική προστασία των παιδιών να παροτρύνει τον υπόχρεο να συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις του χωρίς να χρειαστεί να διαταχθεί η εκτέλεση της απόφασης.

Εάν ο υπόχρεος δεν συμμορφωθεί με την υποχρέωσή του, ακόμη και μετά τις υποδείξεις του δικαστηρίου, το δικαστήριο διατάσσει την εκτέλεση της απόφασης μέσω της επιβολής προστίμου, το οποίο μπορεί να επιβληθεί επανειλημμένως. Το ποσό των επιμέρους προστίμων δεν μπορεί να υπερβαίνει το ποσό των CZK 50 000. Άλλα μέτρα τα οποία μπορεί να διατάξει το δικαστήριο είναι η συνάντηση με διαμεσολαβητή, η συνάντηση με ειδικό παιδοψυχολόγο ή ο καθορισμός σχεδίου για ένα σύστημα εξοικείωσης ώστε να διευκολυνθεί η σταδιακή επικοινωνία του τέκνου και του προσώπου που δικαιούται να επικοινωνεί μαζί του.

Εάν, παρά την εφαρμογή των ορισμένων μέτρων, ο υπόχρεος δεν συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις του ή είναι σαφές από τις περιστάσεις ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν οδήγησε σε συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις, το δικαστήριο διατάσσει, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, την εκτέλεση απόφασης απομάκρυνσης του τέκνου από το πρόσωπο με το οποίο δεν θα έπρεπε να βρίσκεται το τέκνο, βάσει της συμφωνίας ή της απόφασης. Η απόφαση με την οποία διατάσσεται η απομάκρυνση του τέκνου επιδίδεται στον υπόχρεο μόνον κατά την εκτέλεσή της.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Αποφάσεις σε θέματα γονικής μέριμνας οι οποίες εκδίδονται από δικαστήρια κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναγνωρίζονται στην Τσεχική Δημοκρατία σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 (στο εξής, ο «κανονισμός αριθ. 2201/2003»), χωρίς να απαιτείται ειδική διαδικασία. Ωστόσο, οποιοδήποτε πρόσωπο έχει έννομο συμφέρον μπορεί να προσφύγει στο δικαστήριο ζητώντας την έκδοση απόφασης αναγνώρισης ή μη αναγνώρισης της απόφασης. Στην Τσεχική Δημοκρατία, αρμόδια για τις εν λόγω διαδικασίες σε πρώτο βαθμό είναι τα τοπικά δικαστήρια (τοπικό δικαστήριο στην Πράγα, δημοτικό δικαστήριο στο Μπρνο). Αρμόδιο δικαστήριο είναι το τοπικό δικαστήριο που είναι το τακτικό δικαστήριο στη δικαιοδοσία του οποίου υπάγεται ο αιτών, διαφορετικά το τοπικό δικαστήριο στη δικαιοδοσία του οποίου εκδηλώθηκε ή μπορεί να εκδηλωθεί η κατάσταση για την οποία η αναγνώριση έχει σημασία.

Για να εκτελεστεί στην Τσεχική Δημοκρατία απόφαση σε θέματα γονικής μέριμνας εκδοθείσα σε άλλο κράτος μέλος, πρέπει να κηρυχθεί εκτελεστή βάσει ειδικής διαδικασίας σύμφωνα με τον προαναφερθέντα κανονισμό αριθ. 2201/2003. Αίτηση κήρυξης της εκτελεστότητας κατατίθεται στην Τσεχική Δημοκρατία στο κατά τόπον αρμόδιο τοπικό δικαστήριο (τοπικό δικαστήριο στην Πράγα, δημοτικό δικαστήριο στο Μπρνο). Η κατά τόπον αρμοδιότητα καθορίζεται σύμφωνα με τον κανονισμό αριθ. 2201/2003 βάσει του συνήθους τόπου κατοικίας του προσώπου κατά του οποίου επισπεύδεται η εκτέλεση ή βάσει του συνήθους τόπου κατοικίας του τέκνου εάν κανένας από τους δύο αυτούς τόπους δεν βρίσκεται στο κράτος μέλος στο οποίο θα εκτελεστεί η απόφαση, η κατά τόπον αρμοδιότητα καθορίζεται βάσει του τόπου εκτέλεσης της απόφασης.

Απόφαση σχετικά με το δικαίωμα επικοινωνίας με το τέκνο και απόφαση που διατάσσει την επιστροφή του τέκνου εκδοθείσα βάσει του άρθρου 11 παράγραφος 8 του κανονισμού αριθ. 2201/2003 είναι, σύμφωνα με τα άρθρα 41 και 42 του κανονισμού αριθ. 2201/2003, εκτελεστές σε άλλο κράτος μέλος χωρίς να απαιτείται κήρυξη της εκτελεστότητας και χωρίς δυνατότητα έγερσης ένστασης κατά της αναγνώρισης της απόφασης, εάν η απόφαση πιστοποιήθηκε στο κράτος μέλος προέλευσης με τη χρήση του τυποποιημένου εντύπου που παρατίθεται στο παράρτημα του κανονισμού αριθ. 2201/2003.

Στην αίτηση αναγνώρισης ή μη αναγνώρισης απόφασης και κήρυξης απόφασης εκτελεστής πρέπει να επισυνάπτεται αντίγραφο της απόφασης που πληροί τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την αναγνώριση της γνησιότητάς της (π.χ., διπλότυπο ή πιστοποιημένο αντίγραφο της απόφασης) και το πιστοποιητικό που προβλέπεται στο άρθρο 39, το οποίο χορηγείται από την αρμόδια αρχή του κράτους μέλους έκδοσης της απόφασης, στο τυποποιημένο έντυπο που παρατίθεται στο παράρτημα του κανονισμού αριθ. 2201/2003. Σε περίπτωση που η απόφαση εκδόθηκε ερήμην, πρέπει επίσης να υποβληθεί το πρωτότυπο ή πιστοποιημένο αντίγραφο του εγγράφου που επιβεβαιώνει ότι ο διάδικος δεν προσήλθε στη διαδικασία και να αποδειχθεί ότι εισαγωγικό έγγραφο της δίκης ή άλλο ισοδύναμο έγγραφο του επιδόθηκε ή ότι ο ερημοδικήσας αποδέχεται την απόφαση κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση. Εάν δεν υποβληθεί το πιστοποιητικό ή το απαιτούμενο έγγραφο στην περίπτωση που η απόφαση εκδόθηκε ερήμην, η εφαρμοστέα διαδικασία είναι η προβλεπόμενη στο άρθρο 38 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 2201/2003.

Εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που προβλέπονται στον προαναφερθέντα κανονισμό, η διαδικασία εκτέλεσης απόφασης σε θέματα γονικής μέριμνας η οποία εκδόθηκε σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ είναι ίδια με την εφαρμοστέα για την εκτέλεση εθνικών αποφάσεων. Για περισσότερες πληροφορίες, βλέπε απάντηση στην προηγούμενη ερώτηση.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Ένδικο μέσο (έφεση) κατά απόφασης δικαστηρίου ασκείται στο δικαστήριο που εξέδωσε την εν λόγω απόφαση. Ανώτερο ιεραρχικά δικαστήριο θα επιληφθεί του ενδίκου μέσου.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Σε διαδικασίες που αφορούν θέματα γονικής μέριμνας, το εφαρμοστέο δίκαιο καθορίζεται βάσει της Σύμβασης της Χάγης, της 19ης Οκτωβρίου 1996, για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία ως προς τη γονική ευθύνη και τα μέτρα προστασίας των παιδιών. Κάθε διμερής διεθνής συμφωνία από την οποία δεσμεύεται η Τσεχική Δημοκρατία σε σχέση με άλλα κράτη υπερισχύει της Σύμβασης της Χάγης του 1996, εκτός εάν έγινε αντίθετη δήλωση βάσει του άρθρου 52 παράγραφος 1 της Σύμβασης της Χάγης του 1996 (τέτοια δήλωση έχει γίνει σε σχέση με αμοιβαία διμερή συμφωνία της Τσεχικής Δημοκρατίας και της Πολωνίας, με την οποία εξασφαλίστηκε η υπεροχή της Σύμβασης της Χάγης του 1996).

Τελευταία επικαιροποίηση: 06/03/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Εσθονία

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Ως γονική μέριμνα νοείται η επιμέλεια ανήλικου τέκνου, η οποία περιλαμβάνει την υποχρέωση και το δικαίωμα φροντίδας του παιδιού από τον γονέα. Η γονική μέριμνα περιλαμβάνει το δικαίωμα επιμέλειας του τέκνου (custody of person), το δικαίωμα διοίκησης της περιουσίας του τέκνου (custody of property) και το δικαίωμα λήψης αποφάσεων για ζητήματα που αφορούν το τέκνο. Η διοίκηση της περιουσίας περιλαμβάνει το δικαίωμα και την υποχρέωση διαχείρισης της περιουσίας του τέκνου και εκπροσώπησής του. Αυτό δεν αποκλείει το δικαίωμα του τέκνου να διαχειρίζεται την περιουσία του με ανεξάρτητο τρόπο στις περιπτώσεις που ορίζονται στον νόμο.

Ο γονέας έχει την εξουσία λήψης αποφάσεων ως προς το ανήλικο τέκνο του, η οποία περιλαμβάνει το δικαίωμα να αποφασίζει για καθημερινά ζητήματα που αφορούν το τέκνο (συνήθη ζητήματα επιμέλειάς του). Κατά κανόνα, ως λήψη αποφάσεων για καθημερινά ζητήματα νοείται η λήψη συνήθων αποφάσεων οι οποίες λαμβάνονται σε συχνή βάση και δεν έχουν μόνιμο αντίκτυπο στην ανάπτυξη του τέκνου. Εκτός από την εξουσία λήψης αποφάσεων, ο γονέας με το δικαίωμα να ασκεί την επιμέλεια του ανήλικου τέκνου του έχει επίσης το δικαίωμα να το εκπροσωπεί. Οι γονείς που ασκούν από κοινού την επιμέλεια έχουν από κοινού το δικαίωμα εκπροσώπησης.

Και οι δύο γονείς έχουν το δικαίωμα επικοινωνίας με τα τέκνα τους, η οποία συνεπάγεται την υποχρέωση και το δικαίωμα αμφότερων να διατηρούν απευθείας επικοινωνία με τα τέκνα τους. Το δικαίωμα επικοινωνίας των γονέων με τα τέκνα δεν εξαρτάται από την επιμέλεια. Οι γονείς έχουν επίσης υποχρέωση διατροφής των ανήλικων τέκνων τους.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Τα αμοιβαία δικαιώματα και οι υποχρεώσεις γονέων και τέκνων απορρέουν από τη συγγένεια, η οποία αναγνωρίζεται με τη διαδικασία που ορίζεται στον νόμο. Η γυναίκα που έχει γεννήσει ένα παιδί είναι η μητέρα του. Ο άντρας από τον οποίο έχει συλληφθεί ένα παιδί είναι ο πατέρας του. Ένα παιδί θεωρείται ότι έχει συλληφθεί από τον άντρα που είναι ο σύζυγος της μητέρας κατά τον χρόνο γέννησης του παιδιού, ο οποίος έχει αναγνωρίσει την πατρότητά του ή του οποίου η πατρότητα έχει αποδειχθεί δικαστικά.

Οι έγγαμοι γονείς ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα, δηλαδή την επιμέλεια των τέκνων τους. Εάν οι γονείς ενός τέκνου δεν έχουν συνάψει γάμο κατά τον χρόνο γέννησής του, ασκούν τη γονική μέριμνα από κοινού, εκτός αν έχουν εκφράσει την επιθυμία να ασκείται η γονική μέριμνα από τον έναν γονέα κατά την υποβολή δηλώσεων προθέσεως ως προς την αναγνώριση της πατρότητας ή της μητρότητας.

Εάν κανένας από τους γονείς ενός ανήλικου τέκνου δεν έχει το δικαίωμα εκπροσώπησης ή δεν είναι εφικτή η αναγνώριση της σχέσης γονέα και τέκνου, τότε ορίζεται νόμιμος επίτροπος για το τέκνο. Σε αυτή την περίπτωση, την επιμέλεια θα ασκεί ο νόμιμος επίτροπος. Καθήκον του νόμιμου επιτρόπου είναι να διασφαλίζει την ανατροφή και την ανάπτυξη του παιδιού και να προστατεύει τα προσωπικά και περιουσιακά συμφέροντά του.

Νόμιμος επίτροπος μπορεί να οριστεί ενήλικoς με πλήρη νομική ικανότητα (για παράδειγμα, συγγενής του παιδιού ή τρίτος) ή νομικό πρόσωπο (εταιρεία ή αρχή της τοπικής αυτοδιοίκησης). Ένα νομικό πρόσωπο διορίζεται νόμιμος επίτροπος, αν δεν βρεθεί κατάλληλο φυσικό πρόσωπο ή αν ο γονέας έχει ορίσει στη διαθήκη ή τη σύμβαση διαδοχής να διοριστεί νόμιμος επίτροπος ένα νομικό πρόσωπο. Το νομικό πρόσωπο οφείλει να αναζητά συστηματικά φυσικά πρόσωπα ως νόμιμους επιτρόπους για τα πρόσωπα που τελούν υπό την επιτροπεία του νομικού προσώπου, και να παρέχει συμβουλές και εκπαίδευση στους εν λόγω επιτρόπους.

Έως τον διορισμό νόμιμου επιτρόπου, τα καθήκοντα αυτού εκτελούνται προσωρινά από τον αγροτικό δήμο ή την αρχή της τοπικής αυτοδιοίκησης του τόπου κατοικίας του τέκνου ο οποίος έχει καταχωριστεί στο δημοτολόγιο, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις υπαγωγής σε επιτροπεία. Κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του επιτρόπου, οι αγροτικοί δήμοι ή οι αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης έχουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του νόμιμου επιτρόπου.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Εάν οι γονείς δεν μπορούν ή δεν προτίθενται να ασκήσουν τη γονική μέριμνα επί ενός τέκνου, μπορούν να συναινέσουν στην υιοθεσία του. Η συναίνεση ενός γονέα για την υιοθεσία αναπτύσσει τα έννομα αποτελέσματά της οκτώ εβδομάδες μετά τη γέννηση του τέκνου, ενώ δεν μπορεί να κατατεθεί αίτηση ενώπιον του δικαστηρίου πριν αναπτύξει τα έννομα αποτελέσματά της η συναίνεση του γονέα. Με τη συναίνεση ενός γονέα, το τέκνο μπορεί να δοθεί στο πρόσωπο το οποίο επιθυμεί να υιοθετήσει το παιδί που χρειάζεται μέριμνα πριν αναπτύξει τα αποτελέσματά της η συναίνεση για την υιοθεσία.

Εάν κανένας από τους γονείς ενός ανήλικου τέκνου δεν έχει το δικαίωμα εκπροσώπησης ή δεν είναι εφικτή η αναγνώριση της ιδιότητας του γονέα, το δικαστήριο αποφασίζει να διορίσει νόμιμο επίτροπο με δική του πρωτοβουλία ή σύμφωνα με αίτηση αγροτικού δήμου ή αρχής τοπικής αυτοδιοίκησης ή ενδιαφερόμενου προσώπου.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Εάν οι γονείς είναι διαζευγμένοι ή σε διάσταση, πρέπει να αποφασίσουν πώς θα επιλύσουν τα περαιτέρω ζητήματα επιμέλειας. Οι γονείς που ασκούν την επιμέλεια μπορούν να ρυθμίσουν την άσκηση του δικαιώματος εκπροσώπησης που έχουν από κοινού. Ωστόσο, η τροποποίηση των ρυθμίσεων επιμέλειας, η οποία περιλαμβάνει την παύση της άσκησης της γονικής μέριμνας από κοινού, επιτρέπεται μόνο δικαστικά.

Κάθε γονέας έχει το δικαίωμα να ζητήσει από το δικαστήριο, σε δίκη η οποία κινείται με αίτηση, να του/της ανατεθεί μερικώς ή πλήρως η επιμέλεια του τέκνου. Το δικαστήριο μπορεί επίσης να εκδικάσει μια διαφορά επιμέλειας σε δίκη επί αγωγής, εφόσον έχει υποβληθεί σχετικό αίτημα σε συνάρτηση με το διαζύγιο ή την πληρωμή διατροφής.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Οι γονείς που ασκούν την επιμέλεια μπορούν να ρυθμίσουν ελεύθερα την άσκηση της επιμέλειας από κοινού. Ωστόσο, η τροποποίηση των ρυθμίσεων επιμέλειας, περιλαμβανομένης της παύσης της γονικής μέριμνας από κοινού, επιτρέπεται μόνο δικαστικά. Τα ζητήματα επιμέλειας αποφασίζονται και επιλύονται με νομικά δεσμευτικό τρόπο από το δικαστήριο. Κατά τη συζήτηση οποιασδήποτε υπόθεσης η οποία αφορά ένα παιδί, τα δικαστήρια καθοδηγούνται πρωτίστως από το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού, αφού ληφθούν υπόψη όλες οι περιστάσεις και το έννομο συμφέρον των συναφών προσώπων. Οι διαφορές επιμέλειας συνιστούν υποθέσεις του οικογενειακού δικαίου, οι οποίες εκδικάζονται από τα δικαστήρια σε δίκη που κινείται με αίτηση και επιδικάζονται με έκδοση ασφαλιστικών μέτρων. Ο γονέας πρέπει να υποβάλει αίτηση στο δικαστήριο για να καθοριστούν τα δικαιώματά του ως προς το τέκνο του.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Οι γονείς που ασκούν την επιμέλεια μπορούν να ρυθμίσουν ελεύθερα την άσκηση της επιμέλειας από κοινού. Ωστόσο, η τροποποίηση των ρυθμίσεων επιμέλειας, στις οποίες περιλαμβάνεται η παύση της άσκησης γονικής μέριμνας από κοινού, επιτρέπεται μόνο δικαστικά. Για να καταλήξουν σε συμφωνία, οι γονείς μπορούν να προσφύγουν στην υπηρεσία οικογενειακής διαμεσολάβησης. Η αρχή της τοπικής αυτοδιοίκησης μπορεί να τους παραπέμψει στον οικείο πάροχο υπηρεσιών. Για παράδειγμα, οι γονείς μπορούν να συμφωνήσουν για την προσωπική επικοινωνία με το τέκνο μόνοι τους ή με τη βοήθεια οικογενειακού διαμεσολαβητή, αλλά σε περίπτωση αθέτησης της συμφωνίας θα πρέπει να προσφύγουν στο δικαστήριο για να λάβουν εκτελεστό τίτλο (δηλαδή, ασφαλιστικά μέτρα).

Κατά τον καθορισμό της προσωπικής επικοινωνίας με ένα τέκνο, τα δικαστήρια ενεργούν επίσης ως συμβιβαστικά όργανα στη δίκη, αναζητώντας να επιτύχουν συμφωνία μεταξύ των γονέων για την επικοινωνία με το τέκνο. Τα δικαστήρια εξετάζουν τους διαδίκους το συντομότερο δυνατό και επικεντρώνονται στη δυνατότητα συνδρομής από οικογενειακό σύμβουλο, ιδίως για να επιτευχθεί συμφωνία ως προς την επιμέλεια και την ευθύνη για το τέκνο. Το δικαστήριο μπορεί να αναστείλει μια δίκη η οποία αφορά παιδί, αν από την αναστολή δεν θα προκύψει καθυστέρηση η οποία παραβλάπτει το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού και αν οι υπόψη διάδικοι προετοιμάζονται να λάβουν συμβουλευτικές υπηρεσίες εξωδικαστικά ή αν, κατά την κρίση του δικαστηρίου, η διαφορά θα μπορούσε για άλλους λόγους να επιλυθεί με συμφωνία μεταξύ των διαδίκων.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Στη δικαιοδοσία των δικαστηρίων εμπίπτουν ζητήματα που σχετίζονται με το δικαίωμα προσωπικής επικοινωνίας με τα τέκνα, οι μεταβολές στην επιμέλεια, η αποκατάσταση της επιμέλειας, η υποχρέωση καταβολής διατροφής και οι μεταβολές στο ποσό της διατροφής με αίτημα ενός γονέα.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Τα εκατέρωθεν δικαιώματα και οι υποχρεώσεις γονέων και τέκνων απορρέουν από τη σχέση γονέα και τέκνου, η οποία συνεπάγεται το καθήκον φροντίδας του τέκνου από τον ανιόντα του. Τα εκατέρωθεν δικαιώματα και οι υποχρεώσεις γονέα και τέκνου εξαρτώνται από το ποιος έχει την επιμέλεια του τέκνου δηλαδή, αν μόνο ο ένας γονέας έχει την επιμέλεια του τέκνου, μόνος αυτός μπορεί να αποφασίσει για όλα τα ζητήματα που αφορούν το τέκνο χωρίς να συμβουλευτεί προηγουμένως τον άλλον γονέα.

Ένας γονέας μπορεί να ασκεί κατ’ αποκλειστικότητα την επιμέλεια ενός τέκνου από τη γέννησή του, για παράδειγμα αν οι γονείς έχουν εκφράσει την επιθυμία τους να ασκείται η γονική μέριμνα από τον έναν κατά την υποβολή των δηλώσεων προθέσεως αναφορικά με την αναγνώριση πατρότητας ή μητρότητας. Ο ένας γονέας μπορεί επίσης να ασκεί την επιμέλεια κατ’ αποκλειστικότητα και στις παρακάτω ενδεικτικές τρεις περιπτώσεις.

Ένας γονέας αποκτά αποκλειστική επιμέλεια αν έχει ζητήσει από το δικαστήριο, σε δίκη η οποία κινείται με αίτηση, να του/της ανατεθεί πλήρως ή μερικώς η επιμέλεια του τέκνου. Κατά κανόνα, ένας γονέας θα ζητήσει να του ανατεθεί κατ’ αποκλειστικότητα η επιμέλεια αν οι γονείς που ασκούν από κοινού την επιμέλεια διαμένουν μόνιμα χωριστά ή δεν επιθυμούν πλέον να ασκούν την επιμέλεια από κοινού για άλλον λόγο.

Ο γονέας μπορεί επίσης να ασκεί την επιμέλεια κατ’ αποκλειστικότητα αν οι γονείς ασκούν μεν την επιμέλεια από κοινού, αλλά έχει ανασταλεί το δικαίωμα άσκησης επιμέλειας του ενός. Εάν ανασταλεί η αποκλειστική επιμέλεια ενός παιδιού η οποία έχει απονεμηθεί στον έναν γονέα με νόμο ή δικαστική απόφαση και δεν αναμένεται ότι θα παύσει η αναστολή, το δικαστήριο απονέμει την επιμέλεια στον άλλον γονέα εφόσον αυτό συνάδει με το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού.

Το δικαστήριο μπορεί επίσης να απονείμει την επιμέλεια στον άλλον γονέα, αν ο γονέας που ασκούσε την αποκλειστική επιμέλεια έχει χάσει τη ζωή του ή του έχει αφαιρεθεί η επιμέλεια, εκτός αν αυτό αντίκειται στο βέλτιστο συμφέρον του παιδιού.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Εάν οι γονείς έχουν δικαίωμα άσκησης της επιμέλειας από κοινού, τότε ασκούν από κοινού την επιμέλεια του παιδιού τους και εκτελούν την εν λόγω υποχρέωση με ευθύνη τους και με συναίνεση, λαμβάνοντας υπόψη την εν γένει ευημερία του παιδιού. Οι γονείς που ασκούν από κοινού την επιμέλεια έχουν επίσης από κοινού το δικαίωμα εκπροσώπησης.

Εάν οι γονείς που ασκούν την επιμέλεια από κοινού δεν μπορούν να συμφωνήσουν για ένα ζήτημα το οποίο είναι σημαντικό για το τέκνο, το δικαστήριο μπορεί, με αίτημα του ενός γονέα, να απονείμει την εξουσία λήψης απόφασης επί του ζητήματος στον έναν γονέα. Σε περίπτωση μεταβίβασης των εξουσιών λήψης αποφάσεων, το δικαστήριο μπορεί να περιορίσει την άσκηση των εν λόγω εξουσιών ή να επιβάλει πρόσθετες υποχρεώσεις στον γονέα που ασκεί το εν λόγω δικαίωμα.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Οι διαφορές επιμέλειας εκδικάζονται από τα περιφερειακά δικαστήρια. Σε μια διαφορά επιμέλειας, ο αιτών πρέπει να καταθέσει αίτηση ενώπιον περιφερειακού δικαστηρίου προκειμένου να εκδικαστεί η υπόθεση στη δίκη που θα κινηθεί με την αίτηση. Η αίτηση πρέπει να κατατεθεί ενώπιον του περιφερειακού δικαστηρίου του τόπου κατοικίας του παιδιού.

Στην αίτηση πρέπει να αναγράφονται τα στοιχεία του δικαστηρίου, τα προσωπικά στοιχεία του αιτούντος, το υπόψη πρόσωπο και τα τέκνα τους, καθώς και το ρητό αίτημα του αιτούντος. Επιπλέον, στην αίτηση πρέπει να παρατίθενται τα πραγματικά περιστατικά, και ο αιτών πρέπει να παραθέσει και να προσκομίσει τα αποδεικτικά στοιχεία που έχει στη διάθεσή του. Η αίτηση πρέπει να φέρει την υπογραφή του αιτούντος ή του αντιπροσώπου του. Σε περίπτωση αντιπροσώπου, πρέπει να προσαρτηθεί στην αίτηση πληρεξούσιο ή άλλο έγγραφο το οποίο να πιστοποιεί την εξουσία αντιπροσώπευσης.

Η αίτηση και τα αποδεικτικά στοιχεία πρέπει να προσκομιστούν γραπτώς στο δικαστήριο, στην εσθονική γλώσσα. Εάν μια αίτηση, ένα αίτημα, μια καταγγελία ή μια δήλωση αντιρρήσεων η οποία κατατίθεται ενώπιον του δικαστηρίου από διάδικο δεν έχει συνταχθεί στην εσθονική γλώσσα, το δικαστήριο θα ζητήσει από το πρόσωπο που υποβάλλει τα εν λόγω έγγραφα να προσκομίσει τη μετάφραση αυτών έως την ημερομηνία που ορίζει το δικαστήριο.

Οι υποθέσεις που αφορούν τον καθορισμό των δικαιωμάτων ενός γονέα ως προς ένα τέκνο και η ρύθμιση της επικοινωνίας με το τέκνο, δηλαδή οι υποθέσεις επιμέλειας, μπορούν επίσης να εκδικαστούν με αγωγή, εφόσον αυτό ζητείται με αγωγή σε συνάρτηση με το διαζύγιο ή την πληρωμή διατροφής.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Τα δικαστήρια εξετάζουν τις υποθέσεις επιμέλειας σύμφωνα με τις διατάξεις που αφορούν τις αγωγές, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών που ορίζονται ως προς τη δίκη η οποία κινείται με αίτηση (βλ., τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας [1]).

Σε διαδικασία κατεπείγοντος, το δικαστήριο μπορεί να εκδικάσει μόνο αίτηση χορήγησης διατροφής από τον γονέα ο οποίος δεν διαμένει με το ανήλικο τέκνο. Οι υποθέσεις επιμέλειας δεν μπορούν να εξετάζονται στο πλαίσιο απλοποιημένης διαδικασίας. Ωστόσο, οι υποθέσεις επιμέλειας εξετάζονται με αίτηση και, ως εκ τούτου, διαφέρουν από τις τακτικές αγωγές. Σε υπόθεση που εξετάζεται με αίτηση, το δικαστήριο βεβαιώνει τα πραγματικά περιστατικά και συλλέγει το ίδιο τα αναγκαία έγγραφα, εκτός αν άλλως ορίζεται στον νόμο. Το δικαστήριο δεν δεσμεύεται από τα αιτήματα ή τα πραγματικά περιστατικά που εκθέτουν οι διάδικοι στη δίκη ή από την αξιολόγηση των πραγματικών περιστατικών, εκτός αν άλλως ορίζεται στον νόμο. Οι προδιαγραφές τήρησης πρακτικών των συζητήσεων και επίδοσης εγγράφων είναι επίσης λιγότερο αυστηρές. Σε υποθέσεις επιμέλειας, τα δικαστήρια μπορούν επίσης να εφαρμόζουν μέτρα για τη ρύθμιση της άσκησης επιμέλειας ή της επικοινωνίας με το τέκνο κατά τη διάρκεια της δίκης ή για τη διασφάλιση της μελλοντικής συμμόρφωσης με τις συμφωνίες.

Το δικαστήριο μπορεί να εφαρμόσει προληπτικά ή ασφαλιστικά μέτρα αν εύλογα θεωρείται ότι η μη εφαρμογή μέτρων θα καταστήσει δυσχερή ή αδύνατη την εκτέλεση μιας απόφασης. Σε υπόθεση οικογενειακού δικαίου που εκδικάζεται με αίτηση, ασφαλιστικά μέτρα μπορούν να εκδίδονται από κάθε δικαστήριο στην περιφέρεια του οποίου πρέπει να ληφθούν τα μέτρα. Τα εν λόγω μέτρα περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, την παράδοση του παιδιού στον άλλον γονέα ή τη συμμόρφωση με την υποχρέωση νόμιμης διατροφής μεταξύ άλλων, τα δικαστήρια μπορούν να διατάξουν τον εναγόμενο να πληρώσει διατροφή κατά τη διάρκεια της δίκης ή να παράσχει εξασφάλιση για τη συμμόρφωση με την υποχρέωση πληρωμής.

[1] Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας (RT I 2005, 26, 197RT I, 21.06.2014, 58). Διαδικτυακά: Ο σύνδεσμος ανοίγει σε νέο παράθυροhttps://www.riigiteataja.ee/en/eli/513122013001/consolide.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Εάν το δικαστήριο αποφανθεί ότι ένα φυσικό πρόσωπο αδυνατεί να καλύψει τα έξοδα της διαδικασίας λόγω της οικονομικής του θέσης, μπορεί να το απαλλάξει πλήρως ή εν μέρει από τα έξοδα της νομικής συνδρομής και την πληρωμή του κρατικού τέλους.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Απόφαση η οποία εκδίδεται σε δίκη επί αιτήσεως συνιστά διαταγή η οποία διέπεται από τις διατάξεις που ισχύουν για τις διαταγές που εκδίδονται επί αγωγών, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά στον νόμο. Έφεση μπορεί να κατατεθεί κατά διαταγής η οποία ρυθμίζει την επιμέλεια σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις που διέπουν τη διαδικασία της έφεσης, αν ο εκκαλών κρίνει ότι η απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου βασίζεται σε παράβαση νομικής διάταξης (για παράδειγμα, αν το πρωτοβάθμιο δικαστήριο εφάρμοσε εσφαλμένα νομική διάταξη ουσιαστικού ή δικονομικού δικαίου). Για τους παραπάνω λόγους, μπορεί επίσης να ασκηθεί αναίρεση ενώπιον του Ανώτατου Δικαστηρίου.

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Οι υποθέσεις επιμέλειας εκδικάζονται σε δίκη η οποία κινείται με αίτηση. Σε υπόθεση του οικογενειακού δικαίου που εκδικάζεται με αίτηση, το δικαστήριο εκδίδει απόφαση ασφαλιστικών μέτρων η οποία είναι εκτελεστή από τη στιγμή που αναπτύσσει τα έννομα αποτελέσματά της, εκτός αν προβλέπεται διαφορετικά στον νόμο. Διαταγή που εκδίδεται σε υπόθεση που κινείται με αίτηση συνιστά εκτελεστό τίτλο. Αν ο οφειλέτης δεν συμμορφωθεί οικειοθελώς με τη διαταγή για την επιμέλεια, η διαταγή θα εκτελεστεί με τη διαδικασία εκτέλεσης βάσει της αίτησης που έχει υποβάλει ο ενάγων. Προς τούτο, ο ενάγων πρέπει να υποβάλει αίτηση σε δικαστικό επιμελητή στην περιφέρεια του οποίου ο οφειλέτης έχει την κατοικία ή την έδρα του ή στον τόπο όπου βρίσκονται τα περιουσιακά στοιχεία του οφειλέτη. Σε υπόθεση ρύθμισης της επικοινωνίας με το τέκνο, ο δικαστικός επιμελητής θα συνεργαστεί στη διαδικασία της αναγκαστικής εκτέλεσης με εκπρόσωπο της αρχής της τοπικής αυτοδιοίκησης του τόπου κατοικίας του παιδιού ή κατ’ εξαίρεση του τόπου κατοικίας του υπόχρεου προσώπου, το οποίο ειδικεύεται στην αλληλεπίδραση με παιδιά. Εάν κριθεί αναγκαίο, ο δικαστικός επιμελητής μπορεί να προτείνει στην αρχή της τοπικής αυτοδιοίκησης να τοποθετηθεί προσωρινά το παιδί σε κοινωφελές ίδρυμα. Εάν ο υπόχρεος παρεμποδίσει την αναγκαστική εκτέλεση, μπορεί να του επιβληθεί πρόστιμο.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000, απόφαση η οποία εκδίδεται σε κράτος μέλος αναγνωρίζεται στα άλλα κράτη μέλη χωρίς να απαιτείται ειδική διαδικασία. Ο κανονισμός εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης πλην της Δανίας.

Αποφάσεις που εκδόθηκαν σε κράτος μέλος για την άσκηση της γονικής μέριμνας παιδιού, οι οποίες είναι εκτελεστές σ’ αυτό το κράτος μέλος και έχουν επιδοθεί, μπορούν να εκτελεστούν σε άλλο κράτος μέλος αφού κηρυχθούν εκτελεστές με αίτηση κάθε ενδιαφερομένου. Για αυτόν τον σκοπό, πρέπει να κατατεθεί στο δικαστήριο δήλωση εκτελεστότητας.

Το δικαστήριο στο οποίο πρέπει να υποβληθεί η αίτηση αναφέρεται εδώ.

Ο διάδικος που επικαλείται ή αμφισβητεί την αναγνώριση απόφασης ή ζητεί την κήρυξη της εκτελεστότητας, οφείλει να προσκομίσει:

α) αντίγραφο της απόφασης το οποίο να πληροί τις αναγκαίες προϋποθέσεις γνησιότητας και

β) το πιστοποιητικό που αφορά αποφάσεις για τη γονική μέριμνα.

Το έντυπο διατίθεται σ’ αυτή τη διεύθυνση.

Απόφαση που αφορά τη γονική μέριμνα δεν αναγνωρίζεται:

α) αν η αναγνώριση αντίκειται προδήλως στη δημόσια τάξη του κράτους μέλους αναγνώρισης, λαμβανομένου υπόψη του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού

β) αν έχει εκδοθεί, εκτός περιπτώσεων κατεπείγοντος, χωρίς να δοθεί στο παιδί δυνατότητα ακρόασης, κατά παράβαση θεμελιωδών δικονομικών αρχών του κράτους μέλους αναγνώρισης

γ) αν το εισαγωγικό έγγραφο της δίκης ή άλλο ισοδύναμο έγγραφο δεν έχει επιδοθεί ή κοινοποιηθεί στον ερημοδικήσαντα διάδικο κανονικά και έγκαιρα, ώστε να μπορεί να αμυνθεί, εκτός εάν βεβαιωθεί ότι ο διάδικος έχει δεχτεί την απόφαση κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση

δ) κατόπιν αιτήματος προσώπου που ισχυρίζεται ότι η απόφαση παραβιάζει την άσκηση της γονικής μέριμνάς του, εάν η απόφαση έχει εκδοθεί χωρίς να δοθεί στο πρόσωπο αυτό δυνατότητα ακρόασης

ε) αν η απόφαση είναι ασυμβίβαστη με μεταγενέστερη απόφαση σχετική με τη γονική μέριμνα που έχει εκδοθεί στο κράτος μέλος αναγνώρισης

στ) αν η απόφαση είναι ασυμβίβαστη με μεταγενέστερη απόφαση σχετική με τη γονική μέριμνα που έχει εκδοθεί σε άλλο κράτος μέλος ή στην τρίτη χώρα συνήθους διαμονής του παιδιού, εφόσον η απόφαση αυτή συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για την αναγνώρισή της στο κράτος μέλος αναγνώρισης

ή

ζ) αν δεν έχει τηρηθεί η διαδικασία που ορίζεται στο άρθρο 56 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Το δικαστήριο στο οποίο πρέπει να υποβληθεί η αίτηση αναφέρεται εδώ.

Ο διάδικος που επικαλείται ή αμφισβητεί την αναγνώριση απόφασης ή ζητεί την κήρυξη της εκτελεστότητας, οφείλει να προσκομίσει:

α) αντίγραφο της απόφασης το οποίο να πληροί τις αναγκαίες προϋποθέσεις γνησιότητας και

β) το πιστοποιητικό που αφορά αποφάσεις για τη γονική μέριμνα το οποίο αναφέρεται στο άρθρο 39 του κανονισμού (EΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου.

Το έντυπο διατίθεται σ’ αυτή τη διεύθυνση.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Σύμφωνα με τις διατάξεις του εσθονικού νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου [1], οι σχέσεις οικογενειακού δικαίου μεταξύ γονέων και τέκνων διέπονται από τη νομοθεσία του κράτους κατοικίας του τέκνου.

Επιπλέον, η σύμβαση της Χάγης του 1996 για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία σε θέματα γονικής μέριμνας και μέτρων προστασίας των παιδιών εφαρμόζεται μεταξύ των κρατών που έχουν υπογράψει τη σύμβαση.

Ο καθορισμός του ισχύοντος δικαίου μπορεί επίσης να υπόκειται στις συμφωνίες δικαστικής συνδρομής. Η Δημοκρατία της Εσθονίας έχει συνάψει συμφωνίες δικαστικής συνδρομής με τις παρακάτω χώρες:

  • Συμφωνία σχετικά με τη δικαστική συνδρομή και τις νομικές σχέσεις μεταξύ της Δημοκρατίας της Εσθονίας, της Δημοκρατίας της Λιθουανίας και της Δημοκρατίας της Λετονίας (1993)
  • Συμφωνία σχετικά με τη δικαστική συνδρομή και τις νομικές σχέσεις στις αστικές, οικογενειακές και ποινικές υποθέσεις μεταξύ της Δημοκρατίας της Εσθονίας και της Ρωσικής Ομοσπονδίας (1993)
  • Συμφωνία σχετικά με τη δικαστική συνδρομή και τις νομικές σχέσεις στις αστικές και ποινικές υποθέσεις μεταξύ της Δημοκρατίας της Εσθονίας και της Ουκρανίας (1995)
  • Συμφωνία σχετικά με τη δικαστική συνδρομή και τις νομικές σχέσεις στις αστικές, εργατικές και ποινικές υποθέσεις μεταξύ της Δημοκρατίας της Εσθονίας και της Δημοκρατίας της Πολωνίας (1999).

Δεδομένου ότι όλα τα συμβαλλόμενα μέρη των συμφωνιών περί δικαστικής συνδρομής που έχουν συναφθεί με τη Λιθουανία, τη Λετονία και την Πολωνία είναι επίσης συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης της Χάγης του 1996, τα μέρη έχουν αποφασίσει να εφαρμόζουν τις διατάξεις της σύμβασης κατά τον καθορισμό του εφαρμοστέου δικαίου.

[1] Νόμος περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου (RT I 2002, 35, 217). Διαδικτυακά: Ο σύνδεσμος ανοίγει σε νέο παράθυροhttps://www.riigiteataja.ee/en/eli/513112013009/consolide.

Τελευταία επικαιροποίηση: 07/10/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Ιρλανδία

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Η έννοια «γονική μέριμνα» —για την οποία στην Ιρλανδία χρησιμοποιείται ο όρος «guardianship»— αναφέρεται στο σύνολο των δικαιωμάτων και των καθηκόντων που έχουν σχέση με ένα τέκνο και που απονέμονται ή επιβάλλονται στους φορείς τους από τον νόμο ή το δικαστήριο ή με νομική συμφωνία. Ο ασκών τη γονική μέριμνα έχει τα δικαιώματα επιμέλειας και επικοινωνίας, μεταξύ των άλλων δικαιωμάτων που σχετίζονται με την ευημερία του τέκνου.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Γενικώς, οι έγγαμοι γονείς ενός τέκνου ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα του τέκνου τους. Σε περίπτωση μη έγγαμων γονέων, γενικώς η μητέρα ασκεί τη γονική μέριμνα, ωστόσο ο φυσικός πατέρας μπορεί να οριστεί ως ασκών γονική μέριμνα με συμφωνία μεταξύ των γονέων ή από το δικαστήριο.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Ναι. Η Αρχή Υπηρεσιών Υγείας (Health Service Executive) της Υγειονομικής Υπηρεσίας, μέσω του τμήματος Υπηρεσιών για το Παιδί και την Οικογένεια «TUSLA», μπορεί να προσφύγει στο περιφερειακό δικαστήριο (District Court) και να ζητήσει την έκδοση των αναγκαίων διαταγών μέριμνας για ανηλίκους κάτω των δεκαοκτώ ετών. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, το δικαστήριο μπορεί να ορίσει επίτροπο για να ασκεί τα καθήκοντα της γονικής μέριμνας, εάν γονέας δεν επιθυμεί ή δεν είναι σε θέση να τα ασκεί. Σε περίπτωση θανάτου γονέα, μπορεί να διοριστεί ως εγκατάστατος επίτροπος (Testamentary Guardian) το πρόσωπο που έχει επιλεγεί με διαθήκη ή κωδίκελλο ή το πρόσωπο που διορίζεται από το δικαστήριο. Ελλείψει τέτοιας επιλογής, η Αρχή Υπηρεσιών Υγείας, μέσω του τμήματος Υπηρεσιών για το Παιδί και την Οικογένεια «TUSLA», μπορεί να προσφύγει στο περιφερειακό δικαστήριο (District Court) και να ζητήσει την έκδοση των αναγκαίων διαταγών μέριμνας για ανηλίκους κάτω των δεκαοκτώ ετών, εάν οι γονείς του τέκνου έχουν αποβιώσει ή είναι ανίκανοι να το φροντίσουν.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης των γονέων, οι ρυθμίσεις της επιμέλειας και της επικοινωνίας μπορούν να αποφασιστούν με συμφωνία των γονέων. Εάν δεν μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία, οι γονείς μπορούν να προσφύγουν στο δικαστήριο, οπότε η επιμέλεια και η επικοινωνία ρυθμίζονται από το δικαστήριο. Σε περίπτωση που οι δύο γονείς ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα του τέκνου, αυτή δεν θίγεται από το διαζύγιο ή τη διακοπή της έγγαμης συμβίωσης, αν και το δικαστήριο μπορεί —σε εξαιρετικές περιπτώσεις και μόνο αν απαιτείται για την ευημερία του τέκνου— να αφαιρέσει τη γονική μέριμνα από τον εκτός γάμου πατέρα.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Οι γονείς που συνάπτουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας οφείλουν να την υποβάλουν ενώπιον του δικαστηρίου και να λάβουν δικαστική απόφαση η οποία αποτυπώνει τη συγκεκριμένη συμφωνία, ώστε αυτή να καταστεί νομικά δεσμευτική. Το δικαστήριο πρέπει να πειστεί ότι η συμφωνία προστατεύει επαρκώς τα δικαιώματα του τέκνου, ενώ μπορεί να αρνηθεί να την εγκρίνει εάν δεν πειστεί ότι τηρούνται οι υποχρεώσεις αμφότερων των γονέων έναντι του τέκνου. Με τέτοια συμφωνία δεν μπορεί να αφαιρεθεί η γονική μέριμνα από οποιονδήποτε γονέα.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Μπορούν να προσφύγουν σε μη νομικές μεθόδους επίλυσης διαφορών, όπως σε υπηρεσίες διαμεσολάβησης ή συμβουλευτικής υποστήριξης.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Ο δικαστής μπορεί να αποφασίσει για όλα τα ζητήματα που αφορούν την ευημερία του τέκνου, περιλαμβανομένων, ενδεικτικά, των ζητημάτων της γονικής μέριμνας, της επιμέλειας και της επικοινωνίας. Βλ. επίσης τις απαντήσεις στις ερωτήσεις 4 και 5 ανωτέρω – η γονική μέριμνα των έγγαμων γονέων ή της φυσικής μητέρας δεν μπορεί να αφαιρεθεί δικαστικά, αν και το δικαστήριο μπορεί να θέσει όρους στην άσκηση της γονικής μέριμνας από ένα πρόσωπο.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Όχι. Παρότι ο γονέας που ασκεί κατ' αποκλειστικότητα την επιμέλεια τέκνου μπορεί να αποφασίζει για την καθημερινή φροντίδα και τον έλεγχο του τέκνου, ο γονέας που δεν ασκεί την επιμέλεια έχει το δικαίωμα να ζητείται η γνώμη του για όλα τα ζητήματα που επηρεάζουν την ευημερία του τέκνου, περιλαμβανομένων, ενδεικτικά, των ζητημάτων που αφορούν την εκπαίδευση και τον τόπο κατοικίας του τέκνου.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Η επιμέλεια ανατίθεται από κοινού στους γονείς εάν δεν υπάρχει βαθιά εχθρότητα μεταξύ τους και, με τον τρόπο αυτόν, είναι σε θέση να λαμβάνουν από κοινού τις αποφάσεις που αφορούν τη βασική ευημερία του τέκνου και την καθημερινή του φροντίδα. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε γονέας έχει δικαίωμα να περνά τον ίδιο χρόνο με το τέκνο, αλλά αντιθέτως διασφαλίζει ότι αμφότεροι οι γονείς έχουν ανάλογα καθήκοντα και υποχρεώσεις απέναντι στο τέκνο.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Κατά κανόνα, τα μέρη που επιθυμούν να καταθέσουν αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας προσφεύγουν στο περιφερειακό δικαστήριο (District Court) ωστόσο, για ορισμένες αγωγές που είναι παρεπόμενες γαμικών διαφορών μπορεί να απαιτείται προσφυγή στο κομητειακό δικαστήριο (Circuit Court) ή το Ανώτατο Δικαστήριο (High Court). Το Ανώτατο Δικαστήριο έχει αποκλειστική αρμοδιότητα σε ζητήματα απαγωγής παιδιού.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Ναι. Επιτρέπεται η μονομερής (ex parte) προσφυγή στο δικαστήριο, δηλαδή χωρίς ειδοποίηση του αντιδίκου, όταν από τις περιστάσεις προκύπτει ότι το τέκνο θα εκτίθετο σε κίνδυνο αν ο αιτών ενημέρωνε τον καθού η αίτηση κατά τον συνήθη τρόπο.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Ναι. Νομική συνδρομή παρέχεται μέσω του προγράμματος αστικής νομικής συνδρομής. Για τη συμμετοχή στο εν λόγω πρόγραμμα τίθενται εισοδηματικά κριτήρια.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Ναι. Επιτρέπεται η άσκηση έφεσης κατά απόφασης του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, δηλαδή του δικαστηρίου στο οποίο ξεκίνησε η διαδικασία ωστόσο, συνήθως δεν επιτρέπεται η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης του εφετείου.

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Τα πρόσωπα που επιχειρούν να εκτελέσουν απόφαση σχετική με τη γονική μέριμνα θα πρέπει να συμβουλεύονται τους κανόνες των οικείων δικαστηρίων ή του οικείου οργανισμού. Με εξαίρεση τις μονομερείς (ex parte) αιτήσεις, οφείλετε να ενημερώσετε τον καθού για την πρόθεσή σας να κινήσετε διαδικασία για την εκτέλεση απόφασης.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Βλ. απάντηση στην ερώτηση 14.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Στο Ανώτατο Δικαστήριο (High Court), που έχει πλήρη και πρωτογενή αρμοδιότητα.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

O νόμος για την προστασία των παιδιών του 2000 (Σύμβαση της Χάγης) προσδίδει νομική ισχύ στη Σύμβαση της Χάγης του 1996 σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία σε θέματα γονικής μέριμνας και μέτρων προστασίας των παιδιών, η οποία εφαρμόζεται εν προκειμένω επιπλέον, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003,για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαµικές διαφορές και διαφορές γονικής µέριµνας (κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα) είναι επίσης εφαρμοστέος εν προκειμένω.

Τελευταία επικαιροποίηση: 18/11/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Ελλάδα

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Η γονική μέριμνα αποτελεί δικαίωμα, αλλά και καθήκον των γονέων (λειτουργικό δικαίωμα). Περιλαμβάνει την επιμέλεια του προσώπου, τη διοίκηση της περιουσίας και την εκπροσώπηση του ανήλικου τέκνου σε κάθε υπόθεση ή δικαιοπραξία ή δίκη, που αφορούν το πρόσωπο ή την περιουσία του. Εξασφαλίζει δηλαδή την προστασία των προσωπικών και περιουσιακών συμφερόντων του ανήλικου τέκνου.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Η γονική μέριμνα ασκείται από κοινού από τους δύο γονείς. Κάθε απόφαση των γονέων σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας πρέπει να αποβλέπει στο συμφέρον του τέκνου.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Στην περίπτωση κατά την οποία ο ένας γονέας αδυνατεί, για πραγματικούς (π.χ. νοσηλεία, φυλάκιση) ή νομικούς (δικαιοπρακτική ανικανότητα) λόγους, να ασκεί την γονική μέριμνα, τότε αυτός παραμένει απλός φορέας του δικαιώματος, ενώ την άσκηση την αναλαμβάνει μόνος ο άλλος γονέας.

Στην περίπτωση κατά την οποία και οι δύο γονείς αδυνατούν να ασκήσουν την γονική μέριμνα, το ανήλικο τέκνο τίθεται σε επιτροπεία, η οποία θα συνυπάρχει με τη γονική μέριμνα των γονέων, απλών φορέων πλέον της γονικής μέριμνας και όχι δικαιούχων άσκησής της.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Στις περιπτώσεις διαζυγίου ή διακοπής της συμβίωσης των γονέων, και εφόσον ζουν και οι δύο γονείς, η άσκηση της γονικής μέριμνας ρυθμίζεται από το δικαστήριο. Η άσκηση της γονικής μέριμνας μπορεί να ανατεθεί στον έναν από τους γονείς ή, αν αυτοί συμφωνούν ορίζοντας συγχρόνως τον τόπο διαμονής του τέκνου, στους δύο από κοινού. Το δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει διαφορετικά, ιδίως να κατανείμει την άσκηση της γονικής μέριμνας μεταξύ των γονέων ή να την αναθέσει σε τρίτον.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Εάν πρόκειται για τις περιπτώσεις όπου η γονική μέριμνα ρυθμίζεται από το δικαστήριο (όπως διαζύγιο ή διακοπή της συμβίωσης) το δικαστήριο συνεκτιμά και τις ενδεχόμενες συμφωνίες των γονέων προκειμένου να ρυθμίσει την άσκηση της γονικής μέριμνας, χωρίς πάντως οι συμφωνίες αυτές να το δεσμεύουν. Οι συμφωνίες αυτές δεν είναι απαραίτητο να περιβληθούν κάποιον ιδιαίτερο τύπο, αρκεί να έρθουν νομότυπα σε γνώση του δικαστηρίου. Συνήθως τούτο γίνεται με την υποβολή ενός εγγράφου που έχουν συντάξει οι ενδιαφερόμενοι στο οποίο αποτυπώνεται η με την σχετική συμφωνία τους. Τούτο προβλέπεται ρητά από το νόμο στην περίπτωση του συναινετικού διαζυγίου των γονέων, όταν υπάρχουν ανήλικα τέκνα, οπότε πρέπει απαραιτήτως να υποβληθεί στο δικαστήριο και έγγραφη συμφωνία των συζύγων που να ρυθμίζει την επιμέλεια των τέκνων και την επικοινωνία με αυτά.

Κατά τα λοιπά οι γονείς μπορούν άτυπα, χωρίς να τηρηθεί κάποιος ιδιαίτερος τύπος ή να ακολουθηθεί κάποια τυπική διαδικασία, να συμφωνήσουν τον τρόπο άσκησης της γονικής μέριμνας, κατανέμοντας λειτουργικά αυτήν, οπότε δηλαδή μέρος της γονικής μέριμνας ασκείται από τον ένα γονέα, ενώ το υπόλοιπο το ασκεί ο άλλος, π.χ. ο ένας γονέας ασκεί την επιμέλεια του προσώπου, ενώ ο άλλος διαχειρίζεται την περιουσία του ανηλίκου και τον αντιπροσωπεύει.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Αν οι γονείς διαφωνούν κατά την άσκηση της γονικής μέριμνας, και το συμφέρον του τέκνου επιβάλλει να ληφθεί απόφαση, αποφασίζει το δικαστήριο. Εναλλακτικός τρόπος επίλυσης της διαφοράς είναι η δικαστική μεσολάβηση.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Το συγκεκριμένο ζήτημα στο οποίο διαφωνούν οι γονείς κατά την άσκηση της γονικής μέριμνας και για το οποίο προσέφυγαν στο δικαστήριο είναι αυτό που μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής. Μπορεί να είναι οποιοδήποτε ζήτημα ανακύψει κατά την άσκηση της γονικής μέριμνας, στο οποίο διαφωνούν οι γονείς, εμμένοντας ο καθένας στην άποψή του, και, επομένως, το συμφέρον του παιδιού επιβάλλει την επίλυση του. Το ζήτημα αυτό μπορεί να είναι αντικειμενικά σοβαρό, όπως π.χ. επιλογή κυρίου ονόματος, διενέργεια ιατρικής επέμβασης κλπ, ή μικρής αντικειμενικά σημασίας θέμα, για το οποίο όμως οι γονείς, θεωρώντας αυτό σημαντικό, προσέφυγαν στο δικαστήριο.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Καταρχάς ναι, εφόσον το ζήτημα αφορά την επιμέλεια του τέκνου που έχει αποκλειστικά αναταθεί στον ένα γονέα. Σε κάθε περίπτωση, οι γονείς μπορούν να μην υιοθετήσουν την δικαστική λύση που δόθηκε (αναθέτοντας την επιμέλεια αποκλειστικά στον ένα γονέα), αλλά, συμφωνώντας έστω και καθυστερημένα (αφού ήδη έχει προηγηθεί η δικαστική απόφαση), να ακολουθήσουν μία άλλη λύση, με την οποία θα αναλαμβάνει και ο άλλος γονέας ρόλο στην επιμέλεια του τέκνου, με την αυτονόητη βέβαια προϋπόθεση ότι η λύση αυτή θα είναι προς το συμφέρον του τέκνου.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Σημαίνει ότι για τις αποφάσεις που σχετίζονται με την επιμέλεια του τέκνου απαιτείται η από κοινού απόφαση των γονέων.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Αρμόδιο δικαστήριο είναι πάντοτε το Μονομελές Πρωτοδικείο. Η αγωγή πρέπει να κατατεθεί στο κατά τόπο στο αρμόδιο δικαστήριο και να επιδοθεί στον αντίδικο και, περαιτέρω, να υποβληθούν στο δικαστήριο τα έγγραφα που είναι κρίσιμα για την απόδειξη της βασιμότητας της.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Το δικαστήριο (Μονομελές Πρωτοδικείο) δικάζει κατά την ειδική διαδικασία που ορίζεται στα άρθρα 681 Β και Γ ΚΠολΔ, η οποία καταστρώθηκε στο πρότυπο των εργατικών διαφορών, για την ταχύτερη εκδίκαση των διαφορών αυτών, με την εφαρμογή, ωστόσο, λόγω του προέχοντος προσωπικού χαρακτήρα των συγκεκριμένων διαφορών, ορισμένων ρυθμίσεων των γαμικών διαφορών και των κανόνων της εκούσιας δικαιοδοσίας περί ανακριτικής αρχής και αυτεπάγγελτης διάταξης των αποδείξεων. Εάν όμως διαφορά σχετική με την άσκηση της γονικής μέριμνας ενωθεί με οποιαδήποτε από τις γαμικές διαφορές του άρθρου 592 §1 ΚΠολΔ (π.χ. διαζύγιο, ακύρωση γάμου) ή τις διαφορές του άρθρου 614 §1ΚΠολΔ (π.χ. προσβολή πατρότητας), το δικαστήριο (Μονομελές Πρωτοδικείο) οφείλει να εφαρμόσει την διαδικασία των άρθρων 598 – 612 και 616 – 622 ΚΠολΔ. Σε περίπτωση επείγοντος προβλέπεται η διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων και στην περίπτωση κατεπείγοντος η προσωρινή διαταγή.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Ναι, υπό τις προϋποθέσεις που τίθενται γενικώς για την νομική βοήθεια.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Η δικαστική απόφαση σχετικά με την γονική μέριμνα υπόκειται σε ανάκληση ή μεταρρύθμιση, αν μεταβληθούν οι συνθήκες, οι οποίες οδήγησαν στην αρχική λύση. Κατά τα λοιπά, η δικαστική απόφαση που εκδίδεται για την γονική μέριμνα υπόκειται στην άσκηση όλων των νόμιμων ενδίκων μέσων (έφεση, αναίρεση, ανακοπή ερημοδικίας, αναψηλάφηση) υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπονται για αυτά.

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Αναφορικά με την εκτέλεση απόφασης σχετική με την γονική μέριμνα ακολουθείται η διάταξη του άρθρου 950 ΚΠολΔ, εφόσον όμως η σχετική απόφαση περιλαμβάνει και καταψηφιστικές διατάξεις, όταν δηλαδή με την δικαστική απφαση δεν ρυθμίζεται απλώς η γονική μέριμνα ή η επιμέλεια του ανηλίκου τέκνου ή το δικαίωμα επικοινωνίας με αυτό, αλλά διατάσσεται παράλληλα η παράδοση ή απόδοση του τέκνου, η ανοχή του τρόπου επικοινωνίας ή η παράλειψη αντίθετων ενεργειών. Ειδικότερα, α) με την απόφαση που διατάζεται η απόδοση ή παράδοση τέκνου καταδικάζεται ο γονέας που έχει το τέκνο να εκτελέσει αυτή την πράξη και με την ίδια απόφαση, για την περίπτωση που δεν την εκτελέσει, απαγγέλλεται αυτεπαγγέλτως χρηματική ποινή έως πενήντα χιλιάδες ευρώ υπέρ του αιτούντος την απόδοση ή παράδοση ή η καταδίκη του σε προσωπική κράτηση έως ένα έτος ή και στις δύο ποινές (έμμεση εκτέλεση) και β) αν παρεμποδίζεται το δικαίωμα της προσωπικής επικοινωνίας του γονέα με το τέκνο, η απόφαση που ρυθμίζει την επικοινωνία μπορεί να απειλήσει με χρηματική ποινή και προσωπική κράτηση εκείνον που εμποδίζει την επικοινωνία (αναπληρωματική εκτέλεση).

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Οι αποφάσεις που εκδίδονται από δικαστήρια άλλου κράτους μέλους για τη γονική μέριμνα του τέκνου αναγνωρίζονται χωρίς άλλη διατύπωση από τις ελληνικές διοικητικές αρχές , τα ελληνικά δε δικαστήρια έχουν δικαιοδοσία να κρίνουν σχετικά με το κύρος ή παρεμπίπτον αίτημα αναγνώρισης της απόφασης του αλλοδαπού δικαστηρίου, δεν δύνανται όμως να ερευνούν τη δικαιοδοσία του κράτους μέλους προελεύσεως. Στα ελληνικά δικαστήρια, ως δικαστήρια του κράτους μέλους αναγνώρισης, παρέχεται η δυνατότητα να μην αναγνωρίζουν απόφαση γονικής μέριμνας: α) αν αντίκειται στην εγχώρια δημόσια τάξη, με γνώμονα το ύψιστο συμφέρον του τέκνου ή β) αν είναι ασυμβίβαστη με μεταγενέστερη απόφαση σχετική με τη γονική μέριμνα, που έχει εκδοθεί από ελληνικά δικαστήρια. Επίσης, τα ελληνικά δικαστήρια, ως δικαστήρια του κράτους μέλους αναγνώρισης, έχουν την δυνατότητα χωρίς προηγούμενη έρευνα της δικαιοδοσίας του δικαστηρίου του κράτους μέλους προέλευσης και της δεσμευτικότητας (και λόγω δεδικασμένου) της απόφασής του, να ρυθμίσουν με μεταγενέστερη απόφασή τους κατά διαφορετικό τρόπο τη γονική μέριμνα του τέκνου, εφόσον κατά τις διατάξεις του Κανονισμού (ΕΚ) 2201/2003 του Συμβουλίου θεμελιώνεται η δικαιοδοσία τους από τη διαμονή του τέκνου.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Υπό τις προϋποθέσεις που αμέσως ανωτέρω αναφέρθηκαν, αρμόδιο δικαστήριο είναι το μονομελές πρωτοδικείο, το οποίο δικάζει κατά την σχετική προβλεπόμενη διαδικασία των διαφορών αυτών.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Οι σχέσεις μεταξύ γονέων και τέκνου ρυθμίζονται κατά σειρά: 1. από το δίκαιο της τελευταίας κοινής ιθαγένειάς τους 2. από το δίκαιο της τελευταίας κοινής συνήθους διαμονής τους 3. από το δίκαιο της ιθαγένειας του τέκνου.

Τελευταία επικαιροποίηση: 12/09/2016

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Η πρωτότυπη γλωσσική έκδοση ισπανικά αυτής της σελίδας τροποποιήθηκε πρόσφατα. Η γλωσσική έκδοση που βλέπετε τώρα βρίσκεται στο στάδιο της μετάφρασης.
Υπάρχει ήδη μετάφραση στις ακόλουθες γλώσσες

Γονική μέριμνα - Ισπανία

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Στο ισπανικό δίκαιο η γονική μέριμνα αναφέρεται συνήθως με τον όρο «patria potestad» (γονική μέριμνα). Αυτή συνίσταται στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις φυσικών προσώπων, συνήθως των γονέων, ή νομικών προσώπων στα οποία έχει ανατεθεί από τον νόμο ή δυνάμει δικαστικής απόφασης η προστασία του προσώπου και της περιουσίας ανηλίκων.

Η γονική μέριμνα ασκείται πάντοτε προς το συμφέρον του ανηλίκου, σύμφωνα με την προσωπικότητά του και με σεβασμό στη σωματική και ψυχική του ακεραιότητα. Περιλαμβάνει τα κατωτέρω δικαιώματα και υποχρεώσεις:

1. τη φροντίδα του ανηλίκου, την παραμονή του με τον γονέα, τη διατροφή του, την ανατροφή του και την εξασφάλιση ολοκληρωμένης εκπαίδευσης

2. την εκπροσώπηση του ανηλίκου και τη διαχείριση της περιουσίας του.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Η γονική μέριμνα επί ανηλίκου ασκείται από τους γονείς.

Αν οι γονείς είναι σε διάσταση, έχουν λάβει διαζύγιο, έχουν χωρίσει ή δεν συνοικούν, όλα τα δικαιώματα και όλες οι υποχρεώσεις που αφορούν τον ανήλικο, το πρόσωπο και την περιουσία του ασκούνται από τους δύο γονείς από κοινού, με ορισμένες εξαιρέσεις.

Εάν οι γονείς δεν συνοικούν, η γονική μέριμνα ασκείται από τον γονέα ο οποίος συνοικεί με το τέκνο. Ωστόσο, με δεόντως αιτιολογημένη αίτηση του άλλου γονέα, το δικαστήριο μπορεί να αναθέσει την άσκηση της γονικής μέριμνας και στους δύο γονείς, εφόσον αυτό είναι προς το συμφέρον του τέκνου, ή να επιμερίσει τα σχετικά καθήκοντα μεταξύ της μητέρας και του πατέρα.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Σύμφωνα με το ισπανικό δίκαιο, η άσκηση της γονικής μέριμνας επί ανηλίκου μπορεί να ανατεθεί σε άλλους συγγενείς ή σε τρίτα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, τα οποία την ασκούν υπό δικαστική εποπτεία, εάν οι γονείς δεν συμμορφώνονται προς το καθήκον προστασίας που προβλέπεται στη νομοθεσία σχετικά με τη φροντίδα ανηλίκων, ή δεν εκτελούν επιμελώς τα σχετικά καθήκοντα.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Σε περίπτωσης διάστασης ή διαζυγίου των γονέων, η γονική μέριμνα μπορεί να ανατεθεί:

  • με κοινό αίτημα των γονέων, δυνάμει «ρυθμιστικής συμφωνίας» (convenio regulador), την οποία επικυρώνει το δικαστήριο
  • με δικαστική απόφαση που εκδίδεται σε κατ’ αντιμωλία διαδικασία.

Η γονική μέριμνα, ως θεσμός προστασίας του ανηλίκου, είναι δικαίωμα και υποχρέωση και των δύο γονέων.

Η ανατροφή και η επιμέλεια του ανηλίκου μπορεί να ρυθμιστεί ως εξής:

  • Να ανατεθεί μόνο στον ένα γονέα: αποτελεί τη συνηθέστερη πρακτική τόσο στην περίπτωση διάστασης ή διαζυγίου που συμφωνείται συναινετικά μεταξύ των γονέων όσο και στην κατ’ αντιδικία διαδικασία. Ο γονέας που δεν ασκεί την επιμέλεια έχει συνήθως δικαίωμα επικοινωνίας με το τέκνο
  • Να ανατεθεί και στους δύο γονείς εναλλάξ, δηλαδή να εναλλάσσονται οι περίοδοι διαβίωσης του τέκνου με τον έναν ή τον άλλο γονέα.
  • Κατ’ εξαίρεση, εφόσον επιβάλλεται από τις περιστάσεις ή κρίνεται προς το συμφέρον του τέκνου, το δικαστήριο μπορεί να αναθέσει τη φροντίδα και επιμέλεια του τέκνου σε τρίτο πρόσωπο, είτε κατόπιν σχετικής πρότασης των ίδιων των γονέων είτε κατά την αποκλειστική κρίση του δικαστηρίου.

Στις περιπτώσεις όπου η επιμέλεια ασκείται από τις διοικητικές αρχές, το καθεστώς αυτό διατηρείται, και η επιμέλεια δεν ανατίθεται σε κανέναν από τους γονείς.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Γονείς οι οποίοι συμφωνούν σχετικά με τα θέματα της γονικής μέριμνας πρέπει να υποβάλουν υπογεγραμμένη ρυθμιστική συμφωνία, με την οποία ρυθμίζονται όλα τα θέματα στα οποία αυτοί έχουν συμφωνήσει. Στη σχετική συμφωνία πρέπει να ορίζονται ρητά, μεταξύ άλλων:

  • η μέριμνα και η επιμέλεια του ανηλίκου
  • οι όροι επικοινωνίας των γονέων με το τέκνο
  • η άσκηση της γονικής μέριμνας
  • η χρήση της οικογενειακής κατοικίας
  • η διατροφή που θα καταβάλλεται για το τέκνο.

Η ρυθμιστική συμφωνία υποβάλλεται μαζί με την αίτηση στο αρμόδιο Πρωτοδικείο (Juzgado de primera Instancia). Πρέπει να επικυρωθεί από τους γονείς στο δικαστήριο. Αφού ακουστούν οι απόψεις του ανηλίκου, αν αυτός είναι ικανός προς κρίση, και του εισαγγελέα, ο δικαστής αξιολογεί τα συμφωνηθέντα.

Εφόσον κρίνεται προς το συμφέρον του τέκνου, οι συμφωνίες των γονέων σχετικά με τις συνέπειες της ακύρωσης του γάμου, της διάστασης ή της έκδοσης διαζυγίου επικυρώνονται από το δικαστήριο. Εάν οι γονείς προτείνουν όρους επισκέψεων και επικοινωνίας μεταξύ εγγονών και παππούδων/γιαγιάδων, το δικαστήριο μπορεί να εγκρίνει τους εν λόγω όρους κατόπιν ακρόασης των παππούδων/γιαγιάδων κατά την οποία παρέχουν τη συναίνεσή τους.

Το δικαστήριο μπορεί να απορρίψει τις σχετικές συμφωνίες με αιτιολογημένη απόφαση. Σ’ αυτή την περίπτωση, οι σύζυγοι πρέπει να υποβάλουν νέα συμφωνία προς έγκριση από το δικαστήριο, κατά περίπτωση.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Η οικογενειακή διαμεσολάβηση αποτελεί την καλύτερη εναλλακτική λύση, αντί της προσφυγής στο δικαστήριο, για την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των μερών.

Προκειμένου να είναι εκτελεστά, τα μέτρα που συμφωνούνται πρέπει πάντοτε να επικυρώνονται με δικαστική απόφαση.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Αφού ακούσει τις απόψεις των ανηλίκων, αν αυτοί είναι ικανοί προς κρίση, ο δικαστής οφείλει με τη δικαστική απόφαση να μεριμνά ώστε να ρυθμίζονται τα κατωτέρω ζητήματα, πάντοτε με γνώμονα το συμφέρον του τέκνου, αποτρέποντας, όπου είναι δυνατό, τον χωρισμό αδελφών:

  • τα δικαστικά μέτρα για την επιμέλεια και τη φροντίδα του τέκνου, που ανατίθενται στον έναν ή και στους δύο γονείς, και η εκπαίδευση του ανηλίκου
  • οι όροι επικοινωνίας με το τέκνο, με σαφή καθορισμό του χρόνου, τρόπου και τόπου επικοινωνίας των γονέων με το τέκνο και παραμονής του τέκνου με τον έναν ή τον άλλο γονέα
  • κατ’ εξαίρεση, το δικαίωμα επικοινωνίας είναι δυνατόν να περιοριστεί ή να ανασταλεί αν συντρέχουν σοβαρές περιστάσεις ή αν κάποιος από τους γονείς παραμελεί σοβαρά και κατ’ επανάληψη τα καθήκοντά του
  • η ανάθεση της γονικής μέριμνας και, όπου είναι απαραίτητο και ευνοϊκό για το τέκνο, απόφαση σχετικά με την ολική ή μερική άσκηση της γονικής μέριμνας από τον έναν γονέα, ή και η αφαίρεση της γονικής μέριμνας, εάν συντρέχει σοβαρός λόγος
  • η διατροφή που θα καταβάλλει κάθε γονέας για την κάλυψη των αναγκών του τέκνου, λαμβανομένων υπόψη των οικονομικών περιστάσεων και με λήψη των αναγκαίων μέτρων για τη διασφάλιση της επάρκειάς της
  • καθορισμός της χρήσης της οικογενειακής κατοικίας και των αντικειμένων καθημερινής χρήσης, στις περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει σχετική συμφωνία των γονέων, με προτεραιότητα στον γονέα που ασκεί την επιμέλεια του ανήλικου τέκνου.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Κατά γενικό κανόνα, η γονική μέριμνα ασκείται από τους γονείς από κοινού. Συνεπώς, όλα τα θέματα σχετικά με το ανήλικο τέκνο αποφασίζονται και επιλύονται από αμφοτέρους τους γονείς, ακόμη και όταν η γονική επιμέλεια έχει ανατεθεί αποκλειστικά στον έναν γονέα.

Εάν οι γονείς διαφωνούν σε σχέση με αποφάσεις οι οποίες πρέπει να ληφθούν σχετικά με το ανήλικο τέκνο, π.χ. αποφάσεις που αφορούν σχολικά θέματα ή θέματα εκπαίδευσης, όπως η επιλογή σχολείου ή εξωσχολικών δραστηριοτήτων, θέματα ιατρικής φροντίδας, όπως η επιλογή ιατρού, προσωπικά θέματα, όπως η επιλογή ονόματος ή θρησκευτικής αγωγής, ή η επιλογή του τόπου ή της χώρας κατοικίας του τέκνου κ.λπ., και εφόσον η αμοιβαία συμφωνία δεν είναι εφικτή, οποιοσδήποτε από τους γονείς μπορεί να προσφύγει στο δικαστήριο ζητώντας την επίλυση της διαφοράς.

Κατόπιν ακρόασης των γονέων και του τέκνου, αν αυτό είναι ικανό προς κρίση, το δικαστήριο αναθέτει τελεσίδικα στον πατέρα ή τη μητέρα το δικαίωμα λήψης αποφάσεων. Σε περίπτωση που ανακύψουν νέες διαφωνίες ή άλλες αιτίες οι οποίες δυσχεραίνουν σημαντικά την άσκηση της γονικής μέριμνας, το δικαστήριο μπορεί να αναθέσει το δικαίωμα λήψης αποφάσεων εν όλω ή εν μέρει στον έναν γονέα ή να επιμερίσει τα σχετικά δικαιώματα μεταξύ των γονέων. Τα μέτρα αυτά διατάσσονται για μέγιστο χρονικό διάστημα δύο ετών.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Στις περιπτώσεις όπου η μέριμνα ανηλίκου ανατίθεται από κοινού στους δύο γονείς, στην πράξη η καθημερινή φροντίδα του ανηλίκου αναλαμβάνεται εναλλάξ από κάθε γονέα για προκαθορισμένα χρονικά διαστήματα, τα οποία συμπίπτουν συνήθως με συγκεκριμένες σχολικές περιόδους, όπως τρίμηνα ή ετήσια προγράμματα μαθημάτων.

Στην περίπτωση αυτή, όλες οι περίοδοι διακοπών κατανέμονται μεταξύ των γονέων.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Στις συναινετικές γαμικές διαδικασίες διάστασης ή διαζυγίου αρμόδιο είναι το Πρωτοδικείο που έχει δικαιοδοσία στον τόπο της τελευταίας κοινής κατοικίας των συζύγων ή οποιουδήποτε από τους προσφεύγοντες.

Στις κατ’ αντιδικία γαμικές διαδικασίες αρμόδιο είναι το Πρωτοδικείο του τόπου της συζυγικής κατοικίας, ενώ, εάν οι σύζυγοι διαμένουν σε διαφορετικές δικαστικές περιφέρειες, μπορεί να επιλεγεί, από τον προσφεύγοντα, ο τόπος της τελευταίας συζυγικής κατοικίας ή ο τόπος διαμονής του καθ’ ου.

Για υποθέσεις που αφορούν αποκλειστικά τη φροντίδα, επιμέλεια και διατροφή ανηλίκων τέκνων των οποίων οι γονείς δεν έχουν τελέσει γάμο μεταξύ τους, αρμόδιο είναι το Πρωτοδικείο που έχει δικαιοδοσία στον τόπο της τελευταίας κοινής κατοικίας των γονέων. Εάν οι γονείς διαμένουν σε διαφορετικές δικαστικές περιφέρειες, επιλαμβάνεται το δικαστήριο του τόπου κατοικίας του καθ’ ού ή το δικαστήριο του τόπου κατοικίας του ανηλίκου, κατ’ επιλογή του προσφεύγοντος.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Οι διαδικασίες που εφαρμόζονται στις περιπτώσεις αυτές είναι οι εξής:

Αν υπάρχει συμφωνία μεταξύ των μερών, η συναινετική διαδικασία του άρθρου 777 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, η οποία ισχύει για τον δικαστικό χωρισμό, το διαζύγιο και τη λήψη οριστικών μέτρων σχετικά με τη φροντίδα, την επιμέλεια και τη διατροφή ανήλικων τέκνων, όταν δεν υπάρχει γάμος μεταξύ των γονέων.

Αν δεν υπάρχει συμφωνία μεταξύ των μερών, η κατ’ αντιδικία διαδικασία που διέπεται από τα άρθρα 770 και 774 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, η οποία ισχύει επίσης σε οικογενειακές διαφορές και διαφορές που αφορούν ανήλικο, όταν δεν υπάρχει γάμος μεταξύ των γονέων.

Σε επείγουσες περιπτώσεις μπορεί να ζητηθεί η λήψη μέτρων κατά τις κατωτέρω διαδικασίες:

Προσωρινά μέτρα πριν από την κατάθεση αγωγής ακύρωσης του γάμου, διάστασης ή διαζυγίου ή σε διαφορές που αφορούν τη φροντίδα και την επιμέλεια ανήλικων τέκνων και τη χορήγηση διατροφής. Η σχετική διαδικασία διέπεται από τα άρθρα 771 και 772 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

Προβλέπεται ρητά ότι, αν συντρέχουν λόγοι επείγοντος, τα μέτρα είναι δυνατόν να ληφθούν με την πρώτη απόφαση που εκδίδεται, με άμεση ισχύ.

Προσωρινά μέτρα που απορρέουν από την αποδοχή της αγωγής, σε γαμικές διαφορές ή σε διαφορές σχετικές με ανηλίκους, όπως στις προηγούμενες περιπτώσεις. Η σχετική διαδικασία ορίζεται στο άρθρο 773 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Είναι δυνατή η χορήγηση νομικής συνδρομής εν όλω ή εν μέρει, εφόσον αποδεικνύεται ότι πληρούνται οι όροι χορήγησής της σύμφωνα με τον νόμο περί νομικής συνδρομής. (Βλέπε «Νομική συνδρομή - Ισπανία»).

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Για να προσδιοριστεί ποιες αποφάσεις εφεσιβάλλονται, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ όλων των αποφάσεων που είναι δυνατόν να εκδοθούν σε θέματα γονικής μέριμνας, ως εξής:

  • Όλες οι αποφάσεις που εκδίδονται κατά την κατ’ αντιδικία διαδικασία εφεσιβάλλονται ενώπιον του Εφετείου (Audiencia Provincial).
  • Οι αποφάσεις των συναινετικών διαδικασιών εφεσιβάλλονται επίσης ενώπιον του Εφετείου, μόνο αν συμφωνηθεί κάποιο μέτρο το οποίο διαφέρει από τους όρους της ρυθμιστικής συμφωνίας.

Ο νόμος δεν προβλέπει ένδικο μέσο κατά αποφάσεων επί προηγούμενων προσωρινών μέτρων ή επί προσωρινών μέτρων ή κατά αποφάσεων σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας.

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Σε περίπτωση μη οικειοθελούς συμμόρφωσης με δικαστική απόφαση για γονική μέριμνα, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να προσφύγει στο Πρωτοδικείο που εξέδωσε την απόφαση, υποβάλλοντας αίτημα προκειμένου να διαταχθεί η αναγκαστική εκτέλεση του μέτρου ή των μέτρων που παραμένουν ανεκτέλεστα.

Στην αίτηση πρέπει να προσδιορίζεται η απόφαση προς την οποία ζητείται η συμμόρφωση καθώς και το πρόσωπο κατά του οποίου ζητείται να διαταχθεί η εκτέλεσή της.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Αποφάσεις οι οποίες εκδίδονται σε κράτος μέλος για την άσκηση της γονικής μέριμνας σε γαμικές διαφορές έναντι κοινών τέκνων και οι οποίες είναι εκτελεστές στο εν λόγω κράτος μέλος και έχουν κοινοποιηθεί, αναγνωρίζονται στην Ισπανία κατόπιν αιτήματος οποιουδήποτε ενδιαφερομένου, χωρίς να απαιτείται ιδιαίτερη διαδικασία, σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαµικές διαφορές και διαφορές γονικής µέριµνας.

Για την κήρυξη της εκτελεστότητας απαιτείται η υποβολή σχετικής αίτησης στο δικαστήριο του τόπου όπου είναι εγκατεστημένος ο ανήλικος και στον οποίο ζητείται η εκτέλεση της απόφασης. Στην αίτηση πρέπει να επισυναφθεί αντίγραφο της απόφασης της οποίας ζητείται η εκτέλεση, το οποίο πρέπει να πληροί όλες τις απαραίτητες προϋποθέσεις εξακρίβωσης της γνησιότητάς του, σύμφωνα με το τυποποιημένο έντυπο του παραρτήματος V. Απαιτείται δικηγόρος και νόμιμος εκπρόσωπος.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Για να προσβληθεί στην Ισπανία η αναγνώριση απόφασης ανάθεσης της γονικής μέριμνας η οποία έχει εκδοθεί σε άλλο κράτος μέλος, ο ενδιαφερόμενος πρέπει να προσφύγει στο Πρωτοδικείο όπου ζητείται η αναγνώρισή της και να επικαλεστεί τη συνδρομή κάποιου εκ των λόγων μη αναγνώρισης που προβλέπονται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2201/2003.

Οι λόγοι που μπορεί να επικαλεστεί ο ενδιαφερόμενος είναι οι εξής:

  • ότι η απόφαση αντίκειται προδήλως στη δημόσια τάξη, λαμβανομένου υπόψη του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου
  • ότι, πλην επειγουσών περιπτώσεων, δεν δόθηκε η δυνατότητα στο τέκνο να εκφράσει τις απόψεις του
  • όταν η απόφαση εκδόθηκε ερήμην του ενδιαφερομένου, ότι το εισαγωγικό της δίκης δικόγραφο δεν επιδόθηκε ή κοινοποιήθηκε, εκτός αν αποδεικνύεται ότι η απόφαση έγινε δεκτή
  • ότι το μέρος που αντιτίθεται στην αναγνώριση και ισχυρίζεται ότι η απόφαση παρακωλύει την άσκηση της γονικής μέριμνας δεν είχε τη δυνατότητα να εκφράσει τις απόψεις του
  • ή ότι απόφαση προσκρούει σε μεταγενέστερη απόφαση.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Σύμφωνα με τη σύμβαση της Χάγης, του 1996, για την προστασία των ανηλίκων, εφαρμοστέο δίκαιο είναι το δίκαιο του τόπου συνήθους διαμονής του ανηλίκου.

Τελευταία επικαιροποίηση: 05/04/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Κροατία

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Ως γονική μέριμνα νοούνται οι υποχρεώσεις, τα καθήκοντα και τα δικαιώματα των γονέων στους οποίους έχει ανατεθεί η προστασία και η προαγωγή των προσωπικών και των περιουσιακών δικαιωμάτων του τέκνου, καθώς και του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου. Οι γονείς οφείλουν να ασκούν τη γονική μέριμνα ανάλογα με τις αναπτυξιακές ανάγκες και τις ικανότητες του τέκνου. Κανένας γονέας δεν μπορεί να παραιτηθεί από το δικαίωμα γονικής μέριμνας. Οι γονείς οφείλουν να συζητούν και να συμφωνούν όσον αφορά τις επιμέρους πτυχές της γονικής μέριμνας με το τέκνο ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά του.

Η γονική μέριμνα περιλαμβάνει το δικαίωμα και την υποχρέωση προστασίας των προσωπικών δικαιωμάτων του τέκνου στην υγεία, την ανάπτυξη, τη φροντίδα και την προστασία, την ανατροφή και την εκπαίδευση, την επικοινωνία, την επιλογή τόπου διαμονής, καθώς και το δικαίωμα και την υποχρέωση διοίκησης της περιουσίας του τέκνου. Η γονική μέριμνα περιλαμβάνει επίσης το δικαίωμα και την υποχρέωση εκπροσώπησης των προσωπικών και περιουσιακών δικαιωμάτων και συμφερόντων του τέκνου.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Οι γονείς έχουν το δικαίωμα και την υποχρέωση να ασκούν τη γονική μέριμνα ισότιμα, από κοινού και κατόπιν συμφωνίας. Αν οι γονείς δεν μένουν μαζί μόνιμα, οφείλουν να συμφωνήσουν όσον αφορά τη ρύθμιση της γονικής μέριμνας με την κατάρτιση προγράμματος κοινής γονικής μέριμνας. Η κοινή γονική μέριμνα μπορεί επίσης να ρυθμιστεί από δικαστήριο, η απόφαση του οποίου βασίζεται στις συμφωνίες των γονέων όσον αφορά όλα τα σχετικά ζητήματα που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα κοινής γονικής μέριμνας. Κατά την άσκηση της γονικής μέριμνας, οι γονείς οφείλουν να προσπαθούν να επιλύουν με συμφωνία τυχόν ζητήματα που ανακύπτουν.

Κάθε γονέας μπορεί να ασκεί τη γονική μέριμνα μόνος του, συνολικά ή εν μέρει, ή στον βαθμό που απαιτείται για τη λήψη απόφασης σχετικά με συγκεκριμένο σημαντικό ζήτημα που αφορά το τέκνο. Στις παραπάνω περιπτώσεις, το δικαίωμα γονικής μέριμνας του έτερου γονέα μπορεί να περιοριστεί μόνο με απόφαση του δικαστηρίου η οποία λαμβάνει υπόψη το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου. Αν οι γονείς ασκούσαν από κοινού τη γονική μέριμνα πριν από τον θάνατο οποιουδήποτε εξ αυτών, ο επιζών γονέας οφείλει να ασκεί μόνος του τη γονική μέριμνα χωρίς απόφαση δικαστηρίου, εάν ο άλλος γονέας έχει πεθάνει ή κηρυχθεί νεκρός. Κάθε γονέας μπορεί να ασκεί τη γονική μέριμνα μόνος του, δυνάμει σχετικής δικαστικής απόφασης, αν οι γονείς δεν συμφωνήσουν σε πρόγραμμα κοινής γονικής μέριμνας ή σε εναλλακτική συμφωνία στο πλαίσιο δικαστικής διαδικασίας. Σ’ αυτή την περίπτωση, το δικαστήριο οφείλει να επιλέξει τον γονέα που έδειξε πρόθυμος να συνεργαστεί και να καταλήξει σε συμφωνία σχετικά με τη γονική μέριμνα.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Αν ο γονέας είναι ανήλικος ή έχει στερηθεί τη δικαιοπρακτική του ικανότητα όσον αφορά ορισμένη πτυχή της γονικής μέριμνας, τότε αναστέλλεται το δικαίωμα γονικής μέριμνας λόγω νομικών κωλυμάτων. Για όσο καιρό ισχύει η αναστολή του δικαιώματος, ο γονέας αυτός μπορεί να αναλάβει την καθημερινή φροντίδα του τέκνου από μόνος του, μαζί με τον έτερο γονέα του τέκνου ή μαζί με κηδεμόνα που διορίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου περί οικογενείας (Obiteljski zakon) για τον διορισμό επιτρόπου. Ο ανωτέρω γονέας δεν μπορεί να εκπροσωπεί το τέκνο και, αν έχει στερηθεί τη δικαιοπρακτική του ικανότητα, δεν μπορεί να εκπροσωπεί το τέκνο στους τομείς που αφορά ή εν λόγω στέρηση της δικαιοπρακτικής ικανότητας. Το τέκνο θα εκπροσωπείται μόνο από τον έτερο γονέα ή τον επίτροπο ο τελευταίος οφείλει να συμμορφώνεται με τις επιθυμίες του έτερου γονέα.

Αν οι γονείς του τέκνου ή ένας εκ των γονέων και ο επίτροπός του διαφωνούν σχετικά με την εκπροσώπηση του τέκνου σε σημαντικές αποφάσεις που σχετίζονται μ’ αυτό, το δικαστήριο εκδίδει, κατόπιν αίτησης του τέκνου, οποιουδήποτε εκ των γονέων ή του κηδεμόνα, μονομερή (ex parte) απόφαση σχετικά με την εκπροσώπηση του τέκνου για το σχετικό ζήτημα.

Κατόπιν αιτήματος του τέκνου, οποιουδήποτε εκ των γονέων ή κέντρου κοινωνικής πρόνοιας, το δικαστήριο εκδίδει μονομερή απόφαση περί αναστολής της γονικής μέριμνας (αναστολή γονικής μέριμνας λόγω πραγματικών κωλυμάτων) αν οποιοσδήποτε εκ των γονέων απουσιάζει ή κατοικεί σε άγνωστη διεύθυνση ή αν οποιοσδήποτε εκ των γονέων δεν μπορεί, για αντικειμενικούς λόγους, να ασκήσει το δικαίωμα γονικής μέριμνας για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο εν λόγω γονέας δεν μπορεί να ασκήσει το δικαίωμα γονικής μέριμνας για όσο διαρκεί η αναστολή του εν λόγω δικαιώματος για τους παραπάνω λόγους. Στη διάρκεια του εν λόγω διαστήματος αναστολής, η γονική μέριμνα ασκείται από τον έτερο γονέα μόνο του ή το τέκνο τίθεται υπό καθεστώς επιτροπείας σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου περί οικογενείας. Κατόπιν αιτήματος του τέκνου, γονέα του οποίου το δικαίωμα γονικής μέριμνας έχει ανασταλεί ή κέντρου κοινωνικής πρόνοιας, το δικαστήριο εκδίδει μονομερή απόφαση περί ανάκλησης της αναστολής της γονικής μέριμνας λόγω πραγματικών κωλυμάτων, εφόσον δεν υφίστανται πλέον οι λόγοι για τους οποίους επιβλήθηκε η αναστολή.

Αν οι γονείς έχουν από κοινού τη γονική μέριμνα και ένας εξ αυτών πεθάνει, ο επιζών γονέας θα συνεχίσει να ασκεί τη γονική μέριμνα μόνος του. Αν ο γονέας που ασκεί τη γονική μέριμνα μόνος του πεθάνει, το δικαστήριο θα εκδώσει, κατόπιν αιτήματος του τέκνου, του επιζώντα γονέα ή κέντρου κοινωνικής πρόνοιας, μονομερή απόφαση με την οποία θα αναθέτει τη γονική μέριμνα στον επιζώντα γονέα, εάν θεωρεί ότι κάτι τέτοιο είναι προς το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου. Αν πεθάνουν αμφότεροι οι γονείς, το τέκνο τίθεται υπό καθεστώς επιτροπείας από κέντρο κοινωνικής πρόνοιας. Όσο είναι εν ζωή, ο γονέας που ασκεί τη γονική μέριμνα μπορεί, μέσω διαθήκης ή συμβολαιογραφικής πράξης [αναφερόμενη ως «anticipirana naredba» (εκ των προτέρων απόφαση/οδηγία) στα κροατικά] να ορίσει πρόσωπο που θεωρεί ότι θα μπορεί να παρέχει τη βέλτιστη φροντίδα στο τέκνο σε περίπτωση θανάτου του γονέα. Σε περίπτωση διορισμού επιτρόπου για το τέκνο ύστερα από τον θάνατο γονέα, λαμβάνεται υπόψη η γνώμη του τέκνου και η επιθυμία του επιζώντα γονέα, εκτός αν θεωρείται ότι αυτό δεν είναι προς το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου.

Σύμφωνα με το άρθρο 224 του νόμου περί οικογενείας, το τέκνο τίθεται υπό καθεστώς επιτροπείας αν οι γονείς έχουν πεθάνει, αγνοούνται ή είναι άγνωστης ταυτότητας, ή κατοικούν σε άγνωστη διεύθυνση για τουλάχιστον έναν μήνα αν οι γονείς έχουν στερηθεί το δικαίωμα γονικής μέριμνας αν οι γονείς έχουν στερηθεί τη δικαιοπρακτική τους ικανότητα κατά τρόπο που τους εμποδίζει να ασκήσουν τη γονική μέριμνα, δεν έχουν αναθέσει τη φροντίδα του τέκνου σε πρόσωπο που πληροί τα κριτήρια επιτροπείας ή αν οι γονείς έχουν συναινέσει στο να δοθεί το τέκνο για υιοθεσία. Σύμφωνα με το άρθρο 225 του νόμου περί οικογενείας, η απόφαση με την οποία το τέκνο τίθεται σε καθεστώς επιτροπείας και διορίζεται επίτροπος λαμβάνεται από κέντρο κοινωνικής πρόνοιας. Το κέντρο κοινωνικής πρόνοιας μπορεί να αναθέσει την καθημερινή φροντίδα του τέκνου σε επίτροπο, άλλο πρόσωπο, ανάδοχη οικογένεια, ίδρυμα για εγκαταλελειμμένα παιδιά ή σε νομικό πρόσωπο που δραστηριοποιείται στον τομέα της κοινωνικής μέριμνας, εκτός αν προβλέπεται κάτι διαφορετικό από τον νόμο περί οικογενείας.

Μέτρα για την προστασία των προσωπικών δικαιωμάτων και του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου θα λαμβάνονται βάσει αξιολόγησης εμπειρογνώμονα εφόσον διαπιστωθεί ότι έχουν παραβιαστεί τα δικαιώματα και το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου και ότι έχει τεθεί σε κίνδυνο η ανάπτυξή του. Τα δικαιώματα του τέκνου θεωρείται ότι έχουν τεθεί σε κίνδυνο αν η φροντίδα του είναι ανεπαρκής, αν το τέκνο βιώνει ψυχοσωματικές δυσκολίες (όπως εκφράζονται μέσω της συμπεριφοράς του, συναισθηματικών προβλημάτων, προβλημάτων στο σχολείο ή άλλων προβλημάτων στην ανάπτυξή του) ή αν είναι πιθανό να συμβούν τα παραπάνω.

Για την προστασία των δικαιωμάτων και του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου το κέντρο κοινωνικής πρόνοιας μπορεί:

1. να λάβει έκτακτα μέτρα για την απομάκρυνση του τέκνου και την παροχή στέγης σ’ αυτό εκτός της οικογενειακής εστίας

2. να εκδώσει προειδοποίηση λόγω σφάλματος ή παράλειψης κατά την άσκηση της γονικής μέριμνας

3. να εξασφαλίσει τη λήψη επαγγελματικής βοήθειας και υποστήριξης από τους γονείς σε σχέση με τη γονική μέριμνα και

4. να εξασφαλίσει την παροχή εντατικής επαγγελματικής υποστήριξης στους γονείς και την επιτήρηση της άσκησης της γονικής μέριμνας από αυτούς.

Για την προστασία των προσωπικών δικαιωμάτων και του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου το δικαστήριο μπορεί:

1. να θέσει προσωρινά το τέκνο στη φροντίδα άλλου προσώπου, ανάδοχης οικογένειας ή ιδρύματος κοινωνικής πρόνοιας

2. να διατάξει περιοριστικά μέτρα

3. να αφαιρέσει από τους γονείς το δικαίωμα να ζουν στο ίδιο σπίτι με το τέκνο και να αναθέσει την καθημερινή φροντίδα του τέκνου σε άλλο πρόσωπο, ανάδοχη οικογένεια ή ίδρυμα κοινωνικής πρόνοιας

4. να παράσχει υποστήριξη στην ανατροφή του τέκνου, αν αυτό παρουσιάζει προβλήματα συμπεριφοράς, με την τοποθέτησή του σε ανάδοχη οικογένεια ή σε ίδρυμα κοινωνικής πρόνοιας ή

5. να αφαιρέσει από τους γονείς τη γονική μέριμνα.

Στο πλαίσιο των μέτρων για την προστασία των δικαιωμάτων και του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου, ο νόμος περί οικογενείας περιέχει διατάξεις για τη ρύθμιση της παροχής προσωρινού καταλύματος για το τέκνο ή της προσωρινής τοποθέτησής του στη φροντίδα άλλου προσώπου, της στέρησης των γονέων από το δικαίωμα να ζουν σε κοινή κατοικία με το τέκνο κ.λπ.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Τα ζητήματα που ανακύπτουν στο πλαίσιο της γονικής μέριμνας μπορούν να επιλυθούν με την κατάρτιση προγράμματος κοινής γονικής μέριμνας ή με δικαστική απόφαση.

Το πρόγραμμα κοινής γονικής μέριμνας είναι γραπτή συμφωνία μεταξύ των γονέων που ορίζει τρόπους κοινής άσκησης της γονικής μέριμνας σε περιπτώσεις που οι γονείς του τέκνου δεν ζουν μαζί μόνιμα ως οικογένεια. Το πρόγραμμα κοινής γονικής μέριμνας πρέπει να ορίζει τα παρακάτω:

1. τον τόπο και τη διεύθυνση κατοικίας του τέκνου,

2. τον χρόνο που θα περνάει το τέκνο με κάθε γονέα,

3. τους τρόπους ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με τη συγκατάθεση που απαιτείται κατά τη λήψη σημαντικών αποφάσεων για το τέκνο και τους τρόπους ανταλλαγής σημαντικών πληροφοριών για το τέκνο,

4. το ύψος της υποχρέωσης διατροφής του γονέα με τον οποίο δεν κατοικεί το τέκνο, και

5. τον τρόπο επίλυσης μελλοντικών ζητημάτων. Οι γονείς μπορούν να καταρτίζουν το πρόγραμμα κοινής γονικής μέριμνας μόνοι τους ή στο πλαίσιο της υποχρεωτικής συμβουλευτικής διαδικασίας ή της διαδικασίας οικογενειακής διαμεσολάβησης.

Αν οι γονείς δεν καταφέρουν να συμφωνήσουν όσον αφορά το πρόγραμμα κοινής γονικής μέριμνας ή αν αυτό απορριφθεί από το δικαστήριο, οποιοσδήποτε εκ των γονέων ή το τέκνο μπορεί να ασκήσει αγωγή για την επίλυση τυχόν ζητημάτων που αφορούν τον γονέα με τον οποίο θα διαμένει το τέκνο, τους τρόπους άσκησης της γονικής μέριμνας, την επικοινωνία του τέκνου με τον έτερο γονέα ή τη διατροφή του τέκνου. Στη διαδικασία για τον προσδιορισμό του γονέα με τον οποίο θα διαμένει το τέκνο, της άσκησης της γονικής μέριμνας ή της επικοινωνίας του τέκνου με τον έτερο γονέα, το δικαστήριο δεν δεσμεύεται από τυχόν αιτήματα των μερών. Το δικαστήριο μπορεί να αποφανθεί σχετικά με τον γονέα με τον οποίο θα διαμένει το τέκνο, τους τρόπους με τους οποίους αυτό θα διατηρεί επικοινωνία με τον έτερο γονέα και την άσκηση γονικής μέριμνας βάσει συμφωνίας μεταξύ των γονέων, εάν θεωρεί ότι η συμφωνία αυτή είναι προς το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου.

Το δικαστήριο αποφασίζει αυτεπαγγέλτως με ποιον γονέα θα διαμένει το τέκνο, τους τρόπους άσκησης της γονικής μέριμνας, τους τρόπους επικοινωνίας του τέκνου με τον έτερο γονέα και τη διατροφή του τέκνου, με την έκδοση απόφασης για την οριστική λύση του γάμου ή την ακύρωσή του ή την έκδοση διαζυγίου και σε άλλες περιπτώσεις που οι γονείς δεν μένουν μαζί, ή με την έκδοση απόφασης σε περίπτωση προσβολής της μητρότητας ή της πατρότητας, αν η έκδοση της εν λόγω απόφασης είναι δυνατή και απαραίτητη όσον αφορά την έκβαση της νομικής διαδικασίας και τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Για να είναι εκτελεστό, το πρόγραμμα κοινής γονικής μέριμνας μπορεί να υποβληθεί στο δικαστήριο στο πλαίσιο διαδικασίας ex parte αυτό θα δώσει στο δικαστήριο τη δυνατότητα να ελέγξει το περιεχόμενό του και να το εγκρίνει ή να το απορρίψει σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου περί οικογενείας. Το πρόγραμμα κοινής γονικής μέριμνας μπορεί να τροποποιηθεί ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητα του τέκνου ή σε περίπτωση που η τροποποίηση είναι απαραίτητη λόγω σημαντικών αλλαγών στις περιστάσεις. Αν τροποποιηθεί, το πρόγραμμα θα πρέπει να υποβληθεί στο δικαστήριο στο πλαίσιο διαδικασίας ex parte, προκειμένου το δικαστήριο να ελέγξει το περιεχόμενό του και να εγκρίνει ή να απορρίψει τις τροποποιήσεις.

Το δικαστήριο μπορεί να αποφανθεί σχετικά με τον γονέα με τον οποίο θα διαμένει το τέκνο, τους τρόπους με τους οποίους αυτό θα διατηρεί επικοινωνία με τον έτερο γονέα και την άσκηση γονικής μέριμνας βάσει συμφωνίας μεταξύ των γονέων, εάν θεωρεί ότι η συμφωνία αυτή είναι προς το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου. Αν οι γονείς αποφασίσουν να ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα, η συμφωνία πρέπει να ρυθμίζει όλα τα σημαντικά ζητήματα που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα κοινής γονικής μέριμνας. Όσον αφορά τα ένδικα μέσα ή την τροποποίηση της απόφασης του δικαστηρίου, η απόφασή του που βασίζεται σε συμφωνία των γονέων όσον αφορά την άσκηση κοινής γονικής μέριμνας έχει το ίδιο έννομο αποτέλεσμα με το πρόγραμμα κοινής γονικής μέριμνας, όπως εγκρίθηκε από το δικαστήριο. Η απόφαση δεν είναι απαραίτητο να περιλαμβάνει επεξηγηματικές σημειώσεις όσον αφορά τη γονική μέριμνα ή την επικοινωνία του τέκνου με τον έτερο γονέα εάν η απόφαση βασίζεται στην παραπάνω συμφωνία των γονέων για την κοινή άσκηση της γονικής μέριμνας.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Αν οι γονείς δεν καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με το πρόγραμμα κοινής γονικής μέριμνας, τότε το κέντρο κοινωνικής πρόνοιας θα τους ενθαρρύνει να προσπαθήσουν να συμφωνήσουν στο πλαίσιο διαδικασίας οικογενειακής διαμεσολάβησης, εκτός αν η εν λόγω υπόθεση δεν υπόκειται σε κανονιστικές απαιτήσεις διαμεσολάβησης. Αν γονείς που προτίθενται να πάρουν διαζύγιο δεν καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με το πρόγραμμα κοινής γονικής μέριμνας, το κέντρο κοινωνικής πρόνοιας θα τους ενημερώσει ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας διαζυγίου που θα κινηθεί από οποιονδήποτε από τους συζύγους, το δικαστήριο αυτεπάγγελτα:

1. θα εκδώσει απόφαση προσδιορισμού του γονέα με τον οποίο θα διαμένει το τέκνο

2. θα αφήσει το τέκνο να εκφράσει την άποψή του σύμφωνα με τον νόμο περί οικογενείας, και

3. θα διορίσει ειδικό επίτροπο για το τέκνο σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου περί οικογενείας.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Σύμφωνα με το άρθρο 413 του νόμου περί οικογενείας, το δικαστήριο αποφασίζει αυτεπαγγέλτως με ποιον γονέα θα διαμένει το τέκνο, τους τρόπους άσκησης της γονικής μέριμνας, τους τρόπους επικοινωνίας του τέκνου με τον έτερο γονέα, τη διατροφή του τέκνου, με την έκδοση απόφασης για την οριστική λύση του γάμου ή την ακύρωσή του ή την έκδοση διαζυγίου και σε άλλες περιπτώσεις που οι γονείς δεν μένουν μαζί, ή με την έκδοση απόφασης σε περίπτωση προσβολής της μητρότητας ή της πατρότητας, αν η έκδοση της εν λόγω απόφασης είναι δυνατή και απαραίτητη όσον αφορά την έκβαση της νομικής διαδικασίας και τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης.

Το δικαστήριο μπορεί

1. να περιορίσει ή να απαγορεύσει την επικοινωνία του τέκνου με τον έτερο γονέα

2. να αποφασίσει ότι η επικοινωνία θα επιτηρείται από εμπειρογνώμονα

3. να λάβει μέτρα για την προστασία των δικαιωμάτων και του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου ανάλογα με τις περιστάσεις ή

4. να αποφανθεί σχετικά με την επικοινωνία του τέκνου με τον θετό γονέα αν αυτός ζούσε με το τέκνο και το φρόντιζε κατά τον χρόνο λύσης του γάμου.

Σύμφωνα με το άρθρο 417 του νόμου περί οικογενείας, στις διαδικασίες σχετικά με την επικοινωνία του τέκνου με τον έτερο γονέα το δικαστήριο οφείλει να ενημερώσει τους γονείς ότι η επικοινωνία αυτή είναι σημαντική για την ευημερία του τέκνου, να ενθαρρύνει τους γονείς να συμφωνήσουν και να συμμετάσχουν στη διαδικασία οικογενειακής διαμεσολάβησης σε όλες τις περιπτώσεις πλην των περιπτώσεων ενδοοικογενειακής βίας και, αν οι γονείς δεν καταλήξουν σε συμφωνία, να διασφαλίσει ότι ο τόπος στον οποίο το τέκνο θα επικοινωνεί με τον έτερο γονέα είναι κατάλληλος για το τέκνο, λαμβανομένων υπόψη των γεωγραφικών και χρονικών περιορισμών του έτερου γονέα. Η απόφαση του δικαστηρίου πρέπει να περιέχει πληροφορίες σχετικά με τους τρόπους, τον χρόνο και τον τόπο στον οποίο ο έτερος γονέας μπορεί να παραλαμβάνει και να επιστρέφει το τέκνο και, αν χρειάζεται, λεπτομέρειες σχετικά με το κόστος της επικοινωνίας. Στις επεξηγηματικές σημειώσεις της απόφασης, το δικαστήριο θα περιλαμβάνει γραπτή προειδοποίηση στην οποία θα περιγράφονται οι έννομες συνέπειες τυχόν μη συμμόρφωσης με την υποχρέωση διευκόλυνσης της επικοινωνίας του τέκνου με τον έτερο γονέα (συμπεριλαμβανομένου προστίμου, φυλάκισης ή απόφασης τροποποίησης της απόφασης προσδιορισμού του γονέα με τον οποίο θα διαμένει το τέκνο).

Σύμφωνα με το άρθρο 418 του νόμου περί οικογενείας, το δικαστήριο μπορεί, στο πλαίσιο διαδικασίας για τη ρύθμιση της επικοινωνίας του τέκνου με τον έτερο γονέα, να λάβει μέτρα για τη διασφάλιση της εκτέλεσης της απόφασης, αν υπάρχουν υπόνοιες ότι ο γονέας με τον οποίο διαμένει το τέκνο είναι πιθανό να μην συμμορφωθεί με την απόφαση περί επικοινωνίας, και ειδικότερα: 1. να ορίσει πρόσωπο που θα βοηθά στην εκτέλεση της απόφασης ή των συμφωνιών που καθιστούν δυνατή την επικοινωνία του τέκνου με τον έτερο γονέα και 2. να διατάξει τον γονέα με τον οποίο διαμένει το τέκνο να καταθέσει χρηματική εγγύηση. Κατά τη λήψη των εν λόγω μέτρων το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη, ιδίως, τον τρόπο συμπεριφοράς του γονέα με τον οποίο διαμένει το τέκνο κατά το παρελθόν.

Σύμφωνα με το άρθρο 419 του νόμου περί οικογενείας, το δικαστήριο μπορεί, στο πλαίσιο διαδικασίας για τη ρύθμιση της επικοινωνίας του τέκνου με τον έτερο γονέα, να λάβει ένα ή περισσότερα μέτρα με σκοπό τη διασφάλιση της επιστροφής του τέκνου ή την αποφυγή της απαγωγής του τέκνου από τον γονέα που έχει δικαίωμα επικοινωνίας (π.χ. με εντολή στον γονέα που έχει δικαίωμα επικοινωνίας να παραδίδει το διαβατήριό του στο δικαστήριο που έλαβε το μέτρο κατά τον χρόνο επικοινωνίας, με εντολή στον γονέα που έχει δικαίωμα επικοινωνίας να καταθέσει χρηματική εγγύηση, με την απαγόρευση τυχόν δέσμευσης ή επιβάρυνσης των περιουσιακών δικαιωμάτων του γονέα που έχει δικαίωμα επικοινωνίας —οι λεπτομέρειες της εν λόγω απαγόρευσης καταχωρίζονται σε δημόσια μητρώα—, με την απαίτηση ο γονέας που έχει δικαίωμα επικοινωνίας να παρουσιάζεται τακτικά ενώπιον εξουσιοδοτημένου φορέα, όπως κέντρο κοινωνικής πρόνοιας, μαζί με το τέκνο και στον τόπο που πραγματοποιείται η επικοινωνία, με προσδιορισμό του τόπου όπου πρόκειται να πραγματοποιηθεί η επικοινωνία, με απαγόρευση της εξόδου του τέκνου από τη χώρα στην οποία θα πραγματοποιηθεί η επικοινωνία και με καταχώριση των λεπτομερειών της εν λόγω απαγόρευσης σε εθνικό ή διεθνικό πληροφοριακό σύστημα). Κατά τη λήψη των παραπάνω μέτρων το δικαστήριο οφείλει να λαμβάνει υπόψη, ιδίως, τον τρόπο συμπεριφοράς του γονέα που έχει δικαίωμα επικοινωνίας κατά το παρελθόν.

Σύμφωνα με το άρθρο 421 του νόμου περί οικογενείας, δεν είναι απαραίτητο να περιλαμβάνονται επεξηγηματικές σημειώσεις στην απόφαση προσδιορισμού της γονικής μέριμνας ή ρύθμισης της επικοινωνίας με το τέκνο, αν η απόφαση βασίζεται σε συμφωνία μεταξύ των γονέων που επιτεύχθηκε σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου περί οικογενείας, ή αν η απόφαση ανακοινώθηκε προφορικά παρουσία όλων των μερών και όλα τα μέρη δεσμεύτηκαν να μην καταφύγουν σε ένδικα μέσα.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Σύμφωνα με το άρθρο 99 του νόμου περί οικογενείας, κάθε γονέας οφείλει να εκπροσωπεί ο ίδιος το τέκνο στους τομείς της γονικής μέριμνας από τους οποίους έχει αποκλειστεί ο έτερος γονέας κατά τις διατάξεις του νόμου περί οικογενείας ή δυνάμει δικαστικής απόφασης.

Το άρθρο 105 του νόμου περί οικογενείας ορίζει ότι κάθε γονέας μπορεί να ασκεί τη γονική μέριμνα μόνος του, συνολικά ή εν μέρει, ή στον βαθμό που απαιτείται για τη λήψη απόφασης σχετικά με συγκεκριμένο σημαντικό ζήτημα που αφορά το τέκνο. Στις παραπάνω περιπτώσεις, το δικαίωμα γονικής μέριμνας του έτερου γονέα μπορεί να περιοριστεί μόνο με απόφαση του δικαστηρίου η οποία λαμβάνει υπόψη το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου. Αν οι γονείς ασκούσαν κοινή γονική μέριμνα πριν από τον θάνατο οποιουδήποτε εξ αυτών, ο επιζών γονέας οφείλει να ασκεί μόνος του τη γονική μέριμνα χωρίς απόφαση δικαστηρίου, εάν ο άλλος γονέας έχει πεθάνει ή κηρυχθεί νεκρός. Κατά τη λήψη απόφασης σχετικά με την αποκλειστική γονική μέριμνα, το δικαστήριο αποφασίζει κατά πόσον ο γονέας στον οποίο ανατέθηκε η γονική μέριμνα θα πρέπει να εκπροσωπεί το τέκνο σε ζητήματα που αφορούν τα βασικά προσωπικά δικαιώματα του τέκνου από μόνος του ή αν θα είναι απαραίτητη η συγκατάθεση του έτερου γονέα, όπως προβλέπεται στο άρθρο 100 του νόμου περί οικογενείας (ως εκπροσώπηση του τέκνου σε ζητήματα που αφορούν τα βασικά προσωπικά του δικαιώματα νοείται η εκπροσώπηση σε περίπτωση αλλαγής στο όνομα του τέκνου ή στον τόπο μόνιμης ή προσωρινής διαμονής του, ή όσον αφορά την ελευθερία του να επιλέγει ή να αλλάζει το θρήσκευμά του).

Σύμφωνα με το άρθρο 110 του νόμου περί οικογενείας, ανεξάρτητα από το αν η γονική μέριμνα ασκείται κατ’ αποκλειστικότητα ή από κοινού, οι γονείς έχουν δικαίωμα να λαμβάνουν καθημερινές αποφάσεις σχετικά με το τέκνο από μόνοι τους όταν το τέκνο μένει με οποιονδήποτε εξ αυτών. Σε έκτακτες περιπτώσεις, δηλαδή όταν υπάρχει άμεση απειλή για το τέκνο, κάθε γονέας δικαιούται να λάβει τα απαραίτητα μέτρα προς το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου χωρίς να εξασφαλίσει τη συγκατάθεση του έτερου γονέα. Οφείλει να ενημερώσει σχετικά τον έτερο γονέα το συντομότερο δυνατό.

Ανεξάρτητα από το αν η γονική μέριμνα ασκείται κατ’ αποκλειστικότητα ή από κοινού, οι γονείς οφείλουν να ανταλλάσσουν πληροφορίες σχετικά με την υγεία του τέκνου, τη συνέπεια στην ανατροφή του, καθώς και πληροφορίες σχετικά με τις σχολικές και τις εξωσχολικές δραστηριότητες του τέκνου. Οι πληροφορίες πρέπει να ανταλλάσσονται κατά τρόπο ταχύ και διαφανή και να εστιάζονται αποκλειστικά στο τέκνο.

Κανένας γονέας δεν επιτρέπεται να παραβιάζει την υποχρέωση συνεργασίας που έχει προκειμένου να ελέγξει τον έτερο γονέα.

Πέρα από τα παραπάνω, σύμφωνα με το άρθρο 112 του νόμου περί οικογενείας, ο γονέας που έχει περιοριστεί σε συγκεκριμένους τομείς της γονικής μέριμνας δικαιούται να έχει επικοινωνία με το τέκνο, να λαμβάνει καθημερινές αποφάσεις σχετικά με το τέκνο, να λαμβάνει έκτακτα μέτρα σε περίπτωση άμεσης απειλής για το τέκνο και να ενημερώνεται σχετικά με σημαντικές περιστάσεις που αφορούν τα προσωπικά δικαιώματα του τέκνου. Τα δικαιώματα αυτά μπορούν να περιοριστούν ή να ανακληθούν μόνο με απόφαση δικαστηρίου αν ο περιορισμός ή η ανάκληση απαιτούνται για την προστασία του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου. Ο γονέας που δεν ασκεί τη γονική μέριμνα του τέκνου δικαιούται να ζητά πληροφορίες για σημαντικές περιστάσεις που αφορούν τα προσωπικά δικαιώματα του τέκνου από τον έτερο γονέα αν έχει έννομο συμφέρον προς τούτο και στον βαθμό που αυτό δεν συγκρούεται με το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου. Σε περίπτωση διαφοράς, το δικαστήριο εκδίδει απόφαση, στο πλαίσιο ex parte διαδικασίας και κατόπιν αιτήματος του τέκνου ή οποιουδήποτε εκ των γονέων, για τη διασφάλιση της προστασίας του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Σύμφωνα με το άρθρο 108 του νόμου περί οικογενείας, αν οι γονείς ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα, οφείλουν να λαμβάνουν κάθε σημαντική απόφαση που αφορά το τέκνο και να παρέχουν τυχόν συγκατάθεση μέσω συμφωνίας. Σημαντικές αποφάσεις για το τέκνο είναι αυτές που αφορούν την εκπροσώπηση των υποθέσεών του όσον αφορά τα βασικά προσωπικά του δικαιώματα και την εκπροσώπηση των υποθέσεών του που αφορούν πολύτιμα περιουσιακά στοιχεία και τα περιουσιακά δικαιώματα του τέκνου. Σημαντικές αποφάσεις για το τέκνο είναι και άλλες αποφάσεις που ενδεχομένως να μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη ζωή του, όπως αυτές που αφορούν την επικοινωνία του τέκνου με τα κοντινά του πρόσωπα, τις έκτακτες ιατρικές διαδικασίες ή θεραπείες και την ελευθερία του τέκνου να επιλέξει σχολείο. Όλες οι αποφάσεις αυτές θα είναι έγκυρες εφόσον ο έτερος γονέας έχει δώσει τη συναίνεσή του. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, π.χ. σε περίπτωση έκτακτης ιατρικής διαδικασίας, έχουν εφαρμογή οι διατάξεις ειδικών κανονισμών που διέπουν την προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών. Το άρθρο 100 του νόμου περί οικογενείας περιέχει διατάξεις για την εκπροσώπηση του τέκνου σε ζητήματα που αφορούν τα βασικά προσωπικά του δικαιώματα (σε περίπτωση αλλαγής στο όνομα ή τη μόνιμη ή προσωρινή διεύθυνση κατοικίας ή όσον αφορά την ελευθερία επιλογής ή αλλαγής του θρησκεύματος του τέκνου). Η εκπροσώπηση σε ζητήματα που αφορούν βασικά προσωπικά δικαιώματα του τέκνου θεωρείται έγκυρη αν ο γονέας που εκπροσωπεί το τέκνο έχει λάβει γραπτή έγκριση από τον έτερο γονέα που έχει δικαίωμα εκπροσώπησης του τέκνου. Ο νόμος προβλέπει περιπτώσεις στις οποίες δεν απαιτείται η εν λόγω συγκατάθεση εάν ο γονέας με τον οποίο διαμένει το τέκνο έχει λάβει τη συγκατάθεση κέντρου κοινωνικής πρόνοιας. Αν ο γονέας που εκπροσωπεί το τέκνο δεν μπορεί να λάβει γραπτή συγκατάθεση, το δικαστήριο εκδίδει απόφαση, στο πλαίσιο ex parte διαδικασίας και κατόπιν αιτήματος του τέκνου ή οποιουδήποτε εκ των γονέων, σχετικά με το ποιος γονέας θα εκπροσωπεί το τέκνο στο εν λόγω ζήτημα, με σκοπό την προστασία του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου.

Το άρθρο 101 του νόμου περί οικογενείας περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με την εκπροσώπηση σε ζητήματα που αφορούν πολύτιμα περιουσιακά στοιχεία και τα περιουσιακά δικαιώματα του τέκνου.

Σύμφωνα με το άρθρο 109 του νόμου περί οικογενείας, στις περιπτώσεις που οι γονείς με δικαίωμα εκπροσώπησης του τέκνου δεν συμφωνήσουν όσον αφορά σημαντικές αποφάσεις για το τέκνο, το δικαστήριο αποφασίζει, στο πλαίσιο ex parte διαδικασίας και κατόπιν αιτήματος του τέκνου ή οποιουδήποτε εκ των γονέων, για το ποιος γονέας θα εκπροσωπεί το τέκνο στο συγκριμένο ζήτημα. Αν πρέπει να ληφθούν σημαντικές αποφάσεις σχετικά με τα προσωπικά δικαιώματα του τέκνου, οι γονείς πρέπει να συμμετάσχουν στην υποχρεωτική συμβουλευτική διαδικασία πριν κινηθεί διαδικασία ex parte.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Τα αιτήματα και οι αγωγές πρέπει να κατατίθενται ενώπιον του δημοτικού δικαστηρίου που είναι κατά τόπο αρμόδιο.

Σύμφωνα με το άρθρο 34 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (Zakon o parničnom postupku), τα δημοτικά δικαστήρια είναι αρμόδια για τη λήψη πρωτόδικης απόφασης στις παρακάτω διαφορές: διαφορές σχετικά με το κατά πόσον ο γάμος έχει λήξει οριστικά ή κατά πόσον ο γάμος θα πρέπει να ακυρωθεί και οι σύζυγοι να πάρουν διαζύγιο διαφορές σχετικά με τον καθορισμό ή την προσβολή της πατρότητας ή της μητρότητας διαφορές σχετικά με τον καθορισμό του γονέα με τον οποίο θα διαμένει το τέκνο και διαφορές που σχετίζονται με τη γονική μέριμνα, σε περίπτωση που εκκρεμεί παράλληλα διαδικασία για τον καθορισμό του κατά πόσον ο γάμος έχει λήξει οριστικά, την ακύρωση του γάμου ή την έκδοση διαζυγίου.

Σύμφωνα με τον νόμο περί οικογενείας, πριν υποβληθεί αίτηση διαζυγίου από τους συζύγους που ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα ανήλικου τέκνου τους ή πριν κινηθούν άλλες νομικές διαδικασίες σχετικά με τη γονική μέριμνα και την επικοινωνία, είναι απαραίτητη η συμμετοχή σε υποχρεωτική συμβουλευτική διαδικασία. Οι διατάξεις του νόμου περί οικογενείας που αφορούν την εφαρμογή υποχρεωτικής συμβουλευτικής διαδικασίας πριν από την κατάθεση αίτησης διαζυγίου από τους συζύγους που ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα ανήλικου τέκνου τους εφαρμόζονται κατ’ αναλογία στην υποχρεωτική συμβουλευτική διαδικασία που εφαρμόζεται πριν από την κατάθεση αγωγής για τον προσδιορισμό της γονικής μέριμνας και της επικοινωνίας του τέκνου με τον έτερο γονέα, σε περίπτωση που ο γάμος ή η σχέση συμβίωσης των γονέων του έχει λήξει οριστικά. Ο νόμος προβλέπει περιπτώσεις στις οποίες δεν διεξάγεται υποχρεωτική συμβουλευτική διαδικασία. Η υποχρεωτική συμβουλευτική διαδικασία ξεκινά μόλις αυτό ζητηθεί από κάποιο από τα μέρη. Το αίτημα υποβάλλεται σε κέντρο κοινωνικής πρόνοιας, γραπτώς ή προφορικά (με δήλωση που καταχωρίζεται σε μητρώο). Η υπηρεσία υποχρεωτικής συμβουλευτικής διαδικασίας παρέχεται από ομάδα εμπειρογνωμόνων του κέντρου κοινωνικής πρόνοιας που είναι αρμόδιο στον τόπο όπου το τέκνο έχει μόνιμη ή προσωρινή διεύθυνση κατοικίας, ή του τόπου όπου οι σύζυγοι ή οι αναγνωρισμένοι σύντροφοι κατά το κοινό δίκαιο είχαν την τελευταία τους κοινή, μόνιμή ή προσωρινή, διεύθυνση κατοικίας. Η υποχρεωτική συμβουλευτική διαδικασία είναι διαδικασία που συνεπάγεται την προσωπική συμμετοχή των μελών της οικογένειας (δεν επιτρέπεται η συμμετοχή αντιπροσώπων). Με την ολοκλήρωση της υποχρεωτικής συμβουλευτικής διαδικασίας, το κέντρο κοινωνικής πρόνοιας συντάσσει έκθεση, η οποία παραμένει έγκυρη για έξι μήνες από την ημερομηνία ολοκλήρωσης της συμβουλευτικής διαδικασίας.

Πριν δοθεί στον αιτούντα η δυνατότητα κατάθεσης αίτησης διαζυγίου είναι απαραίτητη η συμμετοχή στην πρώτη συνεδρία οικογενειακής διαμεσολάβησης.

Ανάλογα με το είδος αγωγής που ασκείται (γαμική διαφορά, διαφορά για τον προσδιορισμό ή την προσβολή της μητρότητας ή της πατρότητας, διαφορά για τη γονική μέριμνα, διαφορά σχετικά με την επικοινωνία, αγωγή συναινετικού διαζυγίου, ή αίτημα έγκρισης προγράμματος κοινής γονικής μέριμνας), ο αιτών οφείλει να υποβάλει, μαζί με τα άλλα έγγραφα, την έκθεση της υποχρεωτικής συμβουλευτικής διαδικασίας / την απόδειξη συμμετοχής στην πρώτη συνεδρία οικογενειακής διαμεσολάβησης / το πρόγραμμα κοινής γονικής μέριμνας. Τα απαιτούμενα έγγραφα διαφέρουν ανάλογα με το είδος αγωγής που ασκείται.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Σε όλες τις αγωγές οικογενειακού δικαίου σχετικά με τέκνα, οι αρμόδιοι φορείς πρέπει να λαμβάνουν επείγοντα μέτρα, προστατεύοντας παράλληλα το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Ναι. Η δωρεάν νομική συνδρομή ρυθμίζεται στον νόμο περί δωρεάν νομικής συνδρομής (Zakon o besplatnoj pravnoj pomoći) [Narodne novine (ΝΝ Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας της Κροατίας) αριθ. 143/2013].

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Ναι. Τα μέρη μπορούν να ασκήσουν έφεση κατά πρωτόδικης απόφασης εντός δεκαπέντε ημερών από την ημερομηνία επίδοσης αντιγράφου της απόφασης, εκτός αν προβλέπεται διαφορετική προθεσμία στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Εκτός αν ο νόμος προβλέπει κάτι διαφορετικό, μπορεί να ασκηθεί έφεση κατά πρωτόδικης απόφασης που εκδίδεται στο πλαίσιο ειδικής διαδικασίας ex parte που ρυθμίζεται από τον νόμο περί οικογενείας. Οι εφέσεις πρέπει να ασκούνται εντός δεκαπέντε ημερών από την ημερομηνία επίδοσης της απόφασης.

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Αρμόδιο είναι το δημοτικό δικαστήριο που είναι κατά τόπο αρμόδιο. Κάθε διαδικασία εκτέλεσης πραγματοποιείται σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου περί αναγκαστικής εκτέλεσης (Ovršni zakon), ωστόσο ο νόμος περί οικογενείας περιέχει ειδικές διατάξεις σχετικά με την εκτέλεση που αποσκοπούν στη διασφάλιση της επιστροφής του τέκνου και σχετικά με την εκτέλεση που αποσκοπεί στη διασφάλιση της διατήρησης της επικοινωνίας με το τέκνο (άρθρα 509-525 του νόμου περί οικογενείας).

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Πρέπει να υποβάλετε αίτηση αναγνώρισης απόφασης αλλοδαπού δικαστηρίου σύμφωνα με τον νόμο περί επίλυσης περιπτώσεων σύγκρουσης νόμων μεταξύ της κροατικής νομοθεσίας και της νομοθεσίας τρίτων χωρών όσον αφορά ορισμένες σχέσεις (Zakon o rješavanju sukoba zakona s propisima drugih zemalja u određenim odnosima) (ΝΝ, αριθ. 53/91, 8/01).

Από την 1η Ιουλίου 2013, η Κροατία εφαρμόζει τον κανονισμό (ΕΚ) 2201/2003 του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000. Το κεφάλαιο ΙΙΙ του εν λόγω κανονισμού εφαρμόζεται κατ’ αναλογία στην αναγνώριση και την κήρυξη της εκτελεστότητας των αποφάσεων που αφορούν τη γονική μέριμνα.

Η αίτηση για αναγνώριση ή μη, η αίτηση για κήρυξη της εκτελεστότητας και το αίτημα εκτέλεσης υποβάλλονται στο δημοτικό δικαστήριο που είναι κατά τόπο αρμόδιο.

Τα αιτήματα και οι αγωγές πρέπει να κατατίθενται ενώπιον του δημοτικού δικαστηρίου που είναι κατά τόπο αρμόδιο.

Οι διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) 2201/2003 του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000, εφαρμόζονται στις διαδικασίες αναγνώρισης και εκτέλεσης των αποφάσεων που εκδίδουν αλλοδαπά δικαστήρια.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Οι προσφυγές πρέπει να υποβάλλονται σε δημοτικό δικαστήριο. Το επαρχιακό δικαστήριο αποφασίζει σχετικά με τις προσφυγές.

Οι διαδικασίες προσφυγής διέπονται από τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) 2201/2003 του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000, και από τις διατάξεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Σύμφωνα με το άρθρο 40 του νόμου περί επίλυσης περιπτώσεων σύγκρουσης νόμων μεταξύ της κροατικής νομοθεσίας και της νομοθεσίας τρίτων χωρών όσον αφορά ορισμένες σχέσεις, στις σχέσεις γονέων και τέκνων εφαρμόζεται το δίκαιο της χώρας ιθαγένειας των γονέων και των τέκνων. Αν οι γονείς και τα τέκνα έχουν ιθαγένεια διαφορετικών χωρών, εφαρμόζεται ό νόμος της χώρας στην οποία έχουν όλοι τους μόνιμη διεύθυνση κατοικίας. Αν οι γονείς και τα τέκνα έχουν ιθαγένεια διαφορετικών χωρών και αν δεν έχουν μόνιμη διεύθυνση κατοικίας στην ίδια χώρα, εφαρμόζεται η νομοθεσία της Κροατίας αν είτε το τέκνο είτε οποιοσδήποτε εκ των γονέων είναι υπήκοος Κροατίας. Οι σχέσεις γονέων και τέκνων που δεν καλύπτονται από τις παραπάνω διατάξεις διέπονται από το δίκαιο της χώρας ιθαγένειας του τέκνου.

Από την 1η Ιανουαρίου 2006, η Κροατία εφαρμόζει τη σύμβαση της Χάγης του 1996 για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία σε θέματα γονικής μέριμνας και μέτρων προστασίας των παιδιών.

Για περισσότερες πληροφορίες βλέπε:

τον νόμο περί οικογενείας (ΝΝ, αριθ. 103/15)

τον νόμο περί αναγκαστικής εκτέλεσης (ΝΝ, αριθ. 112/12, 25/13, 93/14)

τον νόμο περί επίλυσης περιπτώσεων σύγκρουσης νόμων μεταξύ της κροατικής νομοθεσίας και της νομοθεσίας τρίτων χωρών όσον αφορά ορισμένες σχέσεις (ΝΝ, αριθ. 53/91, 88/01)

τον νόμο περί δωρεάν νομικής συνδρομής (ΝΝ, αριθ. 143/2013)

τον νόμο για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) 2201/2003 του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) 1347/2000 (ΝΝ, αριθ. 127/2013)

τον κανονισμό (ΕΚ) 2201/2003 του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000.

Τελευταία επικαιροποίηση: 16/07/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Ιταλία

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Στο ιταλικό δίκαιο, ο όρος «γονική εξουσία» (potestà genitoriale) αντικαταστάθηκε από τον όρο «γονική μέριμνα» (responsabilità genitoriale) από τον νόμο αριθ. 219/2012, ο οποίος μεταρρύθμισε τις σχέσεις μεταξύ γονέων και τέκνων, και από το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 154/2013, του οποίου οι διατάξεις τέθηκαν σε ισχύ στις 7 Φεβρουαρίου 2014.

Ως γονική μέριμνα νοείται το καθήκον διατροφής, ανατροφής, εκπαίδευσης και παροχής ηθικής υποστήριξης στα τέκνα, λαμβανομένων δεόντως υπόψη των ικανοτήτων, των κλίσεων και των προσδοκιών τους.

Επίσης, τα τέκνα έχουν το δικαίωμα να διατηρούν ισορροπημένη και αδιάλειπτη σχέση και με τους δύο γονείς, να λαμβάνουν φροντίδα, να ανατρέφονται, να εκπαιδεύονται και να στηρίζονται ηθικά από τον καθέναν και να διατηρούν ουσιαστικές σχέσεις με τους ανιόντες και τους συγγενείς κάθε γονέα.

Και τα τέκνα έχουν ορισμένα καθήκοντα: να σέβονται τους γονείς τους και να συμβάλλουν στη συντήρηση της οικογένειας για όσο διάστημα διαμένουν εντός της οικογένειας.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Η γονική μέριμνα απορρέει απευθείας από τον νόμο όταν οι γονείς είναι έγγαμο ζευγάρι. Σ’ αυτή την περίπτωση, και οι δύο γονείς ασκούν τη γονική μέριμνα των τέκνων τους.

Εάν οι γονείς δεν έχουν συνάψει γάμο, τη γονική μέριμνα ασκεί ο γονέας που έχει αναγνωρίσει το τέκνο. Εάν και οι δύο γονείς έχουν αναγνωρίσει το τέκνο, ασκούν και οι δύο τη γονική μέριμνα αυτού, ωσάν να ήταν έγγαμοι. Εάν οι γονείς δεν είναι έγγαμοι και δεν έχουν αναγνωρίσει ταυτόχρονα το τέκνο, δεν επιτρέπεται δεύτερη αναγνώριση χωρίς τη συναίνεση του γονέα ο οποίος έχει ήδη προβεί στην αναγνώριση.

Η γονική μέριμνα πρέπει να ασκείται από τους γονείς με κοινή συμφωνία, αφού ληφθούν υπόψη οι ικανότητες, οι φυσικές κλίσεις και οι προσδοκίες του τέκνου. Ιδίως, οι γονείς πρέπει να καθορίσουν τον τόπο συνήθους διαμονής του τέκνου τους με κοινή συμφωνία.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Εάν το τέκνο στερείται προσωρινά του κατάλληλου οικογενειακού περιβάλλοντος, γίνονται ενέργειες για να τοποθετηθεί σε ανάδοχη οικογένεια.

Επιπλέον, όταν οι γονείς δεν είναι επαρκώς ικανοί να φροντίζουν την ανατροφή των τέκνων τους, για παράδειγμα όταν είναι εξαιρετικά επιθετικοί, τα δικαστήρια συχνά απονέμουν την επιμέλεια στις κοινωνικές υπηρεσίες του τόπου κατοικίας της οικογένειας. Συνήθως αυτό συνεπάγεται περιορισμούς στην άσκηση της γονικής μέριμνας: κατά κανόνα, οι αποφάσεις για την υγεία, την εκπαίδευση και την ανατροφή του τέκνου λαμβάνονται από τις κοινωνικές υπηρεσίες του τόπου κατοικίας της οικογένειας. Σ’ αυτή την περίπτωση, το τέκνο συνήθως εξακολουθεί να διαμένει και με τους δύο γονείς του ή με τον έναν γονέα. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις, το δικαστήριο διατάσσει την απομάκρυνση του τέκνου από την οικογενειακή εστία.

Εάν ένας γονέας αθετήσει ή αμελήσει τα καθήκοντά του ή κάνει κατάχρηση των συναφών εξουσιών, με αποτέλεσμα να προκληθεί σημαντική βλάβη στο τέκνο, το δικαστήριο μπορεί να αφαιρέσει τη γονική μέριμνα από τον εν λόγω γονέα.

Εάν και οι δύο γονείς έχουν αποβιώσει ή έχει ανακληθεί η γονική τους μέριμνα ή δεν είναι σε θέση να ασκούν τη γονική μέριμνα για οποιονδήποτε άλλον λόγο, διορίζεται επίτροπος. Ο επίτροπος φροντίζει το τέκνο, το εκπροσωπεί σε όλες τις αστικές διαδικασίες και διαχειρίζεται τα περιουσιακά του στοιχεία.

Ο Αστικός Κώδικας προβλέπει επίσης τη δυνατότητα διορισμού ειδικού επιτρόπου από το δικαστήριο όταν και οι δύο γονείς δεν μπορούν ή δεν είναι πρόθυμοι – ή όταν ο γονέας που ασκεί τη γονική μέριμνα δεν είναι σε θέση ή δεν είναι πρόθυμος – να διεξαγάγουν μία ή περισσότερες πράξεις προς όφελος του τέκνου πέραν όσων άπτονται της συνήθους διαχείρισης. Σ’ αυτή την περίπτωση, ο ειδικός επίτροπος εξουσιοδοτείται να διενεργεί τις εν λόγω πράξεις.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Η άσκηση της γονικής μέριμνας και από τους δύο γονείς δεν παύει μετά τον χωρισμό, τη λύση, την παύση των αστικών συνεπειών, την ακύρωση και την ακυρότητα του γάμου.

Η συνήθης μορφή επιμέλειας, με την οποία διασφαλίζεται η από κοινού ανατροφή των τέκνων, είναι η άσκηση της επιμέλειας από κοινού, η οποία συνεπάγεται την από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας και από τους δύο γονείς.

Οι αποφάσεις που έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα για τα τέκνα και αφορούν την εκπαίδευση, την ανατροφή, την υγεία και την επιλογή της συνήθους διαμονής του τέκνου λαμβάνονται με κοινή συμφωνία μεταξύ των γονέων και προς όφελος του τέκνου, αφού ληφθούν υπόψη οι ικανότητές του, οι φυσικές του κλίσεις και οι προσδοκίες του αντιθέτως, για τα θέματα που άπτονται της συνήθους διαχείρισης, οι γονείς μπορούν να ασκούν χωριστά τη γονική μέριμνα (άρθρο 337ter του Αστικού Κώδικα).

Η επιμέλεια που ασκείται από κοινού δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη ότι το τέκνο μοιράζει εξίσου τον χρόνο του μεταξύ των γονέων. Κατά κανόνα, η απόφαση χωρισμού ή διαζυγίου καθορίζει το ποιος είναι ο συμβιών γονέας – δηλαδή, ο γονέας με τον οποίο διαμένει μόνιμα το τέκνο – και στη συνέχεια καθορίζονται οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες ο μη συμβιών γονέας μπορεί να περνάει χρόνο με το τέκνο. Είναι επίσης πιθανό να διαμοιράζεται ισότιμα ο χρόνος που περνάει το τέκνο με κάθε γονέα, αν οι γονείς διαμένουν πλησίον ο ένας του άλλου και διάγουν παρόμοιο βίο, εφόσον η εν λόγω ρύθμιση δεν έχει δυσμενή αντίκτυπο στην κοινωνική ή σχολική ζωή των παιδιών.

Ωστόσο, αν η άσκηση της επιμέλειας από κοινού δεν εξυπηρετεί το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου, ο δικαστής μπορεί να απονείμει αποκλειστική επιμέλεια στον έναν γονέα, με αιτιολογημένη του απόφαση (άρθρο 337ter του Αστικού Κώδικα).

Συνηθέστερα απονέμεται αποκλειστική επιμέλεια αν: 1. ένας από τους γονείς θέσει σε κίνδυνο τη σωματική και ψυχολογική ευημερία του παιδιού (βίαιος γονέας, γονέας με βεβαρημένο ποινικό μητρώο, γονέας εθισμένος στα ναρκωτικά ή αλκοολικός) 2. ο γονέας δεν μπορεί να στηρίξει υλικά και ψυχικά το τέκνο ή το παραμελεί πλήρως 3. ο ένας γονέας κακολογεί τον άλλον μπροστά στο τέκνο 4.  η εχθρότητα μεταξύ των γονέων είναι τόσο έντονη που θα μπορούσε να κλονίσει την ισορροπία και την ψυχοσωματική ανάπτυξη του τέκνου.

Σε περίπτωση αποκλειστικής επιμέλειας, η γονική μέριμνα ασκείται από τον γονέα στον οποίο έχει απονεμηθεί η επιμέλεια, αλλά κάθε απόφαση η οποία έχει ιδιάζουσα βαρύτητα για το τέκνο πρέπει να λαμβάνεται και από τους δύο γονείς, εκτός αν υπαγορεύεται διαφορετικά από ιδιαίτερα σοβαρές περιστάσεις, για παράδειγμα σε περίπτωση βίαιης ή κακοποιητικής συμπεριφοράς (άρθρο 337ter του Αστικού Κώδικα).

Ο γονέας ο οποίος δεν ασκεί τη γονική μέριμνα έχει το δικαίωμα και το καθήκον να επιβλέπει την εκπαίδευση, την ανατροφή και τις συνθήκες διαβίωσης του τέκνου (τελευταία παράγραφος του άρθρου 316).

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Η συμφωνία των γονέων για τον τρόπο άσκησης της γονικής μέριμνας μετά τον χωρισμό τους πρέπει να υποβληθεί στο κατά τόπον αρμόδιο δικαστήριο, το οποίο στη συνέχεια θα ελέγξει αν η συμφωνία διασφαλίζει τα δικαιώματα και την ευημερία των τέκνων και, αν πειστεί περί αυτού, θα εγκρίνει τη συμφωνία.

Εάν ένα έγγαμο ζευγάρι με ανήλικα τέκνα επιθυμεί να προχωρήσει σε χωρισμό ή διαζύγιο και έχει καταλήξει σε συμφωνία για την επιμέλεια των παιδιών και την άσκηση της γονικής μέριμνας, τότε οι γονείς μπορούν να επιλέξουν μια από τις παρακάτω λύσεις:

α) να υποβάλουν κοινή αίτηση στο δικαστήριο για να εγκριθεί η συμφωνία τους

β) να προσφύγουν σε «διαπραγματεύσεις με νομική συνδρομή» (άρθρο 6 του νομοθετικού διατάγματος αριθ Ο σύνδεσμος ανοίγει σε νέο παράθυρο132/2014): η εν λόγω διαδικασία συνιστά συμφωνία μέσω της οποίας τα μέρη συμφωνούν να συνεργάζονται καλόπιστα και δίκαια για να διακανονίσουν φιλικά τη διαφορά σχετικά με τον χωρισμό και την επιμέλεια των τέκνων.

Σε περίπτωση ανήλικων τέκνων (αλλά και ενήλικων τέκνων με ανικανότητα ή σοβαρή αναπηρία ή οικονομική εξάρτηση), η συμφωνία που έχει επιτευχθεί με διαπραγμάτευση με νομική συνδρομή πρέπει να διαβιβαστεί, εντός δέκα ημερών, στον εισαγγελέα του αρμόδιου δικαστηρίου, ο οποίος θα την εγκρίνει αν κρίνει ότι εξυπηρετεί το συμφέρον των τέκνων. Αν, όμως, ο εισαγγελέας κρίνει ότι η συμφωνία δεν εξυπηρετεί το βέλτιστο συμφέρον των τέκνων, θα τη διαβιβάσει εντός πέντε ημερών στον πρόεδρο του δικαστηρίου, ο οποίος θα ορίσει ημερομηνία για την εμφάνιση των μερών εντός των επόμενων τριάντα ημερών και θα ενεργήσει αμελλητί.

Μετά την έγκρισή της η συμφωνία αποκτά ίδια ισχύ με τις δικαστικές διαταγές που εκδίδονται σε περίπτωση χωρισμού ή διαζυγίου.

Εάν οι γονείς δεν είναι έγγαμοι, είναι δυνατή μόνο η πρώτη λύση (δηλαδή, η έγκριση συμφωνίας από το δικαστήριο).

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Για την επίλυση των ζητημάτων που αφορούν την άσκηση της γονικής μέριμνας οι γονείς μπορούν να προσφύγουν σε οικογενειακό διαμεσολαβητή. Σκοπός της διαμεσολάβησης δεν είναι η επίτευξη συμφιλίωσης του ζευγαριού, αλλά η επίτευξη αμοιβαίας συμφωνίας για τους όρους άσκησης της γονικής μέριμνας και, ως εκ τούτου, η αποτροπή και η ελάττωση κάθε είδους συγκρούσεων. Ωστόσο, οι λύσεις που επιτυγχάνονται από κοινού πρέπει να υποβάλλονται στο δικαστήριο, το οποίο θα κρίνει αν εξυπηρετούν τα συμφέροντα του τέκνου.

Εάν η διαφορά εξακολουθεί να υφίσταται, πρέπει να εισαχθεί ενώπιον του δικαστηρίου το οποίο είναι αρμόδιο για τη δίκη χωρισμού, διαζυγίου και επιμέλειας του τέκνου.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Διακρίνονται δύο υποθετικές περιπτώσεις.

α) Εάν οι γονείς διαφωνούν σε ιδιαίτερα σημαντικά ζητήματα, μπορούν να φέρουν τη διαφορά ενώπιον του δικαστηρίου. Σ’ αυτή την περίπτωση, το δικαστήριο προτείνει αρχικά τις πλέον συμφέρουσες λύσεις για το τέκνο και την οικογενειακή μονάδα. Εάν η διαφορά εξακολουθεί να υφίσταται, το δικαστήριο απονέμει την εξουσία απόφασης για το συγκεκριμένο ζήτημα στον γονέα που κρίνει πιθανότερο ότι θα φροντίσει τα συμφέροντα του τέκνου.

β) οι γονείς μπορούν να ασκήσουν αγωγή ενώπιον του δικαστηρίου για την έκδοση απόφασης η οποία θα ρυθμίζει την επιμέλεια και τη διαμονή των τέκνων (κατά κανόνα σε περίπτωση χωρισμού των γονέων). Σ’ αυτή την περίπτωση, το δικαστήριο αποφασίζει για:

  • την επιμέλεια των τέκνων, επιλέγοντας αρχικά τη λύση της άσκησης της επιμέλειας από κοινού (δηλαδή και από τους δύο γονείς),
  • τον χρόνο και τους όρους διαμονής με κάθε γονέα, το ποσό της διατροφής που παρέχεται στα τέκνα και εν γένει τη συνεισφορά κάθε γονέα στα έξοδα για τη φροντίδα, την εκπαίδευση και την ανατροφή των τέκνων.

Επειδή οι πιο σημαντικές αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται με κοινή συμφωνία ακόμη κι όταν οι γονείς έχουν χωρίσει ή βρίσκονται σε διάσταση, αν οι γονείς διαφωνούν για ένα επιμέρους ζήτημα, μπορούν να φέρουν τη διαφορά ενώπιον δικαστηρίου, όπως εξηγήθηκε στο στοιχείο α).

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Ο γονέας στον οποίο έχει απονεμηθεί η αποκλειστική επιμέλεια των παιδιών ασκεί αποκλειστικά τη γονική μέριμνα, εκτός αν διατάξει διαφορετικά το δικαστήριο. O εν λόγω γονέας μπορεί ιδίως να λαμβάνει επίσης ανεξάρτητα αποφάσεις οι οποίες δεν άπτονται της συνήθους διαχείρισης.

Ωστόσο, ακόμη κι όταν έχει απονεμηθεί αποκλειστική επιμέλεια σε έναν γονέα, οι αποφάσεις που εξυπηρετούν το βέλτιστο συμφέρον των τέκνων (όσες αφορούν την εκπαίδευση, την ανατροφή και την υγεία) πρέπει να λαμβάνονται και από τους δύο γονείς, εκτός αν ορίζει διαφορετικά η απόφαση για την επιμέλεια.

Γενικά, οι δικαστές κρίνουν ότι η συμφωνία του γονέα ο οποίος δεν ασκεί την επιμέλεια δεν είναι αναγκαία όταν ο εν λόγω γονέας είναι απών, αδιάφορος, μη προσβάσιμος ή έχει συμπεριφερθεί βίαια ή κακοποιητικά στο παρελθόν.

Ο γονέας που δεν ασκεί την επιμέλεια των τέκνων έχει το δικαίωμα και το καθήκον να επιτηρεί την εκπαίδευση, την ανατροφή και τις συνθήκες διαβίωσής τους και μπορεί να προσφύγει στο δικαστήριο, αν κρίνει ότι οι αποφάσεις που έχουν ληφθεί αντίκεινται στα συμφέροντα των τέκνων.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Εάν απονεμηθεί επιμέλεια από κοινού, η γονική μέριμνα ασκείται και από τους δύο γονείς, οι οποίοι πρέπει να συμφωνήσουν για την κατεύθυνση της ζωής των τέκνων και να λαμβάνουν αποφάσεις από κοινού ως προς την εκπαίδευση, την ανατροφή, την υγεία και την επιλογή τόπου συνήθους διαμονής των τέκνων, διασφαλίζοντας ότι οι εν λόγω αποφάσεις εξυπηρετούν το βέλτιστο συμφέρον των τέκνων. Μόνον ως προς τις αποφάσεις για τα συνήθη ζητήματα διαχείρισης, κατά κανόνα κάθε γονέας ασκεί τη γονική μέριμνα χωριστά για τα διαστήματα που τα τέκνα διαμένουν μ’ αυτόν.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Το τακτικό δικαστήριο (Tribunale ordinario) είναι αρμόδιο για όλες τις διαδικασίες που αφορούν την επιμέλεια των τέκνων και κάθε συναφές ζήτημα που αφορά τη γονική μέριμνα.

Εάν η διαφορά αφορά την ανάκληση ή τον περιορισμό της γονικής μέριμνας ή την αποκατάσταση της γονικής μέριμνας, χωρίς να τίθενται άλλα ζητήματα που αφορούν την επιμέλεια των τέκνων, αρμόδιο δικαστήριο είναι το δικαστήριο ανηλίκων (Tribunale per i minorenni).

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Εάν το θέμα της επιμέλειας και της άσκησης της γονικής μέριμνας των τέκνων που έχουν γεννηθεί εντός γάμου εμπίπτει στο πλαίσιο της διαφοράς χωρισμού ή διαζυγίου, τηρείται η διαδικασία που προσδιορίζεται στην ενότητα Διαζύγιο.

Τα μέτρα που αφορούν την επιμέλεια και την άσκηση γονικής μέριμνας για τέκνα γεννημένα εκτός γάμου διατάσσονται από το δικαστήριο σε συνεδρίαση κεκλεισμένων των θυρών, αφού ληφθούν συνοπτικές πληροφορίες και αφού διατυπώσουν τις απόψεις τους ο εισαγγελέας και οι γονείς σε επείγουσες περιπτώσεις, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει προσωρινά μέτρα υπέρ του τέκνου.

Σε κάθε περίπτωση, ο δικαστής μπορεί να διατάξει επείγοντα προσωρινά μέτρα για την προστασία των τέκνων. Η διαδικασία διαφέρει ανάλογα με το αν αφορά τέκνα άγαμων ή έγγαμων ζευγαριών, ωστόσο σε κάθε περίπτωση αρμόδιο είναι το τακτικό δικαστήριο.

Όπως σε κάθε άλλη διαδικασία η οποία αφορά παιδιά, το παιδί εξετάζεται από τον δικαστή αν έχει συμπληρώσει τουλάχιστον το δωδέκατο έτος της ηλικίας του ή πάντως αν έχει την ικανότητα διάκρισης.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Μπορεί να ληφθεί νομική συνδρομή για την κάλυψη του κόστους της δίκης χωρισμού, διαζυγίου και επιμέλειας τέκνων ή της δίκης για τον περιορισμό ή την αφαίρεση της γονικής μέριμνας.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Έφεση κατά απόφασης με την οποία ρυθμίζεται η γονική μέριμνα μπορεί να ασκηθεί ενώπιον του εφετείου (Corte d’Appello - δευτεροβάθμιο δικαστήριο).

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Οι δικαστικές αποφάσεις για τη γονική μέριμνα είναι εκτελεστοί τίτλοι.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Οι αποφάσεις για τη γονική μέριμνα οι οποίες έχουν εκδοθεί από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους αναγνωρίζονται αυτοδικαίως. Ωστόσο, δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 της 27ης Νοεμβρίου 2003, κάθε ενδιαφερόμενο μέρος μπορεί να υποβάλει αίτηση για την έκδοση απόφασης περί αναγνώρισης ή μη αναγνώρισης μιας απόφασης.

Για να εκτελεστεί η απόφαση, το ενδιαφερόμενο μέρος πρέπει να υποβάλει αίτηση κήρυξης εκτελεστότητας στο κατά τόπον αρμόδιο εφετείο. Αφού κηρυχθεί εκτελεστή, η απόφαση εκτελείται με τους ίδιους όρους που θα ίσχυαν αν είχε εκδοθεί στο εν λόγω κράτος μέλος.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Αρμόδιο δικαστήριο είναι το κατά τόπον αρμόδιο εφετείο (με παραπομπή στον τόπο εκτέλεσης της απόφασης, σύμφωνα με τους εθνικούς κανόνες). Το ένδικο βοήθημα εκδικάζεται σε δίκη κατ’ αντιμωλίαν που περατώνεται με την έκδοση αναγνωριστικής απόφασης κατά της οποίας μπορεί να ασκηθεί αναίρεση για νομικά σφάλματα (ricorso per cassazione).

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Η Ιταλία έχει επικυρώσει τη σύμβαση της Χάγης του 1996 και, επομένως, εφαρμόζονται οι διατάξεις της εν λόγω σύμβασης. Συνεπώς, η ανάθεση και η άρση της γονικής μέριμνας, η άσκησή της και η ανάκληση ή ο περιορισμός της διέπονται από το δίκαιο του κράτους συνήθους διαμονής του τέκνου.

Τελευταία επικαιροποίηση: 10/09/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Κύπρος

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Η έννοια τη "γονικής μέριμνας" περιλαμβάνει τον προσδιορισμό του ονόματος του παιδιού, την επιμέλειά του, τη διαχείρηση της περιουσίας του και την εκπροσώπησή του σε κάθε υπόθεση ή δικαιοπραξία που αφορά το ίδιο ή την περιουσία του. Στην πράξη καλύπτει όλα τα ζητήματα που αφορούν το παιδί, ως άτομο, καθώς, επίσης, και την περιουσία του.

Η γονική μέριμνα του παιδιού είναι καθήκον και δικαίωμα των γονέων, οι οποίοι το ασκούν από κοινού. Θα πρέπει να ασκείται με γνώμονα τα συμφέροντα του παιδιού (άρθρο 6, Ν.216/1990).

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Η γονική μέριμνα ενός τέκνου ασκείται και από τους δύο γονείς από κοινού.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Ναι, σε τέτοιες περιπτώσεις το Δικαστήριο δύναται να διορίσει κηδεμόνα για άσκηση της γονικής μέριμνας (άρθρο 18(2) Περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμος, Ν.216/90).

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Σε περίπτωση διαζυγίου, ακύρωσης του γάμου ή άκυρου γάμου, η άσκηση της γονικής μέριμνας ρυθμίζεται από το Δικαστήριο, το οποίο μπορεί να την αναθέσει στον ένα από τους δύο γονείς ή και στους δύο από κοινού ή σε τρίτο πρόσωπο (άρθρα 14 και 15, Ν.216/90). Σε περίπτωση που το Δικαστήριο αναθέσει τη γονική μέριμνα στον ένα γονέα μόνο, δύναται επίσης να αποφασίσει και για το δικαίωμα επικοινωνίας του άλλου γονιού με το παιδί με γνώμονα το συμφέρον του παιδιού (άρθρο 17, Ν.216/90).

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Θα πρέπει η συμφωνία να κατασταστεί διάταγμα Δικαστηρίου ούτως ώστε να είναι νομικά δεσμευτική.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Στο παρόν στάδιο δεν υπάρχουν εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς πέραν από την προσφυγή στο Δικαστήριο.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Ο Δικαστής δύναται να ρυθμίσει οποιοδήποτε θέμα αφορά το τέκνο, συμπεριλαμβανομένου του θέματος της γονικής μέριμνας, επικοινωνίας, μόρφωσης και εκπαίδευσης, υγείας, διαχείρισης περιουσίας, ονόματος, διατροφής, μετάβασης στο εξωτερικό και απαγωγής.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Όχι, καθότι υπάρχουν ζητήματα, όπως η διαχείριση της περιουσίας, που δεν καλύπτονται από την στενότερη έννοια της επιμέλειας.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Από κοινού επιμέλεια σημαίνει στην πράξη ότι οι γονείς θα πρέπει να αποφασίζουν μαζί και από κοινού για θέματα που αφορούν το παιδί τους. Συνήθως προνοεί ότι το παιδί θα διαμένει εξίσου και με τους δύο γονείς.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Το αρμόδιο δικαστήριο είναι το Οικογενειακό Δικαστήριο της επαρχίας εντός της οποίας ο ανήλικος έχει τη συνήθη διαμονή του. Η διαδικασία ξεκινά με την καταχώρηση εναρκτήριας αίτητης χωρίς ένορκη δήλωση. Δεν απαιτούνται οποιαδήποτε συνοδευτικά έγγραφα στο στάδιο αυτό.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Η αίτηση επιδίδεται στην άλλη πλευρά, η οποία καλείται να εμφανιστεί στο Δικαστήριο κατά την ημερομηνία που η αίτηση έχει οριστεί και να εκφέρει άποψη.  Σε υποθέσεις που αφορούν  παιδιά δεν υπάρχει η διαδικασία του κατπείγοντος, εκτός σε περιπτώσεις απαγωγής ανηλίκου. Παρόλα αυτά,  λόγω της φύσεώς τους, τα Δικαστήρια φροντίζουν να τους δίνουν προτεραιότητα. Εξάλλου, εφαρμόζονται σε όλες τις διαδικασίες το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Συνθήκης Ανθρωπίνων Διακιωμάτων και το άρθρο 30 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας, σύμφωνα με τα οποία κάθε διαδικασία ενώπιον δικαστηρίου θα πρέπει να διεκπαιρεώνεται εντός εύλογου χρονικού διαστήματος.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Ναι, νοουμένου ότι ικανοποιείτε τα κριτήρια που θέτει ο νόμος και έχετε εξασφαλίσει σχετικό διάταγμα δικαστηρίου δυνάμει του Νόμου 165(Ι)/2002.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Ναι. Υπάρχει δυνατότητα άσκησης έφεσης ενώπιον του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου.

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Αρμόδιο δικαστήριο αναφορικά με την εκτέλεση του διατάγματος γονικής μέριμνας είναι το δικαστήριο το οποίο έχει εκδώσει το διάταγμα. Η διαδικασία ξεκινά με καταχώρηση αίτησης δια κλήσεως χωρίς ένορκη δήλωση, στην βάση του Τύπου Ι του διαδικαστικού Κανονισμού 2/90.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Θα πρέπει να καταχωρήσετε σχετική αίτηση για αναγνώριση και εκτέλεση στη βάση του άρθρου 21(3) του Ευρωπαϊκού Κανονισμού 2201/2003. Η αίτηση θα πρέπει να καταχωρηθεί στο Οικογενειακό Δικαστήριο εντός της επαρχίας της οποίας διαμένει το παιδί ή ο καθ' ου η αίτηση, σε περίπτωση που το παιδί διαμένει στο εξωτερικό.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Αρμόδιο Δικαστήριο είναι το Οικογενειακό Δικαστήριο  της επαρχίας εντός της οποίας διαμένει το παιδί ή ο καθ' ου η αίτηση, σε περίπτωση που το παιδί διαμένει στο εξωτερικό.

Όταν η αίτηση που αναφέρεται πιο πάνω επιδοθεί στον καθ' ου η αίτηση, αυτός έχει το δικαίωμα να εμφανιστεί και να καταχωρήσει Υπεράσπιση ως προνοεί ο Νόμος 121(Ι)/2000. Η διαδικασία αυτή είναι στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Κανονισμού 2201/2003.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Εφαρμόζεται το δίκαιο της Κυπριακής Δημοκρατίας και, συγκεκριμένα, ο Νόμος 216/90. Σε περίπτωση όμως που κανείς από τα μέρη δεν διαμένει στην Κύπρο, σύμφωνα με το Ν.216/90, τα Οικογενειακά Δικαστήρια της Δημοκρατίας δεν έχουν δικαιοδοσία να εκδικάσουν την υπόθεση.

Τελευταία επικαιροποίηση: 15/10/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Λεττονία

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Οι γονείς ασκούν τη γονική μέριμνα του τέκνου τους έως την ενηλικίωσή του.

Ως γονική μέριμνα νοείται το δικαίωμα και η υποχρέωση των γονέων να μεριμνούν για το τέκνο και την περιουσία του και να το εκπροσωπούν στις προσωπικές και περιουσιακές του σχέσεις.

Ως φροντίδα του τέκνου νοείται η φροντίδα και επίβλεψή του και το δικαίωμα καθορισμού του τόπου κατοικίας του.

Ως επιμέλεια τέκνου νοείται η διατροφή του, δηλαδή η παροχή τροφής, ένδυσης, στέγης και περίθαλψης, μέριμνας, εκπαίδευσης και ανατροφής (που διασφαλίζουν την πνευματική και σωματική του ανάπτυξη, αφού ληφθούν υπόψη η προσωπικότητά του, οι ικανότητες και τα ενδιαφέροντά του, στο μέτρο του δυνατού, και προετοιμάζουν το παιδί για να παρέχει κοινωνικά επωφελές έργο).

Ως επίβλεψη τέκνου νοείται η φροντίδα για την ασφάλεια του παιδιού και η αποτροπή κινδύνων από τρίτους. Ως δικαίωμα καθορισμού του τόπου κατοικίας του τέκνου νοείται η γεωγραφική επιλογή του τόπου κατοικίας και η επιλογή στέγης.

Η μέριμνα για την περιουσία του τέκνου έχει την έννοια της διατήρησης και χρήσης της περιουσίας του παιδιού με τρόπο που να κατατείνει στη διαφύλαξη και επαύξηση της αξίας της.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Οι γονείς που συμβιώνουν ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα. Οι γονείς οι οποίοι είναι σε διάσταση εξακολουθούν να ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα. Τη φροντίδα και την επιμέλεια ασκεί ο γονέας με τον οποίο διαμένει το τέκνο. Οι γονείς αποφασίζουν από κοινού για τα θέματα που έχουν σοβαρό αντίκτυπο στην ανάπτυξη του τέκνου.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Εάν τεθεί σε διακινδύνευση η υγεία ή η ζωή του τέκνου με υπαιτιότητα του γονέα (λόγω εκ προθέσεως συμπεριφοράς ή παράλειψης του γονέα) ή αν ο γονέας κάνει κατάχρηση των δικαιωμάτων του ή δεν παράσχει φροντίδα και επιμέλεια, θέτοντας συνεπώς σε κίνδυνο τη σωματική, πνευματική ή ηθική ανάπτυξη του παιδιού, το δικαστήριο μπορεί να αφαιρέσει από τον γονέα το δικαίωμα επιμέλειας.

Κατά την αφαίρεση της επιμέλειας από τον έναν γονέα, το δικαστήριο απονέμει την επιμέλεια του τέκνου κατ’ αποκλειστικότητα στον άλλον γονέα. Εάν ο γονέας ασκεί την επιμέλεια με τρόπο που δεν μπορεί να διαφυλάξει επαρκώς το τέκνο από κινδύνους ή αν αφαιρεθεί η επιμέλεια και από τους δύο γονείς, το δικαστήριο αναθέτει στο οικογενειακό δικαστήριο να διασφαλίσει την άσκηση μέριμνας εκτός οικίας για το παιδί.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Οι γονείς οι οποίοι είναι σε διάσταση εξακολουθούν να ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα. Τη φροντίδα και την επίβλεψη ασκεί ο γονέας με τον οποίο διαμένει το τέκνο. Οι γονείς αποφασίζουν από κοινού για τα θέματα που έχουν σοβαρό αντίκτυπο στην ανάπτυξη του τέκνου. Οι διαφωνίες των γονέων επιλύονται από το οικογενειακό δικαστήριο, εκτός αν ο νόμος ορίζει διαφορετικά. Η κοινή επιμέλεια παύει όταν ορίζεται η άσκηση της επιμέλειας κατ’ αποκλειστικότητα από έναν γονέα, βάσει συμφωνίας των γονέων ή δικαστικής απόφασης.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Εάν οι γονείς συμφωνούν και ασκούν με τη θέλησή τους τη γονική μέριμνα, δεν απαιτείται να ληφθεί η έγκριση αρχής ή δικαστηρίου.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Σε περίπτωση διαφοράς, οι διαφωνίες επιλύονται από το οικογενειακό δικαστήριο. Εάν το οικογενειακό δικαστήριο δεν είναι σε θέση να επιλύσει τις διαφωνίες μεταξύ των γονέων ή δεν εκτελεστεί η δικαστική απόφαση, οι γονείς μπορούν να προσφύγουν στο περιφερειακό δικαστήριο (ή το πρωτοδικείο).

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Εάν οι γονείς προσφύγουν στο δικαστήριο, μπορούν να ζητήσουν να απονεμηθεί από κοινού ή κατ’ αποκλειστικότητα επιμέλεια. Επιπλέον, αν αυτό κριθεί αναγκαίο, ο δικαστής αποφασίζει για τα ζητήματα διατροφής, τον τόπο κατοικίας κ.λπ. Ο γονέας με δικαίωμα άσκησης της επιμέλειας κατ’ αποκλειστικότητα ασκεί την επιμέλεια του τέκνου, η οποία περιλαμβάνει το δικαίωμα να ενεργεί για λογαριασμό του στις προσωπικές και περιουσιακές του σχέσεις και το δικαίωμα επιλογής του τόπου κατοικίας του τέκνου. Κάθε γονέας έχει την υποχρέωση και το δικαίωμα να διατηρεί προσωπική σχέση και απευθείας επαφή με το τέκνο. Η εν λόγω διάταξη εφαρμόζεται επίσης αν το τέκνο αποχωριστεί από την οικογένεια ή δεν διαμένει με τον έναν ή και τους δύο γονείς. Ο γονέας ο οποίος δεν διαμένει με το τέκνο έχει το δικαίωμα να ενημερώνεται για το τέκνο, ιδίως για την ανάπτυξη, την υγεία, τις σχολικές του επιδόσεις, τα ενδιαφέροντα και τις συνθήκες διαβίωσής του. Οι διαφορές των γονέων ως προς την επιμέλεια θα πρέπει να επιλύονται αφού ληφθούν υπόψη τα συμφέροντα του τέκνου και ζητηθεί η γνώμη του, αν αυτό είναι σε θέση να εκφέρει γνώμη.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Ο γονέας που ασκεί την επιμέλεια του τέκνου κατ’ αποκλειστικότητα έχει όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την επιμέλεια. Οι γονείς υπέχουν την υποχρέωση να στηρίζουν το τέκνο σύμφωνα με τις ικανότητες και την οικονομική τους κατάσταση. Η υποχρέωση βαρύνει τον πατέρα και τη μητέρα έως ότου το παιδί να είναι σε θέση να βιοποριστεί.

Η υποχρέωση στήριξης του τέκνου δεν παύει αν αυτό χωριστεί από την οικογένεια ή δεν διαμένει με έναν από τους γονείς.

Τα δικαστήρια, όταν αποφασίζουν να απονείμουν την άσκηση της επιμέλειας κατ’ αποκλειστικότητα σε έναν γονέα, εξετάζουν τις περιστάσεις της υπόθεσης, δηλαδή ποιος γονέας διαμένει με το τέκνο κατά τον χρόνο άσκησης της αγωγής και ποιος γονέας ασκεί την καθημερινή επιμέλεια του τέκνου. Το παιδί έχει το δικαίωμα να διατηρεί προσωπικές σχέσεις και απευθείας επαφές και με τους δύο γονείς του (δικαιώματα επικοινωνίας). Κάθε γονέας έχει την υποχρέωση και το δικαίωμα να διατηρεί προσωπικές σχέσεις και απευθείας επαφή με το παιδί. Ο γονέας που δεν διαμένει με το τέκνο έχει το δικαίωμα να ενημερώνεται για το παιδί, ιδίως για την ανάπτυξη, την υγεία, τις σχολικές του επιδόσεις, τα ενδιαφέροντα και τις συνθήκες διαβίωσής του. Η απονομή αποκλειστικής επιμέλειας του τέκνου στον έναν γονέα δεν έχει την έννοια ότι ο άλλος γονέας στερείται το δικαίωμα γονικής μέριμνας.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Εάν οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια των τέκνων τους, μπορούν και οι δύο να ενεργούν για λογαριασμό τους στις προσωπικές και περιουσιακές τους σχέσεις. Οι γονείς αποφασίζουν από κοινού για όλα τα ζητήματα που αφορούν την ανάπτυξη του τέκνου.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Οι αξιώσεις που απορρέουν από τα δικαιώματα επιμέλειας και επικοινωνίας εγείρονται στο δικαστήριο του τόπου κατοικίας του τέκνου. Για αξιώσεις που απορρέουν από τα δικαιώματα επιμέλειας και επικοινωνίας, ως τόπος κατοικίας του τέκνου θεωρείται ο τόπος κατοικίας των γονέων. Εάν ο τόπος κατοικίας των γονέων του τέκνου βρίσκεται σε διαφορετικές διοικητικές περιφέρειες, τόπος κατοικίας του τέκνου θεωρείται αυτός του γονέα με τον οποίο διαμένει το τέκνο. Εάν οι γονείς του τέκνου ή το τέκνο δεν διαθέτουν καταχωρισμένο τόπο κατοικίας, ο τόπος κατοικίας του τέκνου θεωρείται τόπος κατοικίας των γονέων.

Η αγωγή θα πρέπει να κατατεθεί σύμφωνα με το άρθρο 128 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Το άρθρο 129 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας εφαρμόζεται ως προς τους όρους που διέπουν τα έγγραφα τα οποία θα επισυναφθούν στην αγωγή.

Στην αγωγή μπορεί επίσης να επισυναφθεί η γνώμη του οικογενειακού δικαστηρίου επί του ζητήματος.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Η δικαστική διαδικασία στις αστικές υποθέσεις διέπεται από τις διατάξεις της πολιτικής δικονομίας της Λετονίας. Οι υποθέσεις που αφορούν την προστασία των δικαιωμάτων και των συμφερόντων του παιδιού εξετάζονται από το δικαστήριο εκτός σειράς. Το δικαστήριο ζητά τη γνώμη του οικογενειακού δικαστηρίου στις υποθέσεις που αφορούν την απονομή της επιμέλειας, τη φροντίδα του τέκνου και τη διαδικασία άσκησης του δικαιώματος επικοινωνίας και καλεί στη συζήτηση στο ακροατήριο έναν ειδικό για να εξακριβώσει τη γνώμη του παιδιού, αν αυτό είναι σε θέση να την εκφέρει, λαμβανομένων υπόψη της ηλικίας και του βαθμού ωριμότητάς του.

Το δικαστήριο εκδικάζει τις αστικές υποθέσεις σε ανοικτές συνεδριάσεις, εκτός, για παράδειγμα, από τις υποθέσεις δικαιωμάτων επιμέλειας και επικοινωνίας. Ομοίως, το δικαστήριο μπορεί να κηρύξει περαιωμένη τη συνεδρίαση συνολικά ή εν μέρει, ανάλογα με τα συμφέροντα των ανηλίκων, μετά από αιτιολογημένο αίτημα των διαδίκων ή κατά τη διακριτική του ευχέρεια.

Οι διάδικοι έχουν το δικαίωμα να υποβάλουν αιτιολογημένο αίτημα στο δικαστήριο για να ορίσει ταχύτερη δικάσιμο για την υπόθεση, το οποίο στη συνέχεια εξετάζεται από το δικαστήριο.

Κατόπιν αιτήματος ενός από τους διαδίκους, μπορεί να οριστεί με δικαστική απόφαση ότι οι αποφάσεις διατροφής ή μέρος αυτών και οι αποφάσεις που εκδίδονται σε υποθέσεις ρύθμισης του δικαιώματος επιμέλειας και επικοινωνίας είναι εκτελεστές χωρίς καθυστέρηση.

Κατόπιν αιτήματος ενός διαδίκου, το δικαστήριο εκδίδει απόφαση με την οποία καθορίζει προσωρινά τη διατροφή του παιδιού έως την έκδοση της απόφασης.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Τα πρόσωπα με χαμηλά εισοδήματα ή χωρίς εισοδήματα, στα οποία έχει αναγνωριστεί το εν λόγω καθεστώς με τη διαδικασία που ορίζει ο νόμος, και τα πρόσωπα που περιήλθαν απροσδόκητα σε μια θέση και οικονομική κατάσταση που δεν τους επιτρέπει να προστατεύσουν τα δικαιώματά τους (λόγω φυσικών καταστροφών, ανωτέρας βίας ή άλλων περιστάσεων οι οποίες διαφεύγουν από τον έλεγχο του προσώπου) ή τελούν πλήρως υπό την πρόνοια του κράτους ή του δήμου (στο εξής, σε «ειδική κατάσταση») έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν οικονομική στήριξη για νομική συνδρομή.

Έπειτα από σχετικό αιτιολογημένο αίτημα του ενδιαφερομένου, το δικαστήριο ή ο δικαστής εξετάζει την οικονομική κατάσταση φυσικού προσώπου και το απαλλάσσει πλήρως ή εν μέρει από την πληρωμή δικαστικών εξόδων για τον κρατικό προϋπολογισμό και αναστέλλει την επιβληθείσα πληρωμή δικαστικών εξόδων για τον κρατικό προϋπολογισμό ή τα χωρίζει σε δόσεις.

Σύμφωνα με τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, οι ενάγοντες απαλλάσσονται από την καταβολή των δικαστικών εξόδων για τον κρατικό προϋπολογισμό για αξιώσεις που αφορούν την είσπραξη διατροφής τέκνου.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Η απόφαση μπορεί να προσβληθεί με ένδικο μέσο σύμφωνα με τη γενική διαδικασία, δηλαδή με άσκηση έφεσης (στο εφετείο) ή αναίρεσης (στο Ανώτατο Δικαστήριο).

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Οι δικαστικές αποφάσεις εκτελούνται μόλις αρχίσουν να παράγουν τα έννομα αποτελέσματά τους ή αμέσως, αν κηρυχθούν άμεσα εκτελεστές.

Οι δικαστικές αποφάσεις εκτελούνται από δικαστικό επιμελητή.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Οι αποφάσεις των αλλοδαπών δικαστηρίων αναγνωρίζονται και εκτελούνται από τα δικαστήρια της Λετονίας.

Οι αποφάσεις των αλλοδαπών δικαστηρίων αναγνωρίζονται και εκτελούνται σύμφωνα με τη διαδικασία η οποία ορίζεται στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας και τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000.

Η αίτηση κήρυξης της εκτελεστότητας κατατίθεται προς εκδίκαση στο περιφερειακό δικαστήριο (ή το πρωτοδικείο) του τόπου μόνιμης κατοικίας του προσώπου κατά του οποίου στρέφεται το αίτημα αναγκαστικής εκτέλεσης ή του τόπου μόνιμης κατοικίας του παιδιού το οποίο αφορά η αναγκαστική εκτέλεση. Η απόφαση κήρυξης της εκτελεστότητας μιας απόφασης ή η απόφαση η οποία απορρίπτει την κήρυξη της εκτελεστότητας εκδίδεται από τον δικαστή κατά την αποκλειστική διακριτική του ευχέρεια, σύμφωνα με την αίτηση που υποβλήθηκε και τα επισυναπτόμενα σ’ αυτήν έγγραφα, εντός 10 ημερών από την ημέρα κατάθεσης της αίτησης, χωρίς κλήτευση των διαδίκων.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Κατά της απόφασης πρωτοβάθμιου δικαστηρίου επί αιτήσεως αναγνώρισης απόφασης αλλοδαπού δικαστηρίου μπορεί να ασκηθεί αυτοτελής ένσταση ενώπιον του περιφερειακού δικαστηρίου, και η απόφαση του περιφερειακού δικαστηρίου επί της εν λόγω ένστασης μπορεί να προσβληθεί ενώπιον της Γερουσίας με άσκηση αυτοτελούς ένστασης.

Ο διάδικος που έχει τον τόπο κατοικίας ή τη συνήθη διαμονή του στη Λετονία μπορεί να ασκήσει αυτοτελή ένσταση εντός 30 ημερών από την ημερομηνία έκδοσης αντιγράφου της απόφασης, ενώ ο διάδικος που δεν έχει τον τόπο κατοικίας ή τη συνήθη διαμονή του στη Λετονία μπορεί να ασκήσει την εν λόγω ένσταση εντός 60 ημερών από την ημερομηνία έκδοσης αντιγράφου της απόφασης.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Η Λετονία δεσμεύεται από τη σύμβαση της Χάγης, της 19ης Οκτωβρίου 1996, για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία σε θέματα γονικής μέριμνας και μέτρων προστασίας των παιδιών, καθώς και από διμερείς συμφωνίες περί δικαστικής συνδρομής που έχουν συναφθεί μεταξύ της Δημοκρατίας της Λετονίας και της Ρωσικής Ομοσπονδίας, της Ουκρανίας, της Δημοκρατίας της Λευκορωσίας, της Δημοκρατίας του Ουζμπεκιστάν, της Δημοκρατίας του Κιργιστάν και της Δημοκρατίας της Μολδαβίας.

Τελευταία επικαιροποίηση: 09/07/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Λιθουανία

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Τα δικαιώματα και τα καθήκοντα γονέων και τέκνων ρυθμίζονται από τις διατάξεις του Μέρους IV του Βιβλίου III του Αστικού Κώδικα της Δημοκρατίας της Λιθουανίας (Lietuvos Respublikos civilinis kodeksas, στο εξής «ο Αστικός Κώδικας»). Το άρθρο 3.155 του Αστικού Κώδικα ορίζει ότι τα τέκνα τελούν υπό την επιμέλεια των γονέων έως την ενηλικίωση ή τη χειραφέτησή τους. Οι γονείς έχουν δικαίωμα και καθήκον να παρέχουν σωστή ανατροφή στα παιδιά τους και να τους διδάσκουν την εντιμότητα, να μεριμνούν για την υγεία τους και, αφού λάβουν υπόψη τη φυσική και διανοητική τους κατάσταση, να δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την πλήρη και αρμονική ανάπτυξή τους, ώστε να είναι έτοιμα να ζήσουν ανεξάρτητα στην κοινωνία. Το κεφάλαιο XI του Βιβλίου III του Αστικού Κώδικα ορίζει τα δικαιώματα και τα καθήκοντα των γονέων έναντι των τέκνων τους, και το κεφάλαιο XII ορίζει τα περιουσιακά δικαιώματα και τις υποχρεώσεις γονέων και τέκνων.

Το άρθρο 3.227 παράγραφος 2 του Αστικού Κώδικα ορίζει ότι οι θετοί γονείς αντιμετωπίζονται ως γονείς του τέκνου κατά τον νόμο, από την ημέρα που αναπτύσσει τα έννομα αποτελέσματά της η δικαστική απόφαση για την υιοθεσία, με τις εξαιρέσεις που ορίζονται στο άρθρο 3.222 παράγραφος 4 του Αστικού Κώδικα.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Το άρθρο 3.156 του Αστικού Κώδικα ορίζει ότι ο πατέρας και η μητέρα έχουν ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις έναντι των τέκνων τους. Οι γονείς έχουν ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις απέναντι στα τέκνα τους ανεξάρτητα από το αν το τέκνο έχει γεννηθεί εντός ή εκτός γάμου, μετά το διαζύγιο ή την ακύρωση του γάμου ή τον χωρισμό.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Αν οι γονείς είναι ανίκανοι ή δεν επιθυμούν να ασκήσουν τη γονική μέριμνα των τέκνων τους, μπορεί στη θέση τους να διοριστεί άλλο πρόσωπο. Γι’ αυτόν τον σκοπό, ο Αστικός Κώδικας εισάγει το θεσμό της κηδεμονίας και επιτροπείας ανηλίκων. Οι βασικοί κανόνες που διέπουν την υπαγωγή ενός παιδιού σε προσωρινή και μόνιμη κηδεμονία/επιτροπεία ορίζονται στα άρθρα 3.254 και 3.257.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Σε περίπτωση διαζυγίου των γονέων, η μελλοντική γονική μέριμνα καθορίζεται ανάλογα με το είδος του διαζυγίου.

Εάν ένας γάμος λυθεί με κοινή συναίνεση των συζύγων, αυτοί οφείλουν να προσκομίσουν στο δικαστήριο συμφωνητικό που να ρυθμίζει τις συνέπειες της λύσης του γάμου (διαχωρισμός περιουσίας, πληρωμές διατροφής για τα τέκνα κ.λπ.). Το άρθρο 3.53 παράγραφος 3 του Αστικού Κώδικα ορίζει ότι κατά την έκδοση της απόφασης διαζυγίου, το δικαστήριο εγκρίνει συμφωνητικό για τις συνέπειες της λύσης του γάμου των συζύγων, το οποίο διέπει τις υποχρεώσεις πληρωμής διατροφής στα ανήλικα τέκνα τους και μεταξύ τους, τον τόπο διαμονής των ανήλικων τέκνων τους, τη συμμετοχή των συζύγων στην εκπαίδευση των τέκνων τους και λοιπά περιουσιακά δικαιώματα και καθήκοντα. Το περιεχόμενο του εν λόγω συμφωνητικού ενσωματώνεται στην απόφαση διαζυγίου. Αν μεταβληθούν σημαντικά οι περιστάσεις (ασθένεια ή ανικανότητα προς εργασία ενός από τους πρώην συζύγους κ.λπ.), οι πρώην σύζυγοι από κοινού ή χωριστά μπορούν να ζητήσουν από το δικαστήριο να τροποποιήσει τους όρους που προβλέπει το συμφωνητικό για τις συνέπειες της λύσης του γάμου.

Αν ο γάμος λυθεί με αίτηση ενός εκ των συζύγων, η αίτηση που υποβάλλεται στο δικαστήριο πρέπει να αναφέρει και τον τρόπο με τον οποίο ο αιτών θα εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του απέναντι στον άλλο σύζυγο και τα ανήλικα τέκνα τους. Κατά την έκδοση της απόφασης διαζυγίου, το δικαστήριο πρέπει να επιλύσει τα ζητήματα που αφορούν τον τόπο διαμονής και τη διατροφή των ανηλίκων τέκνων, τη διατροφή του/της συζύγου και τον διαχωρισμό των κοινών περιουσιακών στοιχείων, εκτός αν η περιουσία έχει κατατμηθεί με αμοιβαία συμφωνία επικυρωμένη από συμβολαιογράφο (άρθρο 3.59 του Αστικού Κώδικα).

Το διαζύγιο που οφείλεται σε κοινή υπαιτιότητα έχει τις ίδιες συνέπειες με τη λύση του γάμου με κοινή συναίνεση των συζύγων (άρθρα 3.51 έως 3.54 του Αστικού Κώδικα). Η δίκη του διαζυγίου που οφείλεται σε υπαιτιότητα ενός από τους συζύγους υπόκειται αναλογικά στο άρθρο 3.59 του Αστικού Κώδικα.

Ως προς τον χωρισμό, ένας σύζυγος μπορεί να προσφύγει στο δικαστήριο για να καθοριστούν ρυθμίσεις χωριστής διαβίωσης, αν είναι πλέον αφόρητη η συγκατοίκηση με τον/την σύζυγό του ή αυτή έχει καταστεί αδύνατη ή μπορεί να θίξει σοβαρά τα συμφέροντα των ανηλίκων τέκνων λόγω ειδικών περιστάσεων οι οποίες μπορεί να μην εξαρτώνται από τον άλλον σύζυγο, ή αν οι σύζυγοι δεν ενδιαφέρονται πλέον να συγκατοικούν. Κατά την επιδίκαση του δικαστικού χωρισμού, το δικαστήριο πρέπει να ορίσει με ποιον σύζυγο θα διαμένει το τέκνο και να επιλύσει τα ζητήματα που αφορούν τη διατροφή των τέκνων και τη συμμετοχή του χωρισμένου πατέρα (ή της μητέρας) στην εκπαίδευσή τους. Και οι δύο σύζυγοι μπορούν να ζητήσουν από κοινού από το δικαστήριο την έγκριση του χωρισμού, αν έχουν συνάψει συμφωνία σχετικά με τις συνέπειές του, ως προς τον τόπο διαμονής, τη διατροφή και την εκπαίδευση των ανήλικων τέκνων τους, τον διαχωρισμό της περιουσίας τους και τη μεταξύ τους διατροφή. Αν οι σύζυγοι έχουν καταρτίσει συμφωνία για τις συνέπειες του χωρισμού τους, το δικαστήριο εγκρίνει τη συμφωνία, αν αυτή συνάδει με τη δημόσια τάξη και δεν θίγει τα δικαιώματα και τα έννομα συμφέροντα των ανήλικων τέκνων τους ή ενός από τους συζύγους. Το δικαστήριο, αφού εγκρίνει τη συμφωνία, την ενσωματώνει στην απόφαση για τον δικαστικό χωρισμό.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Αν οι γονείς συγκατοικούν, οι ρυθμίσεις και η μορφή καταβολής της διατροφής καθορίζονται με μεταξύ τους αμοιβαία συμφωνία. Η εν λόγω συμφωνία ή η διαδικασία σύναψής της δεν υπόκειται σε ιδιαίτερο τύπο. Το άρθρο 3.193 του Αστικού Κώδικα ορίζει ότι, σε περίπτωση συναινετικού διαζυγίου (άρθρο 3.51 του Αστικού Κώδικα) ή χωρισμού (άρθρο 3.73 του Αστικού Κώδικα), οι σύζυγοι καταρτίζουν συμφωνία η οποία ορίζει τα αμοιβαία τους καθήκοντα ως προς τη διατροφή των ανήλικων τέκνων τους, καθώς και τα μέσα, το ποσό και το είδος της εν λόγω διατροφής. Η συμφωνία εγκρίνεται από το δικαστήριο (άρθρο 3.53 του Αστικού Κώδικα). Οι γονείς ανήλικων τέκνων μπορούν να συνάψουν συμφωνία για τη διατροφή των τέκνων τους, αν το διαζύγιό τους οφείλεται σε άλλους λόγους. Εάν ένας από τους γονείς δεν συμμορφωθεί με τη συμφωνία για τη διατροφή των ανήλικων τέκνων η οποία εγκρίθηκε από το δικαστήριο, ο άλλος γονέας έχει δικαίωμα να ζητήσει από το δικαστήριο την έκδοση διαταγής προς εκτέλεση.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Οι γονείς μπορούν εναλλακτικά να προσφύγουν στη διαμεσολάβηση για να επιλύσουν εξωδικαστικά τις διαφορές τους. Δικαστική διαμεσολάβηση διατίθεται σε όλα τα τακτικά δικαστήρια. Η δικαστική διαμεσολάβηση παρέχεται δωρεάν. Πρόκειται για έναν οικονομικότερο και ταχύτερο τρόπο επίλυσης των διαφορών. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η δικαστική διαμεσολάβηση εγγυάται την εμπιστευτικότητα και κάθε διάδικος μπορεί να παραιτηθεί από τη δικαστική διαμεσολάβηση, χωρίς αιτιολόγηση. Η παραπομπή μιας διαφοράς στη δικαστική διαμεσολάβηση μπορεί να προταθεί από τον δικαστή (δικαιοδοτικό τμήμα) που εκδικάζει την αστική υπόθεση ή από διάδικο. Περισσότερες πληροφορίες για τη διαμεσολάβηση και ο κατάλογος των διαμεσολαβητών διατίθενται στον δικτυακό τόπο των Ο σύνδεσμος ανοίγει σε νέο παράθυροδικαστηρίων της Λιθουανίας.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Εάν οι γονείς προσφύγουν στο δικαστήριο, ο δικαστής θα αποφασίσει για όλα τα ζητήματα που αφορούν τα τέκνα τους, περιλαμβανομένου του τόπου διαμονής τους, των δικαιωμάτων προσωπικής επικοινωνίας των γονέων με τα τέκνα, της διατροφή των ανηλίκων τέκνων και οποιουδήποτε άλλου ζητήματος προκύπτει από την αίτηση που κατατίθεται ενώπιον του δικαστηρίου.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Το άρθρο 3.156 του Αστικού Κώδικα ορίζει ότι ο πατέρας και η μητέρα έχουν ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις ως προς τα τέκνα τους. Αυτό ισχύει ανεξάρτητα από το αν το τέκνο γεννήθηκε εντός ή εκτός γάμου, μετά το διαζύγιο ή την ακύρωση του γάμου ή τον χωρισμό. Οι γονείς έχουν δικαίωμα και υποχρέωση να ανατρέφουν τα τέκνα τους, είναι υπεύθυνοι για την εκπαίδευση και την ανάπτυξή τους, μεριμνούν για την υγεία τους και παρέχουν πνευματική και ηθική καθοδήγηση. Κατά την εκτέλεση των εν λόγω υποχρεώσεων, τα δικαιώματα των τέκνων προηγούνται των δικαιωμάτων άλλων προσώπων. Οι γονείς πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα τέκνα τους θα φοιτούν σε εκπαιδευτικά ιδρύματα έως την ηλικία που προβλέπεται από τον νόμο.

Η γονική μέριμνα ανατίθεται αποκλειστικά σε έναν από τους γονείς μόνο σε περιπτώσεις περιορισμού της γονικής εξουσίας του άλλου. Αν οι γονείς (ο πατέρας ή η μητέρα) δεν εκπληρώνουν τα καθήκοντα ανατροφής των τέκνων τους, καταχρώνται τη γονική εξουσία τους, μεταχειρίζονται τα τέκνα τους με σκληρότητα, έχουν επιβλαβή επιρροή λόγω ανήθικης συμπεριφοράς ή δεν μεριμνούν γι’ αυτά, το δικαστήριο μπορεί να εκδώσει απόφαση για προσωρινό ή επ’ αόριστον περιορισμό της γονικής εξουσίας (του πατέρα ή της μητέρας). Κατά την έκδοση μιας τέτοιας απόφασης, το δικαστήριο θα λάβει υπόψη τις ειδικές περιστάσεις στις οποίες βασίζεται η αίτηση περιορισμού της γονικής εξουσίας. Οι γονείς, ωστόσο, διατηρούν το δικαίωμα προσωπικής επικοινωνίας με το τέκνο τους, εκτός αν αυτό αντιβαίνει στα συμφέροντα του τέκνου. Όταν η γονική μέριμνα περιορίζεται για απεριόριστο χρονικό διάστημα, το παιδί μπορεί να τεθεί υπό υιοθεσία χωρίς την ειδική συγκατάθεση των γονέων.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Οι γονείς αποφασίζουν με αμοιβαία συμφωνία για όλα τα ζητήματα που αφορούν την εκπαίδευση των τέκνων τους και τα άλλα ζητήματα γονικής μέριμνας. Εάν δεν συμφωνούν, οι τυχόν διαφορές επιλύονται από το δικαστήριο.

Ο πατέρας, η μητέρα ή οι γονείς (επίτροποι/κηδεμόνες) νομικά ανίκανων ανήλικων γονέων μπορούν να προσφύγουν στο δικαστήριο για τη ρύθμιση της επικοινωνίας με το τέκνο ή τη συμμετοχή στην εκπαίδευσή του. Το δικαστήριο ρυθμίζει την επικοινωνία του πατέρα ή της μητέρας με το τέκνο λαμβάνοντας υπόψη τα συμφέροντά του, προκειμένου να δώσει τη δυνατότητα στον χωρισμένο πατέρα ή τη χωρισμένη μητέρα να συμμετέχει όσο το δυνατόν περισσότερο στην εκπαίδευση του τέκνου. Το δικαστήριο μπορεί να διατάξει να περιοριστεί στο ελάχιστο η επικοινωνία με το τέκνο μόνον όταν η στενότερη επικοινωνία είναι επιβλαβής για τα συμφέροντα του τέκνου.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Εάν ένα πρόσωπο επιθυμεί να καταθέσει αίτηση που αφορά την άσκηση γονικής μέριμνας, πρέπει να απευθυνθεί στο περιφερειακό δικαστήριο. Οι διατυπώσεις που πρέπει να τηρηθούν και τα δικαιολογητικά που πρέπει να επισυναφθούν στην αίτηση εξαρτώνται από τις απαιτήσεις που ορίζονται στην αίτηση και τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που αμφισβητούνται ή πρέπει να ρυθμιστούν ή να προσδιοριστούν (σχετικά με το περιεχόμενο της γονικής μέριμνας).

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Οι κυριότερες διαφορές και τα κυριότερα ζητήματα σχετικά με τη γονική μέριμνα εξετάζονται με απλουστευμένη διαδικασία.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Η παροχή δωρεάν νομικής συνδρομής διέπεται από τις διατάξεις του νόμου για την κρατική νομική συνδρομή (Valstyb ės garantuojamos teisin ės pagalbos įstatymas). Η δυνατότητα λήψης κρατικής νομικής συνδρομής εξαρτάται από την οικονομική κατάσταση του εκάστοτε προσώπου.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Ναι, επιτρέπεται η προσφυγή κατά τέτοιας απόφασης στο ανώτερο δικαστήριο σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες της αστικής διαδικασίας.

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Η απόφαση του δικαστηρίου εκτελείται από δικαστικούς επιμελητές.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας εφαρμόζεται χωρίς τήρηση ειδικής διαδικασίας, με αναγνώριση απόφασης η οποία έχει εκδοθεί από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους της ΕΕ στη Λιθουανία. Ο κανονισμός αυτός εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, με εξαίρεση τη Δανία.

Οι αποφάσεις για τα δικαιώματα προσωπικής επικοινωνίας και οι αποφάσεις που επιτάσσουν την επιστροφή του παιδιού και έχουν εκδοθεί από δικαστήρια κρατών μελών της EE υπόκεινται σε εκτέλεση σύμφωνα με τους κανόνες που ορίζονται στο Μέρος VI του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας της Δημοκρατίας της Λιθουανίας (Lietuvos Respublikos civilinio proceso kodeksas, στο εξής «ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας»).

Οι αιτήσεις αφαίρεσης της δικαιοδοσίας από αλλοδαπό δικαστήριο και οι αιτήσεις παραπομπής σε αλλοδαπό δικαστήριο, όπως αναφέρονται στο άρθρο 15 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου (και στα άρθρα 8 και 9 της σύμβασης της Χάγης, της 19ης Οκτωβρίου 1996), εξετάζονται από το εφετείο της Λιθουανίας (Lietuvos apeliacinis teismas).

Οι εν λόγω αιτήσεις εξετάζονται σύμφωνα με τη διαδικασία η οποία ορίζεται στο κεφάλαιο 39 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, αν ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου δεν ορίζει διαφορετικά. Οι εν λόγω αιτήσεις δεν υπόκεινται σε δικαστικά έξοδα.

Οι αιτήσεις που υποβάλλονται στο εφετείο της Λιθουανίας πρέπει να πληρούν τις γενικές προϋποθέσεις που ισχύουν για τα δικονομικά έγγραφα (άρθρο 111 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας). Σύμφωνα με το άρθρο 15 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου, η αίτηση και τα επισυναπτόμενα παραρτήματα πρέπει να υποβληθούν στην εθνική γλώσσα, αλλιώς πρέπει να επισυναφθούν μεταφράσεις στη λιθουανική γλώσσα. Αν ο αιτών διαμένει εκτός της Δημοκρατίας της Λιθουανίας και δεν έχει ορίσει εκπρόσωπο για την υπόθεση ή αντίκλητο για να παραλαμβάνει τα δικονομικά έγγραφα με κατοικία/επαγγελματική έδρα στη Δημοκρατία της Λιθουανίας (άρθρο 805 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας), η αίτηση πρέπει να αναγράφει διεύθυνση στη Δημοκρατία της Λιθουανίας ή διεύθυνση τηλεπικοινωνίας στην οποία θα επιδίδονται τα δικονομικά έγγραφα στον αιτούντα. Ωστόσο, οι εν λόγω απαιτήσεις δεν ισχύουν για αιτήσεις οι οποίες έχουν ασκηθεί ενώπιον του εφετείου της Λιθουανίας από αλλοδαπό δικαστήριο.

Αν το κρίνει ενδεδειγμένο, το εφετείο της Λιθουανίας μπορεί να ζητήσει από την υπηρεσία κρατικής προστασίας των δικαιωμάτων του παιδιού και υιοθεσίας, η οποία υπάγεται στο Υπουργείο Κοινωνικής Ασφάλισης και Εργασίας της Δημοκρατίας της Λιθουανίας (Valstybės vaiko teisių apsaugos ir įvaikinimo tarnyba prie Lietuvos Respublikos socialinės apsaugos ir darbo ministerijos), να γνωμοδοτήσει για τη σκοπιμότητα της παραπομπής ή της αφαίρεσης δικαιοδοσίας. Το εφετείο της Λιθουανίας ορίζει προθεσμία εντός της οποίας πρέπει να διατυπωθεί η εν λόγω γνώμη.

Η αίτηση πρέπει να εξεταστεί από το εφετείο της Λιθουανίας το αργότερο εντός έξι εβδομάδων από την ημερομηνία παραλαβής της από το δικαστήριο.

Μετά την εξέταση της αίτησης αφαίρεσης της δικαιοδοσίας από αλλοδαπό δικαστήριο και την έκδοση απόφασης με την οποία γίνεται δεκτή η αίτηση, το εφετείο της Λιθουανίας, αφού εξετάσει τις περιστάσεις της υπόθεσης, ορίζει το αρμόδιο δικαστήριο της Λιθουανίας το οποίο θα επιληφθεί της υπόθεσης στη Λιθουανία. Η δίκη που έχει αρχίσει στο αλλοδαπό δικαστήριο παραπέμπεται στο αρμόδιο δικαστήριο της Λιθουανίας, το οποίο επιλαμβάνεται της ουσίας της υπόθεσης. Στην εν λόγω περίπτωση, εφαρμόζονται αναλογικά οι διατάξεις του άρθρου 35 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας και η δίκη συνεχίζεται στο αρμόδιο δικαστήριο της Λιθουανίας. Κατά περίπτωση, το αρμόδιο δικαστήριο της Λιθουανίας καθορίζει τη θέση των διαδίκων στη δίκη και λαμβάνει μέτρα για την άρση των τυχόν ελλείψεων που φέρουν τα δικονομικά έγγραφα.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Το ένδικο μέσο πρέπει να ασκηθεί ενώπιον του Ανώτατου Δικαστηρίου της Λιθουανίας (Lietvos Aukščiausiasis Teismas). Θα εξεταστεί ως αναίρεση σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Το δίκαιο που διέπει τις σχέσεις γονέων και τέκνων ορίζεται από το άρθρο 1.32 του Αστικού Κώδικα. Οι προσωπικές και οι περιουσιακές σχέσεις μεταξύ γονέων και τέκνων διέπονται από το δίκαιο του κράτους στο οποίο έχει τη συνήθη διαμονή του το τέκνο. Εάν κανένας γονέας δεν έχει τη συνήθη διαμονή του στο κράτος στο οποίο έχει το τέκνο τη συνήθη διαμονή του και το τέκνο και αμφότεροι οι γονείς είναι πολίτες του ίδιου κράτους, εφαρμοστέο είναι το δίκαιο το κράτους του οποίου είναι όλοι πολίτες.

Σε υποθέσεις γονικής μέριμνας, το αρμόδιο δικαστήριο καθορίζεται σύμφωνα με τη σύμβαση της Χάγης, της 19ης Οκτωβρίου 1996, για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία ως προς τη γονική μέριμνα και τα μέτρα προστασίας των παιδιών.

Η εφαρμοστέα νομοθεσία για την προστασία των ανηλίκων, την κηδεμονία και την επιτροπεία τους καθορίζεται σύμφωνα με τη σύμβαση της Χάγης, της 5ης Οκτωβρίου 1961, για τη δικαιοδοσία των αρχών και το εφαρμοστέο δίκαιο σε θέματα προστασίας των ανηλίκων.

Οι υποχρεώσεις διατροφής εντός της οικογένειας διέπονται από τη σύμβαση της Χάγης, της 2ας Οκτωβρίου 1973, για το εφαρμοστέο δίκαιο στις υποχρεώσεις διατροφής.

Τελευταία επικαιροποίηση: 21/10/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Λουξεµβούργο

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Από ορολογικής άποψης, στο Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου χρησιμοποιείται ο όρος «γονική εξουσία» αντί του όρου «γονική μέριμνα». Πρόκειται για το σύνολο των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που ο νόμος αναγνωρίζει στους γονείς όσον αφορά το πρόσωπο και την περιουσία των ανήλικων μη χειράφετων τέκνων τους, προκειμένου αυτοί να εκπληρώσουν τα καθήκοντα προστασίας, εκπαίδευσης και διατροφής που υπέχουν.

Η γονική εξουσία ανήκει και στους δύο γονείς, ούτως ώστε να προστατεύουν το τέκνο από την άποψη της ασφάλειας, της υγείας και της ηθικής του, να διασφαλίζουν την εκπαίδευσή του και να καθιστούν δυνατή την ανάπτυξη του τέκνου στο πλαίσιο του δέοντος σεβασμού προς το πρόσωπό του. Οι γονείς έχουν έναντι του τέκνου τους δικαίωμα και υποχρέωση εποπτείας της διατροφής και της εκπαίδευσής του. Η γονική εξουσία δεν είναι απόλυτο δικαίωμα των γονέων ούτε απόκειται στη διακριτική τους ευχέρεια. Αντίθετα, η γονική εξουσία πρέπει να ασκείται προς το υπέρτερο συμφέρον του τέκνου.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Κατ’ αρχήν, εάν η σχέση γονέα και τέκνου έχει εγκαθιδρυθεί και με τους δύο γονείς, οι τελευταίοι ασκούν από κοινού τη γονική εξουσία είτε είναι παντρεμένοι είτε όχι, είτε έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης είτε όχι, είτε είναι σε διάσταση ή διαζευγμένοι. Εάν η σχέση γονέα και τέκνου δεν έχει εγκαθιδρυθεί ως προς έναν από τους γονείς ή εάν ο ένας από αυτούς απεβίωσε, είναι απών ή αδυνατεί να εκφράσει τη βούλησή του, η γονική εξουσία ασκείται από μόνο τον άλλο γονέα.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Ο θάνατος των γονέων ή η ανικανότητά τους να φροντίζουν τα τέκνα τους οδηγεί στον διορισμό επιτρόπου. Επίτροπο μπορεί να επιλέξει ο τελευταίος επιζών γονέας πριν από τον θάνατό του. Ελλείψει τέτοιας επιλογής, επίτροπο διορίζει το οικογενειακό συμβούλιο ή, άλλως, ο δικαστής οικογενειακών υποθέσεων (juge aux affaires familiales).

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Κατ’ αρχήν, η διάσταση ή το διαζύγιο των γονέων δεν μεταβάλλει τους όρους που διέπουν την άσκηση της γονικής εξουσίας, η οποία εξακολουθεί να ασκείται από κοινού από τους δύο γονείς. Οι γονείς, μετά τη διάστασή τους, πρέπει να συνεχίσουν να λαμβάνουν από κοινού όλες τις σημαντικές αποφάσεις που αφορούν τη ζωή του τέκνου. Έναντι των καλόπιστων τρίτων κάθε γονέας θεωρείται ότι ενεργεί με τη σύμφωνη γνώμη του άλλου, όταν ενεργεί μόνος του συνήθη πράξη της γονικής εξουσίας ως προς το πρόσωπο του τέκνου.

Μόνο όταν το υπέρτερο συμφέρον του τέκνου το επιβάλλει, το δικαστήριο μπορεί να αναθέσει την άσκηση της γονικής εξουσίας σε έναν μόνο γονέα. Στην περίπτωση αυτή, ο γονέας στον οποίο ανατέθηκε η άσκησή της, λαμβάνει μόνος τις αποφάσεις που αφορούν το τέκνο. Ωστόσο, ο άλλος γονέας διατηρεί το δικαίωμα να ενημερώνεται και να παρακολουθεί τη διατροφή και την εκπαίδευση του τέκνου. Διαθέτει επίσης δικαίωμα επίσκεψης και διανυκτέρευσης, με την επιφύλαξη εξαιρέσεων για σοβαρούς λόγους.

Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, το δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει να αναθέσει το τέκνο σε τρίτον ασκούντα τη γονική εξουσία.

Όταν το τέκνο έχει ανατεθεί σε τρίτον με τη συμφωνία των γονέων του, η γονική εξουσία εξακολουθεί να ασκείται από τους γονείς. Ωστόσο, το πρόσωπο στο οποίο έχει ανατεθεί το τέκνο εκτελεί όλες τις συνήθεις πράξεις που σχετίζονται με την επιτήρηση και την εκπαίδευσή του. Το δικαστήριο, με την προσωρινή ανάθεση του τέκνου σε τρίτον, μπορεί να αποφασίσει ότι ο εν λόγω τρίτος πρέπει να ζητήσει τον διορισμό επιτρόπου.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Συμφωνία των γονέων επί ζητήματος σχετικού με τη γονική εξουσία είναι νομικά δεσμευτική μόνον εφόσον εγκριθεί από το αρμόδιο δικαστήριο.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Οι γονείς έχουν τη δυνατότητα να προσφύγουν στον μηχανισμό οικογενειακής διαμεσολάβησης.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Ο δικαστής οικογενειακών υποθέσεων μπορεί να αποφανθεί επί των ακόλουθων ζητημάτων:

  • των αιτήσεων που αφορούν την άσκηση της γονικής εξουσίας, εξαιρουμένων εκείνων που αφορούν την αφαίρεση της γονικής εξουσίας. Αυτό αφορά τους όρους άσκησης της γονικής εξουσίας από κοινού από τους γονείς, ανεξαρτήτως του αν είναι παντρεμένοι ή όχι, σε διάσταση ή διαζευγμένοι. Η άσκηση της γονικής εξουσίας δεν ανατίθεται σε έναν μόνο γονέα, παρά μόνον όταν τούτο επιβάλλεται από το υπέρτερο συμφέρον του τέκνου
  • της άσκησης του δικαιώματος επίσκεψης και διανυκτέρευσης του γονέα από τον οποίο έχει αφαιρεθεί η γονική εξουσία: το δικαίωμα αυτό μπορεί να μη χορηγηθεί μόνο για σοβαρούς λόγους
  • του δικαιώματος του τέκνου να διατηρεί προσωπικές σχέσεις με τους ανιόντες του. Μόνο το υπέρτερο συμφέρον του τέκνου μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο στο δικαίωμα αυτό. Στην περίπτωση αυτή, το δικαστήριο καθορίζει τους όρους των σχέσεων μεταξύ του τέκνου και του ανιόντος
  • του δικαιώματος επίσκεψης και διανυκτέρευσης άλλων προσώπων, είτε γονέων είτε όχι: το δικαστήριο χορηγεί το δικαίωμα αυτό λαμβάνοντας υπόψη του εξαιρετικές περιστάσεις
  • της υποχρέωσης συνεισφοράς στη διατροφή και την εκπαίδευση του τέκνου κατά τη διάρκεια της συμβίωσης των γονέων. Σε περίπτωση διάστασης των γονέων, η υποχρέωση αυτή μπορεί να λάβει τη μορφή καταβολής διατροφής, το ποσό της οποίας ορίζεται βάσει των αναγκών του τέκνου και των δυνατοτήτων συνεισφοράς των δύο γονέων, και η οποία μπορεί να συνεχιστεί και μετά την ενηλικίωση, αν το τέκνο δεν μπορεί να συντηρήσει τον εαυτό του.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Κατ’ αρχήν, η διάσταση ή το διαζύγιο των γονέων δεν μεταβάλλει τους όρους που διέπουν την άσκηση της γονικής εξουσίας, η οποία εξακολουθεί να ασκείται από κοινού από τους δύο γονείς. Οι γονείς οφείλουν να συνεχίσουν να λαμβάνουν από κοινού όλες τις σημαντικές αποφάσεις που αφορούν τη ζωή του τέκνου (διατροφή, εκπαίδευση, σχολικός προσανατολισμός κ.λπ.).

Μόνον όταν το υπέρτερο συμφέρον του τέκνου το επιβάλλει, το δικαστήριο αναθέτει την άσκηση της γονικής εξουσίας σε έναν μόνο γονέα. Στην περίπτωση αυτή, ο γονέας στον οποίο ανατέθηκε η άσκησή της λαμβάνει μόνος τις αποφάσεις που αφορούν το τέκνο. Ωστόσο, ο άλλος γονέας διατηρεί το δικαίωμα να ενημερώνεται και να παρακολουθεί τη διατροφή και την εκπαίδευση του τέκνου. Διαθέτει επίσης δικαίωμα επίσκεψης και διανυκτέρευσης, με την επιφύλαξη εξαιρέσεων για σοβαρούς λόγους. Έτσι, σε περίπτωση διάστασης των γονέων, κάθε γονέας οφείλει να διατηρεί προσωπικές σχέσεις με το τέκνο και να σέβεται τους δεσμούς του τέκνου με τον άλλο γονέα.

Εάν ο γονέας από τον οποίο έχει αφαιρεθεί η γονική εξουσία θεωρεί ότι ο άλλος γονέας δεν ασκεί τη γονική εξουσία προς το συμφέρον του τέκνου, μπορεί να προσφύγει στο δικαστήριο που είναι αρμόδιο για την επίλυση της διαφοράς. Στην περίπτωση αυτή, το δικαστήριο μπορεί, κατά περίπτωση, να τροποποιήσει την ανάθεση της γονικής εξουσίας ή τους όρους άσκησής της.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Η κοινή γονική εξουσία προϋποθέτει, στην περίπτωση της διάστασης των γονέων, ένα ευρύ πεδίο αμοιβαίας συνεννόησης και συναίνεσης προς τον σκοπό της συνεχούς και εποικοδομητικής συνεργασίας στις αποφάσεις των γονέων σχετικά με την άσκηση της γονικής εξουσίας, τη διατροφή και την εκπαίδευση του τέκνου. Οι αποφάσεις του δικαστή οικογενειακών υποθέσεων καθοδηγούνται πάντοτε από το υπέρτερο συμφέρον του τέκνου.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Ο αιτών μπορεί να προσφύγει στον δικαστή οικογενειακών υποθέσεων με αίτηση ενώπιον του περιφερειακού δικαστηρίου (tribunal d’arrondissement). Η αίτηση αναφέρει, εκτός από την ημερομηνία και το αντικείμενό της, τα ονοματεπώνυμα και τις κατοικίες των μερών, καθώς και τις ημερομηνίες και τους τόπους γέννησής τους. Στην αίτηση περιλαμβάνεται, επί ποινή ακυρότητας, επιλογή του Μεγάλου Δουκάτου του Λουξεμβούργου ως τόπου επιδόσεων του αιτούντος που, ενδεχομένως, δεν διαμένει σε αυτό. Οι διάδικοι απαλλάσσονται από την υποχρέωση εκπροσώπησης από δικηγόρο. Η γραμματεία κλητεύει τους διαδίκους εντός προθεσμίας 15 ημερών, εκτός από τις περιπτώσεις στις οποίες προβλέπονται στον νέο κώδικα πολιτικής δικονομίας μακρύτερες προθεσμίες λόγω απόστασης.

Κατ’ εξαίρεση, η αγωγή για την εν όλω ή εν μέρει αφαίρεση της γονικής εξουσίας δεν υπάγεται στην αρμοδιότητα του δικαστή οικογενειακών υποθέσεων, αλλά εμπίπτει στην αρμοδιότητα του περιφερειακού δικαστηρίου, δικάζοντος ως πολιτικού δικαστηρίου. Η αγωγή πρέπει να ασκείται από τον εισαγγελέα ενώπιον του περιφερειακού δικαστηρίου του τόπου κατοικίας ή διαμονής ενός εκ των γονέων. Ελλείψει γνωστής κατοικίας ή διαμονής στη χώρα των γονέων, η αγωγή ασκείται ενώπιον του περιφερειακού δικαστηρίου του τόπου στον οποίο βρίσκονται τα τέκνα. Εάν δεν βρίσκονται όλα τα τέκνα στην ίδια περιφέρεια, η αγωγή ασκείται ενώπιον του περιφερειακού δικαστηρίου του Λουξεμβούργου. Ο εισαγγελέας προβαίνει σε έρευνα σχετικά με την κατάσταση της οικογένειας του ανηλίκου και το ήθος των γονέων του. Οι τελευταίοι καλούνται να υποβάλουν στο δικαστήριο τις παρατηρήσεις και ενστάσεις που κρίνουν κατάλληλες. Η αίτηση αφαίρεσης της γονικής εξουσίας αναφέρει τα πραγματικά περιστατικά και συνοδεύεται από δικαιολογητικά έγγραφα. Ο γραμματέας κοινοποιεί την αίτηση και κλητεύει τους γονείς ή τους ανιόντες κατά των οποίων στρέφεται η αγωγή. Οι τελευταίοι απαλλάσσονται από την υποχρέωση εκπροσώπησης από δικηγόρο. Σε κάθε περίπτωση, το δικαστήριο μπορεί, αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν αιτήματος των μερών, να λάβει κάθε προσωρινό μέτρο που κρίνει χρήσιμο για την άσκηση της γονικής εξουσίας επί του τέκνου. Ομοίως, το δικαστήριο μπορεί, σε κάθε περίπτωση, να ανακαλέσει ή να τροποποιήσει τα μέτρα αυτά. Οι γονείς ή ο επίτροπος που επιθυμούν την ανάκτηση των δικαιωμάτων που τους έχουν αφαιρεθεί πρέπει να υποβάλουν το αίτημα στο δικαστήριο του τόπου κατοικίας ή συνήθους διαμονής του προσώπου στο οποίο έχουν χορηγηθεί τα δικαιώματα αυτά.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Η αγωγή ενώπιον του δικαστή οικογενειακών υποθέσεων εισάγεται με απλή αίτηση στο περιφερειακό δικαστήριο από έναν εκ των γονέων ή από τον ανήλικο που είναι ικανός να διαμορφώσει ίδια άποψη υπό τους όρους του άρθρου 1007-50 του νέου κώδικα πολιτικής δικονομίας. Τα μέρη απαλλάσσονται από την υποχρέωση εκπροσώπησης από δικηγόρο, εκτός εάν το αίτημα υποβάλλεται στο πλαίσιο δίκης διαζυγίου για ισχυρό κλονισμό των συζυγικών σχέσεων ή δίκης δικαστικού χωρισμού. Στις περιπτώσεις αυτές, η παράσταση με δικηγόρο είναι υποχρεωτική.

Η αίτηση κατατίθεται σε απλό χαρτί, στη γραμματεία του περιφερειακού δικαστηρίου που είναι κατά τόπον αρμόδιο, και συγκεκριμένα:

1° του δικαστηρίου του τόπου όπου βρίσκεται η κατοικία της οικογένειας

2° αν οι γονείς ζουν χωριστά, του δικαστηρίου του τόπου κατοικίας του γονέα με τον οποίο διαμένει συνήθως το ανήλικο τέκνο, αν η γονική εξουσία ασκείται από κοινού από τους γονείς, ή του δικαστηρίου του τόπου κατοικίας του γονέα που ασκεί μόνος την εν λόγω εξουσία

3  στις λοιπές περιπτώσεις, του δικαστηρίου του τόπου κατοικίας του διαδίκου ο οποίος δεν κίνησε τη διαδικασία.

Σε περίπτωση κοινής αίτησης, αρμόδιο δικαστήριο είναι, κατ’ επιλογή των διαδίκων, το δικαστήριο του τόπου κατοικίας ενός εκ των διαδίκων. Για περισσότερες λεπτομέρειες, θα πρέπει να συμβουλευτείτε το άρθρο 1007-2 του νέου κώδικα πολιτικής δικονομίας.

Όταν το αίτημα υποβάλλεται στο πλαίσιο δίκης διαζυγίου για ισχυρό κλονισμό των συζυγικών σχέσεων ή δίκης δικαστικού χωρισμού, κατά τόπον αρμόδιο είναι το δικαστήριο του τόπου της κοινής κατοικίας των συζύγων ή, άλλως, του τόπου κατοικίας του εναγόμενου συζύγου.

Οι αιτήσεις καθορισμού ή τροποποίησης της άσκησης της γονικής εξουσίας και του δικαιώματος επίσκεψης και διανυκτέρευσης συζητούνται εντός προθεσμίας ενός μηνός από την κλήτευση.

Η συζήτηση ενώπιον του δικαστή οικογενειακών υποθέσεων δεν είναι δημόσια. Διεξάγεται εν συμβουλίω. Ο δικαστής οικογενειακών υποθέσεων δικάζει κατ’ αρχήν μόνος, αλλά μπορεί να παραπέμψει τη διαφορά ενώπιον πολυμελούς συνθέσεως σε περίπτωση ιδιαίτερης πολυπλοκότητας. Εκτελεί επίσης τα καθήκοντα του δικαστή των ασφαλιστικών μέτρων.

Ο δικαστής οικογενειακών υποθέσεων εξετάζει κάθε διάδικο αυτοπροσώπως και έχει το καθήκον να επιχειρήσει να τους συμφιλιώσει. Μπορεί να προτείνει στα μέρη κάποιο μέτρο διαμεσολάβησης. Μπορεί να διατάξει τη διεξαγωγή κοινωνικής έρευνας ή κάθε άλλο μέτρο έρευνας. Κατά τη λήψη απόφασης σχετικά με τους όρους άσκησης της γονικής εξουσίας, ο δικαστής οικογενειακών υποθέσεων μπορεί να λαμβάνει υπόψη, για παράδειγμα, την πρακτική που ακολουθούσαν προηγουμένως οι γονείς ή τις συμφωνίες που είχαν συνάψει προηγουμένως, τα συναισθήματα που εκφράζει το ανήλικο τέκνο, την ικανότητα κάθε γονέα να ασκεί τα καθήκοντά του και να σέβεται τα δικαιώματα του άλλου γονέα, το αποτέλεσμα των πραγματογνωμοσυνών ή των κοινωνικών ερευνών που διενεργήθηκαν.

Σε περίπτωση αιτήματος καταβολής διατροφής ή συνεισφοράς στη διατροφή και την εκπαίδευση του τέκνου, ο δικαστής οικογενειακών υποθέσεων μπορεί να διατάξει τα μέρη, και ακόμη και τους τρίτους, να παράσχουν πληροφορίες ή να προσκομίσουν εμπορικά βιβλία ή λογιστικά έγγραφα, ικανά να προσδιορίσουν το ύψος των εισοδημάτων, των αξιώσεων ή του προϊόντος της εργασίας των μερών.

Τα ένδικα μέσα κατά των αποφάσεων του δικαστή οικογενειακών υποθέσεων πρέπει να ασκούνται εντός προθεσμίας 40 ημερών. Οι σχετικές αιτήσεις πρέπει να υπογράφονται από δικηγόρο.

Σε περιπτώσεις κατεπείγοντος που τεκμηριώνεται δεόντως στην αίτηση και όταν ο δικαστής οικογενειακών υποθέσεων έχει ήδη επιληφθεί της ουσίας της αίτησης, μπορεί να επιληφθεί κατ’ εξαίρεση, αίτησης ασφαλιστικών μέτρων με σκοπό τη λήψη προσωρινών μέτρων. Η αίτηση ασφαλιστικών μέτρων κατατίθεται στη γραμματεία του περιφερειακού δικαστηρίου που είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί της ουσίας της αίτησης. Οι διάδικοι απαλλάσσονται από την υποχρέωση εκπροσώπησης από δικηγόρο.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Τα πρόσωπα με εισόδημα που θεωρείται ανεπαρκές σύμφωνα με τη νομοθεσία του Λουξεμβούργου μπορούν να τύχουν του ευεργετήματος της πενίας. Για τον σκοπό αυτόν, οφείλουν να συμπληρώσουν ένα ερωτηματολόγιο διαθέσιμο στην κεντρική υπηρεσία κοινωνικής πρόνοιας και να το αποστείλουν στον πρόεδρο του κατά τόπον αρμόδιου δικηγορικού συλλόγου, ο οποίος λαμβάνει τη σχετική απόφαση.

Το ευεργέτημα της πενίας καταλαμβάνει όλα τα έξοδα που αφορούν τις δίκες, τις διαδικασίες ή τις πράξεις για τις οποίες χορηγείται. Καταλαμβάνει ιδίως τα τέλη χαρτοσήμου και πρωτοκόλλου, τα παράβολα γραμματείας, τις αμοιβές των δικηγόρων, τα τέλη και τα έξοδα του δικαστικού επιμελητή, τα έξοδα και τις αμοιβές των συμβολαιογράφων, τα έξοδα και τις αμοιβές των τεχνικών συμβούλων, τα τέλη των μαρτύρων, τις αμοιβές των μεταφραστών και διερμηνέων, τα τέλη για πιστοποιητικά ύπαρξης εθιμικού κανόνα δικαίου, τα έξοδα μετακίνησης, τα τέλη και έξοδα διατυπώσεων εγγραφών, υποθηκών και ενεχύρων, καθώς και τα έξοδα δημοσίευσης στις εφημερίδες.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Υπάρχει η δυνατότητα άσκησης ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική εξουσία ενώπιον του εφετείου («Cour d'appel»). Το ένδικο μέσο μπορεί καταρχήν να ασκηθεί εντός προθεσμίας σαράντα ημερών. Ωστόσο, η προθεσμία για την άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης του δικαστή οικογενειακών υποθέσεων δικάζοντος επί προσωρινών μέτρων, είτε στο πλαίσιο δίκης διαζυγίου για ισχυρό κλονισμό των συζυγικών σχέσεων ή δικαστικού χωρισμού είτε στο πλαίσιο εξαιρετικής διαδικασίας λήψης ασφαλιστικών μέτρων, είναι 15 ημέρες.

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Εναπόκειται στον δικαστή οικογενειακών υποθέσεων που έχει ορίσει τις περιόδους διανυκτέρευσης του τέκνου με καθέναν από τους γονείς του ή που έχει καθορίσει το δικαίωμα προσωπικής επικοινωνίας ενός γονέα ή ακόμη και ενός τρίτου, να εξοπλίσει εκ των υστέρων την απόφασή του με μέτρα καταναγκασμού. Καθορίζει τη φύση των εν λόγω μέτρων και τους όρους άσκησής τους με γνώμονα το υπέρτερο συμφέρον του τέκνου. Μπορεί να επιβάλει χρηματική ποινή για να εξασφαλίσει τη συμμόρφωση με την απόφαση που πρόκειται να εκδοθεί.

Το δίκαιο του Λουξεμβούργου προβλέπει αρκετές δυνατότητες προκειμένου να καμφθεί η συστηματική άρνηση εκτέλεσης απόφασης σχετικά με τη γονική εξουσία:

Αφενός, προβλέπεται κύρωση αστικού χαρακτήρα, ήτοι χρηματική ποινή (δηλαδή καταδίκη σε ορισμένο χρηματικό ποσό), η οποία επιβάλλεται από τον δικαστή οικογενειακών υποθέσεων κατά του μη συμμορφούμενου γονέα προκειμένου να τον αναγκάσει σε αυτούσια εκπλήρωση της υποχρέωσής του. Η αγωγή εισάγεται ενώπιον του περιφερειακού δικαστηρίου του τόπου διαμονής του τέκνου.

Επιπλέον, σε περίπτωση επανειλημμένης μη συμμόρφωσης ενός εκ των γονέων με δικαστικές αποφάσεις σχετικές με τα δικαιώματα επίσκεψης και διανυκτέρευσης ή εναλλασσόμενης διαμονής, ο δικαστής οικογενειακών υποθέσεων μπορεί να προτείνει οικογενειακή διαμεσολάβηση. Εάν η μη συμμόρφωση συνεχιστεί, ο δικαστής μπορεί, κατόπιν αιτήματος του ζημιωθέντος γονέα, να προχωρήσει σε τροποποίηση της ανάθεσης της γονικής εξουσίας ή, αντίστοιχα, της χορήγησης του δικαιώματος επίσκεψης και διανυκτέρευσης υπέρ του άλλου γονέα.

Αφετέρου, προβλέπονται ποινικές κυρώσεις στην περίπτωση του αδικήματος της μη παράδοσης του τέκνου. Η Εισαγγελία μπορεί να επιληφθεί της υπόθεσης είτε αυτεπαγγέλτως είτε κατόπιν έγκλησης του θύματος. Το περιφερειακό δικαστήριο, δικάζον ως ποινικό δικαστήριο, ορίζει τις ποινές και, κατά περίπτωση, την αποζημίωση και τους τόκους που οφείλονται στο θύμα. Οι διάδικοι απαλλάσσονται από την υποχρέωση εκπροσώπησης από δικηγόρο.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Δυνάμει του Ο σύνδεσμος ανοίγει σε νέο παράθυροκανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας (εφεξής «κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα»), κάθε απόφαση περί γονικής εξουσίας που έχει εκδοθεί από δικαστήριο άλλης χώρας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (με την εξαίρεση της Δανίας) αναγνωρίζεται καταρχήν αυτοδικαίως στο Μεγάλο Δουκάτο. Με άλλα λόγια, η αναγνώριση μιας τέτοιας απόφασης δεν υπόκειται σε καμία διαδικασία.

Εντούτοις, η απόφαση που εκδίδεται από δικαστήριο άλλης χώρας της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την άσκηση της γονικής εξουσίας επί του κοινού τέκνου των διαδίκων, η οποία είναι σε αυτή τη χώρα εκτελεστή και έχει επιδοθεί ή κοινοποιηθεί, εκτελείται στο Μεγάλο Δουκάτο αφού κηρυχθεί εκτελεστή, κατόπιν αίτησης οποιουδήποτε ενδιαφερόμενου μέρους. Η αίτηση για την κήρυξη της εκτελεστότητας υποβάλλεται στον πρόεδρο του περιφερειακού δικαστηρίου μέσω δικηγόρου. Η απόφαση του προέδρου του περιφερειακού δικαστηρίου μπορεί να προσβληθεί ενώπιον του εφετείου. Αίτηση αναίρεσης κατά της απόφασης του εφετείου μπορεί να ασκηθεί ενώπιον του ακυρωτικού δικαστηρίου (Cour de cassation).

Πρέπει να σημειωθεί ότι οι αποφάσεις σχετικά με το δικαίωμα επίσκεψης και οι αποφάσεις σχετικά με την επιστροφή του τέκνου μπορούν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να αναγνωρίζονται και να εκτελούνται χωρίς να απαιτείται η εφαρμογή της διαδικασίας που περιγράφεται στο προηγούμενο εδάφιο.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Δυνάμει του «κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα», κάθε ενδιαφερόμενο μέρος μπορεί να ζητήσει, με την υποβολή αίτησης, από τον πρόεδρο του περιφερειακού δικαστηρίου να εκδώσει απόφαση περί μη αναγνώρισης απόφασης σχετικής με τη γονική εξουσία που έχει εκδοθεί από δικαστήριο άλλης χώρας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο αιτών οφείλει να εκπροσωπείται από δικηγόρο.

Η αίτηση μπορεί να απορριφθεί μόνο για τους εξής λόγους:

  • αν αντίκειται προδήλως στη δημόσια τάξη
  • αν δεν υπήρξε ακρόαση του τέκνου
  • αν δεν έγιναν σεβαστά τα δικαιώματα άμυνας
  • αν είναι ασυμβίβαστη με συναφή απόφαση.

Οποιοσδήποτε εκ των διαδίκων μπορεί να προσφύγει κατά της απόφασης του προέδρου του περιφερειακού δικαστηρίου ενώπιον του εφετείου. Κατά της απόφασης του εφετείου μπορεί να υποβληθεί αίτηση αναίρεσης ενώπιον του ακυρωτικού δικαστηρίου.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Οι ερωτήσεις σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο θα πρέπει να διαφοροποιούνται από τις ερωτήσεις σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία. Δικαιοδοσία επί θεμάτων που αφορούν τη γονική εξουσία έχουν τα δικαστήρια της συνήθους διαμονής του παιδιού (άρθρο 8 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα και άρθρο 5 της σύμβασης της Χάγης, της 19ης Οκτωβρίου 1996, για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία σε θέματα γονικής μέριμνας και μέτρων προστασίας των παιδιών). Το εφαρμοστέο δίκαιο καθορίζεται επίσης από την προαναφερθείσα σύμβαση της Χάγης. Η ιθαγένεια του παιδιού είναι άνευ σημασίας. Ως εκ τούτου, οι αρχές του συμβαλλόμενου κράτους της συνήθους διαμονής του παιδιού, εν προκειμένω ο δικαστής οικογενειακών υποθέσεων, έχουν δικαιοδοσία να λαμβάνουν μέτρα για την προστασία του προσώπου ή της περιουσίας του. Η άσκηση της γονικής εξουσίας διέπεται από το δίκαιο του κράτους της συνήθους διαμονής του παιδιού ή, σε περίπτωση αλλαγής της συνήθους διαμονής του παιδιού, από το δίκαιο του κράτους της νέας συνήθους διαμονής του.

Σχετικοί σύνδεσμοι

Φυλλάδιο: Ο σύνδεσμος ανοίγει σε νέο παράθυροL'autorité parentale au Grand-Duché de Luxembourg (Η γονική εξουσία στο Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου)

Ο σύνδεσμος ανοίγει σε νέο παράθυροLegilux

Τελευταία επικαιροποίηση: 18/12/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Ουγγαρία

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Στην πράξη η γονική μέριμνα περιλαμβάνει τον καθορισμό του ονόματος ενός ανήλικου τέκνου, τη φροντίδα και την ανατροφή του, τον καθορισμό του τόπου κατοικίας του, τη διοίκηση της περιουσίας του, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις ως προς τη νόμιμη εκπροσώπησή του, και το δικαίωμα διορισμού επιτρόπου ή αποκλεισμού ενός προσώπου από την επιτροπεία.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Οι γονείς ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα, είτε ζουν μαζί είτε χωριστά, εκτός αν έχει οριστεί διαφορετικά στη μεταξύ τους συμφωνία ή σε απόφαση της αρχής επιτροπείας ή του δικαστηρίου.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Στην Ουγγαρία, η επιτροπεία αποτελεί νομική ρύθμιση η οποία διασφαλίζει τη μέριμνα των ανηλίκων, την εκπροσώπηση και τη διοίκηση της περιουσίας τους από επίτροπο ο οποίος διορίζεται από την αρχή επιτροπείας, αν δεν υπάρχει γονέας ασκών τη γονική μέριμνα. Η ανάγκη διορισμού επιτρόπου μπορεί να γνωστοποιηθεί στην αρχή επιτροπείας από οποιονδήποτε. Ένας στενός συγγενής του ανηλίκου ή το πρόσωπο που επιμελείται το τέκνο έχει υποχρέωση να ενημερώσει την αρμόδια αρχή επιτροπείας, δηλαδή το δικαστήριο ή άλλη αρχή, για την ανάγκη διορισμού επιτρόπου.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Οι γονείς ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα, είτε ζουν μαζί είτε χωριστά, εκτός αν έχει οριστεί διαφορετικά στη μεταξύ τους συμφωνία ή σε απόφαση της αρχής επιτροπείας ή του δικαστηρίου. Οι χωρισμένοι γονείς μπορούν να συμφωνήσουν να διαμοιράσουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την άσκηση της γονικής μέριμνας, με την υποχρέωση, ωστόσο, να διασφαλίσουν έναν ισορροπημένο τρόπο ζωής για το τέκνο τους (για παράδειγμα, δεν μπορεί το τέκνο να διαμένει εναλλάξ με τους γονείς, αν αυτοί διαμένουν πολύ μακριά ο ένας από τον άλλον και κάτι τέτοιο θα ήταν ιδιαίτερα επαχθές για το τέκνο). Η συμφωνία των γονέων εγκρίνεται από το δικαστήριο. Εάν οι γονείς δεν μπορούν να καταλήξουν σε συμφωνία για τα θέματα των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων γονικής μέριμνας, το δικαστήριο αποφασίζει ποιος γονέας θα ασκεί τη γονική μέριμνα. Κατά την έκδοση της απόφασής του, το δικαστήριο αξιολογεί το πώς διασφαλίζεται καλύτερα η σωματική, διανοητική και ηθική ανάπτυξη του τέκνου.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Όταν ένας γάμος λύεται με κοινή δήλωση βούλησης και πρόθεσης των συζύγων περί λύσης του γάμου η οποία υποβάλλεται γραπτώς στο δικαστήριο, η αίτηση περιλαμβάνει τη συμφωνία των γονέων ως προς το ζήτημα της γονικής μέριμνας. Το δικαστήριο εγκρίνει τη συμφωνία με οριστική απόφαση στο πλαίσιο της δίκης διαζυγίου, καθώς ο γάμος δεν μπορεί να λυθεί συναινετικά χωρίς την εν λόγω συμφωνία.

Αν χρειαστεί, το δικαστήριο εκδίδει απόφαση γονικής μέριμνας κατά τη λύση ενός γάμου, ακόμη κι αν δεν έχει υποβληθεί σχετική αίτηση. Εάν δεν ασκηθεί ένδικο μέσο, η απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου καθίσταται τελεσίδικη μετά την παρέλευση δεκαπέντε ημερών από τη λήξη της προθεσμίας για την άσκησή του.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Οι γονείς μπορούν να προσφύγουν στη διαμεσολάβηση πριν από την κίνηση της δίκης διαζυγίου ή κατά τη διάρκεια αυτής, με αίτημά τους ή με πρωτοβουλία του δικαστηρίου, για να διευθετήσουν συναινετικά οποιαδήποτε διαφορά αφορά τη σχέση τους ή τη λύση του γάμου, όπως το ζήτημα της γονικής μέριμνας. Οι γονείς μπορούν να καταρτίσουν γραπτώς τη συμφωνία που πέτυχαν στη διαμεσολάβηση για να περιληφθεί στη διαδικασία του δικαστικού συμβιβασμού. Για τη διασφάλιση ότι η γονική μέριμνα ασκείται ορθά και με την απαιτούμενη συνεργασία των γονέων, το δικαστήριο και/ή η αρχή επιτροπείας κατά τη διαδικασία ενώπιόν τους μπορούν (επί αιτήματος ή αυτεπαγγέλτως σε υποθέσεις που παραπέμπονται στη δικαιοδοσία τους) να διατάξουν τους γονείς να προσφύγουν σε διαμεσολάβηση για να επιτύχουν την κατάλληλη συνεργασία μεταξύ του ασκούντος την επιμέλεια γονέα και του γονέα που διαμένει χωριστά από το τέκνο και να διασφαλίσουν τα δικαιώματα του γονέα που διαμένει χωριστά από το τέκνο.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Σε περίπτωση διαφωνίας, το δικαστήριο αποφαίνεται για το ποιος γονέας θα ασκεί τη γονική μέριμνα εξετάζοντας και τους δύο γονείς και το τέκνο, όποτε αυτό κρίνεται δικαιολογημένο. Το δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει να απονείμει πλήρη γονική μέριμνα στον έναν γονέα ή να αναθέσει στον κάθε γονέα την άσκηση επιμέρους δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Το δικαστήριο μπορεί να επιτρέψει στον γονέα που διαμένει χωριστά από το τέκνο του να διεκπεραιώνει ορισμένα καθήκοντα μέριμνας και ανατροφής του τέκνου ή, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, να διοικεί πλήρως ή μερικώς την περιουσία του τέκνου και να ενεργεί ως νόμιμος εκπρόσωπός του σε υποθέσεις που αφορούν την περιουσία του. Το δικαστήριο μπορεί να περιορίσει ή να αφαιρέσει το δικαίωμα λήψης αποφάσεων για θεμελιώδη ζητήματα που επηρεάζουν το μέλλον του τέκνου, αν αυτό εξυπηρετεί το συμφέρον του. Ωστόσο, το δικαστήριο δεν μπορεί να διατάξει την άσκηση της γονικής μέριμνας από κοινού, διότι αυτό μπορεί να γίνει μόνο με συμφωνία των γονέων η οποία μπορεί να εγκριθεί από το δικαστήριο.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Όχι. Εάν το δικαστήριο απονείμει επιμέλεια στον έναν γονέα, ο γονέας που διαμένει χωριστά από το τέκνο μπορεί να συνεχίζει να ασκεί δικαιώματα γονικής μέριμνας σε θεμελιώδη ζητήματα που επηρεάζουν το μέλλον του τέκνου. Ο καθορισμός και η μεταβολή του ονόματος και του επωνύμου ενός ανηλίκου, ο καθορισμός του τόπου κατοικίας του τέκνου, εάν αυτός διαφέρει από τον τόπο κατοικίας του γονέα, ο καθορισμός της κατοικίας του τέκνου στην αλλοδαπή για σκοπούς εγκατάστασης ή μακροπρόθεσμης διαμονής, η μεταβολή της ιθαγένειας του τέκνου και η επιλογή του σχολείου και της καριέρας του τέκνου θεωρούνται θεμελιώδη ζητήματα.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Το δικαστήριο δεν μπορεί να διατάξει την άσκηση της επιμέλειας από κοινού, αλλά απλώς εγκρίνει τη σχετική συμφωνία των γονέων στο πλαίσιο της δίκης γαμικών διαφορών, λαμβάνοντας υπόψη τα συμφέροντα του τέκνου. Προϋπόθεση της εν λόγω έγκρισης είναι να διασφαλίζουν οι χωρισμένοι γονείς έναν ισορροπημένο τρόπο ζωής για το τέκνο τους κατά την άσκηση της επιμέλειας από κοινού. Εάν το δικαστήριο δεν το θεωρεί αυτό εφικτό, μπορεί να αρνηθεί την έγκριση της συμφωνίας. Ωστόσο, σε καταστάσεις οι οποίες επιτάσσουν άμεση δράση ο γονέας μπορεί να αποφασίζει ανεξάρτητα και πρέπει να ενημερώνει αμελλητί τον άλλον γονέα (για παράδειγμα ως προς μια επείγουσα ιατρική παρέμβαση).

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Για ζητήματα γονικής μέριμνας μπορείτε να προσφύγετε στην αρχή επιτροπείας ή το δικαστήριο ανάλογα με το αν έχετε διαφωνία ως γονείς ως προς την άσκηση της γονικής μέριμνας από κοινού και το αν η μέριμνα θα ρυθμιστεί από το δικαστήριο.

Η αγωγή πρέπει να ασκηθεί ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου κατοικίας του εναγομένου (ή, αν δεν υπάρχει τέτοιο δικαστήριο, από το αρμόδιο δικαστήριο του τόπου διαμονής εναγομένου) ή του τόπου της τελευταίας κοινής διαμονής των συζύγων.

Η αγωγή ασκείται με κατάθεση γραπτής αίτησης στο αρμόδιο δικαστήριο. Βλ., επίσης σχετικά την ενότητα Ενδεδειγμένες ενέργειες ως προς την κατάθεση της αίτησης και το περιεχόμενο αυτής. Εκτός από τις γενικά απαιτούμενες πληροφορίες, η αίτηση πρέπει επίσης να παραθέτει λεπτομερή στοιχεία για τη σύναψη του γάμου και τη γέννηση παιδιών εντός γάμου τα οποία παραμένουν εν ζωή, ενώ επίσης στις υποθέσεις που αφορούν την άσκηση της γονικής μέριμνας πρέπει να συνοδεύεται από τα πιστοποιητικά γέννησης των παιδιών.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Δίκη η οποία κινείται με αγωγή για τη ρύθμιση των δικαιωμάτων άσκησης γονικής επιμέλειας και ανάθεσης του τέκνου σε τρίτον:

Εάν οι χωρισμένοι γονείς δεν καταλήξουν σε συμφωνία, το δικαστήριο αποφασίζει επί αιτήματος ή κατά τη διακριτική του ευχέρεια για το ποιος γονέας θα έχει την επιμέλεια. Το δικαστήριο αποφαίνεται επί του ζητήματος αφού λάβει υπόψη του τα συμφέροντα του τέκνου και αξιολογήσει το πώς θα διασφαλιστεί καλύτερα η σωματική, διανοητική και ηθική ανάπτυξη του τέκνου.

Η αγωγή για τον καθορισμό του ασκούντος τη γονική μέριμνα, την επιμέλεια ή για μεταρρυθμίσεις σε επιμέρους δικαιώματα επιμέλειας, την ανάθεση του τέκνου σε τρίτον ή τη μεταρρύθμιση της εν λόγω ανάθεσης μπορεί να ασκηθεί από γονέα ή την αρχή επιτροπείας. Η αγωγή ασκείται από έναν γονέα κατά του άλλου ή από την αρχή επιτροπείας κατά αμφότερων των γονέων. Η αγωγή με αίτημα τη μεταρρύθμιση της ανάθεσης του τέκνου σε τρίτον πρέπει να ασκηθεί κατά του προσώπου με το οποίο διαμένει το τέκνο.

Κατά τη διάρκεια της δίκης το δικαστήριο πρέπει να εξετάσει και τους δύο γονείς και, όποτε κρίνεται δικαιολογημένο –ή το ζητά το ίδιο το τέκνο–, να εξετάσει και το τέκνο. Εάν το τέκνο έχει συμπληρώσει το 14ο έτος της ηλικίας του, το δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει απλώς για την επιμέλεια του τέκνου και τη διαμονή του με τη συναίνεσή του, εκτός αν η επιλογή του τέκνου θέτει σε κίνδυνο την ανάπτυξή του.

Το δικαστήριο μπορεί να υποχρεώσει τους γονείς να προσφύγουν στη διαμεσολάβηση για να διασφαλίσει ότι η γονική μέριμνα ασκείται ορθά και με την απαιτούμενη συνεργασία των γονέων.

Διαδικασία ενώπιον της αρχής επιτροπείας σε διαφορά η οποία σχετίζεται με την άσκηση της επιμέλειας από κοινού:

Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να συνάψουν συμφωνία για θέματα που αφορούν την άσκηση της γονικής μέριμνας από κοινού (είτε ζουν μαζί είτε χωριστά), καθένας από τους δύο μπορεί να απευθυνθεί στην αρχή επιτροπείας η οποία θα αποφασίσει σχετικά, εκτός αν πρόκειται για θέματα που αφορούν την ελευθερία συνείδησης ή την ελευθερία της θρησκευτικής πίστης.

Εάν οι χωρισμένοι γονείς που έχουν δικαίωμα να ασκούν τη γονική μέριμνα από κοινού συμφωνήσουν να διαμοιράσουν τα συναφή δικαιώματα και τις υποχρεώσεις ή στο μέλλον να ασκούνται τα δικαιώματα γονικής μέριμνας από έναν από τους γονείς, η αρχή επιτροπείας καταχωρίζει την εν λόγω συμφωνία στα πρακτικά με αίτημά τους. Στα πρακτικά πρέπει επίσης να καταχωριστεί η συμφωνία σχετικά με το ποιος γονέας θα αναθρέψει το τέκνο και να καταγραφεί το γεγονός ότι η άσκηση των δικαιωμάτων γονικής επιμέλειας θα γίνεται από κοινού σε θεμελιώδη ζητήματα τα οποία επηρεάζουν το μέλλον του τέκνου, εκτός αν ορίσει διαφορετικά το δικαστήριο.

Οι γονείς πρέπει να ενημερωθούν για τη δυνατότητα μεταρρύθμισης της συμφωνίας τους και για το ότι η συμφωνία δεν έχει την ισχύ δικαστικής απόφασης η οποία εκδίδεται στη δίκη περί γαμικών διαφορών ή στη δίκη που είχε κινηθεί για τη ρύθμιση της επιμέλειας.

Στη δίκη περί γαμικών διαφορών το δικαστήριο εκδίδει κατά τη διακριτική του ευχέρεια προσωρινά μέτρα που αφορούν τη διαμονή του ανηλίκου και τον τόπο διαμονής του τέκνου με έναν γονέα ή τρίτον, την παράταση ή τον περιορισμό των δικαιωμάτων γονικής μέριμνας ή την επικοινωνία μεταξύ γονέα και τέκνου.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Βλ., επίσης την ενότητα Ενδεδειγμένες ενέργειες αναφορικά με την εν λόγω ερώτηση.

Στη δίκη αφαίρεσης ή αποκατάστασης της γονικής μέριμνας και στις δίκες που αφορούν την ανάθεση και τη μεταφορά ενός τέκνου ή τα δικαιώματα επικοινωνίας, οι διάδικοι έχουν το δικαίωμα αναβολής πληρωμής ανεξάρτητα από το εισόδημά τους και την οικονομική τους κατάσταση. Το δικαίωμα αναβολής της πληρωμής συνεπάγεται ότι οι αμοιβές και τα λοιπά έξοδα της διαδικασίας προκαταβάλλονται από το κράτος και όχι από τους διαδίκους ωστόσο, τα έξοδα που έχουν προκαταβληθεί πρέπει να αποδοθούν στο κράτος από τον ηττημένο διάδικο κατά το πέρας της δίκης.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Ναι, η απόφαση για την επιμέλεια υπόκειται σε έφεση σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες. Το ένδικο μέσο μπορεί να ασκηθεί από τον γονέα ή το τέκνο. Η προθεσμία άσκησης της έφεσης είναι δεκαπέντε ημέρες μετά την κοινοποίηση της απόφασης.

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Για την εκτέλεση απόφασης η οποία ρυθμίζει τη γονική μέριμνα, εκδίδεται εκτελεστός τίτλος από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο ή, σε περίπτωση αλλοδαπής απόφασης (δικαστικός συμβιβασμός) η οποία επικυρώνεται σύμφωνα με το άρθρο 42 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 [κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2201/2003], από το πρωτοδικείο που λειτουργεί στην έδρα του περιφερειακού δικαστηρίου του τόπου συνήθους διαμονής του τέκνου ή του προσώπου το οποίο υπόκειται στην εκτελεστή απόφαση ή από το Κεντρικό Πρωτοδικείο της Βούδας (Budai Központi Kerületi Bíróság) στη Βουδαπέστη.

Όταν εκτελείται δικαστική απόφαση (συμφωνία που έχει εγκριθεί από το δικαστήριο) η οποία ρυθμίζει την παράδοση και την ανάθεση ενός τέκνου, το δικαστήριο καλεί το υπόχρεο πρόσωπο να εκπληρώσει εκούσια τις υποχρεώσεις του μέσα σε εύλογη προθεσμία αν δεν το πράξει, το δικαστήριο διατάσσει την παράδοση του τέκνου με τη συνδρομή της αστυνομίας.

Το τέκνο πρέπει να παραδοθεί στο πρόσωπο το οποίο ζητά την αναγκαστική εκτέλεση ή, αν δεν υπάρχει τέτοιο πρόσωπο, στον εκπρόσωπό του ο οποίος έχει εγκριθεί από την αρχή επιτροπείας ή στην αρχή επιτροπείας. Όταν παραδίδεται το τέκνο, το υπόχρεο για την παράδοση πρόσωπο πρέπει να ενημερώσει το πρόσωπο που αναλαμβάνει το τέκνο για την κατάσταση της υγείας του τέκνου και για κάθε άλλη περίσταση της οποίας η άγνοια μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη σωματική ακεραιότητα ή τη ζωή του τέκνου.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Οι αποφάσεις γονικής μέριμνας που έχουν εκδοθεί σε κράτος μέλος αναγνωρίζονται από τα δικαστήρια της Ουγγαρίας χωρίς τήρηση ειδικής διαδικασίας. Η απόφαση ουδέποτε επανεξετάζεται επί της ουσίας.

Παρά ταύτα, κάθε ενδιαφερόμενο μέρος μπορεί να υποβάλει αίτηση στο αρμόδιο δικαστήριο με αίτημα την έκδοση απόφασης περί αναγνώρισης ή μη αναγνώρισης μιας απόφασης.

Εκτέλεση:

Η απόφαση για την άσκηση της γονικής μέριμνας η οποία έχει εκδοθεί σε κράτος μέλος στο οποίο είναι εκτελεστή και έχει επιδοθεί θα εκτελεστεί στην Ουγγαρία, αν κηρυχθεί εκτελεστή στην Ουγγαρία μετά από αίτημα ενδιαφερόμενου μέρους.

Το αρμόδιο δικαστήριο ή η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους στο οποίο εκδόθηκε η απόφαση εκδίδει πιστοποιητικό σύμφωνα με το άρθρο 42 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου μετά από αίτημα ενδιαφερόμενου μέρους.

Το πρωτοδικείο της έδρας του περιφερειακού δικαστηρίου της συνήθους διαμονής του τέκνου ή του υπόχρεου προσώπου ή το Κεντρικό Πρωτοδικείο της Βούδας στη Βουδαπέστη εκδίδει εκτελεστό τίτλο βάσει αλλοδαπής απόφασης (δικαστικός συμβιβασμός) ο οποίος ενσωματώνει το εν λόγω πιστοποιητικό.

Η απόφαση του αλλοδαπού δικαστηρίου είναι εκτελεστή αν, ανάλογα με τη φύση της, πληροί τα παρακάτω κριτήρια: αποτελεί δικαστική απόφαση με την οποία διαπιστώνεται αθέτηση στην αστική δίκη στην ποινική δίκη αποτελεί μέρος δικαστικής απόφασης με την οποία διαπιστώνεται αθέτηση της συναφούς αστικής αξίωσης ή αποτελεί συμφωνία που έχει εγκριθεί από το δικαστήριο.

Η διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης διενεργείται στη βάση του εκτελεστού τίτλου σύμφωνα με την ουγγρική νομοθεσία για την αναγκαστική εκτέλεση.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Οι αποφάσεις που εκδίδονται σε κράτος μέλος αναγνωρίζονται από τα δικαστήρια της Ουγγαρίας χωρίς τήρηση ειδικής διαδικασίας. Η απόφαση ουδέποτε επανεξετάζεται επί της ουσίας.

Παρά ταύτα, κάθε ενδιαφερόμενο μέρος μπορεί να υποβάλει αίτηση στο αρμόδιο δικαστήριο με αίτημα την έκδοση απόφασης περί αναγνώρισης ή μη αναγνώρισης μιας απόφασης.

Οι διάδικοι μπορούν να προσφύγουν κατά της απόφασης η οποία έχει εκδοθεί επί αιτήσεως για την κήρυξη εκτελεστότητας.

Η έφεση πρέπει να εκδικαστεί σύμφωνα με τους κανόνες πολιτικής δικονομίας.

Η έφεση κατά της απόφασης κήρυξης της εκτελεστότητας πρέπει να ασκηθεί εντός ενός μήνα από την επίδοση της απόφασης η οποία κηρύσσει την εκτελεστότητα. Εάν ο διάδικος κατά του οποίου ζητείται η αναγκαστική εκτέλεση έχει τη συνήθη διαμονή του σε άλλο κράτος μέλος (εκτός της Ουγγαρίας), η προθεσμία άσκησης έφεσης είναι δύο μήνες από την ημερομηνία επίδοσης είτε προσωπικά είτε στην οικία του. Η προθεσμία δεν παρεκτείνεται λόγω αποστάσεως.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Η Ουγγαρία είναι συμβαλλόμενο μέρος στη σύμβαση της Χάγης της 19ης Οκτωβρίου 1996 για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία ως προς τη γονική ευθύνη και μέτρα προστασίας των παιδιών, η οποία περιλαμβάνει κανόνες ως προς το εφαρμοστέο δίκαιο, ενώ τέτοιοι κανόνες περιλαμβάνονται και σε ορισμένες διμερείς συνθήκες δικαστικής συνδρομής.

Κατά το εθνικό δίκαιο της Ουγγαρίας, το δίκαιο που ισχύει για την προσωπική κατάσταση του τέκνου διέπει τις σχέσεις οικογενειακού δικαίου μεταξύ γονέα και τέκνου, και ιδίως το όνομα, τη διαμονή, τη φροντίδα, τη νόμιμη εκπροσώπηση και τη διοίκηση της περιουσίας του τέκνου, με εξαίρεση τις υποχρεώσεις διατροφής. Ως προς την οικογενειακή κατάσταση του τέκνου και τη σχέση του τέκνου με τους γονείς του σύμφωνα με το οικογενειακό δίκαιο, πρέπει να εφαρμόζεται το ουγγρικό δίκαιο σε τέκνο που είναι υπήκοος Ουγγαρίας ή διαμένει στην Ουγγαρία (με εξαίρεση τις υποχρεώσεις διατροφής), αν αυτό είναι περισσότερο επωφελές για το τέκνο.

Τελευταία επικαιροποίηση: 04/07/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Μάλτα

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Ο όρος περιλαμβάνει το σύνολο των καθηκόντων και των υποχρεώσεων ενός γονέα έναντι του ανηλίκου σύμφωνα με τον Αστικό Κώδικα της Μάλτας, κεφάλαιο 16 της Νομοθεσίας της Μάλτας. Ο όρος «γονική μέριμνα», ο οποίος στη νομοθεσία της Μάλτας αποδίδεται ως «parental authority» (γονική εξουσία), περιλαμβάνει την επιμέλεια και την επικοινωνία, τις αποφάσεις για ζητήματα όπως ο τόπος κατοικίας, τα ταξίδια, οι υποχρεώσεις διατροφής, η εκπαίδευση, οι μείζονες αποφάσεις για ζητήματα υγείας και η διαχείριση της περιουσίας των τέκνων.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Ο φυσικός γονέας ή, σε περίπτωση υιοθεσίας, οι θετοί γονείς μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας υιοθεσίας. Επιπλέον, η άγαμη μητέρα έχει τη γονική μέριμνα, εκτός αν ο πατέρας καταχωρίσει τη γέννηση από κοινού με τη μητέρα του τέκνου.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Όταν ένα παιδί τεθεί υπό διαταγή μέριμνας ή δικαστική διαταγή, η μέριμνα και η επιμέλεια ανατίθενται στον υπουργό, σύμφωνα με τον νόμο περί παιδιών και νέων (διαταγές μέριμνας), κεφάλαιο 285 της Νομοθεσίας της Μάλτας.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Σε περίπτωση διαζυγίου ή χωρισμού, ρυθμίζεται με δικαστική απόφαση ή διευθετείται μέσω διαμεσολάβησης. Μπορεί επίσης να ρυθμιστεί μέσω ενός νομικά δεσμευτικού εγγράφου το οποίο είναι εκτελεστό μεταξύ των μερών και έχει υπογραφεί ενώπιον συμβολαιογράφου.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Αν η εν λόγω συμφωνία έχει συναφθεί εκτός του πλαισίου διαδικασίας χωρισμού, για να είναι νομικά δεσμευτική, πρέπει να επικυρωθεί από το δικαστήριο και να καταχωριστεί στο δημόσιο μητρώο. Αντίθετα, εάν επιτευχθεί συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας στο πλαίσιο διαδικασίας χωρισμού ή διαζυγίου, η συμφωνία υποβάλλεται στο δικαστήριο που δικάζει την εν λόγω διαφορά και εκδίδεται δικαστική απόφαση η οποία επικυρώνει ή απορρίπτει τη συμφωνία.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Σε αυτές τις περιπτώσεις, εναλλακτικός τρόπος επίλυσης είναι η διαδικασία της διαμεσολάβησης. Εάν οι γονείς δεν καταλήξουν σε συμφωνία ούτε στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας, θα εισαχθεί δίκη ενώπιον του Πολιτικού Δικαστηρίου (Τμήμα Οικογενειακών Διαφορών) [Civil Court (Family Section)].

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Ο δικαστής μπορεί να αποφασίσει για όλες τις μείζονες αποφάσεις οι οποίες θεωρούνται σημαντικές για την ευημερία του τέκνου, όπως ο τόπος κατοικίας του τέκνου, ποιος γονέας θα έχει την επιμέλεια, τα δικαιώματα επικοινωνίας και η υποχρέωση καταβολής διατροφής για το τέκνο.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Το δικαστήριο σπανίως αναθέτει την επιμέλεια και τη μέριμνα για το τέκνο αποκλειστικά στον ένα γονέα, ωστόσο αυτό κρίνεται ανά περίπτωση. Εντούτοις, ακόμη και αν το δικαστήριο αναθέσει τη μέριμνα και την επιμέλεια αποκλειστικά στον ένα γονέα, ορισμένα ζητήματα πρέπει να διευθετούνται με τη συναίνεση του άλλου γονέα, ιδίως τα ζητήματα που αφορούν την επικοινωνία ή την απομάκρυνση ανηλίκου σε τρίτη χώρα, τα οποία θα έθιγαν άμεσα τα δικαιώματα επικοινωνίας του γονέα που δεν ασκεί την επιμέλεια.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Σημαίνει ότι οι δύο γονείς συζητούν και λαμβάνουν από κοινού τις αποφάσεις που αφορούν το τέκνο. Σε αυτές δεν περιλαμβάνονται οι αποφάσεις που αφορούν καθημερινές δραστηριότητες, αλλά μόνο οι μείζονες αποφάσεις που αφορούν τον τόπο κατοικίας, την εκπαίδευση και θέματα υγείας. Το άρθρο 136 παράγραφος 3 του Ο σύνδεσμος ανοίγει σε νέο παράθυροΑστικού Κώδικα κάνει λόγο για πράξεις έκτακτης διαχείρισης, για τις οποίες απαιτείται η συναίνεση και των δύο γονέων.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Εάν δεν τελεσφορήσει η διαμεσολάβηση, ασκείται αγωγή ενώπιον του Πολιτικού Δικαστηρίου (Τμήμα Οικογενειακών Διαφορών). Δεν υφίσταται επίσημος κατάλογος με τα απαιτούμενα έγγραφα, και επομένως η αγωγή μπορεί να συνοδεύεται από κάθε συναφές έγγραφο και πιστοποιητικό, ιδίως από έγγραφα και πιστοποιητικά που αποδεικνύουν την άσκηση της γονικής μέριμνας, περιλαμβανομένων των τυχόν συμφωνιών σχετικά με την άσκηση της μέριμνας και της επιμέλειας ή των συναφών αποφάσεων που τυχόν έχουν εκδοθεί.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Ορίζεται συζήτηση της αγωγής σε συγκεκριμένη ημερομηνία. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης της υπόθεσης ο δικαστής εξετάζει τους διαδίκους και τους λοιπούς μάρτυρες που καλούν οι διάδικοι. Το δικαστήριο μπορεί επίσης να διορίσει κοινωνικούς λειτουργούς και ψυχολόγους για να συντάξουν έκθεση για το τέκνο, αν το κρίνει αναγκαίο. Οι εμπειρογνώμονες που διορίζονται από το δικαστήριο συντάσσουν την έκθεση ύστερα από διαβούλευση με τους γονείς, το τέκνο και άλλους επαγγελματίες που συνδέονται με κάποιον τρόπο με την υπόθεση. Προσφυγή στη διαδικασία του κατεπείγοντος γίνεται εάν ο ενάγων καταδεικνύει επαρκείς, βάσιμους λόγους επείγοντος. Εάν είναι προς το συμφέρον του ανηλίκου, εκδίδεται προσωρινή διαταγή η οποία ρυθμίζει το επείγον ζήτημα, για παράδειγμα, απαγορεύει την αναχώρηση, ρυθμίζει προσωρινά την επιμέλεια και τη μέριμνα κ.ο.κ.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Ναι, μπορεί να κατατεθεί αίτηση χορήγησης νομικής συνδρομής, ωστόσο ο αιτών πρέπει να πληροί ορισμένα εισοδηματικά κριτήρια, σύμφωνα με τον τίτλο X του τρίτου βιβλίου του Κώδικα Οργάνωσης και Πολιτικής Δικονομίας (Ο σύνδεσμος ανοίγει σε νέο παράθυροκεφ.12 της Νομοθεσίας της Μάλτας). Περισσότερες λεπτομέρειες για τη νομική συνδρομή διατίθενται στην ενότητα για τη νομική συνδρομή.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Η άσκηση ένδικου μέσου επιτρέπεται μόνο για νομικά ζητήματα, για παράδειγμα, αν το δικαστήριο στέρησε χωρίς βάσιμο λόγο από έναν διάδικο το δικαίωμα να καλέσει μάρτυρα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μπορεί να ασκηθεί έφεση ενώπιον του Εφετείου.

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Οι αποφάσεις του Πολιτικού Δικαστηρίου (Τμήμα Οικογενειακών Διαφορών) είναι αυτοδίκαια εκτελεστές, ωστόσο, σε περίπτωση που ο ένας από τους γονείς δεν συμμορφώνεται με το περιεχόμενο της απόφασης, ο γονέας που υφίσταται περιορισμούς στην άσκηση της γονικής του μέριμνας μπορεί να υποβάλει καταγγελία στην αστυνομία, η οποία στη συνέχεια θα κινήσει ποινική διαδικασία ενώπιον του Πλημμελειοδικείου (Court of Magistrates) για την εκτέλεση της απόφασης και την επιβολή προστίμου (multa) και/ή ποινής φυλάκισης. Επιπλέον, μπορεί να κατατεθεί ενώπιον του Πολιτικού Δικαστηρίου (Τμήμα Οικογενειακών Διαφορών) αίτηση μεταρρύθμισης της δικαστικής απόφασης.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Η εφαρμοστέα διαδικασία που πρέπει να ακολουθείται ορίζεται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας (κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα) και συνίσταται στη συμπλήρωση ενός πιστοποιητικού από τον αρμόδιο δικαστή, το οποίο, μαζί με τη δικαστική απόφαση και μια αίτηση αναγνώρισης και εκτέλεσης της εν λόγω απόφασης, κατατίθεται ενώπιον του Πολιτικού Δικαστηρίου (Τμήμα Οικογενειακών Διαφορών). Πρέπει επίσης να προσδιορίζεται διεύθυνση για τις κοινοποιήσεις. Όλα τα έγγραφα πρέπει να είναι μεταφρασμένα στη μαλτέζικη ή την αγγλική γλώσσα.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Αντιρρήσεις μπορούν να προβληθούν ενώπιον του ίδιου δικαστηρίου και στο τμήμα όπου κατατέθηκε η αίτηση εκτέλεσης και αναγνώρισης. Οι αντιρρήσεις πρέπει να περιλαμβάνουν τους λόγους για τους οποίους δεν θα πρέπει να γίνει δεκτή η αναγνώριση και η εκτέλεση, προβάλλονται δε με απάντηση στην αγωγή.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Εφαρμοστέο δίκαιο είναι ο κανονισμός (EΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (EΚ) αριθ. 1347/2000.

Τελευταία επικαιροποίηση: 10/07/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Η πρωτότυπη γλωσσική έκδοση ολλανδικά αυτής της σελίδας τροποποιήθηκε πρόσφατα. Η γλωσσική έκδοση που βλέπετε τώρα βρίσκεται στο στάδιο της μετάφρασης.

Γονική μέριμνα - Κάτω Χώρες

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Ο όρος «γονική μέριμνα» έχει την έννοια της εξουσίας επί ανηλίκου τέκνου και της ευθύνης για την ανατροφή και την επιμέλειά του.

Το άρθρο 247 του Βιβλίου 1 του Αστικού Κώδικα (Burgerlijk Wetboek) προβλέπει τα παρακάτω για το συγκεκριμένο ζήτημα:

1. Η γονική μέριμνα περιλαμβάνει το καθήκον και το δικαίωμα των γονέων να μεριμνούν και να ανατρέφουν το ανήλικο τέκνο τους.

2. Η «μέριμνα και η ανατροφή» περιλαμβάνουν τη μέριμνα και την ανάληψη ευθύνης για τη διανοητική και σωματική ευημερία και ασφάλεια του τέκνου και την προαγωγή της ανάπτυξης της προσωπικότητάς του. Οι γονείς δεν μπορούν να κάνουν χρήση ψυχικής ή σωματικής βίας ή άλλης απάνθρωπης μεταχείρισης κατά τη μέριμνα και ανατροφή του τέκνου.

3. Η γονική μέριμνα περιλαμβάνει την υποχρέωση του γονέα να προάγει την ανάπτυξη του δεσμού του τέκνου με τον άλλον γονέα.

4. Το τέκνο επί του οποίου ασκείται κοινή επιμέλεια εξακολουθεί να δικαιούται μέριμνα και ανατροφή με ισότιμο τρόπο και από τους δύο γονείς μετά τη λύση του γάμου, εκτός αν αυτή οφείλεται σε θάνατο, μετά τον δικαστικό χωρισμό ή τη λύση της καταχωρισμένης σχέσης συμβίωσης, εκτός αν αυτή οφείλεται σε θάνατο, ή μετά τη διακοπή της συγκατοίκησης σε περίπτωση που πραγματοποιήθηκε η εγγραφή η οποία αναφέρεται στο άρθρο 252 παράγραφος 1.

5. Για την εφαρμογή της παραγράφου 4, οι γονείς μπορούν να λάβουν υπόψη τους, στη συμφωνία ή στο σχέδιο γονικής μέριμνας, τα πρακτικά εμπόδια που μπορεί να προκύψουν σε συνάρτηση με τη λύση του γάμου, εκτός αν αυτή οφείλεται σε θάνατο, μετά τον δικαστικό χωρισμό ή τη λύση της καταχωρισμένης σχέσης συμβίωσης, εκτός αν αυτή οφείλεται σε θάνατο, ή μετά τη διακοπή της συγκατοίκησης σε περίπτωση που πραγματοποιήθηκε η εγγραφή η οποία αναφέρεται στο άρθρο 252 παράγραφος 1, μόνο όμως αν και στο μέτρο που υπάρχουν τα σχετικά εμπόδια.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Οι γονείς έχουν την εξουσία και την ευθύνη φροντίδας και ανατροφής του τέκνου τους. Ωστόσο, υπάρχουν και εξαιρέσεις στον εν λόγω κανόνα.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Εάν οι γονείς δεν επιθυμούν ή δεν είναι σε θέση να ασκούν τη γονική μέριμνα ή εξουσία, η γονική μέριμνα μπορεί να μεταβιβαστεί από το δικαστήριο σε άλλο πρόσωπο.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Μετά το διαζύγιο, και οι δύο γονείς ασκούν τη γονική μέριμνα των τέκνων τους. Και οι δύο εξακολουθούν να είναι υπεύθυνοι για την ανατροφή και επιμέλεια των τέκνων τους. Ωστόσο, υπάρχουν και εξαιρέσεις στον εν λόγω κανόνα. Ενίοτε είναι πιθανό το δικαστήριο να αναθέσει τη γονική μέριμνα σε έναν από τους γονείς, έπειτα από σχετική αίτηση. Η σχέση γονέα και τέκνου (η οποία εξ ορισμού δεν ισοδυναμεί με τη γονική μέριμνα) και τα συναφή δικαιώματα και καθήκοντα μπορούν επίσης να ρυθμιστούν διαφορετικά στο σχέδιο γονικής μέριμνας το οποίο καταρτίζεται σε περίπτωση διαζυγίου.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Σε περίπτωση διαζυγίου, οι συμφωνημένες ρυθμίσεις ορίζονται στο σχέδιο γονικής μέριμνας το οποίο υποβάλλεται σε δικαστικό έλεγχο. Το δικαστήριο κηρύσσει το διαζύγιο.

Βλ., επίσης: Ο σύνδεσμος ανοίγει σε νέο παράθυροhttps://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/scheiden/vraag-en-antwoord/checklist-bij-scheiden-of-uit-elkaar-gaan

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Η διαμεσολάβηση αποτελεί μια μέθοδο επίλυσης διαφορών ως προς τις σχέσεις γονέων και τέκνων.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Η δικαστική απόφαση καταλαμβάνει όλα τα σημεία του σχεδίου γονικής μέριμνας, περιλαμβανομένης της επιμέλειας, του καταμερισμού των καθηκόντων ως προς την επιμέλεια και την ανατροφή του τέκνου και τον κύριο τόπο κατοικίας του τέκνου.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Όχι. Ο γονέας που έχει την επιμέλεια του τέκνου υποχρεούται να τηρεί ενήμερο τον άλλον γονέα σχετικά με τα σημαντικά ζητήματα που αφορούν το πρόσωπο και τα περιουσιακά στοιχεία του τέκνου και να συμβουλεύεται τον άλλον γονέα σε αποφάσεις που αφορούν το τέκνο. Ωστόσο, η τελική απόφαση ανήκει στον γονέα που ασκεί την επιμέλεια.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Αυτό σημαίνει ότι και οι δύο γονείς έχουν τα ίδια δικαιώματα και καθήκοντα με αυτά που αναλογούν στον γονέα ο οποίος ασκεί την επιμέλεια (βλ., ερώτηση 1), εκτός αν οι γονείς έχουν συμφωνήσει διαφορετικό καταμερισμό καθηκόντων ως προς τη φροντίδα και την ανατροφή του τέκνου στο σχέδιο γονικής μέριμνας.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Για την απόκτηση της επιμέλειας του τέκνου, πρέπει να υποβληθεί αίτηση στο δικαστήριο το οποίο είναι αρμόδιο για τον τόπο κατοικίας του τέκνου. Τα έγγραφα που πρέπει να υποβληθούν εξαρτώνται από την κατάσταση του γονέα και του τέκνου. Πληροφορίες για τα αναγκαία έγγραφα διατίθενται στην ενότητα Ο σύνδεσμος ανοίγει σε νέο παράθυροΔικονομικοί κανόνες (procesreglement) Επιμέλεια και πρόσβαση (Gezag en omgang). Μπορείτε να λάβετε τη βοήθεια δικηγόρου σχετικά.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Δεν εφαρμόζονται ειδικές διαδικασίες στις καταστάσεις που αναφέρθηκαν. Ναι, επιτρέπεται η κίνηση διαδικασιών επιβολής προσωρινών μέτρων.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Ναι, προβλέπεται η παροχή νομικής συνδρομής, ωστόσο υπόκειται σε συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Ο σύνδεσμος ανοίγει σε νέο παράθυροΠερισσότερες πληροφορίες για το συγκεκριμένο ζήτημα διατίθενται στον δικτυακό τόπο του Συμβουλίου Νομικής Συνδρομής (Raad voor Rechtsbijstand).

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Ναι, οι εφέσεις ασκούνται ενώπιον του εφετείου (gerechtshof).

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Σ’ αυτή την περίπτωση εφαρμόζεται η τακτική δικαστική διαδικασία.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Καταρχήν, δεν χρειάζεται να γίνει κάποια ενέργεια. Αυτό συμβαίνει αυτοδικαίως αν το κράτος μέλος εφαρμόζει τον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙα. Ο εν λόγω κανονισμός εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης πλην της Δανίας.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Η έφεση πρέπει να ασκηθεί ενώπιον του δικαστηρίου της χώρας στην οποία εκδόθηκε η απόφαση.

Για την άσκηση έφεσης επί οικογενειακού θέματος στις Κάτω Χώρες απαιτείται η συνδρομή δικηγόρου. Ο δικηγόρος μπορεί να ασκήσει την έφεση στη Ο σύνδεσμος ανοίγει σε νέο παράθυροΓραμματεία του εφετείου. Ο δικηγόρος έχει στη διάθεσή του προθεσμία τριών μηνών από την έκδοση της δικαστικής απόφασης επί οικογενειακού θέματος για να την προσβάλει. Το εφετείο τηρεί αυστηρά την εν λόγω προθεσμία. Η ημερομηνία κατά την οποία η Γραμματεία λαμβάνει την αίτηση κατάθεσης της έφεσης είναι η επίσημη ημερομηνία κατάθεσης της έφεσης.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Τα ολλανδικά δικαστήρια εφαρμόζουν μόνο το ολλανδικό δίκαιο.

Τελευταία επικαιροποίηση: 01/10/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Αυστρία

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Η γονική μέριμνα αποτελεί καθήκον και δικαίωμα των γονέων. Περιλαμβάνει τη φροντίδα και ανατροφή, τη διαχείριση της περιουσίας και την εκπροσώπηση του τέκνου καθώς και άλλα ζητήματα [άρθρο 158 του αυστριακού γενικού αστικού κώδικα (Allgemeines bürgerliches Gesetzbuch — «ABGB»)].

Σύμφωνα με το άρθρο 160 του ABGB, η φροντίδα του ανήλικου τέκνου περιλαμβάνει κυρίως τη διαφύλαξη της σωματικής ακεραιότητας και της υγείας καθώς και την άμεση εποπτεία του, ενώ η ανατροφή περιλαμβάνει κυρίως την ανάπτυξη των σωματικών, πνευματικών, ψυχικών και ηθικών δυνάμεων, την προώθηση των ταλέντων, ικανοτήτων, κλίσεων και δυνατοτήτων εξέλιξης του τέκνου, καθώς και τη σχολική και επαγγελματική του εκπαίδευση. Η φροντίδα περιλαμβάνει επίσης την ιατρική περίθαλψη των τέκνων, ενώ η ανατροφή περιλαμβάνει τον καθορισμό του τόπου διαμονής του τέκνου (άρθρο 162 του ABGB), καθώς και, για παράδειγμα, τη λήψη των αποφάσεων για ταξίδια στο εξωτερικό και την επιλογή του σχολείου ή την επιλογή και την αλλαγή θρησκείας. Απόρροια του δικαιώματος ανατροφής είναι και ο ορισμός του ονόματος του τέκνου.

Στη διαχείριση της περιουσίας του τέκνου περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, οι αποφάσεις για τη διατροφή του τέκνου (καθορισμός και τροποποίησή της, αποδοχή και εξόφληση, είσπραξη, χρήση). Το άρθρο 164 του ABGB ορίζει ότι οι γονείς οφείλουν να διαχειρίζονται την περιουσία του τέκνου με τη δέουσα προσοχή τακτικών γονέων.

Ως νόμιμη εκπροσώπηση του τέκνου νοείται το δικαίωμα και η υποχρέωση διενέργειας νομικών πράξεων για λογαριασμό του τέκνου. Αυτές περιλαμβάνουν τις πράξεις εκπροσώπησης του τέκνου, οι οποίες δημιουργούν δικαιώματα και υποχρεώσεις απευθείας για το τέκνο, καθώς και τις πράξεις συναίνεσης. Η νόμιμη εκπροσώπηση μπορεί να αφορά τη φροντίδα και την ανατροφή καθώς και τη διαχείριση της περιουσίας, ως «εξωτερική σχέση» αυτών των υποθέσεων (π.χ. σύναψη σύμβασης ιατρικής περίθαλψης με τον ιατρό, συναίνεση για χορήγηση θεραπευτικής αγωγής στο τέκνο), σε αντιδιαστολή με την πραγματική άσκηση αυτών των καθηκόντων ως «εσωτερική σχέση» (π.χ. χορήγηση φαρμάκων, αλλαγή πάνας βρέφους ή επίβλεψη της ολοκλήρωσης των σχολικών καθηκόντων). Εντούτοις, υπάρχει και η νόμιμη εκπροσώπηση εκτός από αυτούς τους τομείς (η νόμιμη εκπροσώπηση υπό τη στενή έννοια του όρου), όπως για την αλλαγή του ονόματος, την αλλαγή της ιθαγένειας, την αναγνώριση πατρότητας τέκνου εκτός γάμου ή την άσκηση των δικαιωμάτων του τέκνου στην προσωπικότητα.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Κατά κανόνα, αν το τέκνο γεννηθεί εντός γάμου ή οι γονείς τελέσουν γάμο μετά τη γέννησή του, η γονική μέριμνα ανήκει και στους δύο γονείς (άρθρο 177 παράγραφος 1 του ABGB). Αν το τέκνο γεννηθεί εκτός γάμου, εκ του νόμου η γονική μέριμνα ανήκει μόνο στη μητέρα (άρθρο 177 παράγραφος 2 πρώτη περίοδος του ABGB).

Σύμφωνα με το άρθρο 177 παράγραφος 2 δεύτερη περίοδος του ABGB, οι άγαμοι γονείς μπορούν να εμφανιστούν ταυτόχρονα και αυτοπροσώπως ενώπιον του ληξιάρχου και, κατόπιν ενημέρωσή τους για τις έννομες συνέπειες, να δηλώσουν άπαξ ότι αναλαμβάνουν αμφότεροι τη γονική μέριμνα του τέκνου, εφόσον η γονική μέριμνα δεν έχει ήδη ρυθμιστεί με δικαστική απόφαση. Αν οι γονείς δεν συμβιώνουν, υποχρεούνται να συνάψουν σχετικό συμφωνητικό που θα ορίζει ποιος γονέας θα ασκεί κατά κύριο λόγο την επιμέλεια του τέκνου. Εναλλακτικά, οι γονείς μπορούν να συνάψουν σχετική συμφωνία ενώπιον του δικαστηρίου ή να υποβάλουν σχετικό συμφωνητικό στο δικαστήριο (άρθρο 177 παράγραφος 3 του ABGB). Τέλος, το δικαστήριο μπορεί επίσης να αναθέσει την άσκηση της γονικής μέριμνας και στους δύο γονείς (άρθρο 180 παράγραφος 2 του ABGB).

Η από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας μπορεί να τερματιστεί εκ νέου μόνο με δικαστική απόφαση. Το δικαστήριο οφείλει να επιδιώξει να επιτύχει φιλικό διακανονισμό. Αν δεν επιτευχθεί τέτοιος διακανονισμός, η άσκηση της γονικής μέριμνας ανατίθεται στον έναν γονέα ή πάλι σε αμφότερους τους γονείς (άρθρο 180 του ABGB). Όταν η άσκηση της γονικής μέριμνας ανατίθεται και στους δύο γονείς, το δικαστήριο πρέπει επίσης να καθορίσει σε ποιο νοικοκυριό θα ασκείται κατά κύριο λόγο η επιμέλεια του τέκνου. Για τη λήψη αυτών των αποφάσεων καθοριστικό κριτήριο αποτελεί το συμφέρον του τέκνου.

Αν η γονική μέριμνα ασκείται μόνο από τον έναν γονέα, ο άλλος γονέας έχει το δικαίωμα προσωπικής επικοινωνίας με το τέκνο, καθώς και τα δικαιώματα ενημέρωσης, διατύπωσης άποψης και εκπροσώπησης που προβλέπονται στο άρθρο 189 του ABGB.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Αν αμφότεροι οι γονείς αντιμετωπίζουν κώλυμα στην άσκηση της γονικής μέριμνας, το δικαστήριο πρέπει να αποφασίσει ποιο ζευγάρι παππού και γιαγιάς (ή δευτερευόντως ποιος παππούς ή ποια γιαγιά) ή ποιο ανάδοχο ζευγάρι (ή ποιος ανάδοχος γονέας) θα αναλάβει την άσκηση της γονικής μέριμνας. Αν η άσκηση της γονικής μέριμνας πρόκειται να ανατεθεί σε παππού/γιαγιά ή σε ανάδοχους γονείς, προτιμάται κατά κανόνα (αν το συμφέρον του τέκνου δεν επιβάλλει διαφορετικά) η ανάθεσή της σε ζευγάρι έναντι της ανάθεσής της σε έναν μόνο παππού ή γιαγιά ή σε έναν μόνο ανάδοχο γονέα. Αν αμφότεροι οι γονείς αντιμετωπίζουν κώλυμα στην άσκηση του ίδιου επιμέρους σκέλους της γονικής μέριμνας, τα παραπάνω ισχύουν κατ’ αναλογία για το σκέλος αυτό. Αποφασιστικό κριτήριο για την ανάθεση της άσκησης της γονικής μέριμνας είναι το συμφέρον του τέκνου.

Αν ο γονέας ο οποίος είναι ο μοναδικός δικαιούχος άσκησης της γονικής μέριμνας αντιμετωπίζει κώλυμα στην άσκησή της, το δικαστήριο πρέπει να αποφασίσει αν η άσκηση της γονικής μέριμνας πρέπει να ανατεθεί εν όλω ή εν μέρει στον άλλο γονέα, σε ζευγάρι παππού και γιαγιάς (ή σε μεμονωμένο παππού ή γιαγιά) ή σε ανάδοχους γονείς (ή σε μεμονωμένο ανάδοχο γονέα). Ο άλλος γονέας έχει προτεραιότητα έναντι των απώτερων ανιόντων ή των ανάδοχων γονέων, υπό την προϋπόθεση ότι διασφαλίζεται το συμφέρον του τέκνου.

Αν η άσκηση της γονικής μέριμνας δεν μπορεί να ανατεθεί ούτε στους γονείς ούτε σε απώτερους ανιόντες ούτε σε ανάδοχους γονείς, προβλέπεται η ανάθεση της άσκησης της γονικής μέριμνας σε άλλο κατάλληλο πρόσωπο (άρθρο 204 του ABGB). Αποφασιστικής σημασίας για την επιλογή του προσώπου αυτού είναι το συμφέρον του τέκνου οι επιθυμίες του τέκνου και οι επιθυμίες των γονέων πρέπει να λαμβάνονται δεόντως υπόψη (άρθρο 205 παράγραφος 1 του ABGB). Υποψήφιοι είναι κατά πρώτο λόγο οι συγγενείς του τέκνου, κατά δεύτερο λόγο άλλα πρόσωπα με στενή σχέση με το τέκνο και τέλος άλλα κατάλληλα πρόσωπα, μεταξύ άλλων υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας παιδιών και νέων (άρθρο 209 του ABGB).

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Διαζύγιο ή ακύρωση του γάμου δεν ανατρέπει την από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας. Ωστόσο, οι γονείς, αν επιθυμούν να συνεχίσουν να ασκούν από κοινού την πλήρη γονική μέριμνα του τέκνου τους, όπως κατά τη διάρκεια του γάμου τους, πρέπει, εντός εύλογης προθεσμίας, να υποβάλουν στο δικαστήριο συμφωνητικό με το οποίο καθορίζουν τον κύριο τόπο διαμονής του τέκνου. Το εν λόγω συμφωνητικό χρειάζεται να επικυρωθεί από το δικαστήριο, το οποίο κρίνει με γνώμονα το συμφέρον του τέκνου. Δεν επιτρέπεται ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας κατά τρόπο ώστε, για παράδειγμα, ο ένας γονέας να αναλαμβάνει μόνο τη φροντίδα και ανατροφή του τέκνου, ενώ ο άλλος γονέας μόνο τη διαχείριση της περιουσίας και την εκπροσώπησή του ο γονέας με τον οποίο διαμένει κυρίως το τέκνο πρέπει πάντα να ασκεί πλήρη γονική μέριμνα. Αν μετά τη λύση του γάμου δεν επέλθει τέτοια συμφωνία εντός εύλογης προθεσμίας ή η συμφωνία που επιτεύχθηκε δεν εξυπηρετεί το συμφέρον του τέκνου, και αν η διαφορά δεν επιλυθεί φιλικά ούτε με διαμεσολάβηση, εναπόκειται στο δικαστήριο να αποφασίσει ποιος από τους γονείς θα ασκεί μελλοντικά τη γονική μέριμνα.

Οι γονείς μπορούν επίσης να συμφωνήσουν ότι μετά τη λύση του γάμου τους η γονική μέριμνα θα ασκείται από έναν μόνο από τους γονείς. Προφανώς, στην περίπτωση αυτή δεν απαιτείται συμφωνία ως προς το με ποιον γονέα θα διαμένει κυρίως το τέκνο. Τα ανωτέρω ισχύουν όχι μόνο σε περίπτωση λύσης του γάμου, αλλά και σε περίπτωση που οι γονείς ανήλικου τέκνου εξακολουθούν να είναι έγγαμοι αλλά βρίσκονται σε διαρκή διάσταση. Στην περίπτωση αυτή, το δικαστήριο αποφασίζει μόνο ύστερα από αίτηση γονέα.

Τα προαναφερόμενα ως προς τη γονική μέριμνα σε περίπτωση λύσης του γάμου ισχύουν και στην περίπτωση χωρισμού άγαμων συντρόφων. Ως εκ τούτου, στους γονείς τέκνου εκτός γάμου μπορεί να ανατεθεί από το δικαστήριο η από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας (υπό την προϋπόθεση ότι έχουν καταθέσει στο δικαστήριο συμφωνητικό για τη διαμονή του τέκνου που εξυπηρετεί το συμφέρον του), αν έχει διακοπεί η κοινή συμβίωσή τους, αλλά και αν δεν υπήρξε ποτέ τέτοια κοινή συμβίωση.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Βλ. ερώτηση 4.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Οι γονείς μπορούν να απευθυνθούν σε υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας παιδιών και νέων (οικογενειακή συμβουλευτική υποστήριξη) ή σε ιδιωτικούς οργανισμούς υποστήριξης. Εναλλακτικά, οι γονείς μπορούν να απευθυνθούν σε οργανισμό παροχής υπηρεσιών διαμεσολάβησης, συμβουλευτικής υποστήριξης ζευγαριών ή γονέων ή άλλων συμβουλευτικών υπηρεσιών.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Ο αρμόδιος για τη ρύθμιση των ζητημάτων γονικής μέριμνας δικαστής (Pflegschaftsrichter) μπορεί να κινήσει αυτεπαγγέλτως διαδικασία και να αποφανθεί μόνο για υποθέσεις που αφορούν τη γονική μέριμνα και το δικαίωμα επικοινωνίας. Αν το τέκνο διατρέχει άμεσο κίνδυνο, πρέπει να ενημερωθεί η υπηρεσία κοινωνικής πρόνοιας παιδιών και νέων, η οποία μπορεί να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της αφαίρεσης της επιμέλειας.

Η διατροφή του τέκνου δεν μπορεί να ρυθμιστεί αυτεπαγγέλτως, αλλά μόνο ύστερα από αίτηση του νόμιμου εκπροσώπου αν πρόκειται για ανήλικο τέκνο ή του ενηλίκου δικαιούχου διατροφής. Η αξίωση για διατροφή τέκνου —αυτό ισχύει και για τα ενήλικα τέκνα— προβάλλεται σε διαδικασία εκουσίας δικαιοδοσίας. Λειτουργικά αρμόδιος είναι δικαστικός υπάλληλος (Rechtspfleger).

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Ο γονέας που δεν ασκεί τη γονική μέριμνα έχει το δικαίωμα έναντι του ασκούντος τη γονική μέριμνα να ενημερώνεται εγκαίρως και να εκφράζει την άποψή του για τα σημαντικά ζητήματα που αφορούν το τέκνο και για τα σχεδιαζόμενα μέτρα που στην περίπτωση της από κοινού επιμέλειας απαιτούν ομαδική εκπροσώπηση (άρθρο 167 παράγραφος 2 και 3 του ABGB) (δικαίωμα ενημέρωσης και διατύπωσης άποψης). Η εν λόγω άποψη πρέπει να λαμβάνεται υπόψη αν η θέση που εκφράζει εξυπηρετεί καλύτερα το συμφέρον του τέκνου. Αυτά τα δικαιώματα ισχύουν και για λιγότερο σημαντικά ζητήματα (εφόσον δεν πρόκειται απλώς για ζητήματα της καθημερινότητας), αν, παρά την προθυμία του γονέα που δεν ασκεί τη γονική μέριμνα επιμέλεια, δεν υπάρχει τακτική προσωπική επικοινωνία με το τέκνο, για παράδειγμα επειδή δεν το επιτρέπουν οι περιστάσεις ή επειδή το τέκνο αρνείται την επικοινωνία (άρθρο 189 παράγραφος 3 του ABGB).

Αν ο γονέας που ασκεί τη γονική μέριμνα επιμέλεια εμμένει να μην εκπληρώνει αυτές τις υποχρεώσεις του, το δικαστήριο μπορεί, κατόπιν αίτησης, αλλά και αυτεπαγγέλτως σε περίπτωση που διακυβεύεται το συμφέρον του τέκνου, να διατάξει τη λήψη κατάλληλων μέτρων (άρθρο 189 παράγραφος 4 του ABGB). Για παράδειγμα, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει τον γονέα που δεν εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του να προβεί σε συγκεκριμένες ενέργειες ή να εξουσιοδοτήσει τον γονέα που δεν ασκεί τη γονική μέριμνα να ενημερώνεται απευθείας από τον ιατρό ή το σχολείο. Αν με τη συμπεριφορά του γονέα που ασκεί τη γονική μέριμνα τίθεται σε κίνδυνο το συμφέρον του τέκνου, η άσκηση της γονικής μέριμνας μπορεί να αφαιρεθεί εν μέρει ή εν όλω σύμφωνα με το άρθρο 181 του ABGB.

Το δικαστήριο μπορεί να περιορίσει ή να αφαιρέσει τα δικαιώματα ενημέρωσης και διατύπωσης άποψης αν η άσκησή τους θέτει σε σοβαρό κίνδυνο το συμφέρον του τέκνου. Το ίδιο ισχύει αν ο δικαιούχος ασκεί τα δικαιώματα αυτά καταχρηστικά ή κατά τρόπο που εύλογα δεν είναι αποδεκτός από τον άλλο γονέα. Επίσης, τα δικαιώματα αυτά παύουν αν ο δικαιούχος γονέας αρνείται ο ίδιος χωρίς σοβαρό λόγο την επικοινωνία με το τέκνο (άρθρο 189 παράγραφος 2 του ABGB).

Η γονική μέριμνα πρέπει πάντα να ασκείται κατά τον καλύτερο για το συμφέρον του τέκνου τρόπο. Για να εκτιμηθεί το συμφέρον του τέκνου, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η προσωπικότητα και οι ανάγκες του, ιδίως τα ταλέντα, οι ικανότητες, οι κλίσεις και οι δυνατότητες ανάπτυξης του τέκνου, καθώς και οι συνθήκες διαβίωσης των γονέων.

Για τη διασφάλιση του συμφέροντος του τέκνου, όλα τα πρόσωπα που ασκούν τη γονική μέριμνα (γονείς, παππούς και γιαγιά, ανάδοχοι γονείς, άλλοι δικαιούχοι) καθώς και τα πρόσωπα που έχουν άλλα δικαιώματα και υποχρεώσεις έναντι του τέκνου (π.χ. δικαίωμα επικοινωνίας) πρέπει να απέχουν από κάθε πράξη η οποία μπορεί να βλάψει τη σχέση του τέκνου με άλλα πρόσωπα που έχουν δικαιώματα και υποχρεώσεις έναντι του τέκνου ή η οποία μπορεί να δυσχεράνει την άσκηση των καθηκόντων τέτοιων προσώπων [υποχρέωση καλής συμπεριφοράς, άρθρο 159 του ABGB].

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Για τη νόμιμη εκπροσώπηση ισχύει η αρχή της αποκλειστικής εκπροσώπησης, δηλαδή κάθε γονέας έχει το δικαίωμα και την υποχρέωση να εκπροσωπεί μόνος του το τέκνο. Η νομική πράξη του είναι ισχυρή ακόμη και αν ο άλλος γονέας διαφωνεί (άρθρο 167 παράγραφος 1 του ABGB). Συγκατάθεση και των δύο γονέων με δικαίωμα εκπροσώπησης προβλέπεται μόνο στις περιπτώσεις που απαριθμούνται περιοριστικά στο άρθρο 167 παράγραφος 2 του ABGB (π.χ.: αλλαγή ονόματος ή επωνύμου, αποδοχή ή αλλαγή θρησκεύματος, παράδοση του τέκνου σε ξένη φροντίδα κ.λπ.).

Όσον αφορά τις πράξεις εκπροσώπησης και συγκατάθεσης σε περιουσιακές υποθέσεις που δεν ανήκουν στη συνήθη διαχείριση, απαιτείται η συγκατάθεση του άλλου γονέα με δικαίωμα νόμιμης εκπροσώπησης και άδεια του δικαστηρίου (άρθρο 167 παράγραφος 3 του ABGB). Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, για τις εξής πράξεις: την εκποίηση ή επιβάρυνση ακίνητης περιουσίας, την παραίτηση από κληρονομικό δικαίωμα, την ανεπιφύλακτη αποδοχή ή την αποποίηση κληρονομιάς, την αποδοχή δωρεάς με βάρη.

Στις πολιτικές δίκες, κάθε γονέας μπορεί να εκπροσωπεί το τέκνο και μόνος του. Αν οι γονείς δεν συμφωνούν ή το δικαστήριο δεν έχει ορίσει έναν από τους δύο γονείς ή τρίτο ως εκπρόσωπο, ως εκπρόσωπος ορίζεται ο γονέας που προέβη στην πρώτη διαδικαστική πράξη (άρθρο 169 του ABGB). Οι γονείς πρέπει να τηρούν συναφώς την υποχρέωση καλής συμπεριφοράς (βλ. ερώτηση 9).

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Σύμφωνα με το άρθρο 109 του νόμου περί δικαιοδοσίας (Jurisdiktionsnorm), αρμόδιο είναι το περιφερειακό δικαστήριο (Bezirksgericht) της περιφέρειας όπου το ανήλικο τέκνο έχει τη συνήθη διαμονή του ή, σε περίπτωση που δεν έχει συνήθη διαμονή στην Αυστρία, την (απλώς πραγματική) διαμονή του. Σε περίπτωση που το τέκνο δεν διαμένει στην Αυστρία, αρμόδιο είναι το δικαστήριο της περιφέρειας όπου έχει τη συνήθη διαμονή του ο νόμιμος εκπρόσωπος σε περίπτωση που αυτός δεν έχει συνήθη διαμονή στην Αυστρία, αρμόδιο είναι το δικαστήριο της περιφέρειας όπου έχει τη συνήθη διαμονή του ένας από τους γονείς, άλλως αρμόδιο είναι το περιφερειακό δικαστήριο Innere Stadt Wien. Σε αντίθεση με την (απλή) διαμονή, η συνήθης διαμονή προϋποθέτει κατά κανόνα ορισμένη διάρκεια και σταθερότητα (περίπου έξι μήνες).

Οι αιτήσεις ανάθεσης της αποκλειστικής άσκησης της γονικής μέριμνας στον έναν γονέα ή συμμετοχής στη γονική μέριμνα μπορούν να υποβάλλονται εγγράφως μέσω ταχυδρομείου ή προφορικώς κατά τις αποκαλούμενες «ημέρες κοινού» (τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, συνήθως το πρωί της Τρίτης) στο πρωτόκολλο του αρμόδιου περιφερειακού δικαστηρίου. Οι διάδικοι δεν χρειάζονται εκπροσώπηση από δικηγόρο. Εντούτοις, αν επιθυμούν να εκπροσωπηθούν, μπορούν να επιλέξουν μόνο έναν δικηγόρο [σχετική υποχρέωση δικηγόρου άρθρο 101 παράγραφος 1 του νόμου περί εκούσιας δικαιοδοσίας (Außerstreitgesetz — «AußStrG»)].

Τα δικόγραφα πρέπει να περιλαμβάνουν τον χαρακτηρισμό της υπόθεσης, το ονοματεπώνυμο και τη διεύθυνση του καταθέτη και του εκπροσώπου του, καθώς και, αν είναι αναγκαίο, τα ονοματεπώνυμα και τις διευθύνσεις των άλλων διαδίκων που είναι γνωστοί στον καταθέτη, ενώ στις υποθέσεις που αφορούν την προσωπική κατάσταση, πρέπει να περιλαμβάνουν επιπλέον την ημερομηνία και τον τόπο γέννησης καθώς και την ιθαγένεια των διαδίκων (άρθρο 10 παράγραφος 3 του AußStrG).

Αν το δικόγραφο πάσχει από ελλείψεις ως προς τον τύπο ή το περιεχόμενό του οι οποίες εμποδίζουν επόμενα βήματα της διαδικασίας, το δικαστήριο δεν το απορρίπτει αμέσως, αλλά επιδιώκει αρχικά τη διόρθωσή του (άρθρο 10 παράγραφος 4 του AußStrG).

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Εφαρμόζεται η διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας σύμφωνα με τον νόμο περί εκούσιας δικαιοδοσίας (AußStrG).

Με γνώμονα το συμφέρον του τέκνου, το δικαστήριο αποφασίζει τη χορήγηση ή την αφαίρεση, ακόμη και προσωρινά (με διαδικασία κατεπείγοντος), του δικαιώματος άσκησης της γονικής μέριμνας και του δικαιώματος προσωπικής επικοινωνίας, ιδίως για τη διατήρηση αξιόπιστης επικοινωνίας και τη δημιουργία σαφήνειας δικαίου. Αυτό μπορεί να απαιτείται ιδίως μετά τη λύση του γάμου ή τη διακοπή της έγγαμης συμβίωσης των γονέων (άρθρο 180 παράγραφος 1 σημείο 1 του ABGB). Η εν λόγω απόφαση είναι προσωρινά δεσμευτική και εκτελεστή, αν δεν ορίσει διαφορετικά το δικαστήριο.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Στην πολιτική δίκη, σύμφωνα με τα άρθρα 63 έως 73 του κώδικα πολιτικής δικονομίας (Zivilprozessordnung — «ZPO»), νομική συνδρομή (νομική βοήθεια) παρέχεται κατόπιν αίτησης, στον βαθμό που ο διάδικος δεν είναι σε θέση να επωμιστεί τα έξοδα της διεξαγωγής της διαδικασίας χωρίς να επηρεαστεί η αναγκαία διατροφή του. Σύμφωνα με το άρθρο 7 παράγραφος 1 του AußStrG, οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται αναλογικά στη διαδικασία εκούσιας δικαιοδοσίας (π.χ. στις δίκες που αφορούν αξιώσεις διατροφής τέκνου).

Το όριο της αναγκαίας διατροφής βρίσκεται αφηρημένα μεταξύ του στατιστικού μέσου εισοδήματος ενός μισθωτού και του ελάχιστου επιπέδου διαβίωσης. Η αναγκαία διατροφή θεωρείται ότι θα επηρεαστεί αν ο διάδικος και τα μέλη της οικογένειάς του που αυτός υποχρεούται να διατρέφει δεν θα ήταν σε θέση να διάγουν ούτε λιτό βίο, λαμβανομένων συναφώς υπόψη των ρευστοποιήσιμων περιουσιακών στοιχείων του διαδίκου ή της δυνατότητάς του αποταμίευσης ποσών κατά τη διάρκεια μιας τυχόν μακρότερης διαδικασίας. Δυνατή είναι επίσης η χορήγηση μερικής νομικής συνδρομής.

Νομική συνδρομή χορηγείται μόνο αν η σκοπούμενη προσφυγή στη δικαιοσύνη ή δικαστική υπεράσπιση δεν φαίνεται εμφανώς κακόπιστη ή μάταιη. Νομική συνδρομή μπορεί να χορηγηθεί τόσο σε φυσικά όσο και σε νομικά πρόσωπα. Η ιθαγένεια του διαδίκου δεν έχει σημασία.

Η νομική συνδρομή περιλαμβάνει ιδίως την προσωρινή απαλλαγή από την καταβολή των δικαστικών εξόδων και των εξόδων για μάρτυρες, εμπειρογνώμονες και διερμηνείς, αλλά και των εξόδων ταξιδίου του διαδίκου, εφόσον απαιτείται η αυτοπρόσωπη παρουσία τους. Αν εκ του νόμου απαιτείται εκπροσώπηση από δικηγόρο [όπως για τις διαφορές αξίας άνω των 5 000 EUR ή τις δίκες ενώπιον του πρωτοδικείου (Landesgerich)] ή αν κρίνεται απαραίτητο με βάση τα περιστατικά της υπόθεσης, διορίζεται δωρεάν προσωρινά Αυστριακός δικηγόρος. Οι υπηρεσίες του εν λόγω δικηγόρου περιλαμβάνουν επίσης υπηρεσίες προδικαστικής συμβουλευτικής υποστήριξης με σκοπό την επίτευξη εξωδικαστικής επίλυσης της διαφοράς.

Το άρθρο 71 του ZPO ορίζει ότι διάδικος που έχει λάβει νομική συνδρομή υποχρεούται να καταβάλει εκ των υστέρων, εν όλω ή εν μέρει, τα ποσά από την καταβολή των οποίων είχε προσωρινά απαλλαγεί και τα οποία δεν έχουν ακόμη καταβληθεί, καθώς και τη νόμιμη αμοιβή του δικηγόρου που του διατέθηκε, αν και μόλις είναι σε θέση να το πράξει χωρίς να επηρεαστεί η αναγκαία διατροφή του. Μετά την παρέλευση τριών ετών από την ολοκλήρωση της δίκης, δεν μπορεί πλέον να επιβληθεί υποχρέωση εκ των υστέρων καταβολής. Προκειμένου να εξακριβωθεί αν πληρούνται οι προϋποθέσεις για την εκ των υστέρων καταβολή, το δικαστήριο μπορεί να ζητήσει από τον διάδικο να υποβάλει, εντός εύλογης προθεσμίας, νέα δήλωση περιουσιακής κατάστασης, συμπεριλαμβανομένων εύλογων αποδεικτικών στοιχείων.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Οι αποφάσεις του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου σχετικά με τη γονική μέριμνα μπορούν να προσβληθούν με έφεση (Rekurs) (άρθρο 45 του AußStrG). Η προθεσμία άσκησης έφεσης είναι δεκατέσσερις ημέρες από την επίδοση του αντιγράφου της απόφασης (άρθρο 46 παράγραφος 1 του AußStrG). Η έφεση κρίνεται κατά κανόνα από δευτεροβάθμιο δικαστήριο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η απόφαση επί της έφεσης μπορεί να προσβληθεί με αναίρεση (Revisionsrekurs) ενώπιον του Ανώτατου Δικαστηρίου (Oberster Gerichtshof) (πρβ. άρθρο 62 του AußStrG). Αναίρεση επιτρέπεται μόνο αν συνδέεται με την επίλυση νομικού ζητήματος με ιδιαίτερη σημασία για τη διαφύλαξη της ενότητας, της ασφάλειας ή της εξέλιξης του δικαίου. Ωστόσο, σε ορισμένες υποθέσεις δεν επιτρέπεται ποτέ αναίρεση, όπως στις υποθέσεις νομικής συνδρομής, για τα δικαστικά έξοδα και τις αμοιβές Η προθεσμία αναίρεσης είναι δεκατέσσερις ημέρες από την επίδοση της απόφασης επί της έφεσης (άρθρο 65 παράγραφος 1 του AußStrG). Η αναίρεση πρέπει να υπογράφεται από δικηγόρο ή συμβολαιογράφο (άρθρο 65 παράγραφος 3 σημείο 5 του AußStrG).

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Σύμφωνα με το άρθρο 110 παράγραφος 2 του AußStrG, εκτέλεση κατά τον κώδικα περί αναγκαστικής εκτέλεσης (Exekutionsordnung) αποκλείεται. Το δικαστήριο μπορεί να διατάξει, κατόπιν αίτησης ή αυτεπαγγέλτως, κατάλληλα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης σύμφωνα με το άρθρο 79 παράγραφος 2 του AußStrG. Στα εν λόγω μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, χρηματικές ποινές, η προσωπική κράτηση συνολικής διάρκειας έως ενός έτους, η βίαιη προσαγωγή, η αφαίρεση εγγράφων, πληροφοριών και άλλων κινητών πραγμάτων και ο διορισμός επιτρόπων για τη διενέργεια, με έξοδα και κίνδυνο του οφειλέτη, πράξεων που μπορούν να διενεργηθούν από τρίτο. Ρυθμίσεις που αφορούν την προσωπική επικοινωνία εκτελούνται ακόμη και ενάντια στη βούληση του γονέα ο οποίος δεν διαμένει στο ίδιο σπίτι με το ανήλικο τέκνο. Το δικαστήριο μπορεί επίσης να επιβάλει την εκτέλεση ρυθμίσεων που αφορούν τη γονική μέριμνα μέσω εύλογων μέτρων άμεσου καταναγκασμού.

Σύμφωνα με το άρθρο 110 παράγραφος 3 του AußStrG, το δικαστήριο μπορεί και αυτεπαγγέλτως να απέχει από τη συνέχιση της εκτέλεσης μόνο αν και για όσο τίθεται σε κίνδυνο το συμφέρον του ανήλικου τέκνου. Επιπλέον, κατά την εκτέλεση των δικαστικών ή των εγκεκριμένων από το δικαστήριο ρυθμίσεων της γονικής μέριμνας, το δικαστήριο μπορεί να ζητήσει υποστήριξη από τις υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας παιδιών και νέων ή το δικαστήριο οικογενειακών υποθέσεων, ιδίως για την προσωρινή επιμέλεια του ανηλίκου, αν το επιβάλλει το συμφέρον του ανηλίκου. Εντούτοις, μέτρα άμεσου καταναγκασμού για την εκτέλεση της δικαστικής ρύθμισης μπορούν να εκτελεστούν μόνο από δικαστικά όργανα αυτά μπορούν να απευθυνθούν στα όργανα της υπηρεσίας δημόσιας ασφάλειας.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Σύμφωνα με το άρθρο 21 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, οι αποφάσεις που εκδίδονται σε κράτος μέλος αναγνωρίζονται στα λοιπά κράτη μέλη χωρίς καμία διαδικασία.

Για την εκτέλεση αποφάσεων επιμέλειας απαιτείται διαδικασία κήρυξης της εκτελεστότητας (άρθρα 28 επ. του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα). Σύμφωνα με το άρθρο 30, η λεπτομερής δικονομική διαμόρφωση της διαδικασίας καθορίζεται από το εθνικό δίκαιο — στην Αυστρία από τα άρθρα 112 έως 116 του νόμου περί εκούσιας δικαιοδοσίας.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Οι αιτήσεις μη αναγνώρισης απόφασης που εκδόθηκε σε άλλο κράτος μέλος (άρθρο 21 παράγραφος 3 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα) εμπίπτουν —όπως και η διαδικασία κήρυξης της εκτελεστότητας— στην αρμοδιότητα του περιφερειακού δικαστηρίου της περιφέρειας όπου το ανήλικο τέκνο έχει τη συνήθη διαμονή του ή, σε περίπτωση που δεν έχει συνήθη διαμονή στην Αυστρία, τη διαμονή του αν το τέκνο δεν διαμένει στην Αυστρία, αρμόδιο είναι το δικαστήριο της περιφέρειας όπου έχει τη συνήθη διαμονή του ο νόμιμος εκπρόσωπος ή, σε περίπτωση που αυτός δεν έχει συνήθη διαμονή στην Αυστρία, εφόσον πρόκειται για ανήλικο τέκνο, το δικαστήριο της περιφέρειας όπου έχει τη συνήθη διαμονή του ένας από τους γονείς, διαφορετικά το περιφερειακό δικαστήριο Innere Stadt Wien (άρθρο 109a του νόμου περί δικαιοδοσίας σε συνδυασμό με το άρθρο 109 του ίδιου νόμου).

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Αν θεμελιώνεται διεθνής δικαιοδοσία των αυστριακών δικαστηρίων βάσει του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα ή της Σύμβασης της Χάγης του 1996 για την προστασία των παιδιών, τα δικαστήρια αυτά εφαρμόζουν πρωταρχικώς το αυστριακό δίκαιο.

Τελευταία επικαιροποίηση: 16/10/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Ρουμανία

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Ο ρουμανικός Αστικός Κώδικας (Codul Civil) περιέχει τον όρο «γονική μέριμνα». Η γονική μέριμνα περιλαμβάνει όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που σχετίζονται με το τέκνο και την περιουσία του. Τα σχετικά δικαιώματα και υποχρεώσεις φέρουν ισότιμα οι δύο γονείς και τα ασκούν προς το συμφέρον του τέκνου. Η γονική μέριμνα ασκείται ωσότου το τέκνο αποκτήσει πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα.

Τα γονεϊκά δικαιώματα και υποχρεώσεις σε σχέση με το τέκνο (όπως ορίζονται στα άρθρα 487-499 του Αστικού Κώδικα και στον νόμο 272/2004 (Legea nr. 272/2004) περί προστασίας και προώθησης των δικαιωμάτων των παιδιών) περιλαμβάνουν τα εξής:

  • Το δικαίωμα και την υποχρέωση καθορισμού και διατήρησης της ταυτότητας του τέκνου. Το τέκνο εγγράφεται στα σχετικά μητρώα αμέσως μετά τη γέννησή του και έχει δικαίωμα να λάβει όνομα και υπηκοότητα. Οι γονείς επιλέγουν το μικρό όνομα και το επώνυμο του τέκνου.
  • Το δικαίωμα και την υποχρέωση ανατροφής του τέκνου. Οι γονείς έχουν το δικαίωμα και την υποχρέωση ανατροφής του τέκνου καθώς και μέριμνας για την υγεία και τη σωματική, ψυχική και πνευματική του ανάπτυξη, την εκπαίδευσή του, τις σπουδές και την επαγγελματική του κατάρτιση, σύμφωνα με τις δικές τους πεποιθήσεις αλλά και τα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες του τέκνου.
  • Το δικαίωμα και την υποχρέωση επίβλεψης του τέκνου.
  • Το δικαίωμα και την υποχρέωση διατροφής του τέκνου. Οι γονείς έχουν από κοινού και εις ολόκληρο την υποχρέωση να παρέχουν διατροφή για το ανήλικο τέκνο. Έχουν επίσης την υποχρέωση να συντηρούν το ενήλικο τέκνο έως την αποφοίτησή του, εφόσον σπουδάζει, με ανώτατο όριο την ηλικία των 26 ετών.
  • Το δικαίωμα επιβολής πειθαρχικών μέτρων στο τέκνο. Συγκεκριμένα μέτρα, όπως είναι η σωματική τιμωρία η οποία έχει αρνητικό αντίκτυπο στη σωματική, διανοητική ή συναισθηματική ανάπτυξη του τέκνου, απαγορεύονται.
  • Το δικαίωμα επιστροφής του τέκνου στους γονείς από οποιονδήποτε τρίτο ο οποίος το κρατά χωρίς νόμιμο δικαίωμα.
  • Το δικαίωμα επανένωσης των γονέων με το τέκνο. Το δικαίωμα αυτό σχετίζεται με το δικαίωμα του τέκνου να μη χωρίζεται από τους γονείς του, παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις και προσωρινά (π.χ. μέτρα τοποθέτησης του τέκνου).
  • Το δικαίωμα του γονέα να διατηρεί προσωπικούς δεσμούς με το τέκνο. Στις μεθόδους ανάπτυξης προσωπικού δεσμού με το τέκνο περιλαμβάνονται ενδεικτικά οι εξής: επίσκεψη του τέκνου στην κατοικία του και στο σχολείο, κοινές διακοπές του τέκνου με κάθε γονέα.
  • Το δικαίωμα του γονέα να ορίσει τον τόπο κατοικίας του τέκνου. Το ανήλικο τέκνο υποχρεούται να διαμένει με τους γονείς του. Στην περίπτωση που οι γονείς του τέκνου δεν συνοικούν, αποφασίζουν από κοινού τον τόπο κατοικίας του τέκνου. Σε περίπτωση διαφωνίας μεταξύ των γονέων, αποφαίνεται το Ειρηνοδικείο για Υποθέσεις Επιμέλειας (Instanţa de tutelă).
  • Το δικαίωμα συναίνεσης στον αρραβώνα και γάμο του τέκνου στην περίπτωση ανηλίκου που έχει συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας του. Το δικαίωμα συναίνεσης στην υιοθεσία του τέκνου.
  • Το δικαίωμα προσφυγής κατά μέτρων που έχουν επιβληθεί από τις αρχές σε σχέση με το τέκνο και το δικαίωμα υποβολής αιτημάτων και διενέργειας πράξεων για ίδιο λογαριασμό και για λογαριασμό του τέκνου.

Τα γονεϊκά δικαιώματα και υποχρεώσεις σχετικά με την περιουσία του τέκνου (όπως ορίζονται στα άρθρα 500-502 του Αστικού Κώδικα) είναι ενδεικτικά τα εξής:

  • Δικαίωμα διαχείρισης της περιουσίας του τέκνου. Ο γονέας δεν έχει δικαίωμα επί της περιουσίας του τέκνου, ούτε το τέκνο επί της περιουσίας του γονέα, πέραν του κληρονομικού δικαιώματος και του δικαιώματος διατροφής. Οι γονείς έχουν δικαίωμα και υποχρέωση να διαχειρίζονται την περιουσία του ανηλίκου τέκνου και να το αντιπροσωπεύουν σε δικαιοπραξίες ή να συναινούν στην κατάρτιση δικαιοπραξιών. Ανήλικος ο οποίος έχει συμπληρώσει το 14ο έτος της ηλικίας του, ασκεί τα δικαιώματά του και εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του αυτοτελώς, ωστόσο απαιτείται η συναίνεση των γονέων και του Ειρηνοδικείου για Υποθέσεις Επιμέλειας όπου αυτό είναι αναγκαίο.
  • Το δικαίωμα και την υποχρέωση αντιπροσώπευσης του ανηλίκου σε δικαιοπραξίες και το δικαίωμα συναίνεσης στην κατάρτιση των εν λόγω δικαιοπραξιών. Ωσότου συμπληρώσει το 14ο έτος της ηλικίας του, ο ανήλικος εκπροσωπείται από τους γονείς του κατά τη σύνταξη των πράξεων αστικού δικαίου, καθώς στερείται πλήρως της δικαιοπρακτικής ικανότητας. Ανήλικος ηλικίας από 14 έως 18 ετών ασκεί τα δικαιώματά του και εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του αυτοτελώς, ωστόσο απαιτείται η προηγούμενη συναίνεση των γονέων, καθώς έχει περιορισμένη δικαιοπρακτική ικανότητα.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Τα σχετικά δικαιώματα και υποχρεώσεις ασκούνται ισότιμα από τους δύο γονείς (άρθρο 503 παράγραφος 1 του Αστικού Κώδικα): εφόσον υφίσταται γάμος μεταξύ των γονέων· μετά την έκδοση διαζυγίου (άρθρο 397 του Αστικού Κώδικα)· από τον γονέα του οποίου η πατρότητα ή μητρότητα έχει διαπιστωθεί, στην περίπτωση τέκνου γεννημένου εκτός γάμου, ή από κοινού από τους δύο γονείς εφόσον αυτοί συμβιώνουν (άρθρο 505 παράγραφος 1 του Αστικού Κώδικα).

Η γονική μέριμνα δεν ασκείται ισότιμα από τους (χωρισμένους) γονείς: σε περίπτωση λύσης του γάμου δια της έκδοσης διαζυγίου, εφόσον το δικαστήριο κρίνει ότι είναι προς το συμφέρον του τέκνου να ασκείται η γονική μέριμνα αποκλειστικά από τον ένα γονέα (άρθρο 398 του Αστικού Κώδικα)· στην περίπτωση ακύρωσης του γάμου (άρθρο 305 παράγραφος 2 του Αστικού Κώδικα)· στην περίπτωση τέκνου γεννημένου εκτός γάμου, εφόσον οι γονείς δεν συμβιώνουν (άρθρο 505 παράγραφος 2 του Αστικού Κώδικα).

Η γονική μέριμνα ασκείται από τον έναν γονέα σύμφωνα με το άρθρο 507 του Αστικού Κώδικα όταν ο άλλος γονέας έχει αποβιώσει, του έχει αφαιρεθεί η γονική μέριμνα, έχει υποβληθεί σε δικαστική συμπαράσταση, κλπ.

Η γονική μέριμνα ασκείται εν μέρει από τους γονείς όταν τα σχετικά δικαιώματα και υποχρεώσεις έχουν ανατεθεί σε τρίτο ή σε φορέα κοινωνικής πρόνοιας (άρθρο 399 του Αστικού Κώδικα).

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Ο γονέας ανηλίκου ο οποίος έχει συμπληρώσει το 14ο έτος της ηλικίας του έχει τα γονεϊκά δικαιώματα και υποχρεώσεις που σχετίζονται μόνο με το ανήλικο τέκνο ως πρόσωπο. Τα δικαιώματα και υποχρεώσεις που σχετίζονται με την περιουσία του τέκνου φέρει ο κηδεμόνας του ή άλλο πρόσωπο.

Ανήλικος τίθεται υπό κηδεμονία εάν και οι δύο γονείς του έχουν αποβιώσει, είναι άγνωστοι, τους έχει αφαιρεθεί η άσκηση της γονικής μέριμνας ή τους έχει επιβληθεί ως ποινή η στέρηση της γονικής μέριμνας, εάν έχουν υποβληθεί σε δικαστική συμπαράσταση ή έχουν κηρυχθεί σε αφάνεια, καθώς και όταν το δικαστήριο αποφασίσει κατά τη λήξη της υιοθεσίας ότι είναι προς το συμφέρον του τέκνου να τεθεί αυτό υπό κηδεμονία.

Ο ανήλικος τίθεται υπό κηδεμονία εφόσον δεν τελεί υπό τη φροντίδα των δύο γονέων του μετά την αφαίρεση της γονικής μέριμνας από αυτούς.

Κατ’ εξαίρεση, το Ειρηνοδικείο για Υποθέσεις Επιμέλειας μπορεί να διατάξει την τοποθέτηση του ανηλίκου σε συγγενική ή άλλη οικογένεια ή υπό την φροντίδα τρίτου προσώπου, με τη συναίνεσή τους, ή την τοποθέτηση του ανηλίκου σε φορέα κοινωνικής πρόνοιας.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Κατ’ αρχήν, η γονική μέριμνα ασκείται από κοινού από τους δύο γονείς μετά την έκδοση διαζυγίου, ή από τον έναν γονέα εφόσον συντρέχουν σοβαροί λόγοι, με γνώμονα το συμφέρον του τέκνου. Ο άλλος γονέας διατηρεί το δικαίωμα να ελέγχει την ανατροφή και εκπαίδευση του τέκνου και να συναινεί στην υιοθεσία του.

Κατ’ εξαίρεση, το Ειρηνοδικείο για Υποθέσεις Επιμέλειας μπορεί να διατάξει την τοποθέτηση του ανηλίκου σε συγγενική ή άλλη οικογένεια ή υπό την φροντίδα τρίτου προσώπου, με την συναίνεσή τους, ή την τοποθέτηση του ανηλίκου σε φορέα κοινωνικής πρόνοιας. Σε αυτή την περίπτωση, τα γονεϊκά δικαιώματα και υποχρεώσεις σε σχέση με το τέκνο ασκούνται από τα αντίστοιχα πρόσωπα ή φορείς (άρθρο 399 του Αστικού Κώδικα).

Σε σχέση με τέκνο γεννημένο εκτός γάμου ως προς το οποίο έχει αναγνωριστεί η πατρότητα και η μητρότητα, η γονική μέριμνα ασκείται ισότιμα και από κοινού από τους γονείς εφόσον αυτοί συμβιώνουν. Εάν οι γονείς τέκνου γεννημένου εκτός γάμου δεν συμβιώνουν, η γονική μέριμνα ασκείται αποκλειστικά από τον ένα γονέα.

Συναινετικό διαζύγιο εκδίδεται από συμβολαιογράφο ακόμη και όταν υπάρχουν τέκνα γεννημένα εντός ή εκτός του γάμου ή θετά τέκνα, ή εάν οι σύζυγοι συμφωνούν σε όλα τα θέματα σχετικά με το επώνυμο των τέκνων μετά το διαζύγιο, την από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας, τον τόπο κατοικίας των τέκνων μετά την έκδοση του διαζυγίου, τον τρόπο διατήρησης του προσωπικού δεσμού μεταξύ του μη συνοικούντος γονέα και έκαστου τέκνου, και τη συμμετοχή κάθε γονέα στα έξοδα ανατροφής των τέκνων, στις σπουδές τους και στην επαγγελματική τους κατάρτιση. Εάν η έκθεση της υπηρεσίας κοινωνικής πρόνοιας δείχνει ότι η συμφωνία των συζύγων σχετικά με την από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας ή τον τόπο κατοικίας του τέκνου δεν είναι προς συμφέρον του τέκνου, ο συμβολαιογράφος απορρίπτει την αίτηση διαζυγίου και συμβουλεύει τους συζύγους να προσφύγουν στα δικαστήρια.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Οι γονείς μπορούν να συμφωνήσουν τους όρους άσκησης της γονικής μέριμνας ή τα μέτρα προστασίας του τέκνου με την έγκριση του Ειρηνοδικείου για Υποθέσεις Επιμέλειας, εφόσον αυτό είναι προς το συμφέρον του τέκνου (άρθρο 506 του Αστικού Κώδικα).

Τα μέρη μπορούν να εμφανιστούν στο δικαστήριο οποτεδήποτε, ακόμη και χωρίς να έχουν κλητευθεί, προκειμένου να ζητήσουν την έκδοση απόφασης η οποία επικυρώνει τη συμφωνία τους, υπό τη μορφή συναινετικής απόφασης. Η συναινετική απόφαση είναι τελεσίδικη και εκτελεστή.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Η διαμεσολάβηση είναι προαιρετική διαδικασία πριν από την παραπομπή της διαφοράς στο δικαστήριο. Κατά την εκδίκαση της διαφοράς, οι δικαστικές αρχές οφείλουν να ενημερώσουν τα μέρη σχετικά με τη δυνατότητα και τα πλεονεκτήματα προσφυγής σε διαμεσολάβηση. Εάν η διαμεσολάβηση δεν καταλήξει σε συμφωνία, η διαφορά παραπέμπεται στο δικαστήριο.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Βλέπε την απάντηση στην ερώτηση 1.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Εάν το δικαστήριο αποφασίσει την άσκηση της γονικής μέριμνας αποκλειστικά από έναν γονέα, ο γονέας αυτός αποφασίζει για όλα τα θέματα που σχετίζονται με το παιδί. Ο άλλος γονέας διατηρεί το δικαίωμα να ελέγχει την ανατροφή και εκπαίδευση του τέκνου και να συναινεί στην υιοθεσία του.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Οι γονείς ασκούν τη γονική μέριμνα ισότιμα και από κοινού. Έναντι των καλόπιστων τρίτων, ο γονέας ο οποίος διενεργεί μόνος του τις καθημερινές πράξεις άσκησης της γονικής μέριμνας και εκπληρώνει τα γονεϊκά καθήκοντα, τεκμαίρεται ότι έχει τη συναίνεση και του άλλου γονέα.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Οι αιτήσεις προστασίας προσώπων οι οποίες εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του Ειρηνοδικείου για Υποθέσεις Επιμέλειας και Οικογενειακές Υποθέσεις (ή, κατά περίπτωση, του Δικαστηρίου Ανηλίκων και Οικογενειακών Υποθέσεων) εκδικάζονται από το δικαστήριο του τόπου διαμονής ή κατοικίας του προστατευόμενου προσώπου (άρθρο 94 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας – Codul de Procedură Civilă).

Το δικαστήριο του τόπου διαμονής του ενάγοντος είναι αρμόδιο για αγωγές αναγνώρισης πατρότητας ή μητρότητας, ενώ το δικαστήριο του τόπου κατοικίας του ενάγοντος/δικαιούχου είναι αρμόδιο για τις αγωγές διατροφής (συμπεριλαμβανομένων των αιτήσεων χορήγησης κρατικού επιδόματος τέκνου).

Τα έγγραφα που πρέπει να επισυνάπτονται στην αίτηση κλήτευσης είναι: αντίγραφο του πιστοποιητικού γέννησης του τέκνου, αντίγραφο της ταυτότητας, αντίγραφο της απόφασης διαζυγίου, τυχόν συμφωνία διαμεσολάβησης, και κάθε άλλο έγγραφο το οποίο κρίνεται απαραίτητο για την επίλυση της διαφοράς. Η αίτηση υποβάλλεται ατελώς.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Το δικαστήριο μπορεί να διατάξει προσωρινά μέτρα με προεδρική εντολή οποτεδήποτε κατά τη διάρκεια της διαδικασίας έκδοσης διαζυγίου (ειδική συνοπτική διαδικασία) για τον καθορισμό του τόπου κατοικίας ανήλικου τέκνου ή του επιδόματος διατροφής, για την είσπραξη κρατικού επιδόματος διατροφής τέκνου και για τη χρήση της οικογενειακής κατοικίας (άρθρο 919 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας).

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Νομική αρωγή μπορεί να χορηγηθεί σύμφωνα με το Αναγκαστικό Διάταγμα αριθ. 51/2008 (Ordonanța de Urgență nr. 51/2008) περί δημόσιας νομικής αρωγής σε αστικές υποθέσεις, που έχει επικυρωθεί με τον νόμο 193/2008 (Legea nr. 193/2008), όπως έχει ακολούθως τροποποιηθεί.

Νομική αρωγή μπορεί να χορηγηθεί αυτοτελώς ή σωρευτικά με τη μορφή συνδρομής δικηγόρου, κάλυψης των εξόδων εμπειρογνώμονα, μεταφραστή ή διερμηνέα, κάλυψης των εξόδων δικαστικού επιμελητή, εκπτώσεων ή απαλλαγής από τα δικαστικά έξοδα ή ευνοϊκών όρων ως προς το ποσό ή τον χρόνο καταβολής των δικαστικών εξόδων.

Δικαιούχος νομικής αρωγής είναι κάθε πρόσωπο με μηνιαίο καθαρό κατά κεφαλήν οικογενειακό εισόδημα που δεν υπερβαίνει το ποσό των 300 ρουμανικών λέου κατά τους δύο τελευταίους μήνες πριν από την υποβολή της αίτησης. Εάν το ανωτέρω εισόδημα δεν υπερβαίνει τα 600 λέου, παρέχεται νομική αρωγή σε ποσοστό 50%. Ωστόσο, σύμφωνα με την κρατούσα πρακτική, αιτών με εισόδημα που υπερβαίνει το ανωτέρω όριο μπορεί να τύχει νομικής αρωγής εφόσον αποδείξει ότι δεν είναι σε θέση να καταβάλει τα δικαστικά έξοδα λόγω διαφοράς μεταξύ των συνθηκών διαβίωσης του κράτους κατοικίας ή συνήθους διαμονής του και του κράτους του δικάζοντος δικαστηρίου.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Δικαστική απόφαση επί διαφοράς που αφορά σε θέματα γονικής μέριμνας (είτε ως κύριο αντικείμενο της διαφοράς είτε στα πλαίσια διαδικασίας έκδοσης διαζυγίου) υπόκειται μόνο σε έφεση εντός 30 ημερών από την έκδοσή της, ή μόνο σε αναψηλάφηση στην περίπτωση συναινετικής απόφασης η οποία επικυρώνει τη συμφωνία των μερών.

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Εφόσον ο οφειλέτης δεν εκπληρώνει οικειοθελώς την υποχρέωσή του, ο δικαιούχος πρέπει να ζητήσει τη συνδρομή δικαστικού επιμελητή. Ο δικαστικός επιμελητής ζητά από το δικαστήριο της εκτέλεσης να εγκρίνει την αναγκαστική εκτέλεση. Η έγκριση του δικαστηρίου παρέχεται σε κλειστή συνεδρίαση χωρίς κλήτευση των μερών.

Εφόσον εγκριθεί η εκτέλεση, ο δικαστικός επιμελητής επιδίδει ένταλμα και κλήση στον γονέα ή στο πρόσωπο με το οποίο συνοικεί ο ανήλικος, κοινοποιώντας σε αυτούς τον χρόνο κατά τον οποίο πρέπει να εμφανιστούν με τον ανήλικο προκειμένου αυτός να παραδοθεί στον δικαιούχο, ή διατάσσοντας τα πρόσωπα αυτά να επιτρέψουν στον άλλο γονέα να ασκήσει τα δικαιώματα γονικής μέριμνας σε σχέση με τον ανήλικο.

Εάν ο οφειλέτης δεν εκπληρώσει την υποχρέωσή του, ο δικαστικός επιμελητής προβαίνει σε αναγκαστική εκτέλεση ενώπιον ενός εκπροσώπου της Γενικής Διεύθυνσης Κοινωνικής Συνδρομής και Προστασίας Ανηλίκων και, όπου απαιτείται, ενώπιον ψυχολόγου και της αστυνομίας. Δεν επιτρέπεται οποιαδήποτε άσκηση βίας ή πίεσης στον ανήλικο στο πλαίσιο της εκτέλεσης.

Εάν ο οφειλέτης δεν εκπληρώσει την υποχρέωσή του, η ποινή που ορίζεται από το δικαστήριο ισχύει ωσότου αυτός συμμορφωθεί, ο δε δικαστικός επιμελητής ενημερώνει την εισαγγελία για την άσκηση ποινικής δίωξης.

Σε περίπτωση αντίστασης του ανηλίκου, ο φορέας εκτέλεσης υποβάλει επίσημη έκθεση στον εκπρόσωπο της Γενικής Διεύθυνσης Κοινωνικής Συνδρομής και Προστασίας Ανηλίκων και το αρμόδιο δικαστήριο διατάσσει τον ανήλικο να παρακολουθήσει πρόγραμμα υποστήριξης, το οποίο ολοκληρώνεται με την υποβολή σχετικής έκθεσης ψυχολόγου. Εάν ο ανήλικος αρνείται να συμμορφωθεί κατά την επανάληψη της αναγκαστικής εκτέλεσης, ο δικαιούχος μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο την επιβολή ποινής.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Για την αναγνώριση απόφασης επί θεμάτων γονικής μέριμνας ισχύουν οι διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003. Η αίτηση υποβάλλεται στο Πρωτοδικείο του τόπου διαμονής του εναγομένου ή του τόπου κατοικίας του στη Ρουμανία. Η αναγνώριση απόφασης υπόκειται σε έφεση ενώπιον του αρμόδιου Εφετείου (Curtea de Apel) ή σε αναψηλάφηση ενώπιον του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου (Înalta Curte de Casație și Justiție).

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Για την αμφισβήτηση της αναγνώρισης απόφασης που έχει εκδοθεί επί διαφοράς γονικής μέριμνας, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να προσφύγει στο Πρωτοδικείο του τόπου διαμονής του εναγομένου ή του τόπου κατοικίας του στη Ρουμανία.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Το άρθρο 2611 του Αστικού Κώδικα ορίζει ότι το εφαρμοστέο δίκαιο σε διαφορές γονικής μέριμνας και προστασίας ανηλίκων ορίζεται με βάση τη Σύμβαση της Χάγης της 19ης Οκτωβρίου 1996 για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία σε θέματα γονικής μέριμνας και μέτρων για την προστασία των παιδιών, η οποία επικυρώθηκε με τον νόμο 361/2007.

Τελευταία επικαιροποίηση: 27/10/2016

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Σλοβενία

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Η γονική μέριμνα αποτελεί έννομη σχέση η οποία διέπεται από το οικογενειακό δίκαιο. Η σχέση δημιουργείται με τη γέννηση ενός τέκνου ή τον καθορισμό της πατρότητας και της μητρότητας. Στην έννομη τάξη της Σλοβενίας, τα τέκνα που έχουν γεννηθεί εκτός γάμου έχουν τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες υποχρεώσεις με αυτά που έχουν γεννηθεί εντός γάμου. Στη νομοθεσία της Σλοβενίας προβλέπεται ένα σύστημα «πλήρους υιοθεσίας», κατά το οποίο τα θετά τέκνα εξομοιώνονται με τα βιολογικά τέκνα.

Η νομική βάση περιλαμβάνεται στο άρθρο 54 του Συντάγματος της Σλοβενίας (Ustava Republike Slovenije), σύμφωνα με το οποίο οι γονείς έχουν δικαίωμα και καθήκον να συντηρούν, να εκπαιδεύουν και να ανατρέφουν τα τέκνα τους. Το εν λόγω δικαίωμα και καθήκον μπορεί να ανακληθεί ή να περιοριστεί μόνο για λόγους που ορίζονται στον νόμο, για να προστατευθούν τα συμφέροντα του τέκνου. Τα παιδιά που έχουν γεννηθεί εκτός γάμου έχουν τα ίδια δικαιώματα με αυτά που έχουν γεννηθεί εντός γάμου.

Οι γονείς έχουν το δικαίωμα και το καθήκον να διασφαλίζουν, μέσω της απευθείας φροντίδας και του έργου και των δραστηριοτήτων τους, την επιτυχή σωματική και διανοητική ανάπτυξη του τέκνου τους. Οι γονείς έχουν δικαίωμα και καθήκον να διαφυλάττουν τη ζωή, την προσωπική ανάπτυξη, τα δικαιώματα και τα συμφέροντα ενός τέκνου το οποίο δεν έχει ακόμη ενηλικιωθεί για να διασφαλίσουν την υγιή ανατροφή και την ισορροπημένη προσωπική ανάπτυξή του, ώστε μεταγενέστερα να είναι σε θέση να ζει και να εργάζεται ανεξάρτητα. Τα εν λόγω δικαιώματα και καθήκοντα συνιστούν το γονικό δικαίωμα [άρθρο 4 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων (Zakon o zakonski zvezi in družinskih razmerjih)].

Οι γονείς πρέπει να διαφυλάττουν τα συμφέροντα του τέκνου τους σε όλες τις δραστηριότητες και τις διαδικασίες που το αφορούν. Οι γονείς θεωρείται ότι επιδιώκουν την εξυπηρέτηση των συμφερόντων του τέκνου αν καλύπτουν τις υλικές, συναισθηματικές και ψυχοκοινωνικές ανάγκες του τέκνου, υιοθετώντας συμπεριφορά η οποία πληροί τα αποδεκτά πρότυπα και είναι αναγκαία για να διασφαλιστεί η μέριμνα και η ευθύνη για το τέκνο, αφού ληφθούν δεόντως υπόψη η προσωπικότητα και οι επιθυμίες του (άρθρο 5α του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

Οι γονείς πρέπει να παρέχουν στο τέκνο τους κατάλληλες συνθήκες για την υγιή του ανατροφή και την ισορροπημένη προσωπική του ανάπτυξη και να το βοηθούν ώστε να μπορέσει στο μέλλον να ζει και να εργάζεται ανεξάρτητα. Οι γονείς πρέπει να συντηρούν και να ανατρέφουν το τέκνο τους και να διαφυλάττουν την υγεία και τη ζωή του. Είναι υπεύθυνοι για τη διασφάλιση, στο μέτρο των δυνατοτήτων τους, της παροχής της κατάλληλης εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης στο τέκνο τους, ανάλογα με τις ικανότητες, τις κλίσεις και τις επιθυμίες του. Το τέκνο έχει δικαίωμα επικοινωνίας και με τους δύο γονείς του, και αμφότεροι έχουν δικαίωμα επικοινωνίας με το τέκνο (άρθρα 102, 103 και 106 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

Η νομική ευθύνη του γονέα έναντι του τέκνου του προβλέπεται στο άρθρο 142 του Κώδικα περί Ενοχών (Obligacijski zakonik). Οι γονείς ευθύνονται για τη ζημία που προκαλείται σε τρίτον από τέκνο κάτω των επτά ετών, ανεξάρτητα από το αν ευθύνονται οι ίδιοι για τη ζημία που προκλήθηκε. Οι γονείς ευθύνονται για τη ζημία που προκαλείται σε τρίτον από τέκνο άνω των επτά ετών, εκτός αν μπορούν να αποδείξουν ότι δεν ευθύνονται για τη ζημία που προκλήθηκε.

Το άρθρο 107 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων ρυθμίζει το ζήτημα της εκπροσώπησης ενός τέκνου στις σχέσεις του με τον εξωτερικό κόσμο. Τα ανήλικα τέκνα εκπροσωπούνται από τους γονείς τους. Καθένας από τους γονείς μπορεί να παραλάβει αντί του ανήλικου τέκνου του ένα έγγραφο που πρέπει να του επιδοθεί ή να του κοινοποιηθεί ή να λάβει τις πληροφορίες που πρέπει να δοθούν στο τέκνο του για ένα ζήτημα. Εάν οι γονείς δεν συγκατοικούν, παραλαμβάνει ο γονέας με τον οποίο διαμένει το τέκνο. Εάν και οι δύο γονείς ασχολούνται με τη φροντίδα και την ανατροφή του τέκνου, πρέπει να συμφωνήσουν για τον τόπο μόνιμης κατοικίας του τέκνου και για το ποιος από τους δύο πρέπει να παραλαμβάνει την αλληλογραφία του τέκνου.

Τα περιουσιακά στοιχεία του τέκνου τελούν υπό τη διαχείριση των γονέων του έως ότου ενηλικιωθεί το τέκνο (άρθρο 109 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Το γονικό δικαίωμα ασκείται και από τον πατέρα και από τη μητέρα (άρθρο 4 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

Οι γονείς ασκούν το γονικό τους δικαίωμα με κοινή συναίνεση και σύμφωνα με τα συμφέροντα του τέκνου. Αν οι γονείς δεν συγκατοικούν και δεν ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, αποφασίζουν και οι δύο, με κοινή συναίνεση και σύμφωνα με τα συμφέροντα του τέκνου, για τα ζητήματα που έχουν σοβαρό αντίκτυπο στην ανάπτυξη του τέκνου. Τα θέματα που αφορούν την καθημερινή ζωή του τέκνου αποφασίζονται από τον γονέα ο οποίος ασκεί την επιμέλεια του τέκνου. Όταν ένας από τους γονείς εμποδίζεται στην άσκηση του γονικού δικαιώματος, αυτό ασκείται από τον άλλον γονέα (άρθρο 113 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

Εάν ένας από τους γονείς έχει χάσει τη ζωή του ή είναι άγνωστος ή του έχει αφαιρεθεί το γονικό δικαίωμα ή η νομική ικανότητα, το γονικό δικαίωμα ασκείται από τον άλλο γονέα (άρθρο 115 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Ένα παιδί μπορεί να λαμβάνει φροντίδα από άλλα πρόσωπα ή από ίδρυμα. Ένα κέντρο κοινωνικών υπηρεσιών (Center za socialno delo) μπορεί να απομακρύνει ένα παιδί από τους γονείς του και να το θέσει υπό την επιμέλεια άλλου προσώπου ή ιδρύματος, αν οι γονείς επιδεικνύουν αμέλεια στην ανατροφή και την παροχή φροντίδας για το τέκνο τους ή αν αυτό εξυπηρετεί τα συμφέροντα του τέκνου για άλλους σημαντικούς λόγους (άρθρο 120 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

Ένα κέντρο κοινωνικών υπηρεσιών μπορεί να θέσει ένα παιδί σε μέριμνα στο πλαίσιο ανάδοχης οικογένειας αν δεν έχει δική του οικογένεια ή αν για διάφορους λόγους δεν μπορεί να διαμένει με τους γονείς του, ή ένα παιδί του οποίου η σωματική και διανοητική ανάπτυξη απειλείται από το περιβάλλον στο οποίο ζει (άρθρο 157 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων). Η μέριμνα στο πλαίσιο ανάδοχης οικογένειας διέπεται πιο διεξοδικά από τον νόμο περί μέριμνας στο πλαίσιο ανάδοχης οικογένειας (Zakon o izvajanju rejniške dejavnosti).

Ένας θετός γονέας μπορεί να αναλάβει τη μέριμνα του τέκνου. Ένα παιδί μπορεί να υιοθετηθεί αν οι γονείς του είναι άγνωστοι, αν η κατοικία των γονέων του ήταν άγνωστη για διάστημα ενός έτους, αν οι γονείς του έχουν συμφωνήσει ενώπιον αρμόδιας αρχής να δώσουν το τέκνο τους για υιοθεσία ή αν έχουν αποβιώσει (άρθρο 141 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

Ο ανήλικος που δεν έχει γονείς ή του οποίου οι γονείς δεν τον φροντίζουν τίθεται υπό τη μέριμνα επιτρόπου του κέντρου κοινωνικών υπηρεσιών. Ο επίτροπος ανηλίκου ευθύνεται για τη φροντίδα του τέκνου ωσάν να ήταν γονέας (άρθρα 201 και 202 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Οι γονείς που δεν συγκατοικούν ή προτίθενται να χωρίσουν πρέπει να καταλήξουν σε συμφωνία για την επιμέλεια των τέκνων που έχουν από κοινού προς το συμφέρον των τέκνων. Μπορεί να συμφωνήσουν να διατηρήσουν από κοινού την επιμέλεια των τέκνων τους, να αναθέσουν την επιμέλεια σε έναν από τους γονείς ή να χωρίσουν τα τέκνα. Εάν δεν μπορούν να καταλήξουν σε σχετική συμφωνία, θα λάβουν τη συνδρομή ενός κέντρου παροχής κοινωνικών υπηρεσιών. Εάν οι γονείς δεν μπορούν να συμφωνήσουν για την επιμέλεια των τέκνων τους ακόμη και με τη συνδρομή ενός κέντρου κοινωνικής πρόνοιας, το δικαστήριο μπορεί να συμφωνήσει επί αιτήματος ενός ή και των δύο γονέων, να δοθεί η επιμέλεια στον έναν γονέα ή να χωριστούν τα τέκνα ανάμεσα στους γονείς. Το δικαστήριο μπορεί επίσης να απονείμει αυτεπαγγέλτως σε τρίτον την επιμέλεια όλων ή ορισμένων τέκνων. Πριν εκδώσει την απόφασή του, το δικαστήριο οφείλει να ζητήσει τη γνώμη ενός κέντρου κοινωνικών υπηρεσιών σχετικά με τα συμφέροντα του τέκνου. Το δικαστήριο εξετάζει επίσης τη γνώμη του τέκνου, αν αυτή εκφράζεται από το ίδιο το τέκνο ή από πρόσωπο το οποίο εμπιστεύεται το τέκνο και έχει επιλεγεί από το ίδιο, εφόσον είναι σε θέση να κατανοεί τη σπουδαιότητα και τις συνέπειες της γνώμης (άρθρο 105 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

Όταν ένα δικαστήριο ακυρώνει τον γάμο, αποφασίζει επίσης για την επιμέλεια και τη διατροφή των τέκνων που έχουν οι σύζυγοι από κοινού και για την επικοινωνία τους με τους γονείς (άρθρο 78 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

Όταν οι γονείς δεν συγκατοικούν και δεν ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, αποφασίζουν και οι δύο, με κοινή συναίνεση και σύμφωνα με τα συμφέροντα του τέκνου, για τα ζητήματα που έχουν σοβαρό αντίκτυπο στην ανάπτυξή του. Τα θέματα που αφορούν την καθημερινή ζωή του τέκνου αποφασίζονται από τον γονέα ο οποίος ασκεί την επιμέλειά του (άρθρο 113 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Οι γονείς που δεν συγκατοικούν ή προτίθενται να χωρίσουν πρέπει να συμφωνήσουν για την επιμέλεια των τέκνων που έχουν από κοινού, με τρόπο που να εξυπηρετεί τα συμφέροντα των τέκνων. Εάν οι γονείς καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με την επιμέλεια των τέκνων, μπορούν να υποβάλουν στο δικαστήριο πρόταση για την έκδοση σχετικής απόφασης στο πλαίσιο της εκούσιας διαδικασίας. Το δικαστήριο απορρίπτει τη συμφωνία αν κρίνει ότι δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα του τέκνου. Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν μόνοι τους σε σχετική συμφωνία θα λάβουν τη συνδρομή ενός κέντρου παροχής κοινωνικών υπηρεσιών. Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία, ακόμη και με τη συνδρομή ενός κέντρου κοινωνικών υπηρεσιών, αποφασίζει το δικαστήριο επί αιτήματος ενός ή και των δύο γονέων (άρθρο 105 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

Οι γονείς που δεν συγκατοικούν ή προτίθενται να χωρίσουν πρέπει να καταρτίσουν συμφωνία για τη διατροφή των τέκνων που έχουν από κοινού. Εάν δεν είναι σε θέση να καταρτίσουν μόνοι τους συμφωνία ως προς το ζήτημα, θα λάβουν τη συνδρομή ενός κέντρου παροχής κοινωνικών υπηρεσιών. Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με τη διατροφή των τέκνων που έχουν από κοινού, ακόμη και με τη συνδρομή του κέντρου κοινωνικών υπηρεσιών, αποφασίζει το δικαστήριο επί αιτήματος ενός ή και των δύο γονέων (άρθρο 105α του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

Το τέκνο έχει δικαίωμα επικοινωνίας και με τους δύο γονείς του, και αμφότεροι έχουν δικαίωμα επικοινωνίας με το τέκνο. Η εν λόγω επικοινωνία διασφαλίζει πρωτίστως την κάλυψη των συμφερόντων του τέκνου. Ο γονέας με τον οποίο διαμένει το τέκνο και ασκεί την επιμέλειά του, ή ο τρίτος με τον οποίο διαμένει το τέκνο, πρέπει να απέχει από κάθε συμπεριφορά που εμποδίζει ή αποτρέπει το τέκνο από τη διατήρηση επικοινωνίας με τον άλλον γονέα ή τους γονείς του και πρέπει να προσπαθεί να ενθαρρύνει το τέκνο να υιοθετήσει κατάλληλη συμπεριφορά ως προς την επικοινωνία του με τον άλλο γονέα ή τους γονείς του. Ο γονέας που έχει επικοινωνία με το τέκνο πρέπει να απέχει από κάθε συμπεριφορά η οποία εμποδίζει τη φροντίδα και την ανατροφή του τέκνου. Εάν οι γονείς καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με την επικοινωνία, μπορούν να υποβάλουν στο δικαστήριο πρόταση για την έκδοση απόφασης στο πλαίσιο της εκούσιας δικαιοδοσίας. Το δικαστήριο απορρίπτει τη συμφωνία αν κρίνει ότι δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα του τέκνου. Εάν οι γονείς δεν μπορούν να καταλήξουν σε συμφωνία για την επικοινωνία, ακόμη και μετά τη συνδρομή ενός κέντρου κοινωνικών υπηρεσιών, αποφασίζει το δικαστήριο επί αιτήματος ενός ή και των δύο γονέων (άρθρο 106α του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

Το τέκνο έχει επίσης δικαίωμα να επικοινωνεί με άλλα πρόσωπα με τα οποία διατηρεί οικογενειακές σχέσεις και με τα οποία έχει στενό προσωπικό δεσμό, εκτός αν αυτό αντιβαίνει στα συμφέροντα του τέκνου. Τέτοια πρόσωπα θεωρούνται, ιδίως, οι παππούδες του τέκνου, οι αδελφοί και οι αδελφές, τα ετεροθαλή αδέλφια, οι πρώην ανάδοχοι γονείς, και ο/η πρώην ή νυν σύζυγος ή εξωγαμιαίος σύντροφος του ενός ή του άλλου γονέα. Η συμφωνία για την επικοινωνία καταρτίζεται από τους γονείς του τέκνου, το τέκνο (εάν είναι σε θέση να κατανοήσει τη σπουδαιότητα της συμφωνίας) και τα πρόσωπα με τα οποία το τέκνο έχει προσωπικό δεσμό. Εάν δεν μπορούν να καταλήξουν σε σχετική συμφωνία, θα λάβουν τη συνδρομή ενός κέντρου παροχής κοινωνικών υπηρεσιών. Το μέτρο και ο τρόπος διατήρησης της επικοινωνίας πρέπει να εξυπηρετούν το συμφέρον του τέκνου. Εάν οι γονείς του τέκνου, το τέκνο και τα πρόσωπα με τα οποία έχει προσωπικό δεσμό καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με την επικοινωνία, μπορούν να υποβάλουν πρόταση στο δικαστήριο να εκδώσει σχετική απόφαση στο πλαίσιο της εκούσιας διαδικασίας. Το δικαστήριο απορρίπτει τη συμφωνία αν κρίνει ότι δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα του τέκνου. Εάν δεν μπορέσουν να καταλήξουν σε συμφωνία ακόμη και με τη συνδρομή του κέντρου κοινωνικών υπηρεσιών, αποφασίζει το δικαστήριο για την επικοινωνία (άρθρο 106α του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων)

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν μόνοι τους σε συμφωνία ως προς το ζήτημα, θα λάβουν τη συνδρομή ενός κέντρου παροχής κοινωνικών υπηρεσιών. Εάν δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία ακόμη και με τη συνδρομή του κέντρου κοινωνικών υπηρεσιών, αποφασίζει το δικαστήριο επί του ζητήματος.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Το δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει ότι ένας από τους δύο γονείς θα έχει την επιμέλεια όλων των τέκνων ή ότι τα τέκνα θα χωριστούν ανάμεσα στους γονείς. Το δικαστήριο μπορεί επίσης να απονείμει αυτεπαγγέλτως σε τρίτον την επιμέλεια όλων ή ορισμένων τέκνων (άρθρο 105 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

Το δικαστήριο αποφαίνεται επίσης για τη διατροφή και την επικοινωνία με το τέκνο (άρθρα 105α, 106 και 106α του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

Κατά την έκδοση απόφασης σχετικά με την επικοινωνία, το δικαστήριο καθοδηγείται κυρίως από τα συμφέροντα του τέκνου. Η πρόταση ή η αίτηση έκδοσης απόφασης για την επικοινωνία πρέπει να συνοδεύεται από αποδεικτικά στοιχεία του αρμόδιου κέντρου κοινωνικών υπηρεσιών τα οποία να αποδεικνύουν ότι οι γονείς προσπάθησαν να καταρτίσουν συμφωνία για την επικοινωνία με τη συνδρομή του. Το δικαστήριο μπορεί να αφαιρέσει ή να περιορίσει το δικαίωμα επικοινωνίας στο μέτρο που είναι αναγκαίο για τη διαφύλαξη των συμφερόντων του τέκνου. Η επικοινωνία που επιβάλλει ψυχολογική πίεση στο τέκνο ή θέτει σε διακινδύνευση τη σωματική ή πνευματική του ανάπτυξη δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα του τέκνου. Το δικαστήριο μπορεί με απόφασή του να διατάξει την επικοινωνία υπό την επίβλεψη τρίτου, ή να αποκλείσει την προσωπική επικοινωνία και επαφή (δηλαδή, ότι θα πρέπει να διενεργείται με άλλον τρόπο) εάν διαφορετικά αυτό δεν θα ήταν προς το συμφέρον του τέκνου (άρθρο 106 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

Η διατροφή καθορίζεται μετά από τη δέουσα εξέταση των αναγκών του ενάγοντος και τις υλικές και εισοδηματικές ικανότητες του προσώπου που πρέπει να πληρώσει διατροφή. Κατά τον υπολογισμό της διατροφής που οφείλεται σε τέκνο, το δικαστήριο πρέπει να ενεργήσει προς το συμφέρον του παιδιού, καθορίζοντας ένα επαρκές ποσό διατροφής με το οποίο θα διασφαλιστεί η επιτυχής σωματική και διανοητική του ανάπτυξη (άρθρα 129 και 129α του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων)

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Αν οι γονείς δεν συγκατοικούν και δεν ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, αποφασίζουν μαζί, με κοινή συναίνεση και σύμφωνα με τα συμφέροντα του τέκνου, για τα ζητήματα που έχουν σοβαρό αντίκτυπο στην ανάπτυξή του. Εάν δεν μπορούν να καταλήξουν σε σχετική συμφωνία, θα λάβουν τη συνδρομή ενός κέντρου παροχής κοινωνικών υπηρεσιών. Τα θέματα που αφορούν την καθημερινή ζωή του τέκνου αποφασίζονται από τον γονέα ο οποίος ασκεί την επιμέλεια του τέκνου. Εάν οι γονείς δεν μπορούν να καταλήξουν σε συμφωνία για τα ζητήματα που έχουν σοβαρό αντίκτυπο στην ανάπτυξη του τέκνου, ακόμη και με τη συνδρομή του κέντρου κοινωνικών υπηρεσιών, αποφασίζει το δικαστήριο στο πλαίσιο της εκούσιας διαδικασίας επί αιτήματος ενός ή και των δύο γονέων (άρθρο 113 του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Έχει την έννοια ότι και οι δύο γονείς ευθύνονται εξίσου για την ανατροφή και την ανάπτυξη του τέκνου και ότι και οι δύο πρέπει να συνεχίσουν να μεριμνούν για το τέκνο.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Τα πρωτοδικεία (okrožna sodišča) είναι τα καθ’ ύλην αρμόδια δικαστήρια σ’ αυτές τις περιπτώσεις [άρθρο 32 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (Zakon o pravdnem postopku)].

Γενικά κατά τόπον αρμόδιο είναι το δικαστήριο του τόπου της μόνιμης κατοικίας του εναγομένου. Εάν ένα σλοβενικό δικαστήριο έχει αρμοδιότητα λόγω προσωρινής διαμονής του εναγομένου στη Σλοβενία, το δικαστήριο του τόπου προσωρινής διαμονής του εναγομένου έχει γενική κατά τόπο αρμοδιότητα. Εάν πέραν της μόνιμης κατοικίας του ο εναγόμενος έχει επίσης προσωρινή διαμονή σε άλλη πόλη και εφόσον τεκμαίρεται από τις περιστάσεις ότι θα εξακολουθήσει να διαμένει σ’ αυτήν για μεγάλο χρονικό διάστημα, το δικαστήριο του τόπου προσωρινής διαμονής του εναγομένου έχει επίσης γενική κατά τόπο αρμοδιότητα (άρθρο 47 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας)

Αν ο ενάγων σε υπόθεση διατροφής είναι το πρόσωπο το οποίο αξιώνει τη διατροφή, το δικαστήριο του τόπου κατοικίας ή προσωρινής διαμονής του ενάγοντος έχει επίσης γενική κατά τόπον αρμοδιότητα. Εάν σε υπόθεση διατροφής με διεθνή στοιχεία έχει αρμοδιότητα δικαστήριο της Σλοβενίας λόγω του ότι ο ενάγων είναι ανήλικος και μόνιμος κάτοικος Σλοβενίας, το δικαστήριο της κατοικίας του ενάγοντος έχει κατά τόπον αρμοδιότητα. Εάν σε υπόθεση διατροφής έχει αρμοδιότητα δικαστήριο της Σλοβενίας λόγω του ότι ο εναγόμενος διατηρεί περιουσιακά στοιχεία στη Σλοβενία τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την καταβολή διατροφής, το δικαστήριο του τόπου των περιουσιακών αυτών στοιχείων έχει κατά τόπον αρμοδιότητα (άρθρο 50 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας).

Οι διάδικοι και οι λοιποί συμμετέχοντες στη διαδικασία πρέπει να υποβάλουν αγωγές, εφέσεις και άλλες αιτήσεις στη σλοβενική γλώσσα ή τη γλώσσα της εθνικής κοινότητας που χρησιμοποιείται επισήμως από το δικαστήριο (άρθρο 104 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας).

Η αγωγή πρέπει να περιέχει ορισμένο αίτημα, περιγραφή του βασικού αντικειμένου της διαφοράς, τυχόν παρεπόμενων αξιώσεων και των πραγματικών περιστατικών τα οποία θεμελιώνουν το αίτημα του ενάγοντος, αποδεικτικά στοιχεία τα οποία αποδεικνύουν αυτά τα πραγματικά περιστατικά και όλα τα υπόλοιπα στοιχεία τα οποία πρέπει να περιέχει κάθε αγωγή (άρθρο 180 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας).

Σύμφωνα με τον νόμο, ως αίτηση νοείται η αγωγή, η απάντηση στην αγωγή, τα ένδικα μέσα και οι λοιπές δηλώσεις, προτάσεις ή επικοινωνίες οι οποίες υποβάλλονται εκτός του πλαισίου της δίκης. Η αίτηση πρέπει να είναι κατανοητή και να περιλαμβάνει όλα τα στοιχεία τα οποία είναι απαραίτητα για τη διεξαγωγή της διαδικασίας στο ακροατήριο. Ιδίως πρέπει να περιλαμβάνουν τα παρακάτω: στοιχεία σχετικά με το δικαστήριο, τα ονόματα και τις διευθύνσεις κατοικίας ή προσωρινής διαμονής των διαδίκων, τα ονόματα των νομίμων εκπροσώπων ή πληρεξουσίων, το αντικείμενο της διαφοράς και το περιεχόμενο της δήλωσης. Ο αιτών πρέπει να υπογράψει την αίτηση, εκτός αν αυτό δεν είναι δυνατό λόγω της μορφής της αίτησης. Ως πρωτότυπη υπογραφή του αιτούντος νοείται η ιδιόχειρη υπογραφή του καθώς και η ασφαλής ηλεκτρονική υπογραφή που έχει επαληθευθεί μέσω νομίμου πιστοποιητικού. Εάν η δήλωση περιλαμβάνει κάποιο αίτημα, ο αιτών πρέπει να ορίζει στην αίτηση τα πραγματικά περιστατικά που θεμελιώνουν το αίτημα και τα αποδεικτικά στοιχεία που το αποδεικνύουν, όποτε απαιτείται (άρθρο 105 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας)

Τα δικαστικά έξοδα πρέπει να καταβληθούν κατά την άσκηση της αγωγής. Τα δικαστικά έξοδα πρέπει να καταβάλλονται το αργότερο έως τη λήξη της προθεσμίας που έχει ορίσει το δικαστήριο στη διαταγή πληρωμής των δικαστικών εξόδων (άρθρο 105α του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας).

Η αίτηση πρέπει να υποβληθεί γραπτώς. Ως έγγραφη νοείται η αίτηση που συμπληρώνεται χειρόγραφα ή εκτυπώνεται και υπογράφεται ιδιοχείρως από τον αιτούντα (αίτηση σε φυσική μορφή) ή ενυπόγραφη αίτηση σε ηλεκτρονική μορφή, φέρουσα ασφαλή ηλεκτρονική υπογραφή που έχει επαληθευθεί μέσω νομίμου πιστοποιητικού. Η έγγραφη αίτηση υποβάλλεται ταχυδρομικώς, ηλεκτρονικά, με τη χρήση τεχνολογίας επικοινωνιών, παραδίδεται απευθείας στο δικαστήριο ή παραδίδεται από πρόσωπο που αναλαμβάνει επαγγελματικά την υποβολή αιτήσεων. Οι ηλεκτρονικές αιτήσεις υποβάλλονται στο σύστημα πληροφοριών με ηλεκτρονικά μέσα. Ο αιτών λαμβάνει αυτόματη επιβεβαίωση της παραλαβής της αίτησης από το σύστημα πληροφοριών. Η αίτηση μπορεί να υποβληθεί με τη μορφή του προβλεπόμενου εντύπου ή άλλου τυποποιημένου εγγράφου (άρθρο 105β του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας).

Η αίτηση που πρέπει να επιδοθεί στον αντίδικο πρέπει να κατατεθεί στο δικαστήριο σε όσα αντίγραφα απαιτεί το δικαστήριο και ο αντίδικος και σε μορφή που να μπορεί να γίνει αποδεκτή από το δικαστήριο. Το ίδιο ισχύει και για τα συνημμένα έγγραφα. Η αίτηση και τα συνημμένα έγγραφα που υποβάλλονται ηλεκτρονικά και πρέπει να επιδοθούν στον αντίδικο διαβιβάζονται σε ένα μόνο αντίγραφο. Το δικαστήριο παράγει όσα ηλεκτρονικά αντίγραφα ή φωτοαντίγραφα ζητήσει ο αντίδικος. (άρθρο 106 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας). Τα έγγραφα που επισυνάπτονται στην αίτηση μπορεί να είναι πρωτότυπα ή αντίγραφα (άρθρο 107 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας).

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Το πρωτοδικείο αποφασίζει στο πλαίσιο της αστικής διαδικασίας, εκτός αν ο νόμος ορίζει ότι θα πρέπει να τηρηθεί εκούσια διαδικασία. Τα δικαστήρια επιλύουν τις υποθέσεις του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων κατά προτεραιότητα (άρθρο 10α του νόμου περί γαμικών και οικογενειακών σχέσεων).

Κατά τη διάρκεια της δίκης σε διαφορές που αφορούν σχέσεις μεταξύ γονέων και τέκνων, το δικαστήριο μπορεί, με πρόταση διαδίκου ή αυτεπαγγέλτως, να διατάξει προσωρινά μέτρα (ασφαλιστικά μέτρα) ως προς την επιμέλεια και τη διατροφή των τέκνων, καθώς και προσωρινά μέτρα για την αφαίρεση ή τον περιορισμό του δικαιώματος επικοινωνίας ή για τη μέθοδο με την οποία θα πραγματοποιείται η επικοινωνία. Τα ασφαλιστικά μέτρα εκδίδονται σύμφωνα με τη διαδικασία του νόμου περί εκτέλεσης και εξασφάλισης απαιτήσεων (Zakon o izvršbi in zavarovanju) (άρθρο 411 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας).

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Ναι, παρέχεται η δυνατότητα νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας. Η απόφαση για τη χορήγηση δωρεάν νομικής συνδρομής εκδίδεται από τον πρόεδρο του περιφερειακού δικαστηρίου [άρθρο 2 του νόμου περί νομικής συνδρομής [(Zakon o brezplačni pravni pomoči)].

Δωρεάν νομική συνδρομή μπορεί να εγκριθεί σε σχέση με νομικές συμβουλευτικές υπηρεσίες και λοιπές νομικές υπηρεσίες που ορίζει ο νόμος, καθώς και σε σχέση με όλες τις μορφές δικαστικής προστασίας ενώπιον όλων των τακτικών και ειδικών δικαστηρίων της Σλοβενίας, περιλαμβανομένου του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Σλοβενίας (Ustavno sodišče Republike Slovenije), και ενώπιον όλων των αρχών, οργανισμών και προσώπων στη Σλοβενία τα οποία είναι αρμόδια για την εξωδικαστική επίλυση διαφορών, καθώς και με τη μορφή απαλλαγής από τα έξοδα της δικαστικής διαδικασίας (άρθρο 7 του νόμου περί νομικής συνδρομής).

Δικαιούχοι νομικής συνδρομής σύμφωνα με τον εν λόγω νόμο είναι: 1. πολίτες της Σλοβενίας 2. αλλοδαποί υπήκοοι με μόνιμη ή προσωρινή κατοικία στη Σλοβενία και πρόσωπα χωρίς ιθαγένεια (ανιθαγενείς) που διαμένουν νόμιμα στη Σλοβενία 3. λοιποί αλλοδαποί υπήκοοι υπό όρους αμοιβαιότητας ή υπό τους όρους και στις περιπτώσεις που ορίζονται σε διεθνείς συνθήκες που δεσμεύουν τη Σλοβενία 4. μη κυβερνητικές οργανώσεις και σωματεία που ενεργούν σε μη κερδοσκοπική βάση και προς εξυπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος και είναι καταχωρισμένα στο ανάλογο μητρώο σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, σε διαφορές που συνδέονται με την εκτέλεση δραστηριοτήτων προς το δημόσιο συμφέρον ή με τον σκοπό για τον οποίο προβλέφθηκαν5. άλλα πρόσωπα για τα οποία ο νόμος ή διεθνής συνθήκη η οποία δεσμεύει τη Σλοβενία προβλέπει δικαίωμα νομικής συνδρομής (άρθρο 10 του νόμου περί νομικής συνδρομής).

Ο δικαιούχος νομικής συνδρομής μπορεί να ζητήσει νομική συνδρομή σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας. Για τη χορήγηση νομικής συνδρομής πρέπει να αποδεικνύεται η οικονομική κατάσταση του αιτούντος, καθώς και οι λοιπές προϋποθέσεις που ορίζονται στον νόμο (άρθρο 11 του νόμου περί νομικής συνδρομής).

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Ναι, αρμόδιο να αποφανθεί επί του ένδικου μέσου κατά πρωτόδικης απόφασης με την οποία ρυθμίζεται η γονική μέριμνα είναι το ανώτερο δικαστήριο (višje sodišče) (άρθρο 35 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας). Ένδικο μέσο μπορεί να κατατεθεί στο δικαστήριο το οποίο εξέδωσε την απόφαση στον πρώτο βαθμό, σε επαρκή αριθμό αντιγράφων για το δικαστήριο και τον αντίδικο (άρθρο 342 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας).

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Η διαδικασία της αναγκαστικής εκτέλεσης προβλέπεται στον νόμο περί αναγκαστικής εκτέλεσης και εξασφάλισης απαιτήσεων. Αν δεν ορίζει διαφορετικά ο νόμος, καθ’ ύλην αρμόδιο να διατάξει την αναγκαστική εκτέλεση είναι το τοπικό δικαστήριο (okrajno sodišče) (άρθρο 5 του νόμου περί αναγκαστικής εκτέλεσης και εξασφάλισης απαιτήσεων).

Κατά τόπον αρμόδιο να αποφασίσει επί αίτησης εκτέλεσης δικαστικής απόφασης η οποία ρυθμίζει την επιμέλεια τέκνου και επί της ίδιας της αναγκαστικής εκτέλεσης είναι το δικαστήριο του τόπου μόνιμης ή προσωρινής κατοικίας του προσώπου που έχει αναλάβει την επιμέλεια ή το δικαστήριο του τόπου μόνιμης ή προσωρινής κατοικίας του προσώπου κατά του οποίου ασκήθηκε η πρόταση αναγκαστικής εκτέλεσης. Το δικαστήριο του τόπου στον οποίο βρίσκεται το τέκνο είναι επίσης κατά τόπον αρμόδιο για την απευθείας αναγκαστική εκτέλεση (άρθρο 238α του νόμου περί αναγκαστικής εκτέλεσης και εξασφάλισης απαιτήσεων).

Σύμφωνα με τη διαταγή εκτέλεσης, η υποχρέωση παράδοσης του τέκνου επιβάλλεται στο πρόσωπο το οποίο αφορά ο τίτλος αναγκαστικής εκτέλεσης, το πρόσωπο από τη βούληση του οποίου εξαρτάται η παράδοση ενός τέκνου και το πρόσωπο με το οποίο βρίσκεται το τέκνο κατά τον χρόνο έκδοσης της διαταγής. Το δικαστήριο ορίζει στη διαταγή εκτέλεσης ότι το καθήκον παράδοσης του τέκνου αναπτύσσει τα έννομα αποτελέσματά του και κατά κάθε άλλου προσώπου με το οποίο βρίσκεται το τέκνο κατά τον χρόνο της εκτέλεσης (άρθρο 238γ του νόμου περί αναγκαστικής εκτέλεσης και εξασφάλισης)

Λαμβάνοντας υπόψη όλες τις περιστάσεις της υπόθεσης και για την προστασία των συμφερόντων του τέκνου, το δικαστήριο αποφασίζει αν θα εκτελέσει την απόφαση για την επιμέλεια του τέκνου επιβάλλοντας πρόστιμο στο πρόσωπο το οποίο αφορά η διαταγή εκτέλεσης ή απομακρύνοντας το τέκνο και παραδίδοντας το στο πρόσωπο στο οποίο έχει ανατεθεί η επιμέλειά του (άρθρο 238č του νόμου περί αναγκαστικής εκτέλεσης και εξασφάλισης απαιτήσεων).

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Οι δικαστικές αποφάσεις για τη γονική μέριμνα αναγνωρίζονται και εκτελούνται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου. Το δικαστήριο εφαρμόζει την εκούσια διαδικασία σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου περί εκούσιας αστικής διαδικασίας (Zakon o nepravdnem postopku).

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Αρμόδια για την εκδίκαση των αιτήσεων κήρυξης της εκτελεστότητας είναι τα πρωτοδικεία.

Το δικαστήριο που έχει κηρύξει εκτελεστή μια δικαστική απόφαση είναι αρμόδιο για την εκδίκαση των ένδικων μέσων που ασκούνται κατά δικαστικής απόφασης η οποία κηρύσσει την εκτελεστότητα.

Το δικαστήριο εφαρμόζει την εκούσια διαδικασία σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου περί εκούσιας αστικής διαδικασίας.

Κατάλογος Πρωτοδικείων PDF(244 Kb)sl

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Σύμφωνα με τον νόμο περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου και διαδικασίας (Zakon o mednarodnem zasebnem pravu in postopku), οι σχέσεις μεταξύ γονέων και τέκνων αξιολογούνται σύμφωνα με τη νομοθεσία της χώρας της οποίας είναι υπήκοοι. Εάν οι γονείς και τα τέκνα είναι υπήκοοι διαφορετικών χωρών, εφαρμόζεται η νομοθεσία της χώρας στην οποία έχουν όλοι τη μόνιμη κατοικία τους. Εάν οι γονείς και τα τέκνα είναι υπήκοοι διαφορετικών χωρών και δεν έχουν μόνιμη κατοικία στην ίδια χώρα, εφαρμόζεται το δίκαιο της χώρας της οποίας υπήκοος είναι το τέκνο (άρθρο 42).

Τελευταία επικαιροποίηση: 09/08/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Η πρωτότυπη γλωσσική έκδοση σλοβακικά αυτής της σελίδας τροποποιήθηκε πρόσφατα. Η γλωσσική έκδοση που βλέπετε τώρα βρίσκεται στο στάδιο της μετάφρασης.
Υπάρχει ήδη μετάφραση στις ακόλουθες γλώσσες

Γονική μέριμνα - Σλοβακία

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Σύμφωνα με τον σλοβακικό νόμο περί οικογενείας (νόμος 36/2005 περί οικογενείας και περί μεταβολών και τροποποιήσεων συγκεκριμένων νόμων) και σύμφωνα με τη νομολογία, η γονική μέριμνα (δηλαδή τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των γονέων - η επιμέλεια) συνίσταται κατά κύριο λόγο στη φροντίδα, διατροφή και εκπροσώπηση του τέκνου και στη διαχείριση της περιουσίας του.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Οι γονείς ασκούν τα γονεϊκά τους δικαιώματα και εκπληρώνουν τις γονεϊκές τους υποχρεώσεις έναντι του τέκνου από κοινού, ανεξαρτήτως εάν το τέκνο έχει γεννηθεί εντός ή εκτός γάμου ή εάν οι γονείς συνοικούν (είναι έγγαμοι, σε διάσταση ή διαζευγμένοι).

Το δικαστήριο μπορεί, εφόσον συντρέχουν σοβαροί λόγοι, να αφαιρέσει από έναν γονέα (ή να περιορίσει) τα γονεϊκά του δικαιώματα και υποχρεώσεις, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 38 παράγραφος 4 του νόμου περί οικογενείας.

Το δικαστήριο μπορεί να αναγνωρίσει γονεϊκά δικαιώματα και υποχρεώσεις σε ανήλικο γονέα άνω των 16 ετών για την προσωπική φροντίδα ανήλικου τέκνου, υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 29 του νόμου περί οικογενείας.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Ναι. Σε περίπτωση που και οι δύο γονείς ανήλικου τέκνου είναι δικαιοπρακτικά ανίκανοι, τους έχουν αφαιρεθεί τα γονεϊκά δικαιώματα και υποχρεώσεις ή έχουν αποβιώσει, το δικαστήριο διορίζει κηδεμόνα ο οποίος αναλαμβάνει προσωπικά την ανατροφή και εκπροσώπηση του ανηλίκου και τη διαχείριση της περιουσίας του.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Το δικαστήριο αποφαίνεται σχετικά με την κατανομή και άσκηση των γονεϊκών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων (ακόμη και όταν και οι δύο γονείς εξακολουθούν να ασκούν από κοινού τα γονεϊκά δικαιώματα και υποχρεώσεις), ή άλλως μπορεί να επικυρώσει σχετική συμφωνία των γονέων.

Σύμφωνα με το άρθρο 36 παράγραφος 1 του νόμου περί οικογενείας, «[ο]ι γονείς ανήλικου τέκνου, εφόσον δεν συνοικούν, μπορούν να συμφωνήσουν σχετικά με την άσκηση των γονεϊκών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων οποτεδήποτε». Σε περίπτωση που αδυνατούν να έλθουν σε συμφωνία, το δικαστήριο μπορεί να ορίσει πώς θα ασκούνται και εκπληρώνονται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των γονέων, ακόμη και εάν δεν έχει υποβληθεί σχετική αίτηση. Ειδικότερα, το δικαστήριο αποφασίζει ποιος από τους δύο γονείς θα ασκεί την επιμέλεια (osobná starostlivosť – προσωπική φροντίδα) του ανήλικου τέκνου. Οι διατάξεις των άρθρων 24, 25 και 26 ισχύουν αναλογικά.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Συμφωνία μεταξύ των γονέων σχετικά με τα γονεϊκά δικαιώματα και υποχρεώσεις τους πρέπει να επικυρωθεί από το δικαστήριο.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Εξωδικαστική επίλυση διαφορών είναι δυνατή με διαμεσολάβηση, σύμφωνα με τον νόμο 420/2004 περί διαμεσολάβησης. Ο ίδιος νόμος ισχύει και για διαφορές που απορρέουν από σχέσεις του οικογενειακού δικαίου. Η διαμεσολάβηση είναι μια εξωδικαστική διαδικασία, κατά την οποία τα μέρη ζητούν τις υπηρεσίες διαμεσολαβητή προκειμένου να επιλύσουν μία διαφορά η οποία απορρέει από συμβατική ή άλλη έννομη σχέση μεταξύ τους. Οποιαδήποτε συμφωνία η οποία επιτυγχάνεται μέσω διαμεσολάβησης πρέπει να είναι έγγραφη, και είναι δεσμευτική για τα εμπλεκόμενα μέρη.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Το δικαστήριο μπορεί κατ’ αρχήν να αποφασίσει ελεύθερα, με εξαίρεση την αποκλειστική ανάθεση της επιμέλειας (προσωπικής φροντίδας) σε έναν γονέα. Ένας γονέας μπορεί να ασκεί αποκλειστικά την επιμέλεια του τέκνου μόνο εάν τα γονεϊκά δικαιώματα και υποχρεώσεις έχουν αφαιρεθεί από τον άλλο γονέα. Στην πράξη, ωστόσο, το δικαστήριο αποφασίζει ποιος γονέας θα αναλάβει την προσωπική φροντίδα του τέκνου, ποιος θα αναλάβει την εκπροσώπησή του και ποιος θα διαχειρίζεται την περιουσία του. Το δικαστήριο ορίζει επίσης πώς θα συμμετέχει στη διατροφή του τέκνου ο γονέας που δεν ασκεί την επιμέλεια ή επικυρώνει συμφωνία των γονέων σχετικά με την καταβολή διατροφής.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Ο όρος «γονική μέριμνα» δεν μεταφράζεται επακριβώς στο σλοβακικό οικογενειακό δίκαιο. Το σλοβακικό οικογενειακό δίκαιο περιέχει τον όρο «γονεϊκά δικαιώματα και υποχρεώσεις», τα οποία ασκούνται πάντοτε από κοινού από τους γονείς (επομένως δεν προβλέπεται «αποκλειστική επιμέλεια», παρά μόνο σε περίπτωση θανάτου, δικαιοπρακτικής ανικανότητας ή αποστέρησης των γονεϊκών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων από τον ένα γονέα). Πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ αυτών των περιπτώσεων και της ανάθεσης της «προσωπικής φροντίδας» του τέκνου σε ένα πρόσωπο. Εάν η προσωπική φροντίδα του τέκνου έχει ανατεθεί στον ένα γονέα, αυτός λαμβάνει τις καθημερινές αποφάσεις σε θέματα που σχετίζονται με το παιδί, χωρίς τη συναίνεση του άλλου γονέα. Για όλα όμως τα σημαντικά θέματα ως προς την άσκηση των γονεϊκών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων (διαχείριση της περιουσίας του τέκνου, μετακίνηση του τέκνου στο εξωτερικό, συναίνεση για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, επαγγελματική κατάρτιση) απαιτείται η συναίνεση του άλλου γονέα. Εάν οι γονείς αδυνατούν να αποφασίσουν από κοινού, αποφαίνεται το δικαστήριο κατόπιν αίτησης του ενός γονέα.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Το δικαστήριο μπορεί να αναθέσει την προσωπική φροντίδα του τέκνου εναλλάξ και στους δύο γονείς (κοινή επιμέλεια), εφόσον κρίνονται και οι δύο κατάλληλοι για την ανατροφή του τέκνου και ενδιαφέρονται για την προσωπική του φροντίδα, και εφόσον αυτή η λύση εξυπηρετεί καλύτερα το συμφέρον και τις ανάγκες του τέκνου. Εάν τουλάχιστον ένας γονέας συμφωνεί με την από κοινού άσκηση της προσωπικής φροντίδας του τέκνου, το δικαστήριο οφείλει να διαπιστώσει εάν η από κοινού άσκηση της προσωπικής φροντίδας του τέκνου είναι προς το συμφέρον του.

Βλέπε όλες τις ανωτέρω απαντήσεις, ιδίως την απάντηση στην ερώτηση 8.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Αρμόδιο για την εκδίκαση αιτήσεων σχετικά με γονεϊκά δικαιώματα και υποχρεώσεις είναι το ειρηνοδικείο (okresný súd) του τόπου κατοικίας του ανήλικου τέκνου. Δεν ισχύουν διατυπώσεις ούτε απαιτείται η υποβολή εγγράφων, καθώς η σχετική διαδικασία δύναται να επισπεύδεται από το δικαστήριο και αυτεπαγγέλτως. Η υποβολή εγγράφων εξαρτάται από το περιεχόμενο της αίτησης. Συνήθως απαιτείται η υποβολή πιστοποιητικού γέννησης του τέκνου.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Προβλέπεται μια απλουστευμένη και λιγότερο τυπική διαδικασία. Υπάρχει δυνατότητα έκδοσης απόφασης ασφαλιστικών μέτρων στο πλαίσιο επείγουσας διαδικασίας.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Όλες οι δικαστικές διαδικασίες που αφορούν θέματα γονεϊκών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων διεξάγονται ατελώς. Το σύστημα νομικής αρωγής της Σλοβακίας επί του παρόντος περιορίζεται στην κάλυψη των δικαστικών εξόδων και στον διορισμό εκπροσώπου χωρίς επιβάρυνση. Είναι ελάχιστες οι περιπτώσεις όπου ο ενδιαφερόμενος επιλέγει να εκπροσωπηθεί από δικηγόρο, δεδομένου ότι οι υποθέσεις που αφορούν γονεϊκά δικαιώματα και υποχρεώσεις υπάγονται στην εκούσια δικαιοδοσία των δικαστηρίων. Ωστόσο, εάν ένα πρόσωπο πληροί τις νομικές προϋποθέσεις απαλλαγής από τα δικαστικά έξοδα, το δικαστήριο μπορεί κατά τη διακριτική του ευχέρεια να διορίσει εκπρόσωπο του προσώπου αυτού χωρίς επιβάρυνση, συμπεριλαμβανομένου του διορισμού δικηγόρου, εφόσον κρίνει ότι είναι απαραίτητη η εκπροσώπηση για την προστασία των συμφερόντων του διαδίκου.

Το δικαστήριο παραπέμπει στο Κέντρο Νομικής Αρωγής όλα τα πρόσωπα τα οποία αιτούνται τον διορισμό δικηγόρου και πληρούν τις προϋποθέσεις απαλλαγής από τα δικαστικά έξοδα. Το δικαστήριο ενημερώνει τα μέρη σχετικά με αυτή τη δυνατότητα. Μπορεί επίσης να απαλλάξει εν όλω ή εν μέρει ένα πρόσωπο από τα δικαστικά έξοδα εάν αυτό δικαιολογείται υπό τις περιστάσεις και δεν συνιστά αυθαίρετη ή προδήλως ατελέσφορη άσκηση δικαιώματος ή παρακώλυση της δικαιοσύνης. Εφόσον το δικαστήριο δεν αποφασίσει άλλως, η απαλλαγή ισχύει για ολόκληρη τη διαδικασία και αναδρομικά. Ωστόσο, έξοδα τα οποία έχουν καταβληθεί πριν από την έκδοση της απόφασης περί απαλλαγής, δεν επιστρέφονται.

Το Κέντρο Νομικής Αρωγής παρέχει νομική αρωγή και ένα σύστημα εξασφάλισης των φυσικών προσώπων τα οποία, για οικονομικούς λόγους, δεν είναι σε θέση να ζητήσουν νομικές υπηρεσίες για την άσκηση και προάσπιση των δικαιωμάτων τους. Η έκταση της παρεχόμενης νομικής αρωγής διέπεται από τον νόμο 327/2005 περί χορήγησης νομικής αρωγής σε πρόσωπα που αντιμετωπίζουν οικονομική δυσπραγία.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Ναι, είναι δυνατή η άσκηση έφεσης κατά απόφασης επί γονεϊκών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων.

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Υποβάλλεται αίτηση για την εκτέλεση της απόφασης στο δικαστήριο γενικής δικαιοδοσίας όπου υπάγεται το τέκνο. Η διαδικασία που ισχύει για την εκτέλεση αποφάσεων διέπεται από τον νόμο 99/1963 περί Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

Ισχύουν οι τακτικές διαδικασίες εκτέλεσης (δικαστική εκτέλεση) με εξαίρεση την εκτέλεση αποφάσεων προσωπικής φροντίδας (στις περιπτώσεις όπου το τέκνο επιστρέφει στην επιμέλεια του γονέα ο οποίος θα ασκεί την προσωπική φροντίδα του τέκνου σύμφωνα με την απόφαση). Σε αυτές τις περιπτώσεις ακολουθείται αυστηρότερη διαδικασία (χρηματικές ποινές και πιθανή ανάμειξη των αστυνομικών αρχών ή άλλων αρμόδιων φορέων εκτέλεσης).

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Οι δικαστικές αποφάσεις επί γονεϊκών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που έχουν εκδοθεί σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ αναγνωρίζονται και εκτελούνται χωρίς να απαιτείται η τήρηση ειδικής διαδικασίας στη Δημοκρατία της Σλοβακίας, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας (άρθρο 21 παράγραφος 1), δηλαδή χωρίς να απαιτείται η κήρυξη της απόφασης ως εκτελεστής.

Ωστόσο, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει την κήρυξη της εκτελεστότητας απόφασης επί γονεϊκών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που έχει εκδοθεί σε άλλο κράτος μέλος, οπότε ισχύουν οι διατάξεις του κεφαλαίου ΙΙΙ τμήμα 2 του κανονισμού.

Η αίτηση υποβάλλεται στο ειρηνοδικείο (okresný súd) του τόπου κατοικίας του τέκνου, ή, σε περίπτωση που το τέκνο δεν έχει μόνιμη κατοικία, στο ειρηνοδικείο του τόπου διαμονής του τέκνου, ή, ελλείψει αντίστοιχου δικαστηρίου, στο Ειρηνοδικείο του διαμερίσματος Μπρατισλάβα Ι (Okresný súd Bratislava I).

Η αίτηση αναγνώρισης απόφασης και η αίτηση κήρυξης της εκτελεστότητας απόφασης πρέπει να συνοδεύονται από αντίγραφο της απόφασης επί των γονεϊκών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων το οποίο πληροί τις προϋποθέσεις γνησιότητας, καθώς και από έγγραφο το οποίο πιστοποιεί την απόφαση, το οποίο εκδίδεται με αίτημα του ενδιαφερομένου από το αρμόδιο δικαστήριο της χώρας προέλευσης, δηλαδή από το δικαστήριο που εξέδωσε την απόφαση επί των γονεϊκών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Η έφεση ασκείται πάντοτε ενώπιον του ειρηνοδικείου (okresný súd) το οποίο εξέδωσε την αρχική απόφαση, αλλά εκδικάζεται από το περιφερειακό δικαστήριο (krajský súd). Η έφεση κατά της αναγνώρισης απόφασης επί γονεϊκών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων εκδικάζεται σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Τα σλοβακικά δικαστήρια αποφαίνονται επί διαφορών που σχετίζονται με γονεϊκά δικαιώματα και υποχρεώσεις μόνο εφόσον το τέκνο έχει τον τόπο συνήθους διαμονής του στη Σλοβακία. Εάν το τέκνο δεν διαμένει εντός της Δημοκρατίας της Σλοβακίας αλλά έχει τη συνήθη διαμονή του σε αυτή, καθώς και εάν οι γονείς δεν ζουν στη Σλοβακία ή είναι υπήκοοι διαφορετικών χωρών, ισχύουν οι διατάξεις του σλοβακικού δικαίου σύμφωνα με τη Σύμβαση της Χάγης σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία σε θέματα γονικής μέριμνας και μέτρων προστασίας των παιδιών (Συλλογή νόμων της Δημοκρατίας της Σλοβακίας, κοινοποίηση με αριθ. αναφ. 344/2002) (Κεφάλαιο ΙΙΙ της Σύμβασης).

Ο νόμος 97/1963 περί διεθνούς ιδιωτικού και δικονομικού δικαίου ορίζει ότι οι σχέσεις μεταξύ γονέων και τέκνων, συμπεριλαμβανομένης της γέννησης ή απόσβεσης των γονεϊκών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, διέπονται από το δίκαιο της χώρας όπου έχει το τέκνο τη συνήθη διαμονή του. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις το δικαστήριο μπορεί να εφαρμόσει το δίκαιο άλλης χώρας, εφόσον υπάρχει σημαντικός σύνδεσμος με την επίδικη διαφορά και αυτό είναι απαραίτητο για την προστασία του τέκνου ή της περιουσίας του. Τα γονεϊκά δικαιώματα και υποχρεώσεις που έχουν γεννηθεί στη χώρα συνήθους διαμονής του τέκνου εξακολουθούν να ισχύουν και όταν υπάρξει μεταβολή του τόπου συνήθους διαμονής του τέκνου. Εάν ένας γονέας δεν έφερε οποιαδήποτε γονεϊκά δικαιώματα και υποχρεώσεις τα οποία αναγνωρίζονται στη σλοβακική νομοθεσία, τα σχετικά δικαιώματα και υποχρεώσεις γεννώνται όταν το τέκνο αποκτήσει συνήθη διαμονή στη Σλοβακία. Η άσκηση των γονεϊκών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων διέπεται από το δίκαιο της χώρας συνήθους διαμονής του τέκνου.

Οι διατάξεις του νόμου περί διεθνούς ιδιωτικού και δικονομικού δικαίου ισχύουν μόνο εφόσον δεν υπάρχει διεθνής συμφωνία ή εφόσον η όποια υπάρχουσα διεθνής συμφωνία δεν περιέχει κριτήρια περί σύγκρουσης δικαίου για τον καθορισμό του εφαρμοστέου δικαίου.

Πέραν της Σύμβασης της Χάγης του 1996, η Σλοβακική Δημοκρατία δεσμεύεται από μια σειρά διμερών συμφωνιών οι οποίες περιέχουν διατάξεις περί του εφαρμοστέου δικαίου και υπερισχύουν έναντι των διατάξεων του νόμου περί διεθνούς ιδιωτικού και δικονομικού δικαίου στις υποθέσεις επί γονεϊκών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Οι σχετικές συμφωνίες είναι οι εξής:

Βουλγαρία: Συμφωνία μεταξύ της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Τσεχοσλοβακίας και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Βουλγαρίας περί δικαστικής συνδρομής και ρύθμισης των έννομων σχέσεων σε υποθέσεις αστικού, οικογενειακού και ποινικού δικαίου (Σόφια, 25 Νοεμβρίου 1976, Διάταγμα αριθ. 3/1978)

Κροατία, Σλοβενία: Συμφωνία μεταξύ της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Τσεχοσλοβακίας και της Σοσιαλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας περί ρύθμισης των έννομων σχέσεων σε αστικές, οικογενειακές και ποινικές υποθέσεις (Βελιγράδι, 20.1.1964, Διάταγμα αριθ. 207/1964)

Ουγγαρία: Συμφωνία μεταξύ της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Τσεχοσλοβακίας και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Ουγγαρίας περί δικαστικής συνδρομής και ρύθμισης των έννομων σχέσεων σε αστικές, οικογενειακές και ποινικές υποθέσεις (Μπρατισλάβα, 28 Μαρτίου 1989, Διάταγμα αριθ. 63/1990)

Πολωνία: Συμφωνία μεταξύ της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Τσεχοσλοβακίας και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας περί δικαστικής συνδρομής και ρύθμισης των έννομων σχέσεων σε αστικές, οικογενειακές και ποινικές υποθέσεις (Βαρσοβία, 21.12.1987, Διάταγμα αριθ. 42/1989)

Ρουμανία: Συμφωνία μεταξύ της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Τσεχοσλοβακίας και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Ρουμανίας περί δικαστικής συνδρομής και ρύθμισης των έννομων σχέσεων σε αστικές, οικογενειακές και ποινικές υποθέσεις (Πράγα, 25.10.1958, Διάταγμα αριθ. 31/1959)

Τελευταία επικαιροποίηση: 10/02/2020

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Φινλανδία

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Ο έχων τη γονική μέριμνα έχει καθήκον να διασφαλίζει την ισορροπημένη ανάπτυξη και ευημερία του τέκνου σύμφωνα με τις ανάγκες και τις επιθυμίες του. Επομένως, σκοπός της γονικής μέριμνας είναι η διασφάλιση στενών και στοργικών σχέσεων, ιδίως μεταξύ των τέκνων και των γονέων τους.

Πρέπει να διασφαλίζεται η καλή φροντίδα και ανατροφή των τέκνων, καθώς και η κατάλληλη παρακολούθηση και προστασία για την ηλικία και το στάδιο ανάπτυξης στο οποίο βρίσκονται. Τα τέκνα θα πρέπει να ανατρέφονται σε ασφαλές και δημιουργικό περιβάλλον και να λαμβάνουν την κατάλληλη εκπαίδευση ανάλογα με τις κλίσεις και τις επιθυμίες τους.

Τα τέκνα πρέπει να ανατρέφονται με κατανόηση, ασφάλεια και στοργή. Δεν πρέπει να υφίστανται σωματικές τιμωρίες ούτε προσβλητική συμπεριφορά. Τα τέκνα θα πρέπει να λαμβάνουν στήριξη και να ενθαρρύνονται να εξελιχθούν σε ανεξάρτητους και υπεύθυνους ενήλικους (νόμος 361/1983 για την επιμέλεια των τέκνων και το δικαίωμα επικοινωνίας, άρθρο 1).

Ο έχων τη γονική μέριμνα πρέπει να διασφαλίζει την ευημερία και την ανάπτυξη του τέκνου σύμφωνα με όσα περιγράφονται παραπάνω. Για τον σκοπό αυτό, έχει δικαίωμα να λαμβάνει αποφάσεις σχετικά με τη φροντίδα, την ανατροφή, τον τόπο διαμονής και άλλα προσωπικά ζητήματα που αφορούν το τέκνο. Η άποψη του τέκνου θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τη λήψη απόφασης.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Αν οι γονείς του τέκνου είναι παντρεμένοι κατά τον χρόνο γέννησης του τέκνου, τότε έχουν αμφότεροι τη γονική μέριμνα. Αν οι γονείς του τέκνου δεν είναι παντρεμένοι κατά τον χρόνο γέννησης του τέκνου, τότε η μητέρα έχει τη γονική μέριμνα. Οι γονείς μπορούν να συμφωνούν σχετικά με το ποιος έχει την επιμέλεια στο πλαίσιο της επιβεβαίωσης της πατρότητας. Αν ένας από τους γονείς έχει την αποκλειστική επιμέλεια του τέκνου και στη συνέχεια οι γονείς παντρευτούν, μπορούν αμφότεροι να αναλάβουν τη γονική μέριμνα.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Το δικαστήριο μπορεί να αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα, με τη συγκατάθεσή τους, πέρα από τους γονείς ή αντί γι’ αυτούς. Η απόφαση αυτή πρέπει να βασίζεται στο βέλτιστο συμφέρον του τέκνου και να λαμβάνεται μόνο αν υπάρχει επιτακτικός λόγος από την πλευρά του τέκνου για την ανάθεση της επιμέλειας σε πρόσωπο πέρα από τους γονείς. Αν οι γονείς έχουν αποβιώσει, το συμβούλιο κοινωνικής πρόνοιας πρέπει να λαμβάνει μέτρα για την ανάθεση της επιμέλειας του τέκνου.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Η επιμέλεια και το δικαίωμα επικοινωνίας πρέπει πάντα να ρυθμίζονται με βάση το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου και κατά τρόπο που να καθιστά δυνατή την άσκηση των εν λόγω δικαιωμάτων με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στο μέλλον. Οι γονείς μπορούν να συνάπτουν συμφωνία σχετικά με τη γονική μέριμνα. Αν οι γονείς δεν καταλήξουν σε συμφωνία, η διαφορά πρέπει να παραπέμπεται στο δικαστήριο.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Η συμφωνία σχετικά με την επιμέλεια και το δικαίωμα επικοινωνίας πρέπει να καταρτίζεται εγγράφως και να υποβάλλεται για επικύρωση στην τοπική αρχή κοινωνικής πρόνοιας. Η αρχή κοινωνικής πρόνοιας πρέπει να διασφαλίζει ότι η συμφωνία είναι προς το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου. Συμφωνία που επικυρώνεται από το συμβούλιο κοινωνικής πρόνοιας είναι έγκυρη και εκτελεστή κατά τρόπο όμοιο με οριστική δικαστική απόφαση.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Αν οι σύζυγοι δεν καταλήξουν σε συμφωνία, μπορούν να ζητήσουν βοήθεια από δημοτικό λειτουργό της υπηρεσίας πρόνοιας ανηλίκων ή οικογενειακό διαμεσολαβητή. Οι λειτουργοί της υπηρεσίας πρόνοιας ανηλίκων παρέχουν καθοδήγηση στους γονείς και έχουν την εξουσία να επικυρώνουν τις μεταξύ τους συμφωνίες. Σύμβαση που έχει επικυρωθεί από λειτουργό της υπηρεσίας πρόνοιας ανηλίκων θεωρείται ισοδύναμη με οριστική δικαστική απόφαση. Οι οικογενειακοί διαμεσολαβητές βοηθούν τους γονείς στην επίλυση των διαφορών τους μέσω διαπραγματεύσεων και μπορούν να παράσχουν βοήθεια στη σύναψη συμφωνιών. Οι οικογενειακοί διαμεσολαβητές πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στη διασφάλιση του βέλτιστου συμφέροντος τυχόν ανήλικων μελών της οικογένειας.

Το δικαστήριο έχει την εξουσία να αποφασίζει για ζητήματα που αφορούν την επιμέλεια τέκνου, τις ρυθμίσεις διαβίωσης, το δικαίωμα επικοινωνίας και τις πληρωμές διατροφής (νόμος 394/2011 για τη διαμεσολάβηση σε αστικές υποθέσεις και την επικύρωση συμβιβασμών σε γενικά δικαστήρια, άρθρο 10). Η δικαστική διαμεσολάβηση είναι χωριστή διαδικασία από τις δικαστικές διαδικασίες. Μπορεί να ξεκινήσει με την παραπομπή υπόθεσης που εκκρεμεί στο δικαστήριο ή με απευθείας αίτημα των μερών της διαφοράς. Ο διαμεσολαβητής είναι δικαστής που επικουρείται από εμπειρογνώμονα, συνήθως ψυχολόγο ή κοινωνικό λειτουργό. Επικυρωμένη συμφωνία θεωρείται ισοδύναμη με δικαστική απόφαση. Αν δεν μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία, η εξέταση της υπόθεσης συνεχίζεται στο πλαίσιο δικαστικής διαδικασίας ή περατώνεται από το δικαστήριο.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Το δικαστήριο έχει την εξουσία να αποφασίζει για ζητήματα που αφορούν την επιμέλεια τέκνου, τις ρυθμίσεις διαβίωσης και το δικαίωμα επικοινωνίας. Αν είναι απαραίτητο, το δικαστήριο μπορεί επίσης να λάβει απόφαση σχετικά με τα δικαιώματα και τα καθήκοντα του προσώπου που έχει την επιμέλεια, καθώς και για τον διαχωρισμό καθηκόντων μεταξύ των προσώπων που έχουν την επιμέλεια. Όταν λαμβάνει απόφαση σχετικά με το δικαίωμα επικοινωνίας, το δικαστήριο πρέπει να προβλέπει λεπτομερείς διατάξεις σχετικά με τους όρους επικοινωνίας και το πρόσωπο με το οποίο θα ζει το τέκνο. Οι πληρωμές διατροφής μπορούν επίσης να καθορίζονται από κοινού με την επιμέλεια.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Το πρόσωπο που έχει την αποκλειστική επιμέλεια του τέκνου λαμβάνει μόνο του όλες τις αποφάσεις που αφορούν τη φροντίδα του τέκνου. Ωστόσο, η απόφαση του δικαστηρίου μπορεί να περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με τα δικαιώματα και τα καθήκοντα του προσώπου που έχει την αποκλειστική επιμέλεια, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος αλλαγής του τόπου διαμονής του τέκνου.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Τα πρόσωπα που έχουν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου μοιράζονται την ευθύνη για όλα τα ζητήματα που αφορούν το τέκνο. Αν τα πρόσωπα αυτά ζουν χωριστά, λαμβάνουν τις καθημερινές αποφάσεις που σχετίζονται με το τέκνο ανάλογα με τον γονέα με τον οποίο ζει το τέκνο. Ωστόσο, για τη λήψη σημαντικών αποφάσεων απαιτείται η συγκατάθεση και των δύο προσώπων που έχουν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου. Αυτές περιλαμβάνουν, π.χ. την αλλαγή του τόπου θρησκευτικής λατρείας ή κατοικίας του τέκνου, ζητήματα σχετικά με το διαβατήριό του, αποφάσεις για την εκπαίδευσή του και αποφάσεις σχετικά με την υγειονομική ή νοσοκομειακή περίθαλψή του.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Η αίτηση για επιμέλεια ή δικαίωμα επικοινωνίας πρέπει να υποβάλλεται γραπτώς στο περιφερειακό δικαστήριο (käräjäoikeus) του τόπου διαμονής του τέκνου. Η αίτηση μπορεί να γίνει από έναν ή και τους δύο γονείς, από το πρόσωπο που έχει την επιμέλεια του τέκνου ή από το συμβούλιο κοινωνικής πρόνοιας. Η αίτηση πρέπει να περιλαμβάνει σχετικό αίτημα και τους λόγους αυτού. Τυχόν έγγραφα τεκμηρίωσης θα πρέπει να επισυνάπτονται. Η αίτηση πρέπει να υπογράφεται και να υποβάλλεται στο περιφερειακό δικαστήριο, είτε αυτοπροσώπως είτε από εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο. Η αίτηση μπορεί επίσης να αποστέλλεται μέσω ταχυδρομείου ή fax. Η υπόθεση αρχίζει να εκκρεμεί μόλις το περιφερειακό δικαστήριο λάβει την αίτηση.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Σε υποθέσεις επιμέλειας, εφαρμόζεται ο νόμος για την επιμέλεια των τέκνων και το δικαίωμα επικοινωνίας. Σύμφωνα με τον νόμο αυτόν, το δικαστήριο πρέπει να δώσει στους γονείς και στο πρόσωπο που έχει την επιμέλεια τη δυνατότητα να μιλήσουν κατά την ακρόαση υπόθεσης για την επιμέλεια ή το δικαίωμα επικοινωνίας. Το τέκνο μπορεί να ακουστεί από το δικαστήριο αν υπάρχουν επιτακτικοί λόγοι που το καθιστούν αυτό απαραίτητο για την επίλυση της υπόθεσης. Το δικαστήριο συνήθως λαμβάνει επίσης αναφορά σχετικά με τις περιστάσεις του τέκνου από το συμβούλιο κοινωνικής πρόνοιας.

Όταν εκκρεμεί η υπόθεση, το δικαστήριο μπορεί να εκδώσει προσωρινή διαταγή όσον αφορά το πρόσωπο με το οποίο θα πρέπει να διαμένει το τέκνο και το δικαίωμα επικοινωνίας, καθώς και τους σχετικούς όρους. Σε ειδικές περιπτώσεις, το δικαστήριο μπορεί να αναθέσει προσωρινά την επιμέλεια έως την έκδοση τελικής απόφασης. Δεν είναι δυνατή η προσφυγή κατά προσωρινής διαταγής. Αυτή παραμένει σε ισχύ έως την έκδοση οριστικής απόφασης από το δικαστήριο.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Στις υποθέσεις επιμέλειας είναι διαθέσιμη νομική συνδρομή. Η πρόσβαση στη νομική συνδρομή εξαρτάται από το προσωπικό εισόδημα. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη νομική συνδρομή στη Φινλανδία υπάρχουν στη διεύθυνση Ο σύνδεσμος ανοίγει σε νέο παράθυροhttps://oikeus.fi/oikeusapu/en/index.html.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Η απόφαση του περιφερειακού δικαστηρίου μπορεί να εφεσιβληθεί ενώπιον του εφετείου (hovioikeus).

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Οι αποφάσεις γονικής μέριμνας εκτελούνται σύμφωνα με τον νόμο για την εκτέλεση αποφάσεων σχετικά με την επιμέλεια των τέκνων και το δικαίωμα επικοινωνίας (laki lapsen huoltoa ja tapaamisoikeutta koskevan päätöksen täytäntöönpanosta 619/1996). Για την εκτελεστότητα πρέπει να υποβάλετε έγγραφη αίτηση στο περιφερειακό δικαστήριο του τόπου διαμονής του τέκνου ή του αντιδίκου. Η εκτέλεση απόφασης σχετικά με τη γονική μέριμνα μπορεί, ωστόσο, να ζητηθεί από δικαστικό επιμελητή αν η απόφαση εκδόθηκε λιγότερο από τρεις μήνες πριν. Η απόφαση πρέπει να συνοδεύει την αίτηση.

Με τη λήψη της αίτησης και δήλωσης από το έτερο μέρος, το δικαστήριο συνήθως αναθέτει την υπόθεση σε διαμεσολαβητή του συμβουλίου κοινωνικής πρόνοιας. Ο διαμεσολαβητής επικοινωνεί με τους γονείς και συζητά το ζήτημα μαζί τους και, εφόσον υπάρχει τέτοια δυνατότητα, με το τέκνο. Ο διαμεσολαβητής προσπαθεί επίσης να κανονίσει κοινή συνάντηση με αμφότερους τους γονείς. Στη συνέχεια ο διαμεσολαβητής υποβάλει αναφορά στο δικαστήριο, το οποίο λαμβάνει απόφαση σχετικά με την υπόθεση. Το δικαστήριο μπορεί επίσης να διατάξει την εξέταση του τέκνου από γιατρό.

Αν το δικαστήριο αποφασίσει ότι η απόφαση για τη γονική μέριμνα πρέπει να εκτελεστεί, το έτερο μέρος οφείλει να παραδώσει το τέκνο. Η απόφαση μπορεί να ενισχυθεί με την επιβολή προστίμου υπό όρους. Ως ύστατο μέτρο, μπορεί να διαταχθεί η αναγκαστική αφαίρεση του τέκνου από το μέρος που αρνείται να συμμορφωθεί με την απόφαση.

Αν περιφερειακό δικαστήριο έχει διατάξει τη αναγκαστική αφαίρεση του τέκνου, η διαμεσολάβηση μπορεί να συνεχιστεί κατόπιν αιτήματος του δικαστικού επιμελητή.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Ο Ο σύνδεσμος ανοίγει σε νέο παράθυροκανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου εφαρμόζεται όσον αφορά την αναγνώριση αποφάσεων σχετικά με τη γονική μέριμνα που εκδίδονται σε άλλο κράτος μέλος και εμπίπτουν στο πεδίο του εν λόγω κανονισμού. Ο κανονισμός δεν εφαρμόζεται στη Δανία.

Σύμφωνα με τον κανονισμό, απόφαση σχετικά με τη λύση του γάμου πρέπει να αναγνωρίζεται από τα άλλα κράτη μέλη χωρίς ειδική διαδικασία. Ωστόσο, οποιοσδήποτε ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει την έκδοση απόφασης για την αναγνώριση ή μη αναγνώριση της απόφασης. Στη Φινλανδία, η αίτηση αναγνώρισης υποβάλλεται στο περιφερειακό δικαστήριο του τόπου διαμονής του τέκνου.

Οι αποφάσεις περί γονικής μέριμνας που εκδίδονται στη Δανία και οι αποφάσεις που εκδίδονται στη Σουηδία, πέρα από αυτές που εκδίδονται δυνάμει του προαναφερθέντος κανονισμού, εκτελούνται σύμφωνα με τον νόμο του 1977 για την αναγνώριση και εκτέλεση σκανδιναβικών αποφάσεων σε υποθέσεις αστικού δικαίου (laki yksityisoikeudellista vaatimusta koskevien pohjoismaisten tuomioiden tunnustamisesta ja täytäntöönpanosta 588/1977). Δεν απαιτείται χωριστή επικύρωση της αναγνώρισης της απόφασης. Τα αιτήματα εκτέλεσης υποβάλλονται στο περιφερειακό δικαστήριο.
Κάθε άλλη αλλοδαπή απόφαση σχετικά με τη γονική μέριμνα αναγνωρίζεται στη Φινλανδία χωρίς ειδική επιβεβαίωση. Ωστόσο, κατόπιν αιτήματος, το εφετείο του Ελσίνκι (Helsingin hovioikeus) μπορεί να επιβεβαιώσει την αναγνώριση ή μη απόφασης στη Φινλανδία.

Η αίτηση για την εκτέλεση εκτελεστής απόφασης περί επιμέλειας υποβάλλεται στο περιφερειακό δικαστήριο του τόπου διαμονής ή προσωρινής διαμονής του τέκνου ή του αντίδικου (Βλ. σημείο 14 παραπάνω για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις διαδικασίες εκτέλεσης).

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Η διαδικασία είναι η ίδια όπως στο σημείο 15.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Στις διαδικασίες για θέματα γονικής μέριμνας στη Φινλανδία εφαρμόζεται η φινλανδική νομοθεσία.

Τελευταία επικαιροποίηση: 29/01/2020

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.

Γονική μέριμνα - Σουηδία

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Ο όρος «γονική μέριμνα» καλύπτει, μεταξύ άλλων, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που σχετίζονται με τη φροντίδα του προσώπου και τη διοίκηση της περιουσίας του τέκνου και περιλαμβάνει ζητήματα που αφορούν την επιμέλεια του τέκνου, τον τόπο διαμονής του, την επικοινωνία με το τέκνο και την επιτροπεία.

Ο όρος «επιμέλεια» αναφέρεται στη νομική ευθύνη για το πρόσωπο του τέκνου. Το πρόσωπο που έχει την επιμέλεια έχει το δικαίωμα και την υποχρέωση να λαμβάνει αποφάσεις σχετικά με τα προσωπικά θέματα που αφορούν το τέκνο, όπως για παράδειγμα τον τόπο διαμονής του τέκνου και την επιλογή του σχολείου στο οποίο αυτό θα φοιτήσει. Το πρόσωπο που έχει την επιμέλεια είναι υπεύθυνο να μεριμνά για την κάλυψη των αναγκών του τέκνου όσον αφορά τη φροντίδα, την ασφάλεια και την καλή ανατροφή του. Το πρόσωπο που έχει την επιμέλεια είναι επίσης υπεύθυνο να φροντίζει για την παροχή στο τέκνο της επιτήρησης που χρειάζεται σε συνάρτηση με την ηλικία του, την ανάπτυξή του και τα άλλα δεδομένα της ζωής του και, συγχρόνως, να μεριμνά για την παροχή στο τέκνο ικανοποιητικής στήριξης και εκπαίδευσης. Όσο μεγαλώνει και αναπτύσσεται το τέκνο, το πρόσωπο που έχει την επιμέλειά του οφείλει να λαμβάνει ολοένα και περισσότερο υπόψη τη γνώμη και τις επιθυμίες του τέκνου.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Κατά κανόνα, η επιμέλεια ασκείται από τους γονείς του τέκνου ή έναν εξ αυτών. Εάν οι γονείς του τέκνου είναι παντρεμένοι μεταξύ τους κατά τον χρόνο γέννησής του, έχουν αυτοδικαίως από κοινού την επιμέλειά του. Σε περίπτωση που ο γάμος των γονέων τελεστεί σε μεταγενέστερο χρόνο, οι γονείς αποκτούν αυτοδικαίως την από κοινού επιμέλεια του τέκνου με τον γάμο. Εάν οι γονείς του τέκνου δεν είναι παντρεμένοι μεταξύ τους κατά τον χρόνο γέννησής του, η επιμέλεια του τέκνου ανήκει στη μητέρα. Ωστόσο, οι γονείς μπορούν εύκολα να αναλάβουν από κοινού την επιμέλεια μέσω επίσημης καταχώρισης. Ο πατέρας μπορεί επίσης να προσφύγει στο δικαστήριο προκειμένου να του ανατεθεί η από κοινού ή αποκλειστική επιμέλεια του τέκνου.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επιμέλεια του τέκνου μπορεί να μεταβιβαστεί από αμφότερους τους γονείς ή έναν εξ αυτών σε ειδικά διορισμένο επίτροπο. Τούτο μπορεί να συμβεί εάν ο γονέας υποπέσει σε κατάχρηση ή αμελή συμπεριφορά ή δεν εκπληρώνει άλλως τις υποχρεώσεις του/της όσον αφορά τη φροντίδα του τέκνου κατά τρόπο που θέτει σε μόνιμο κίνδυνο την υγεία και την ανάπτυξή του. Η μεταβίβαση της επιμέλειας μπορεί επίσης να κριθεί σκόπιμη σε περίπτωση μόνιμης αφαίρεσης της άσκησης της επιμέλειας του τέκνου από έναν ή αμφότερους τους γονείς.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Σε περίπτωση διαζυγίου, η επιμέλεια εξακολουθεί να ασκείται από κοινού από τους δύο γονείς χωρίς να απαιτείται η έκδοση σχετικής δικαστικής απόφασης όσον αφορά το διαζύγιο. Αν ένας από τους γονείς επιθυμεί να επέλθει μεταβολή στο καθεστώς επιμέλειας του τέκνου, πρέπει να υποβάλει αίτηση για άρση της από κοινού άσκησης της επιμέλειας.

Αν ένας από τους γονείς επιθυμεί να επέλθει μεταβολή στο καθεστώς επιμέλειας του τέκνου, το θέμα μπορεί να ρυθμιστεί από δικαστήριο. Αν οι γονείς είναι σύμφωνοι για τη μεταβολή, μπορούν να ρυθμίσουν το θέμα με μεταξύ τους συμφωνία, χωρίς παρέμβαση δικαστηρίου. Η εν λόγω συμφωνία, για να είναι έγκυρη, πρέπει να εγκριθεί από την υπηρεσία κοινωνικής πρόνοιας (socialnämd). Το ίδιο ισχύει για ζητήματα που αφορούν με ποιον από τους γονείς θα διαμένει το τέκνο και τον τρόπο ρύθμισης της επικοινωνίας του άλλου γονέα με το τέκνο.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Η συμφωνία πρέπει να είναι έγγραφη και να την έχουν υπογράψει και οι δύο γονείς. Επιπλέον, πρέπει να εγκριθεί από την υπηρεσία κοινωνικής πρόνοιας του δήμου στο δημοτολόγιο του οποίου είναι εγγεγραμμένο το τέκνο.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Ο δήμος υποχρεούται να παρέχει στους γονείς, μέσω της υπηρεσίας κοινωνικής πρόνοιας, τη δυνατότητα χρήσης επαγγελματικών υπηρεσιών διαμεσολάβησης, ούτως ώστε να καταλήγουν σε συμφωνία για τα ζητήματα που αφορούν την επιμέλεια και διαμονή του τέκνου και την επικοινωνία μαζί του. Η προσφυγή σε διαμεσολάβηση είναι προαιρετική. Ως εκ τούτου, πρέπει και οι δύο γονείς να ζητήσουν από κοινού να προσφύγουν σε διαμεσολάβηση. Εάν οι γονείς καταλήξουν σε συμφωνία για τα ζητήματα που αφορούν την επιμέλεια και διαμονή του τέκνου και την επικοινωνία μαζί του, μπορούν να συνάψουν συμφωνία η οποία, εφόσον εγκριθεί από την υπηρεσία κοινωνικής πρόνοιας, θα έχει ισχύ δικαστικής απόφασης.

Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, το δικαστήριο μπορεί να τους παραπέμψει σε διαμεσολάβηση ενώπιον της υπηρεσίας κοινωνικής πρόνοιας, σε περίπτωση που η εν λόγω διαδικασία δεν έχει προηγηθεί και το δικαστήριο κρίνει ότι συντρέχουν οι κατάλληλες περιστάσεις για την επίτευξη συναινετικής λύσης. Εάν οι γονείς έχουν ήδη προσφύγει σε διαμεσολάβηση, αλλά δεν έχουν καταλήξει σε συμφωνία, το δικαστήριο μπορεί να ορίσει διαμεσολαβητή. Το δικαστήριο έχει τη γενική υποχρέωση να επιδιώκει την επίτευξη συναινετικών λύσεων σε υποθέσεις που αφορούν ζητήματα επιμέλειας, διαμονής και επικοινωνίας.

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Το δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει σχετικά με:

  • την επιμέλεια του τέκνου (αποκλειστική ή από κοινού επιμέλεια),
  • τον τόπο διαμονής του τέκνου (δηλαδή με ποιον γονέα θα διαμένει το τέκνο ή αν το τέκνο θα διαμένει εκ περιτροπής με κάθε γονέα), και
  • την επικοινωνία (το δικαίωμα επικοινωνίας του τέκνου με τον γονέα που δεν διαμένει με το τέκνο).

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Ο γονέας που έχει την αποκλειστική επιμέλεια του τέκνου έχει το δικαίωμα να αποφασίζει αποκλειστικά ο ίδιος για τα προσωπικά ζητήματα που αφορούν το τέκνο. Το πρόσωπο που έχει την επιμέλεια δεν χρειάζεται να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα ή να λαμβάνει την έγκρισή του αναφορικά με τα εν λόγω ζητήματα. Ωστόσο, το τέκνο έχει δικαίωμα επικοινωνίας με τον άλλο γονέα, και το πρόσωπο που έχει την επιμέλεια υποχρεούται να διασφαλίζει αυτό το δικαίωμα. Το πρόσωπο που έχει την επιμέλεια υποχρεούται επίσης να παρέχει στον άλλο γονέα πληροφορίες για τη διευκόλυνση της επικοινωνίας με το τέκνο.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Η κοινή επιμέλεια σημαίνει ότι οι γονείς αποφασίζουν από κοινού σχετικά με τα προσωπικά θέματα που αφορούν το τέκνο. Η βασική παραδοχή είναι ότι οι γονείς πρέπει να είναι σύμφωνοι για όλα τα θέματα που αφορούν το τέκνο. Ωστόσο, αν προκύψει διαφωνία για το θέμα της επικοινωνίας με το τέκνο ή τον τόπο διαμονής του, το ζήτημα ρυθμίζεται από δικαστήριο (βλέπε παραπάνω).

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Για ζητήματα που σχετίζονται με την επιμέλεια και τη διαμονή του τέκνου ή την επικοινωνία μ’ αυτό, η αγωγή υποβάλλεται στο πρωτοδικείο (tingsrätt) του τόπου διαμονής του τέκνου. Αν δεν υπάρχει αρμόδιο πρωτοδικείο, αρμόδιο είναι το πρωτοδικείο της Στοκχόλμης (Stockholms tingsrätt). Τα θέματα που σχετίζονται με την επιμέλεια και τη διαμονή του τέκνου και την επικοινωνία μ’ αυτό μπορούν επίσης να εξεταστούν στο πλαίσιο της διαδικασίας έκδοσης διαζυγίου.

Η αίτηση έκδοσης κλήτευσης πρέπει να υποβάλλεται εγγράφως και να υπογράφεται από τον αιτούντα ή τον εκπρόσωπό του. Η αίτηση πρέπει να περιλαμβάνει πληροφοριακά στοιχεία για τους διαδίκους, συγκεκριμένο αίτημα (δηλαδή το ζήτημα επί του οποίου καλείται να αποφανθεί το δικαστήριο), στοιχεία που να θεμελιώνουν το αίτημα, πληροφορίες για τα προσκομιζόμενα αποδεικτικά στοιχεία, διευκρίνιση του τι αποδεικνύει το κάθε αποδεικτικό στοιχείο, καθώς και στοιχεία για τις περιστάσεις που θεμελιώνουν την αρμοδιότητα του δικαστηρίου. Τα γραπτά αποδεικτικά στοιχεία πρέπει να υποβάλλονται μαζί με την αίτηση.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Οι διατάξεις για ζητήματα που σχετίζονται με την επιμέλεια και τη διαμονή του τέκνου και την επικοινωνία μ’ αυτό έχουν αναγκαστική ισχύ.

Γενικά, τα ζητήματα που σχετίζονται με την επιμέλεια και τη διαμονή του τέκνου και την επικοινωνία μ’ αυτό πρέπει να εξετάζονται ταχέως. Το δικαστήριο μπορεί να εκδώσει προσωρινή απόφαση σχετικά με την επιμέλεια, τη διαμονή ή την επικοινωνία. Η προσωρινή απόφαση μπορεί, για παράδειγμα, να αφορά τον καθορισμό του τόπου διαμονής του τέκνου ενόσω εκκρεμεί η διαφορά και ισχύει για το χρονικό διάστημα μέχρις ότου το επίδικο ζήτημα ρυθμιστεί με απόφαση η οποία έχει καταστεί τελεσίδικη.

Παρότι δεν υπάρχει ειδική τυπική διαδικασία για την επίσπευση της εκδίκασης υποθέσεων που αφορούν την επιμέλεια, τη διαμονή και την επικοινωνία, εκτιμάται κατά περίπτωση ο επείγων χαρακτήρας της κάθε υπόθεσης.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Στις υποθέσεις που αφορούν την επιμέλεια και τη διαμονή του τέκνου και την επικοινωνία μ’ αυτό, ο βασικός κανόνας είναι ότι κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα.

Η παροχή νομικής συνδρομής είναι δυνατή αν πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Κατά απόφασης ή διαταγής του πρωτοδικείου σχετικά με την επιμέλεια και τη διαμονή του τέκνου ή την επικοινωνία μ’ αυτό είναι δυνατή η άσκηση έφεσης ενώπιον του εφετείου (hovrätt). Ωστόσο, για να εξετάσει το εφετείο την έφεση, απαιτείται αρχικά άδεια άσκηση έφεσης.

Η απόφαση ή διαταγή του εφετείου μπορεί να προσβληθεί ενώπιον του Ανώτατου Δικαστηρίου (Högsta domstolen). Για να επιληφθεί της υπόθεσης το Ανώτατο Δικαστήριο, απαιτείται άδεια άσκησης αναίρεσης.

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Είναι δυνατή η εκτέλεση αποφάσεων, διατάξεων ή συμφωνιών σχετικά με την επιμέλεια και διαμονή του τέκνου ή την επικοινωνία μ’ αυτό. Η εκτέλεση ζητείται ενώπιον του πρωτοδικείου του τόπου διαμονής του τέκνου. Αν δεν υπάρχει αρμόδιο δικαστήριο, το ζήτημα της εκτέλεσης εξετάζεται από το πρωτοδικείο της Στοκχόλμης.

Το πρωτοδικείο μπορεί να εκδώσει απόφαση για τη λήψη διαφόρων μέτρων. Καταρχάς, το δικαστήριο επιδιώκει συνήθως την οικειοθελή παράδοση του τέκνου. Αν αυτό δεν είναι εφικτό, το δικαστήριο μπορεί τελικά να εκδώσει απόφαση για την επιβολή προστίμου υπό όρους ή την απόδοση του τέκνου. Η επιβολή προστίμου υπό όρους σημαίνει ότι το πρόσωπο που φροντίζει το τέκνο απειλείται με την καταβολή σημαντικού χρηματικού ποσού, σε περίπτωση που δεν παραδώσει το τέκνο. Η απόφαση περί απόδοσης τέκνου δεν αποτελεί ιδιαίτερα σύνηθες μέτρο και εκδίδεται μόνο αν δεν είναι η δυνατή η επίλυση της διαφοράς με άλλον τρόπο και προκειμένου να αποτραπεί η πρόκληση σοβαρής βλάβης στο τέκνο. Η εν λόγω απόφαση συνεπάγεται την απόδοση του τέκνου στο πρόσωπο που έχει την επιμέλειά του με τη συνδρομή των αστυνομικών αρχών.

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Σε ορισμένες περιπτώσεις, εφαρμόζεται ο κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙ. Στη Σουηδία, οι αιτήσεις για την κήρυξη εκτελεστότητας υποβάλλονται στο εφετείο της Σβέα (Svea hovrätt).

Σε άλλες περιπτώσεις, για τις χώρες που έχουν υπογράψει την ευρωπαϊκή σύμβαση του 1980 και τη σύμβαση της Χάγης του 1996, εφαρμόζονται οι εν λόγω συμβάσεις. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή σύμβαση του 1980, οι αιτήσεις εκτέλεσης υποβάλλονται στο πρωτοδικείο του τόπου διαμονής του τέκνου. Σύμφωνα με τη σύμβαση της Χάγης του 1996, οι αιτήσεις εκτέλεσης υποβάλλονται στο εφετείο της Σβέα.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Οι σχετικές διατάξεις περιλαμβάνονται στον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙ.

Αν συντρέχει περίπτωση, είναι επίσης δυνατή η άσκηση προσφυγής περί του μη εφαρμόσιμου ή μη εκτελεστού της απόφασης.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Καταρχήν, είναι εφαρμοστέο το δίκαιο του κράτους στο οποίο το τέκνο έχει τη συνήθη διαμονή του.

Τελευταία επικαιροποίηση: 24/07/2019

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.
Τα κράτη μέλη που είναι αρμόδια για τη διαχείριση ιστοσελίδων με εθνικό περιεχόμενο προβαίνουν αυτή τη στιγμή στην επικαιροποίηση μέρους του περιεχομένου αυτού του ιστότοπου για να το προσαρμόσουν στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν στο περιεχόμενο του ιστοτόπου δεν λαμβάνεται ακόμη υπόψη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, πρόκειται για ακούσιο σφάλμα και θα γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις.