Prawa ofiar – w poszczególnych państwach

W jaki sposób mogę uczestniczyć w procesie?

Jakie są moje uprawnienia jako świadka?

Jestem nieletni. Czy mam dodatkowe prawa?

Czy mogę uzyskać bezpłatną pomoc prawną?

W jaki sposób mogę uzyskać pomoc, jeśli znajduję się w niebezpieczeństwie?

W jaki sposób mogę dochodzić odszkodowania od sprawcy lub otrzymać kompensatę od Państwa?

Czy istnieje możliwość dojścia do porozumienia/pojednania ze sprawcą lub przeprowadzenia postępowania mediacyjnego w tym celu?

Jestem cudzoziemcem. Jak chronione są moje prawa i interesy?

Informacje dodatkowe

W jaki sposób mogę uczestniczyć w procesie?

Ofiarą otrzymuje informacje na temat daty pierwszej rozprawy. Do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej musisz złożyć stosowne oświadczenie, jeśli chcesz występować w procesie w charakterze strony.

Jeśli nie przystąpisz do postępowania jako strona, twoje uprawnienia procesowe w zasadzie ograniczone zostaną do uprawnień informacyjnych oraz prawa do uczestniczenia w posiedzeniach sądu.

Jeśli chcesz mieć większe uprawnienia procesowe, musisz przystąpić do postępowania w charakterze strony jako oskarżyciel posiłkowy lub w charakterze powoda cywilnego.

Jeśli zamierzasz popierać akt oskarżenia, musisz uzyskać status oskarżyciela posiłkowego. Oświadczenie w tym przedmiocie składasz najpóźniej do momentu odczytania aktu oskarżenia.

Jeśli chcesz, aby w postępowaniu karnym sąd jednocześnie orzekł odszkodowanie w rozumieniu prawa cywilnego, możesz zgłosić takie żądanie na rozprawie, najpóźniej przed odczytaniem aktu oskarżenia. Powództwo cywilne powinno spełniać wymogi pozwu z postępowania cywilnego, a więc musi być sporządzone na piśmie i zawierać, poza zwykłymi wymogami pisma procesowego, określenie żądania oraz okoliczności go uzasadniające.

W postępowaniu możesz łączyć obie role oskarżyciela posiłkowego i powoda cywilnego.

Jeśli sprawa została umorzona na etapie postępowania przygotowawczego lub postępowanie przygotowawcze nie zostało podjęte, po wyczerpaniu drogi proceduralnej samodzielnie sporządzisz akt oskarżenia i będziesz występować w charakterze oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego.

Jako oskarżyciel posiłkowy subsydiarny oraz w zakresie dotyczącym powództwa cywilnego jako powód cywilny możesz:

  • uczestniczyć we wszystkich posiedzeniach sądu, chyba że sąd ograniczył ich jawność ze względu na ochronę tajemnicy państwowej;
  • uczestniczyć aktywnie w posiedzeniach sądu poprzez zgłaszanie sugestii, żądań i zastrzeżeń;
  • przeglądać akta sprawy;
  • składać wnioski dowodowe;
  • wygłosić mowę końcową (w kolejności po mowie końcowej prokuratora, ale przed mową oskarżonego).

Twoje uprawnienia procesowe mogą być ograniczone, jeśli sprawcą przestępstwa jest dziecko. Nie będziesz mógł na przykład uczestniczyć w przesłuchaniu powołanych przez sąd świadków lub biegłych oraz możesz zostać zobowiązany do zachowania w tajemnicy informacji, jakie nabyłeś podczas rozprawy.

Twoja obecność w sądzie nie jest obowiązkowa, chyba że sąd wezwał Cię w charakterze świadka.

Podczas rozprawy możesz korzystać z pomocy pełnomocnika procesowego. Możesz starać się o wyznaczenie dla Ciebie pełnomocnika z urzędu, jeśli jesteś w stanie należycie wykazać, że nie stać cię na opłacenie pełnomocnika „bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania Ciebie i rodziny”.

Jeśli uczestniczysz w procesie w charakterze oskarżyciela posiłkowego lub powoda cywilnego i doszło do skazania oskarżonego, sąd zobowiąże skazanego do zwrotu kosztów, jakie poniosłeś w związku z postępowaniem. Jeśli skazany zostanie oczyszczony z zarzutów lub sprawa zostanie umorzona, sąd zdecyduje o zwrocie kosztów postępowania. W każdym wypadku, koszty powołanych przez sąd świadków pokrywa Skarb Państwa.

Jakie są moje uprawnienia jako świadka?

Sędzia może wezwać ofiary w charakterze świadka. Ofiarą w takim wypadku zobowiązany jest stawić się na rozprawie i udzielić odpowiedzi na pytania. Jeśli istnieją jakieś ważne powody uniemożliwiające stawiennictwo, ofiarą może zwrócić się z wnioskiem o przesłuchanie w miejscu zamieszkania lub przesłuchanie z użyciem technik telekonferencyjnych. Jeśli obawiasz się, że zeznania mogą dotyczyć faktów życia prywatnego, możesz zwrócić się z wnioskiem o poprowadzenie Twojego przesłuchania na rozprawie z wyłączeniem jawności, jeśli treść zeznań mogłaby narazić Ciebie lub osobę dla Ciebie najbliższą na hańbę.

Możesz odmówić złożenia zeznań jedynie wtedy, gdy oskarżony jest dla Ciebie osobą najbliższą.

Możesz uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeśli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić Ciebie lub osobę dla Ciebie najbliższą na wszczęcie postępowania przeciwko Tobie lub twoim najbliższym.

Otrzymasz zwrot kosztów stawiennictwa na wezwanie w charakterze świadka (np. koszty podróży i zakwaterowania).

Jestem nieletni. Czy mam dodatkowe prawa?

Jeśli jesteś nieletni, Twoi rodzice, prokurator oraz policja mogą wnioskować o przesłuchanie poza salą sądową. Treść zeznań nieletniego zostanie zarejestrowana w celu zapoznania z nimi pozostałych uczestników postępowania. Rodzice, opiekun prawny oraz psycholog uczestniczą w przesłuchaniu.

Nieletni, będący ofiarą przestępstwa o charakterze kryminalnym lub seksualnym, mogą zostać przesłuchani tylko raz w obecności prokuratora oraz psychologa. Przesłuchanie jest rejestrowane celem odtworzenia na rozprawie sądowej, co zwalnia nieletniego z obowiązku obecności w sądzie.

Czy mogę uzyskać bezpłatną pomoc prawną?

Możesz wystąpić o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jeśli nie jesteś reprezentowany przez adwokata a twoje dochody nie pozwalają na opłacenie prawnika nie powodując uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu Ciebie i rodziny. Z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu występuje się do prezesa sądu właściwego w sprawie za pośrednictwem sędziego prowadzącego, który wyjaśni Ci, jak udokumentować Twoją sytuację materialną.

W jaki sposób mogę uzyskać pomoc, jeśli znajduję się w niebezpieczeństwie?

Jeśli masz uczestniczyć w rozprawie, na której będzie również oskarżony (np. podczas identyfikacji sprawcy przestępstwa), możesz zwrócić się do sądu o takie techniczne przygotowanie rozprawy, aby Twoja tożsamość pozostała nieznana.

Jeśli obawiasz się oskarżonego, możesz zwrócić się do sądu z wnioskiem o jego usunięcie z sali rozpraw na czas Twoich zeznań.

Jeśli obawiasz się o swoje życie, zdrowie lub majątek lub o życie, zdrowie i majątek Twoich bliskich, możesz zwrócić się do prokuratora o utajnienie Twojej tożsamości. W takim wypadku występujesz w postępowaniu jako świadek anonimowy i tylko prokurator, policja oraz sąd będą mieli dostęp do Twoich danych. Oskarżony oraz jego pełnomocnik nie będą mogli uczestniczyć w Twoim przesłuchaniu. Protokoły Twoich zeznań będą przekazane oskarżonemu z zastrzeżeniem danych dotyczących Twojej tożsamości. Możesz również zwrócić się z wnioskiem o złożenie zeznań przy użyciu technik telekonferencyjnych, aby nie zeznawać na sali rozpraw.

W jaki sposób mogę dochodzić odszkodowania od sprawcy lub otrzymać kompensatę od Państwa?

Jeśli doznałeś poważnego uszczerbku na zdrowiu w wyniku poważnego przestępstwa, sąd może zasądzić odszkodowanie na Twoją rzecz, nawet jeśli nie złożysz takiego wniosku. To odszkodowanie może zostać przyznane w drodze orzeczenia środków karnych określonych jako obowiązek naprawienia szkody oraz nawiązka.

Możesz również dochodzić odszkodowania na podstawie roszczenia cywilnego. Jeśli Twój pozew cywilny zostanie przyjęty przez sąd, staniesz się powodem cywilnym w postępowaniu karnym.

Pozew cywilny musi zostać złożony we właściwej dla pozwu cywilnego formie i może zostać złożony na rozprawie, ale przed odczytaniem aktu oskarżenia. Jeśli złożyłeś stosowny wniosek u prokuratora, zostanie przez niego załączony do akt sprawy.

Odszkodowania od sprawcy możesz również dochodzić, jeśli jesteś bliskim zmarłego poszkodowanego.

Sąd może odmówić rozpatrzenia powództwa cywilnego lub pozostawić je bez rozpoznania. Zażalenie nie przysługuje.

Jeśli sąd karny nie zasądzi odszkodowania lub zasądzi odszkodowanie niższe od żądanego, ponieważ oskarżonego uniewinniono, roszczenia możesz dochodzić osobno przed sądem cywilnym.

Jeśli doznałeś naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia wskutek przestępstwa i nie możesz uzyskać równowartości utraconych zarobków, innych środków utrzymania, kosztów związanych z leczeniem i rehabilitacją od sprawcy przestępstwa, z tytułu ubezpieczenia czy też ze środków pomocy społecznej, sąd przyzna ci kompensatę w rozumieniu ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw (Dz. U. z dnia 6.09.2005 r. nr 169, poz. 1415 z późn. zm.). Kompensata może zostać Ci przyznana niezależnie od tego, czy sprawca przestępstwa został wykryty, oskarżony lub skazany i technicznie rzecz biorąc możesz się o nią starać z chwilą podjęcia postępowania karnego, choć w przypadku stwierdzenia, że przestępstwa nie było będziesz zobowiązany do jej zwrotu. Kompensata nie należy się również, jeśli postępowanie umorzono z przyczyny braku wniosku uprawnionego oskarżyciela. Pamiętaj, że wniosek o kompensatę możesz złożyć w terminie 2 lat od dnia popełnienia przestępstwa. Więcej informacji na temat kompensaty uzyskasz zapoznając się z Informatorem dla ofiarą znajdującego się na stronie http://www.pokrzywdzeni.gov.pl/. Maksymalna wysokość kompensaty przyznawanej przez sąd to kwota 12 000 zł.

Procedura ta została opisana na stronach Europejskiej Sieci Sądowniczej w sprawach cywilnych i handlowych m. in. w języku polskim i angielskim.

Czy istnieje możliwość dojścia do porozumienia/pojednania ze sprawcą lub przeprowadzenia postępowania mediacyjnego w tym celu?

Możesz wnioskować o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego i możesz do niego zostać zaproszony na każdym etapie postępowania sądowego. Skierowanie sprawy do postępowania mediacyjnego następuje w drodze postanowienia sądu. Postępowanie mediacyjne może zostać przeprowadzone jedynie za zgodą oskarżonego i poszkodowanego. Jeśli postępowanie mediacyjne doprowadzi do ugody, sąd może uwzględnić jego wyniki orzekając o karze a nawet warunkowo umorzyć postępowanie.

Jestem cudzoziemcem. Jak chronione są moje prawa i interesy?

Jeśli jesteś cudzoziemcem ofiar przestępstw na terytorium RP, możesz zostać tak powodem cywilnym jaki i oskarżycielem pomocniczym. W szczególności możesz:

  • uczestniczyć we wszystkich rozprawach i posiedzeniach sądu, chyba że ich jawność została wyłączona ze względu na potrzebę ochrony tajemnicy państwowej;
  • przestawiać sugestie, wnioski i zastrzeżenia ustnie do protokołu lub pisemnie;
  • mieć wgląd w akta sprawy i wykonywać kserokopie na własny koszt;
  • przedstawiać dowody oraz składać wnioski dowodowe;
  • wystąpić z mową końcową.

Jeśli nie mówisz w języku polskim, możesz złożyć zgłoszenie o popełnieniu przestępstwa w dowolnym języku. Policja oraz prokuratura będą musieli zapewnić tłumacza celem należytego wykonania swoich obowiązków. Bezpłatne tłumaczenie będzie również zapewnione gdy będziesz zeznawał lub uczestniczył w innych czynnościach postępowania na wezwanie organów prowadzących postępowanie.

Jeśli mieszkasz na stałe poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej i złożyłeś zeznania na etapie postępowania przygotowawczego, możesz zwrócić się do prokuratora o odczytanie protokołu zeznań przed sądem, co uczyni stawiennictwo na rozprawie zbędnym.

Jeśli nie mówisz po polsku, podczas posiedzeń sądu możesz otrzymać pomoc tłumacza.

Informacje dodatkowe:

Ostatnia aktualizacja: 20/11/2018

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwe państwo członkowskie. Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. Komisja Europejska nie przyjmuje żadnej odpowiedzialności w odniesieniu do danych lub informacji, które niniejszy dokument zawiera, lub do których się odnosi. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.

Twoje uwagi

Za pomocą tego formularza możesz przesłać nam swoje komentarze i uwagi na temat nowej strony