Prawa ofiar – w poszczególnych państwach

Polska

Autor treści:
Polska

Jak i gdzie mogę złożyć doniesienie o popełnieniu przestępstwa?

Jak mogę uzyskać informacje w sprawie postępowania organów po złożeniu doniesienia o popełnieniu przestępstwa?

W jaki sposób mogę brać udział w postępowaniu przygotowawczym?

Jakie są moje prawa jako świadka przestępstwa?

Jestem nieletnim. Czy mam w związku z tym dodatkowe prawa?

Jakie informacje mogę uzyskać od policji lub organizacji zajmujących się pomocą ofiarom przestępstw podczas postępowania przygotowawczego?

Czy mogę skorzystać z bezpłatnej pomocy prawnej?

W jaki sposób mogę uzyskać pomoc, jeśli znajduję się w niebezpieczeństwie?

Z jakich form pomocy mogę korzystać podczas postępowania przygotowawczego?

Czy istnieje możliwość skorzystania z mediacji?

Co stanie się ze sprawą po zakończeniu postępowania przygotowawczego?

Czy mogę odwołać się od decyzji, jeśli postępowanie przygotowawcze nie zostanie podjęte lub zostanie umorzone?

Jestem obcokrajowcem. Jak chroni się moje prawa i interesy?

Informacje dodatkowe

Jak i gdzie mogę złożyć doniesienie o popełnieniu przestępstwa?

Jeśli stałeś się ofiarą przestępstwa, możesz złożyć doniesienie na najbliższym posterunku policji lub w prokuraturze. Możesz również skontaktować się z policją pod numerem alarmowym 112 oraz bezpłatnym numerem telefonu 0 800 120 226.

Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa nie wymaga żadnej szczególnej formy, ale wzór możesz pobrać ze strony http://www.pokrzywdzeni.gov.pl/.

Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa możesz złożyć ustnie lub pisemnie. Możesz je również złożyć za pośrednictwem osoby trzeciej. Jedynie w przypadku przestępstw ściganych na wniosek musisz złożyć wniosek o ściganie.

Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa musi zawierać następujące informacje:

  • Twoje imię i nazwisko;
  • nazwiska rodziców oraz ewentualnie panieńskie nazwisko matki;
  • datę i miejsce urodzenia;
  • adres zamieszkania;
  • numer PESEL; oraz
  • numer oraz serię dowodu osobistego.

Wymaganie identyfikacji osoby składającej zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa jest o tyle istotne, że fałszywe oskarżenie innej osoby o popełnienie czynów zabronionych lub przewinienia dyscyplinarnego przed organem powołanym do ścigania jest przestępstwem.

Nie ma żadnego terminu, w jakim można złożyć doniesienie o popełnieniu przestępstwa. Należy jednak pamiętać, że po upływie określonego w ustawie czasu, organy nie będą mogły podjąć postępowania ze względu na przedawnienie ścigania poszczególnych kategorii przestępstw ze względu na ustawowo określone ustanie karalności przestępstwa. Należy pamiętać w szczególności, że karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od dowiedzenia się ofiary o osobie sprawcy przestępstwa, lecz nie później niż z upływem 3 lat od daty czynu.

Istnieją przestępstwa, których ściganie uzależnione jest od złożenia wniosku o ściganie przez ofiarę. W przypadku przestępstw ściganych na wniosek, organy ścigania nie mogą samodzielnie podejmować działań zmierzających do ukarania sprawcy przestępstwa. Przestępstwa te są ścigane z urzędu, ale dla wszczęcia i prowadzenia postępowania i ukarania sprawcy jest dodatkowo wymagany Twój wniosek jako ofiarą przestępstwa. Z taką sytuacją mamy do czynienia w wielu przypadkach, gdzie sprawcą przestępstwa jest osoba najbliższa oraz w wielu przypadkach, gdzie ograniczenie ścigania warunkiem wniosku jest uzasadnione m. in. ochroną interesu ofiary. Ofiara jest informowana o konieczności złożenia wniosku o ściganie.

Istnieją również przestępstwa prywatnoskargowe, które nie podlegają ściganiu publicznemu i wymagają od Ciebie wniesienia do sądu prywatnego aktu oskarżenia, choć postępowanie może być prowadzone przez prokuratora, jeśli przemawia za tym interes społeczny. Prywatny akt oskarżenia musi wskazywać sprawcę przestępstwa, charakteryzować przestępstwo oraz wskazywać dowody. Prywatny akt oskarżenia możesz złożyć w formie pisemnej bezpośrednio w sądzie. Prywatny akt oskarżenia możesz również przekazać ustnie lub pisemnie policji, która sporządzi i przekaże do sądu stosowny dokument. Prywatny akt oskarżenia podlega opłacie sądowej w wysokości 300 PLN (ok. 80 Euro). Jeśli dojdzie do skazania, sprawca przestępstwa będzie zmuszony zwrócić koszty sądowe.

Jak mogę uzyskać informacje w sprawie postępowania organów po złożeniu doniesienia o popełnieniu przestępstwa?

Policja i prokuratura jest zobowiązana przesłać formalną informację na temat podjęcia lub odmowy podjęcia postępowania przygotowawczego w terminie sześciu tygodni od złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Informacje na temat etapu, na jakim jest postępowanie możesz zdobyć osobiście odwiedzając komisariat policji lub prokuraturę.

Jeśli nie otrzymałeś informacji na temat podjętych czynności w ciągu 6 tygodni od dnia złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, możesz złożyć zażalenie do prokuratora nadrzędnego lub prokuratora powołanego do nadzoru nad organem, któremu złożono zawiadomienie. W piśmie takim wskażesz, że złożyłeś zawiadomienie o popełnieniu określonego przestępstwa u określonego funkcjonariusza Policji lub prokuratora, i że na informację o podjętych przez Policję lub prokuratora działaniach czekasz już ponad 6 tygodni.

Sprawa otrzymuje sygnaturę z chwilą rejestracji zawiadomienia, które wpłynęło do organów ścigania. Sygnatura służy identyfikacji sprawy a jej podanie jest konieczne dla identyfikacji sprawy, odnośnie której zwracasz się z prośbą o informacje.

Jeśli prokuratur odmówi podjęcia postępowania, możesz odwołać się od tej decyzji do sądu. Zażalenie kierujesz do sądu, ale wysyłasz do prokuratora, który wydał decyzję o odmowie wszczęcia postępowania a ten przekaże sprawę do odpowiedniego sądu. Jeśli prokurator odmówił podjęcia postępowania w sprawie prywatno-skargowej, możesz złożyć odwołanie do prokuratora nadrzędnego za pośrednictwem prokuratora, który wydał postanowienie.

W jaki sposób mogę brać udział w postępowaniu przygotowawczym?

Składając doniesienie o popełnieniu przestępstwa możesz dostarczyć wszelkich informacji oraz dowody, jakie uznasz za ważne dla dalszego postępowania w sprawie. Nie masz jednak obowiązku udowodnić żadnego elementu popełnionego przestępstwa. Organy ścigania są odpowiedzialne za zbieranie dowodów. Jedynie w przypadku przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego co do zasady musisz wskazać dowody a potem wykazać winę oskarżonego.

W postępowaniu przygotowawczym możesz:

  • domagać się dostępu do akt sprawy i sporządzać odpisy na własny kosz;
  • uczestniczyć w czynnościach za zgodą prokuratora a zawsze w czynnościach, które nie zostaną powtórzone w postępowaniu sądowym;
  • zażądać zmiany prokuratora lub policjanta odpowiedzialnego za sprawę w przypadku umotywowanych wątpliwości co do ich bezstronności;
  • odwołać się do prokuratora nadrzędnego od każdego postanowienia dotyczącego twojej sprawy;
  • zgłaszać sugestie i zastrzeżenia ustnie do protokołu lub na piśmie;
  • zażądać odczytania protokołu celem zgłoszenia ewentualnych zastrzeżeń;
  • żądać przeprowadzenia dowodu, poszukiwania dowodu oraz przesłuchania świadków, w szczególności świadków, którzy nie będą mogli zeznawać podczas postępowania sądowego.

Uprawnienia te przysługują również bliskim zmarłej ofiary przestępstwa.

Jeśli sprawca przestępstwa jest nieletni, niektóre z tych uprawnień będą wyłączone. W postępowaniu w sprawach nieletnich, ofiara przestępstwa nie może uczestniczyć w przesłuchaniach świadków czy też mieć dostępu do akt sprawy.

W postępowaniu przygotowawczym przysługuje prawo reprezentacji przez adwokata. Jeśli nie stać Cię na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika, możesz zwrócić się do sądu o przyznanie takiego pełnomocnika z urzędu.

Jakie są moje prawa jako świadka przestępstwa?

Policja i prokuratura jest uprawniona wymagać Twojego stawiennictwa w charakterze świadka. Masz wtedy obowiązek stawienia się oraz udzielenia stosownych wyjaśnień. Jeśli istnieją poważne powody, które uniemożliwiają Ci stawienie się na przesłuchanie, możesz zwrócić się z prośbą o przesłuchanie w Twoim miejscu zamieszkania.

Możesz odmówić złożenia zeznań, jeśli podejrzany jest dla Ciebie osobą najbliższą.

Możesz również uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeśli mogłaby ona doprowadzić do postawienia zarzutów tobie i lub członkom twojej rodziny.

Otrzymasz zwrot kosztów Twojego stawiennictwa na przesłuchaniu (np. koszty podróży i zakwaterowania).

Jestem nieletnim. Czy mam w związku z tym dodatkowe prawa?

Dzieci poniżej 15 roku życia w postępowaniu przygotowawczym są reprezentowane przez rodziców, opiekuna lub inną osobę odpowiedzialną, biorących udział w przesłuchaniu dziecka.

Dzieci, będące ofiarą przestępstwa o charakterze kryminalnym lub seksualnym mogą zostać przesłuchane tylko raz w obecności prokuratora, psychologa oraz obrońcy podejrzanego, o ile jest ustanowiony w sprawie. Przesłuchanie jest rejestrowane celem odtworzenia na rozprawie sądowej, co zwalnia dziecko z obowiązku obecności w sądzie.

Jakie informacje mogę uzyskać od policji lub organizacji zajmujących się pomocą ofiarom przestępstw podczas postępowania przygotowawczego?

Przy okazji złożenia doniesienia o popełnieniu przestępstwa, policja i prokuratura poinformują Cię o Twoich prawach i obowiązkach odnośnie samego postępowania. Stosowne pouczenie o prawach i obowiązkach w postępowaniu karnym zostanie dokonane na właściwym etapie postępowania.

Możesz również zajrzeć do przewodnika dla ofiar przestępstw pt. „Informator dla pokrzywdzonego” opracowanego na zlecenie Ministerstwa Sprawiedliwości, który dostępny jest na stronie internetowej www.pokrzywdzeni.gov.pl. (jedynie w języku polskim).

 

Czy mogę skorzystać z bezpłatnej pomocy prawnej?

Masz prawo ubiegać się o wyznaczenie pełnomocnika urzędu, jeśli nie masz pełnomocnika z wyboru i jesteś w stanie wykazać, że nie masz dość środków, by opłacić pełnomocnika bez niekorzystnych skutków dla siebie i rodziny. Z wnioskiem o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu zwracasz się do prokuratora, który wskaże, w jaki sposób wykazać spełnienie przesłanek wyznaczenia pełnomocnika z urzędu.

W jaki sposób mogę uzyskać pomoc, jeśli znajduję się w niebezpieczeństwie?

Jeśli podejrzany o popełnienie przestępstwa jest niebezpieczny, sąd rejonowy na wniosek prokuratora może wydać postanowienie o tymczasowym aresztowaniu podejrzanego na ściśle określony czas, albo mogą zostać zastosowane inne środki zapobiegawcze, np. poręczenie lub dozór).

Jeśli obawiasz się o swoje życie, zdrowie lub majątek lub o życie, zdrowie i majątek Twoich bliskich, możesz zwrócić się do prokuratora o utajnienie Twojej tożsamości. W takim wypadku występujesz w postępowaniu jako świadek anonimowy i tylko prokurator, policja oraz sąd będą mieli dostęp do Twoich danych. Podejrzany oraz jego pełnomocnik nie będą mogli uczestniczyć w Twoim przesłuchaniu. Protokoły Twoich zeznań będą przekazane podejrzanemu z zastrzeżeniem danych dotyczących Twojej tożsamości.

Możesz również zwrócić się z wnioskiem o zastrzeżenie Twojego adresu dla wyłącznej wiadomości policji, prokuratora lub sądu. W takim wypadku Twój adres zostanie utrwalony na specjalnej i odrębnej liście adresowej. Możesz również wskazać inny adres niż adres zamieszkania jako adres do doręczeń (n.p. adres miejsca pracy, adres Twojego pełnomocnika).

Ponadto, media nie mają prawa publikować Twojego wizerunku oraz twoich danych osobowych bez Twojej wyraźnej zgody.

Jeśli jesteś ofiarą przestępstwa w kontekście przemocy domowej, możesz zwrócić się do prokuratora z wnioskiem o wydanie wobec podejrzanego zakazu kontaktowania się z Tobą oraz zbliżania się do Twojego miejsca zamieszkania, nawet jeśli podejrzany sprawca przestępstwa posiada tytuł prawny do Twojego mieszkania.

Z jakich form pomocy mogę korzystać podczas postępowania przygotowawczego?

Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej

Pomoc możesz uzyskać od podmiotów, które świadczą pomoc w ramach Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Najczęściej są to organizacje pozarządowe.

W zależności od sytuacji pomoc może polegać na przykład na:

- bezpłatnej poradzie prawnej lub psychologicznej

- zapłaceniu za opiekę medyczną, leki, sprzęt medyczny — na przykład wózek inwalidzki, kule,

- pokryciu kosztów tymczasowego zakwaterowania,

- dopłaceniu do twojego czynszu,

- dostarczeniu Ci bonów żywnościowych lub zapłaceniu za jedzenie,

- zapłaceniu za odzież, bieliznę, środki czystości,

- zapłaceniu za bilety lub transport specjalny,

- sfinansowaniu szkoleń i kursów, które podnoszą kwalifikacje zawodowe.

O dokładnych zasadach i limitach finansowania dowiesz się od pracowników konkretnego podmiotu.

Kiedy możesz skorzystać z pomocy?

W dowolnym momencie.

Co zrobić?

Zgłoś się do najbliższego podmiotu, który pomaga ofiarom przestępstw w ramach dotacji z Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

Wykaz podmiotów znajdziesz na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości. Sprawdź listę podmiotów.  Poniżej link:

https://www.ms.gov.pl/pl/dzialalnosc/pokrzywdzeni-przestepstwem/pomoc-osobom-pokrzywdzonym-przestepstwem-oraz-osobom-im-najblizszym---lista-podmiotow-i-organizacji/

Co przygotować?

  • dokument, który potwierdza twoją tożsamość, na przykład dowód osobisty, paszport, legitymację,
  • numer PESEL,
  • dokumenty, które potwierdzają, że jesteś osobą dotkniętą przemocą — jeżeli je masz (nie są obowiązkowe). Może to być na przykład Niebieska Karta, zaświadczenie lekarskie o przyczynach i rodzaju obrażeń, dokumenty z sądu, policji, prokuratury.
Przed wizytą skontaktuj się telefonicznie z danym ośrodkiem. Dzięki temu dowiesz się, jakie inne dokumenty mogą być przydatne w twojej sprawie.

 

 

Możesz korzystać z opieki medycznej, jeśli posiadasz odpowiednie ubezpieczenie. Obywatele wszystkich 27 Państw Członkowskich Unii Europejskiej, Islandii, Liechtensteinu, Norwegii i Szwajcarii mogą korzystać z uprawnień, jakie daje Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego.

Jeśli potrzebujesz innej pomocy (np. wsparcia psychologa lub opieki społecznej) a nie stać Cię na ich opłacenie, możesz je uzyskać na zasadach ogólnych od państwowych instytucji opieki społecznej i zdrowotnej lub zwrócić się z wnioskiem o pomoc Fundacji Pomocy Ofiarom Przestępstw lub innych organizacji pozarządowych działających na rzecz ofiar przestępstw, w tym w szczególności organizacji pozarządowych uczestniczących w Sieci Pomocy Ofiarom Przestępstw, których spis znajdziesz na stronie Link otworzy się w nowym okniehttp://www.pokrzywdzeni.gov.pl/ .

Czy istnieje możliwość skorzystania z mediacji?

Na każdym etapie postępowania możesz zostać zaproszony do udziału w postępowaniu mediacyjnym. Sam możesz również zwrócić się z wnioskiem o przeprowadzenie takiego postępowania na każdym etapie postępowania. Mediacja jest możliwa tylko za zgodą obu stron. Na etapie postępowania przygotowawczego decyzję w tym zakresie podejmuje prowadzący sprawę prokurator lub oficer policji. Jeśli mediacja doprowadzi do pojednania ze sprawcą, sąd wymierzając karę może nie tylko brać pod uwagę uzgodnione ze sprawcą warunki ugody ale nawet warunkowo umorzyć postępowanie w niektórych wypadkach.

W postępowaniach z oskarżenia prywatnego posiedzenie pojednawcze prowadzone przez sędziego poprzedza rozprawę. Na wniosek i za zgodą stron sąd może zamiast posiedzenia pojednawczego wyznaczyć odpowiedni termin dla przeprowadzenia postępowania mediacyjnego. Choć co do zasady w przypadku przestępstw z oskarżenia prywatnego nie prowadzi się postępowania przygotowawczego, postępowanie takie może być prowadzone, jeśli przemawia za tym interes społeczny. Również w tym wypadku istnieje możliwość przeprowadzenia postępowania mediacyjnego.

Co stanie się ze sprawą po zakończeniu postępowania przygotowawczego?

Po zakończeniu postępowania przygotowawczego, prokurator na podstawie zgromadzonych dowodów podejmuje decyzję odnośnie dalszych losów sprawy. Ma do dyspozycji zasadniczo trzy opcje:

  • wnioskować o warunkowe umorzenie postępowania;
  • za zgodą sprawcy wnieść akt oskarżenia wraz z wnioskiem do sądu o skazanie sprawcy przestępstwa bez rozprawy, gdy okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte;
  • może wnieść akt oskarżenia do sądu.

Czy mogę odwołać się od decyzji, jeśli postępowanie przygotowawcze nie zostanie podjęte lub zostanie umorzone?

Jeśli prokuratura odmówi podjęcia postępowania, umorzy postępowanie lub nie zdecyduje się wnieść aktu oskarżenia, możesz wnieść zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy za pośrednictwem prokuratora, który wydał takie postanowienie lub zatwierdził takie postanowienie policji. Jeżeli ten prokurator nie przychyli się do zażalenia, obligatoryjnie skieruje je do sądu.

Uwzględniając Twoje zażalenie, sąd może nakazać prokuratorowi podjęcie lub dalsze prowadzenie postępowania przygotowawczego. Prokurator jest jednak uprawniony ponownie odmówić prowadzenia postępowania lub sprawę umorzyć. W takiej sytuacji musisz samodzielnie wnieść akt oskarżenia w charakterze oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego. Masz miesiąc od daty ponownego umorzenia postępowania na wniesienie aktu oskarżenia sporządzonego i podpisanego przez profesjonalnego pełnomocnika.

Jestem obcokrajowcem. Jak chroni się moje prawa i interesy?

Jeśli jesteś cudzoziemcem ofiar przestępstw na terytorium RP, możesz korzystać ze wszystkich praw opisanych powyżej. W szczególności możesz:

  • mieć wgląd w akta sprawy i wykonywać kserokopie na własny koszt;
  • za zgodą prokuratora uczestniczyć w czynnościach postępowania przygotowawczego;
  • domagać się wyłączenia funkcjonariusza policji lub prokuratora ze sprawy;
  • składać zażalenia na postanowienia prokuratora, z którymi się nie zgadzasz;
  • przedstawiać sugestie i zastrzeżenia ustnie do protokołu lub pisemnie;
  • składać wnioski dowodowe.

Jeśli nie mówisz w języku polskim, możesz złożyć zgłoszenie o popełnieniu przestępstwa w dowolnym języku. Policja oraz prokuratura będą musieli zapewnić tłumacza celem należytego wykonania swoich obowiązków. Tłumaczenie będzie również zapewnione bezpłatnie, gdy będziesz zeznawał lub uczestniczył w innych czynnościach postępowania na wezwanie prowadzących postępowanie.

Informacje dodatkowe:

Ostatnia aktualizacja: 20/11/2018

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwe państwo członkowskie. Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. Komisja Europejska nie przyjmuje żadnej odpowiedzialności w odniesieniu do danych lub informacji, które niniejszy dokument zawiera, lub do których się odnosi. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.
W związku z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej państwa członkowskie aktualizują obecnie niektóre strony portalu zawierające treści krajowe. Jeżeli dana strona zawiera treści, które nie zostały jeszcze dostosowane w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, jest to niezamierzone i zostanie wkrótce skorygowane.

Twoje uwagi

Za pomocą tego formularza możesz przesłać nam swoje komentarze i uwagi na temat nowej strony